SHERQIY TÜRKISTAN JUMHURIYITI ASASI QANUNI

Monday, December 28, 2009

11097_455386391269258_7584251139139249125_n (1)
SHERQIY TÜRKISTAN JUMHURIYITI ASASI QANUNI
Birinchi Bölüm

Dölet ismi, Dölet Tüzümi, Dölet Bayriqi, Dölet Giribi, Istiqlal Marshi, Milli Marshi, Dölet Tili, Dölet Dini we Paytexti

1- Madda: Dölet Ismi: Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti, dunyadiki milletler we xeliqler özlirining tillirida Sherqiy Türkistan  dégen isimni öz tillirigha uyghun shekilde terjime qilip ishletsimu we yaki Uyghuristan dep éniq atisimu bolidu.Meselen Türükchide Dogu Türkistan….Üzbekche we Germanchide Uyghuristan.

2-Madda: Dölet Tüzümi démokratiye we kishilik hoquqqa hörmet qilidighan, ijtima’i, demokratik bir pütün hoquq dölitidur. Sherqiy Türkistan dölitining zimin pütünligini, millitining birligini parcilashqa bolmaydu we yol qoyulmaydu.

3-Madda: Dölet bayrighi Ay-yultuzluq kök bayraqdur. (Qoshumche resim A gha qarang)

4-Madda: Dewlet Giribi: Üstige ay-yultuzluq dewlet bayriqini tutup turghan, Sherqiy Türkistan xelqining simiwoli bolghan tengritagh bürküti, bürkütning ong we sol teripide tinichliq, adalet we bexitning simiwoli bolghan akatsiye yopurmiqi chüshürilgen nur chéchip turghan qoyash, quyashning etrapida Sherqiy Türkistanyashawatqan  qerindash xeliqlerge temsil qilinghan ilahiy bürelerning shekli chüshürülgen qutsal tashpütükdur.  (Qoshumche resim B ge qarang)

Belgüler, Sherqiy Türkistan yashawatqan tört chong Türki xeliqlerning simwolidur. Üch yultuz bolsa tarixta Sherqiy Türkistan qurulghan Kök Türk dewliti, Uyghur  Emparaturluqi, we Qaraxanilar dewletlirining simwolidur.

5-Madda: Döletning Istiqlal we Milliy Marshi,Milliy Qesimi

Döletning Istiqlal Marshi,1933-yili Memtili Ependi (Tewpiq) teripidin yezilip, Sherqiy Türkistanliqlar teripidin oqulghan “Qurtulush Yolida” namliq she’iridur. Döletning milliy marshi yene Memtili ependining “Tarixtin Ewwel Biz Iduq, Tarixtin Songre Yene Biz” digen she’iridur. (Qoshumche C we D ge qarang)

6-Madda: Dölet Tili, Dini we Paytexti

Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining dölet tili-Uyghur türkchisidur. Qazaq türkchisi bilen Qirghiz türkchisi milliy til qatarida qollinilidu.

Dini: Islamdur.Dölet bashqa dinlarnimu hörmet qilidu, qoghdaydu, herxil diniy hoquqlargha kapaletlik qilidu.

Döletning paytexti: Ürümchi.

7-Madda: Asasi Qanunning yuqurda yezilghan birinchi, ikkinchi, üchinchi, tötinchi, beshinchi we altinchi maddilliri herqandaq shara’itta özgertilmeydu we özgertishke teshebbus qilinmaydu.

Ikkinchi Bölüm Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining Sürgündiki Hökümiti

8 – Madda: 2004-yili 14-sentebirde Amerika Qoshma Shitatlirining paytexti Washin’gitonda qurulghan Sürgündiki Sherqiy Türkistan Hökümiti-wetinimiz tajawuzchi Xitay kommunist hakimiyitining qolidin azat bolghan’gha qeder Sherqiy Türkistan xelqighe wakaliten hoquq yürgüzidighan, Sherqiy TürkistanJumhuriyitige wekillik qilidighan birdin bir hoquqluq organ bolup hesaplinidu.

9-Madda: Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining asasi wezipisi-dunyadiki barliq demokratiyini, heqqaniyetni, tenchliqni söyidighan, kishilik hoquqqa hörmet qilidighan döletler, Birleshken Döletler Teshkilati bashchilighidiki barliq xelq’ara teshkilatlar, xelq’aradiki kishilik hoquq organliri bilen hemkarliship, ularning yardimini qolgha keltürüp,Sherqiy Türkistan xelqini tajawuzchi kommunist Xitay hakimiyiti yürgüziwatqan dölet terrorizimigha qarshi küreshke teshkillep, wetinimiz Sherqiy Türkistanning musteqilliqini qolgha keltürüshtin ibaret.

10-Madda: Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining ministirliri bash ministirning qol astida Ministirlar kabineti bolup teshkillinidu. Ministirlar kabinetida hökümet programmilirigha xilapliq qilghan ministirlar üch qetim agahlandurilidu. Bu agahlandurushlargha etibar qilmighan teqdirde ministirlar kabinetining qarari we dölet reisining testiqi bilen bash minister teripidin kabinettin chiqirilidu.

11-Madda: Hökümetning ministirlar kabeniti yilda bir yaki ikki qetim yighilish ötküzüp, hökümet programmilirining ijra qilinish ehwalidin bash ministir we kabenitqa doklat sunidu we hökümet programmilirini emeliyleshtürüshning chare-tedbirlirini muzakire qilip bekitidu.

Xitay bilen siyasi we iqtisadi munasiwiti bolghan herqandaq Sherqiy Türkistanni parlament ezasi we ministir qilip saylashqa bolmaydu. Parlament we hökümet ezalirining wezipe ötewatqan muddet ichide herqanadaq sewep bilen Xitaygha, Xitay mustemlikisi astidiki dölet we rayonlargha berishi men’i qilinidu.

Üchinchi Bölüm Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining Parlament Saylimi we Wetendashliq

12-Madda: Parlament özige bir re’is, bir mua’win re’is, bir bash katip, ikki katipni parlament ezaliri ichidin töt yilliq muddet üchün üchte ikki awaz bilen saylap chiqidu. Parlament ezalirining tekliwi bilen qanunlashqan we herqaysi rayonlardin demokratik usulda saylan’ghan wekillerdin teshkillen’gen Parlament alahide ehwallardin sirt her töt yilning birinchi yilining 11-ayning 10- küni echilip, tötinchi yilining 11-ayning 11-küni axirlishidu. Parlament bu asasi qanunning 17-, 18-, 19- maddilirigha asasen parlament ezalirini saylap chiqip Parlamentni wujutqa keltüridu. 11-ayning 12- küni saylan’ghan parlament ezaliri qesem berip wezipe tapshurup alidu. Yengi Parlamentning wujutqa kelishi, hoquqliri we eza sani qurghuchi tunji parlamentning belgilimilirini asas qilidu.

13-Madda: Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining ichide yurtning ishghal qilinishigha chetishliq bolghan, düshmen’ge yaki yurtni ishghal qilghuchilargha yardem bergen, ulargha qolayliq yaritip bergenligi sezilgen herqandaq kishining Parlament ezaliqigha saylinishigha yol qoyulmaydu.

14-Madda: Döletning ishghal qilinishi bilen munasiwiti bolmighan, düshmenlerge yaki tajawuzchilargha yardem bermigen, ularni qoghdap qalmighan, Sherqiy Türkistanda tughulghan, yette ejdadighiche Uyghuristanda yashighan herqandaq kishi Uyghuristanliq hesaplinidu. Sherqiy Türkistanning sirtida özini Sherqiy Türkistanliq dep hesaplighan, Sherqiy Türkistanni ana wetinim dep qobul qilghan herqandaq muhajir Sherqiy Türkistanning tebi’i wetendishidur.

Tötinchi Bölüm Parlament Ezaliri

15-Madda:Parlament saylan’ghan parlament ezaliridin teshkil qilinidu. Parlament ezalirini 18 yashtin ashqan herbir Sherqiy Türkistan wetendishi, jinsiy perqige qarimay demokratik usullar bilen awaz berish arqiliq saylap chiqidu.
16-Madda: Esker we saqchilarni wezipe ötewatqan muddet ichide parlament ezaliqigha saylashqa bolmaydu. Emma, saylam mezgilidin az digende üch ay burun istipa berish sherti bilen saylash we saylinish hoquqigha ige bolalaydu.

17-Madda: Dölet ichide her 60 ming nopustin bir parlament ezasi saylinidu. Sürgündiki Parlament üchün parlament ezaliri yashawatqan döletlerdiki Sherqiy Türkistanning nopus sanigha we ularning emili ehwaligh asasen, tunji qurghuchi Parlamentning testiqi bilen qanunlashqan belgilimiler boyiche saylinidu. Emma, sürgündiki parlament ezalirining sani 60 kishidin kem bolmaslighi kerek.
18-Madda: Parlament xadimliri parlament re’isi teripidin teyinlinidu.

19-Madda: Parlament ezaliri ichide wapat bolghan yaki herqandaq sewep tüpeylidin wezipisidin ayrilghanlarning ornigha Parlamentning qarari boyiche belgilen’gen muddet ichide shu wekil teweligidiki rayon teripidin parlament ezaliri toluqlap saylinidu. Emma sürgündiki parlamentning ezasi wapat bolghan yaki istipa bergen teqdirde, shu parlament ezasi turushluq dölettiki Sherqiy Türkistanliqlar ichidin toluqlap saylinidu.

Beshinchi Bölüm Qanunlar we Qararlar

20-Madda: Barliq qanunlar parlament teripidin tüzüp chiqilidu. Bu qanunlar üchte ikki awaz bilen maqullinidu. Maqullan’ghan qanunlarni hökümet ijra qilidu.

21-Madda: Barliq qararlar hökümet teripidin chiqirilidu. Bash ministir bir yaki ikki ministirni hökümet bayanatchisi qilip teyinleydu.

Altinchi Bölüm Parlament we Dölet Armiyisi

22-Madda: Dölet re’isi dölet armiyisining ali bash qomandanidur.

23-Madda: Tenchliq mezgilliride dölet re’isi teripidin körsitilgen eng tejribilik, abroyluq, dölet armiyisi ichide hörmetke sazawer we ishenchlik bir yuquri derijilik ofitser dölet armiyisige dölet reyisige wakaliten qomandanliq qilidu we bash qomandan qilip teyinlinidu.

24-Madda: Parlament döletning musteqilliqini qoghdash üchün herbi seperwerlik, urush elan qilish, dölet menpe’etini asas qilish sherti astida chet’eller bilen bolidighan shertnamilarni tüzüsh we imzalash hoquqini üchte ikki awaz bilen hökümetke beridu.

Yettinchi Bölüm Dölet Re’isining Saylinishi we Hoquqliri

25-Madda: Sherqiy Türkistan musteqilliq dawasigha özini atighan, Sherqiy Türkistan xelqining menpe’eti üchün pidakarliq bilen ishleydighan, ali mektepni tamamlighan, parlament ezasi bolup saylan’ghan, wetendashlar arisida hörmetke sazawer, milliy alahidiliklirini saqlighan, 40 yashqa toshqan Türk neslidin bolghan herqandaq Sherqiy Türkistanliq ichidin saylam arqiliq dölet re’isi saylinidu we saylan’ghan dölet re’isi qesem bilen öz ezipisini tapshurup alidu.(Qoshumche E ke qarang)

26-Madda: Dölet re’isining hoquqliri: Dölet re’isi bash minister namzatini körsitidu, bash ministir teripidin sunulghan hökümet kabinetini testiqlaydu. Ministirlikke teyinlen’gen namzatlarni ispat bilen yenggüshlesh yaki emeldin qaldurush heqqide bash ministirge yazma teklip beridu.

Dölet re’isi kesellik, sayahet yaki bashqa sewepler bilen wezipisini ada qilalmighan waqitlarda, parlament ezasi bolghan mua’win dölet re’isi dölet re’isining salametliki eslige kelgen’ge yaki sayahettin qaytqan’gha qeder dölet re’isining barliq hoquqlirini öz üstige elip uni bejiridu. Dölet re’isi wapat bolghan teqdirde, parlament teripidin yengi dölet re’isi saylan’ghan’gha qeder dölet re’isining wezipisini bejiridu. Bu madda Sürgündiki Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining re’isi üchünmu küchke ige bolidu.

Dölet re’isi dölet birligining simwolidur. Dölet re’isi Parlament testiqlighan qanun, Shertnamilar, qararlarni imzalaydu, chet’ellerge elchilerni teyinleydu we chet’el elcilirini qobul qilidu. Edilye ministirining tekliwi bilen eghir gunahkarlarni kechürüm qilidu, yaki jazasini yeniklitidu.

Sekkizinchi Bölüm Bash Ministirning Saylinishi we Hoquqliri

27-Madda: Sherqiy Türkistanmusteqilliq dawasigha özini atighan, bu dawagha ishenchisi kamil bolghan, 40 yashqa toshqan, wetendashlar arisida hörmetke sazawer bolghan, milli alahidiliklirini saqlighan, Parlament ezasi bolup saylan’ghan, Türk neslidin bolghan her qandaq Sherqiy Türkistanliq Sherqiy Türkistan Dölet re’isi teripidin bash ministirlik namzatliqigha körsitilidu. Bash ministir ministirlar kabinetini teshkillep dölet re’isining testiqidin keyin parlamentqa sunudu. Parlament uning hökümet programmisini maqullighandin keyin, bu ministirlar kabinetini üchte ikki awaz bilen testiqlaydu. Bu jeryanda eslidiki kabinet öz xizmitini dawamlashturidu.

28-Madda: Bash ministir parlamentqa wetenning omumi ehwali, hökümetning siyasiti heqqide az digende yilda bir qetim melumat beridu we özi toghra tapqan teqdirde parlamentning saylimi elip berilip bir dewr axirlashqandin keyin, Sherqiy Türkistan xelqini yengi wekillerni saylash üchün, saylam waqtini bekitishke, urush we tenchliq zamanlirida dölet armiyisini seperwer qilishqa, kabinet ezalirining paaliyetlirini nazaret qilishqa, ministirlar kabinetining qararlirigha zit heriket qilghan ministirlarni üch qetim agahlandurushqa we bu agahlandurushlargha etibar bermigen teqdirde, bash ministir dölet re’isining testiqi bilen bularni kabinettin chiqirishqa, qanunlarning adil ijra qilinishigha we wetenning pewqul’adde ehwal astida qalghan mezgilliride qanun küchige barawer qararlarni chiqirishqa, parlament qarari bilen herbi halet élan qilishqa hoquqluqtur.

Toqquzinchi Bölüm Parlamentning Hoquqliri

29-Madda: Mezkur parlament hemme qanun we nizamlarni chiqirishqa, baj qanunini chiqirishqa, qerzlerni töleshke we omumning menpe’etini qoghdashqa, omumi baj bilen import-ekisport towarliridin elinidighan baj qanunini chiqirishqa, bajning Sherqiy Türkistan teritoriyisi ichide barawer we bir xil ölchemlik bolushigha munasiwetlik qanunlarni chiqirishqa hoquqluqtur. Parlament yene töwendiki sahelerge munasiwetlik qanunlarni chiqiridu:

30-Madda: Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Hökümitining chet’eldin qerz elishigha, soda-setiq ishliri bilen tashqi sodini kontirol qilishigha;

31-Madda: Wetendashliqqa qobul qilish, wetendashliqtin chiqirish, hemde kiriziske sewepchi bolidighan banka pul paxallighining aldini elishqa we bankilar qanunini chiqirishqa;

32-Madda: Pul besish we pulning qimmitini qoghdash, chet’el pullirining kursini belgileshke, ölchem birliklirini bekitishke;
33-Madda: Saxta pul yasighuchilarni jazalashqa;
34-Madda:Pochtixana, doxturxana, mekteplerni echish we binakarliq-qurulushlirini elip berishqa;

35-Madda: Yazghuchi we sen’etchiler, ilim-pen sahesidikilerge qelem heqqi berish, ularning ijadiyet hoquqini qoghdash we erkin paaliyet qilishigha kapaletlik qilishqa;

36-Madda: Ali sot mehkimisi we uningdin töwen bolghan sot mehkimilirini qurushqa;
37-Madda: Dölet chegrisidiki etkeschilik, tamojnidiki köz boyamchiliq hadisilirini eniqlash we bulargha munasiwetlik qanunlargha xilapliq qilghuchilarni jazalashqa;

38-Madda: Sirtqa urush elan qilish, weten’ge qilin’ghan yaki qilinish ehtimali bolghan tajawuzchiliqlargha taqabil turushqa;

39-Madda: Dölet armiyesini terbiyilesh, kücheytish we uni bashqurushqa;
40-Madda: Döletning bir pütünligini qoghdash, topilangni tinjitish, tajawuzni tosash üchün armiyeni herbi wezipige seperwer qilishqa;

41-Madda: Eskerlerni teshkillesh, qorallandurush, bashqurush, ofitsirlerni wezipige teyinlesh, Parlamentning herbi tüzümige bina’en herbi telim- terbiye elip berishqa;

42-Madda: Sherqiy Türkistan Parlamenti Uyghuristan Jumhuriyiti Hökümitining we uning herqaysi organlirining yaki hökümet erbaplirining yuqurida bayan qilin’ghan qanunlarni ijra qilishi üchün zörür bolghan barliq qanunlani chiqirishqa we qanunlashturushqa hoquqliqdur.

Oninchi Bölüm  Wetendashlarning Heqliri we Parlamentning Heqliri

43-Madda: Parlament Sherqiy Türkistan xelqining hoquqlirigha, qanun aldida barawerlikige, dini etiqadlirigha kapaletlik qilidu. Parlament töwendiki ishlar heqqide qanun chiqarmaydu:

Herkimning étiqad qilghan dinigha erkin ibadet qilishigha cheklime qoyidighan, chüshenche we söz erkinligini, neshiriyat erkinligini chekleydighan, yighilish erkinligi bilen hökümetke xalighan temida iltimas sunush erkinligini chekleydighan, wetendashlarning imtiyaz we alahidiligini töwenlitidighan qanunlar.

44-Madda: Sherqiy Türkistan Hökümitining ruxsiti bilen xelq qoral saqlash we qoral elip yürüsh erkinlikige ige.

45- Madda: Tajawuzchilargha hemkarliship wetenning ishghal qilinishigha wastichiliq qilghan, düshmenlerge yaki wetenni ishghal qilghuchilargha ashkara yaki yoshurun yardem bergenler, jinayitining eghir-yeng’gillikige qarap sotqa tartilidu we jazalinidu.

46-Madda: Qanunda ruxset qilin’ghan ehwaldin bashqa meyli tenchliq dewride bolsun yaki urush dewride bolsun, herqandaq esker yaki saqchining mülk igisining maqullughini almay turup we sot mehkimisining qararini körsetmey turup herqandaq kishining mülkini tekshürüsh yaki musadire qilish hoquqi bolmaydu.

47-Madda: Kishiler yanlirini, öylirini, xet-cheklirini, chong-kichik buyumlirini we özini qanunsiz axturush we cheqilishqa qarita qanuni qoghdunush hoquqigha ige bolup uning’gha dexli qilinmaydu.

48-Madda: Urush yüz bermigen, herbi halet elan qilinmighan yaki omumi xelqning bixeterligi tehditke uchirimighan ehwallarda hechkim sot mehkimisining qararisiz we teptishning yazma eyiplishi bolmay turup jinayi jawapkarliqi üchün qolgha elinmaydu. Herqandaq kishini oxshash jinayiti üchün ikki qetim eyipleshke bolmaydu. Heckim qanuni jeryanlardin ötküzülmey turup erkinlikidin, mal–mülkidin , hayatidin mehrum qilinmaydu. Adil tölem tölenmey turup hechkimning xususi mülki musadire qilinmaydu yaki xelqqe teqsim qilip berilmeydu.

49-Madda: Herqandaq jinayi deloni birterep qilishta, jawapkar biterep bir sot mehkimiside qanun boyiche sotlinidu, gunahliri we qarilinish sewepliridin xewerlendurulidu, guwahchilar bilen yüzleshtürilidu, öz menpe’eti üchün shahid körsitip bereleydu we özini aqlas üchün adwukat tutalaydu.

50-Madda: Qarilan’ghuchini qebih we gheyri- normal usulda jazalashqa, uningdin artuqche kapalet puli yaki jerimane telep qilishqa yol qoyulmaydu. Gunahkar jinayi ishlar qanunidiki jinayitining eghir-yeng’gillikige asasen jazalinidu.

51-Madda: Wetendashlarning asasi qanunda berilgen hoquqliri, behriman bolushqa tegishlik qanunluq hoquqliri inkar qilinmaydu.

52-Madda: Sotta jinayetchige berilgen jazadin sirt yene uni malay qiliwelish, mejburi emgekke selish we ijtima’i ornigha qarap kemsitish men’i qilinidu. Sherqiy Türkistan wetendashliri qanun aldida barawerdur.

On Birinchi Bölüm Hökümetning Hoquq Cheklimisi

53-Madda: Hökümetning qanunda körsitilgen da’iridin sirt pul serp qilishigha ruxset qilinmaydu. Emma döletni tonutush we uning bixeterligini saqlash üchün bash ministir parlamentning maqulliqidin ötküzüp muwapiq miqdardiki mebleghni saqlash, xirajet qilish hoquqigha ige. Parlament döletning bir yilliq xamchot we rasxot pilanini közdin kechürüp testiqlaydu, munasiwetlik ministirlik we organlardin her yili rasxotlarning chiqim qilinish ehwalidin teptish hey’iti arqiliq hesap alidu. Teptish hey’iti parlament ezaliri ichidin awazgha qoyup saylap chiqilidu, hey’etler 3,5,7,9,…kishidin teshkil tapidu.

54-Madda: Sherqiy Türkistan hökümiti hichkimge alahide imtiyazliq mensepni hediye qilmaydu. Hökümette wezipe ötigüchi shexs yaki parlament ezasi parlamentning ruhsitisiz dölet ichi we sirtidiki hechkimdin hediye yaki mensep qobul qilmaydu. Emma döletning milliy menpe’eti yüzisidin bir qisim dölet xadimliri, ziyalilar sherep unwanliri we xatire buyumlirini elish we berish hoquqigha ige.

On Ikkinchi Bölüm Edliye

55-Madda: Sherqiy Türkistan Hökümitining edliye sestimisi parlament teripidin alahide chiqirilghan qanun’gha asasen qurulghan musteqil asasi qanun mehkimisi, ali sot mehkimisi we sot mehkimiliri arqiliq paaliyet qilidu. Sotchilar we teptishler edliye ministiri teripidin ali mektepning qanun fakoltetlirini püttürgen, xizmet tarixi pak, xelq ichide abroyluq qanunshunaslar ichidin teyinlinidu. Sodiye we teptishler biterep turup wezipilirini adilliq bilen bejiridu.

56-Madda: Sotlan’ghanlar töwen derijilik sot mehkimilirining chiqarghan qarari we hökümnamiliri heqqidiki naraziliq erzlirini yuquri sot mehkimisi hesaplan’ghan ali sot mehkimisige sunush hoquqigha ige.

57-Madda: Sherqiy Türkistan edliye sestimisi asasi qanunda belgilen’gen barliq qanunlarni biterep ijra qilidu, xelq’ara kelishimlerde Uyghuristan Jumhuriyiti terepte turup xelq’ara qanunlarni közde tutqan asasta ish bejiridu.

Sherqiy Türkistan hökümiti asasi qanunda belgilen’gen pütün qanunlarning terepsiz halda edliye teripidin ijra qilinishigha, xelqara qanuni kelishimlerning we Sherqiy Türkistan jumhuriyiti imzalighan barliq xelqara qanuni ehdinamilarning emelge ashurilishigha mes’ul bolidu.

58-Madda: Barliq jinayi ishlar deloliri teptishning qanuni shikayetnamisige asasen biterep sotqa tapshurilidu.

59-Madda: Dölet ichide Uyghuristan dölitige qarshi urush élan qilish, dölet düshmenlirining yaki döletni ishghal qilghuchilarning iradisi boyiche ulargha yardem qilish, ulargha qolayliq yaritip berish- weten’ge asiliq qilish jinayiti bolup hesaplinidu. Ikki neper guwahchining guwahliqi bolmighan we biterep sot mehkimisining etirap qilishi bolmighan ehwalda heckimni weten’ge asiliq qilish jinayiti bilen eyipleshke bolmaydu.

60-Madda: Parlament “weten’ge asiliq qilish jinayiti” heqqidiki qararlarni testiqlash hoquqigha ige.

On Üchinchi Bölüm Asasi Qanun’gha Tüzitish Kirgüzüsh

61-Madda: Mezkur parlament herqandaq waqitta parlamentning üchten ikki awazi bilen asasi qanunning maddilirigha tüzitish kirgüzse bolidu. Emma Asasi qanunning deslepki birinchi, ikkinchi, üchinchi, tötinchi, beshinchi we altinchi maddilirigha tüzitish kirgüzüshke bolmaydu we tüzitish kirgüzüsh heqqide teklip berishke bolmaydu. Tüzitish kirgüzülgen maddilar asasi qanunning qoshumche qismida eniq körsitilidu.

62-Madda: Bu asasi qanun we uning’gha asasen tüzülgen Sherqiy Türkistanning qanunliri, Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti teritoriyiside muqeddestur. Sotchilar mushu qanunlar boyiche ish bejiridu. Uyghuristan ning parlament ezaliri, dölet rehberliri, edliye xizmiti ishleydighanlar qesem berip wezipe tapshurup alidu.

63-Madda: Sherqiy Türkistan Parlamentining ezaliri her töt yilda bir qetim 10-ayning 1-heptiside Sherqiy Türkistan wetendashliri teripidin domokratik usulda awazgha qoyush arqiliq saylinidu. Sherqiy Türkistan azat qilghandin keyin parlament saylimi her töt yilda bir qetim, 11-ayning deslepki heptiside elip berilidu. 11-Ayning 12-küni yengi parlament eng peshqedem parlament ezasining riyasetchilikide qesem bilen wezipe tapshurup alidu. Qesem murasimidin keyin parlament 14-maddigha asasen paaliyetlirini elip baridu.

64-Madda: 2004-yili 9-ayning 14-küni awazgha qoyush arqiliq saylan’ghan parlament ezaliri we ministirlar töt yil keyinki saylamghiche wezipiside qalidu we wezipisini öteydu.

On Tötinchi Bölüm Asasi Qanun Mehkimisi

65-Madda:Asasi qanun mehkimisi-Sherqiy TürkistanParlamenti teripidin chiqirilghan mexsus qanun’gha asasen qurulghan bolup, bu mehkime qanunlarning, qanun hökmi boyiche chiqirilghan qararlarning we Sherqiy Türkistan parlamenti nizamnamilirining shekil hem mahiyet jehettin asasi qanun’gha uyghun bolghan yaki bolmighanliqi heqqide nazaret elip baridu.

Asasi qanun mehkimisi 11 neper resmi eza, 4 neper kandidat ezadin terkip tapidu. Asasi qanun mehkimisi ezaliri öz ichidin bir kishini asasi qanun mehkimisi bashliqi, bir kishini bashliq wekili qilip saylap chiqidu.

66-Madda: Asasi qanun mehkimisi eng ali mehkime süpitide siyasi partiyilerning emeldin qaldurulishi we melum siyasi partiyini emeldin qaldurushqa tegishlik dawalarda jumhuriyet bash teptishining emeldin qaldurush heqqidiki yazma doklat we tekliwini közdin köchürüp bu heqte qarar ciqiridu. Qarar chiqirishtin awal, u partiyening re’isi yaki re’is wekilining özini aqlash heqqidiki bayanatlirini anglaydu.

67-Madda: Asasi qanun mehkimisi jumhuriyet bash teptishining yazma shikayiti we parlamentning testiqi bilen döletning milliy menpe’etini eghir ziyan’gha uchratqan dölet re’isi, bash ministir we ministirlarni asasi qanun mehkimisining bir terep qilishigha tapshuridu. Asasi qanun mehkimisi chiqarghan qarar keskin bolup, uning’gha etiraz bildürüshke bolmaydu.

68-Madda: Ushbu asasi qanun 14 bölüm 68 maddidin teshkil tapqan bolup, Miladiye 2004-yili 11-ayning 20-künidin 22-künigiche Washin’gitonda chaqirilghan qurultayda parlament ezaliri teripidin maqullandi we elan qilindi. Bu asasi qanunning Uyghurche nusxisi asas qilinidu.

Qoshumchilar

Qoshumche A:
Dölet Bayriqining Shekli

(1933-yil 12-noyabir qurulghan Sherqiy Türkistan  jumhuriyitining dölet bayriqi)

Qoshumche B:Dölet Girbining Shekli

11097_455386391269258_7584251139139249125_n (1)
(1933-yili 12-noyabir qurulghan Sherqiy Türkistan jumhuriyitining dölet girbi)

Qoshumche C: Döletning Istiqlal Marshi

Qurtulush Yolida

Qurtulush yolida sudek aqti bizning qanimiz,

Sen üchün ey yurtimiz bolsun pida bu janimiz.

Qan kechip hem jan berip axir qutuldurduq seni,

Qelbimizde qutquzushqa bar idi imanimiz.

Yar hemdem boldi bizning himmitimiz sen üchün,

Dunyani sorighan idi ötken ulugh ejdadimiz.

Yurtumiz biz yüz-közüngni qan bilen pakizliduq,

Emdi hech kirletmigeymiz chünki Türktur namimiz.

Atilla, Ching’giz, Tömür dunyani titretken idi,

Qan berip nam alimiz biz ularning ewladibiz.

Chiqti jan hem aqti qan düshmendin alduq intiqam,

Yashisun hech ölmisun parlansun istiqbalimiz.

Qoshumche D: Döletning Milliy Marshi

Tarixtin Ewwel Biz Iduq, Tarixtin Songre Yene Biz

Tarixtin ewwel biz iduq, tarixtin songre yene biz,

Qelbimizde wijdanimiz, bu bizning imanimiz.

Türk biz, ana yurtimizning köksi biz tuch suferi,

Bash kesilse qaytmas basqan izidin Türk erliri.

Yurtimizning altunidur taghi birle tashliri,

Her biri bir arslandur, bu wetenning yashliri.

Yurtimiz üchün qurbandur yashlirimizning bashliri,

Imani, issiq qani, ularning yoldashliri.

Ordimiz hem yurtimiz, meshhur Türkdur namimiz,

Dinimiz, imanimiz, bu bizning wijdanimiz.

Yurtimiz Türkning yurti, biz uning qurbanimiz,

Bayriqimiz kök bayraq otturisida ay-yultuz.

Qoshumche F: Dölet Re’isi(Parlament ezaliri) ning Qesimi

Dölet Reyisi (Parlament ezasi) bolush süpitim bilen, döletning dawasini, istiqlalini we wetenning, milletning bölünmes pütünligini qoghdishimgha, wetenning istiqlalini mudapiye qilishimgha, qanuni asasta hoquqning aliliqigha we kishilik hoquq pirinsiplirigha hörmet qilishimgha, Uyghuristan Dölitining shan-sherepini qoghdishimgha, döletni tereqqi qildurush üchün pütün kücüm bilen xizmet qilishimgha, Ulugh Allah we Sherqiy Türkistan xelqi aldida ar-nomus we sheripim bilen qesem qilimen.

Qoshumce G

Bu asasi qanun eyni chaghda -Sürgündiki Sherqiy Türkistan Parlament ezaliridin Enwer Yüsüp Turani, Xizirbek Gayretullah, Sultan Maxmut Qeshqeri, Henife Erbash Ketene, Demiyan Rehmet, Aydoghan Qubilay, İsmayil Jeng’giz, Sultan Muhemmet, Erkin Ezizi qatarliqlar teripidin tüzüp chiqilghan bolup,bu qétimmu  parlamentimizgha sunulup muwapiq dep qarilip maqullandi we elan qilindi.

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti We Parlaménti
Xatime: 
Bu asasi qanun 1949-yili 10-ayda tajawuzchi Xitay komunist hökümiti teripidin ishghal qiliwelin’ghan Sherqiy Türkistan tupraqliridin chet’elge chiqip ketishke mejbur bolghan Sherqiy Türkistan/Uyghuristanliq muhajirlarning ortaq milliy iradisi bilen tüzüp chiqildi.

Ushbu asasi qanun Sherqiy Türkistan/Uyghuristan xelqining we ularning ewladlirining milliy musteqilliq we höriyitini qolgha keltürüshini kapaletlendürüshni we höriyetke erishkendin keyin dölitimizning emel qilishqa tegishlik siyasi tüzümi we yolini körsitip berishni meqset qilidu.
Sherqiy Türkistanning asasiy qanunining 1- Maddasida dewlet Ismi Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti dep békitildi. Sherqiy Türkistan  dégen isimni dunyadiki milletler we xeliqler özlirining tillirida  Sherqiy Türkistan dep ishletsimu öz tillirigha uyghun shekilde terjime qilip ishletsimu we yaki Uyghuristan dep éniq atisimu boliwéridu.  Meselen Türükche qatarliq bir qisim qérindash türkiy tillarde Sherqiy Türkistan/Dogu Türkistan….Ortaasya we Yawropa tillirida Uyghuristan.
20O4-yili 11-ayning 12-küni  Amerika Qoshma Shitatliri 

 

 

Sherqiy Türkistan Sürgündiki Hökümiti We Parlaméntining 5-Nöwetlik Yighini Heqqide Bayanat

Saturday, October 24, 2009

(Bu bayanatning 2009-yili 10-Ayning 21-küni Tüzütilgen ushbu Uyghurche nusxisi küchke ige qilinidu.)

 
Sherqiy Türkistan Sürgündiki Hökümiti we Parlamentining 5-nöwetlik yighini 2009-yili, 2-Öktebirdin 5-öktebirghiche daghdughuluq we muweppiqiyetlik halda ötküzüldi.
 
Yighinning birinchi qetimliq küntertiwide: Yoqlima élip bérildi.Yighingha kélip hazir bolghan millet wekilliri bilen bezi sewepler tüpeylidin kélelmigen millet wekilliri heqqide Semet Güder teripidin parlamintqa melumat bérildi. Aldi bilen Quraniy kerim oqulup, shéhitlirimiz üchün éhtiram hörmet sékunatida bolunuldi.
 
Parlamént reyisi professor, Doktur Sultan Mexmut ependining mejlisning échilishi heqqidiki notqidin kéyin, Jumhur reyisi Ehmet Igemberdi ependi söz qildi we paaliyet dokilatining sunulidighanliqini élan qildi.
 
Yighinning ikkinchi qétimliq küntertiwide parlamént we hökümetning besh yilliq xizmetliri heqqide hazirlanghan dokilatlar otturigha qoyuldi. Aldi bilen Sultan Mehmut Qeshqiri ependi, Parlaméntning élip barghan xizmet paaliyetliridin qisqiche dokilatini bayan qilip ötti.Uningdin kéyin Sherqiy Türkistan sürgündiki Hökümitining Bash ménistiri Démyan Rexmet hökümetning besh yilliq paaliyet programmisi bilen, munasiwetlik dokilatini parlamént ezalirigha anglatti.
 
Bash ménistir orunbasari Hizirbek Gheyrutulla söz élip, Sherqiy Türkistan Sürgündiki Hökümitining Türkiyediki paaliyet we xizmet programmilliri heqqide parlament ezalirigha melumat berdi.
 
Hökümitimiz élip bérilghan muzakiriler netijiside, hör dunyadiki Sherqiy Türkiatan xelqining, Sherqiy Türkistanliqlarning hörlügi-azatlighini qolgha keltürüsh, milliy medeniyitini qoghdash we diniy étiqat erkinlikige patraq érishishi üchün, mustehkem éradimizni yene bir qétim jakarlap ötüshning zörürligi alahiyde tekitlidi.
Yighin élip bérilghan muzakiriler netijiside yene démokratiye we insan heqliri üchün élip bérilghan mujadile pirinsiplirigha hörmet körsütüsh bilen birlikte, musteqilliq we höriyet nishanidin esla we qetiy waz kechmeydighanliqi toghrisidiki parlamént we hökümet iradisini yene bir qétim otturigha qoydi.
 
Hökümitimiz yene yighinda élip bérilghan muzakiriler netijiside, Sherqiy Türkistannning milliy musteqilliq we höriyitini emelge ashurush; xelqimizning milliy we diniy kimliklirining qoghdulishi, yashnitilishi üchün, weten ichide hem hör dunyadiki herqaysi memliketlerde, bu nishan üchün mujadile qiliwatqan pütkül teshkilatlirimizdin, Jemiyet, weqpe we Dunya Uyghur Qurultiyini qérindash teshkilatlar, dep tonuydighanliqimizni élan qilishni qarar qildi. Shuning bilen birlikte, Sherqiy Türkistan Sürgündiki Hökümitige we xelqimizning milliy qediriyetlirige, milliy ghaye we nishanlirigha qarita, hörmet we nazaket chgirilliridin éship ketken halda qilinghan her türlük söz we herketlerge muwapiq derijide jawap qayturush kérekliki heqqide yéngi qarar aldi.
 
Progiram we xizmet dokilatliri bayan qilinip ötülgendin kéyin, élip bérilghan muzakiriler netijiside parlamént ezaliri (Millet wekilliri) hökümet we parlaméntning xizmet dokilatlirini toluq awaz bilen qobul qildi.Xizmet dokilatlirining qobul qilinishidin kéyin, Sherqi Türkistan Jumhuriyitining asasiy qanunining munasiwetlik maddillirining rohigha asasen, besh yilliq wezipe mudditi toshqan parlamént ezaliri özlirining wekillikidin istipa berdi. Hökümet kabéntining istipasi bash ménistir Démyan Rehmet ependi teripidin Jumhur reyisi Ehmet Igemberdi ependige sunuldi we Jumhur reyisi teripidin hökümetning istipasi qobul qilindi.
 
Istipa sorighan kona parlamént ezaliri bilen, parlaméntta yéngidin wezipe élishni arzu qilghan ezalarning kimliklirining tekshürülüp közdin kechürülishi üchün, Sherqi Türkistan Sürgün Hökümitining asasiy qanunining munasiwetlik maddillirigha asasen, ularning salahiyetlirining bahalinishi üchün 5 kishidin terkip tapqan salahiyet we xewipsizlik tekshürüsh komméssiyisi teshkil qilindi.
 
Yighinning 3-qétimliq küntertiwide millet wekilliri bixeterlik we salahiyet tekshürüsh kommésiyoni teripidin élip bérilghan meslihet yighini netijisinde hökümet ezaliqigha, parlamént ezaliqigha saylinishni murajet qilghan kishilerning murajetliri muzakire qilinip, salahiyetliri tekshürülüp, namzat tizimlikige we isimliri yézilghan 51 kishining Sherqiy Türkistan Parlaméntining yéngi ezaliri süpitide qobul qilinishining mumkinliki yazma dokilat bilen bildürülüp ötüldi.Yighin yéngi Parlamént ezalirini közdin kechürüp, muzakiriler netijiside, ularni yéngi Parlaméntqa eza qilip qobul qilishni qarar qildi.
 
Yéngi Parlamént teshkil qilinghandin kéyin, élip bérilghan saylam netijiside Parlamént reyislikige Professor, Doktur Sultan Mehmut Qeshqiri ependi, Parlamént reyisi yardemchilikige Patime Türköz, Prlaméntning bash sékirtarliqigha Mehemmet Éli Engin, muawénliqigha Seyitnisa Loqman birdek awaz bilen saylap chiqildi.Parlamént reyislikige tekrar saylanghan Sultan Mehmut Qeshqiri ependi muhim söz qilip, Parlamént ezalirigha teshekkur éytti.
Yéngi Parlamént teshkil qilinghandin kéyin sabiq bash ménistir Démyan Rehmet teripindin, bash ménistirlik wezipisige Ismayil Chinggizni namzat qilip körsetti. Bu teklip Parlamént ezaliri teripidin birdek awaz bilen qobul qilindi. Ismayil Cenggiz yéngi bash ménistir salayiti bilen, ching könglidin semimiy teshekkurini bildürdi. Sabiq bash ménistir Démyan Rehmet bilen wezipisidin ayrighan ménistirlargha hökümet xizmitige qoshqan töhpilliri üchün rexmet éytti.
 
Jumhur reyis teripidin yéngi hökümetni teshkillesh üchün, bash ménistir Ismayil Cenggiz wezipilendürüldi.
Hökümitimiz yighinning törtinchi küntertiwide, yéngidin teshkil qilinidighan hökümette, Ménistir sanining azaytilishini muzakire qildi. Élip bérilghan muzakireler netijiside, Yéza-igilik we Charwichiliq ishliri Ménistirligi, Yashlar we Tenterbiye Ménistirligi, Sanaet we Tijaret Ménistirligi, Qatnash we Tiransport Ménistirligi, Qurulush we Olturaqlashturush Ménistirligi qatarliqlarning emeldin qaldurulghanliqini jakarlidi we ularning ornigha, Jumhur reyisi we bash ménistirgha qaraydighan meslihetchiler kéngishini qurush heqqide qarar aldi.
 
Muzakirililer dawamida yene hökümetning yéngi ezalirini belgülesh xizmitini tamamlighan bash ménistir Ismayil Chenggiz munberge chiqip, hökümet kabéntining ezaliri tizimlikini parlaméntning muzakirisi we Jumhur reyisining testiqige sundi. Parlament kabént ezalirini uyghun körgendin kéyin, Jumhur reyisi teripidin testiqlanghan yéngi bir nöwetlik Sherqiy Türkistan Sürgündiki hökümiti töwendiki shekilde teshkil qilindi.
 
Ismayil Chéngiz Bash Ménistir
Hizirbek Gheyrutulla Muawin Bash Ménistir
Ehmetjan Osman Muawin Bash Ménistir
Mahinur Yüsüp Muawin Bash Ménistir(Wezipisidin qalduruldi)
 
Korash Atahan Kultur we Teshwiqat Ménistiri
Muhabay Engin Tashqi Ishlar Ménistiri
Semed Güder Insan Heqliri quruli Ménistiri
Seyit Taranchi Dölet Mudapiye Ménistiri
Abdulhamit Tilek Bilim-Téxnologiye we Tebiyi bayliqlar Ménistiri
Eyup Akyol Ekinomiye we Maliye Ménistiri
Muhemmed Yüsüp Posma Muawin Ekinomiye we Maliye Ménistiri
Nafise Özgen Torizim we Tonutush Ménistiri
Yakup Jan Ichkiy Ishlar Ménistiri
Abdusalam Sami Maarip Ménistiri
Reshide Genjer Sehiyye we Ijtimayi parawanliq Ménistiri
Qilip Démokirattik shekilde saylap chiqildi. Buningdin bashqa élip bérilghan meslihet we muzakiriler netijiside yene:
Hüseyin Qari Islami Jumhur reyis Meslihetchisi
Salih Mahmut Artishi Jumhur reyis Meslihetchisi
Qatarliqlar biwaste yoqarqi muhim wezipilerge teyinlendi.
 
Uningdin bashqa yene:
Démyan Rehmet Bash ménistir bash meslihetchilikige,
Ghulam Osman Yaghma Bash ménistirlik meslihetchilikige,
Talat Kochyigit Bash ménistirlik meslihetchilikige
Teyinlengenliki élan qilindi.
 
Yoqarqi teyinleshlerdin bashqa, Bash ménistir Ismayil Chenggiz:
Gollandiye, Russiye Federassiyoni, Okrayiniye, Azerbeyjan, Shiwitsariye, Engiliye, Gérmaniye (Her dölettin Ikki kishi); Belgiye, Qazaqistan, Qirghizistan, Üzbekistan, Afghanistan we Pakistan bilen Amérikidin birdin kishining; Türkiyedin tashqi siyaset, istratégiye, teshwiqat, eskiri hem bixeterlik we jamaet qurulushliri paaliyetliridin we alaqilishish meselilirige ayit mutexesisler bolup, 7 neper yoquri derijilik kishini, isimlirini élan qilmasliq sherti astida Sherqiy Türkistan Sürgündiki hökümétining bash meslihetchilliri qilip belgülep, wezipilendürüldi.
Yighinning beshinchi qétimliq küntertiwide wezipe mudditi toshqan Jumhur reyisi Ehmet Igemberdining istipasi qobul qilindi we yéngi Jumhur reyisi üchün parlaménttin namzat körsütüsh telep qilindi. Ehmet Igemberdi ependi yighin qatnashquchillirining ortaq pikirige asasen, ikkinchi qétim Jumhur reyislikige namzat qilip körsütüldi we birdek awaz bilen, Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining Jumhur reyisi qilip saylandi. Ehmet Igemberdi parlamént ezalirigha teshekkurlirini bir qatar izhar qilip ötti. Uningdin kéyin Sherqiy Türkistan Parlaménti we Sherqiy Türkistan Sürgün Hökümiti ichide yéngi wezipe alghan kishiler parlamént ezalirigha tonushturulup ötüldi.
 
Türkiye tashqiy ishlar ménistirligidin pinsiyege chiqqan déplomat Patma Türköz, Gérmaniyede Azatliq Radiyosida uzaq yil mesul xizmetlerde bolunghan Doktur Muhabay Engin bilen Gérmaniyede Azatliq Radiyosi Qazaq bölümidin pinsiyege chiqqan Talat Kochyigit, Gérmaniyediki Milly yazghuchimiz Korash Omar Atahan, Kanadadiki mujahit yazghuchimiz Ghulam Osman Yaghma we milliy shairlirimizdin Ehmetjan Osman we uningdin bashqa bixterlik sewebi bilen isimliri ochuq izhar qilinmighan yene nurghun wezipilerge teyinlengen mujayid dostlirimizgha muwapiqqiyet tilekliri izhar qilinip ötüldi.
 
Kanadadin, Gérmaniyedin, Awustiraliyedin, Türkiyedin we Amérikidin kelgen parlamént ezalirigha, Sherqiy Türkistan Sürgündiki Hökümitining yéngi bir basquchtiki paaliyet programmisini tüzüp chiqish heqqide muzakire élip bérish üchün, besh minutluq waqit cheklimisi bilen söz heqqi bérildi.
 
Yighinning Altinchi qétimliq küntertiwide, Sherqi Türkistan Sürgündiki Hökümetining asasiy qanunining, bezi maddilliri üstide mulahiyze élip bérildi. Muhakime we teklipler netijiside, Sherqiy Türkistan Sürgündiki Hökümet Jumhur reyisige muawén belgülesh heqqidiki madda emeldin qalduruldi.
 
Asasiy qanunning 10-maddisidiki, „Muawén dölet reyisini“ni teyinlesh heqqidiki belgülime chiqirip tashlandi, Asasiy qanunning 28- maddisidiki „Muawén Dölet Reyisi“ atalghusi emeldin qalduruldi, uning ornigha „Parlament reyisi“lik wezipisi tesis qilindi.13-maddadiki, „Hökümetning ménistirlar kabénti yilda bir yaki ikki qétim yighin achip, hökümet programmillirining ijira qilinishi ehwalidin bash ménistir we kabéntqa melumat sunudu, we hökümet programmilirini emeliyleshtürüshning chare –tedbirlirini muzakire qilip békitidu“ dégen jümlidiki, „hökümet programmilirini emeliyleshtürüshning chare –tedbirlirini muzakire qilip békitidu“ dégen qismining ornigha „dayimiy meslihet goruppisi teripidin otturgha qoyulghan tewsiye qararlirini muzakire qilip, xulase chiqiridu“ dégen mezmun kirgüzülüp, birdek awaz bilen qarar élindi.
 
Yighinning Yettinchi yeni axirqi kun tertiwide, Türkiye Jumhur reyisi möhtirem Abdulla Gül ependining, Türkiye bash ménistiri möhtirem Rejep Tayip Erdoghan ependining, Bash ménistir orunbasari Bülend Arich ependining we Xelqara Islam Konfirensiyesi teshkilatining bash sékritari Ekmellidin Ihsanoghli janaplirining, eziz wetinimiz- Sherqiy Türkistanda 2009-yili otturigha chiqqan „5-Iyul Ürümchi qetliami “mezgilide, Sherqiy Turkistan xelqige körsetken semimiyiti we büyük insaniy xisletliri üchün, Sherqiy Türkistan xelqining hörmet we teshekkürini ipadileydighan“Altun Kök Bayraq“ midalining, uyghun bir zamanda we uyghun bir makanda teshkillinidighan, daghdughiliq bir milliy murasimda teqdim qilinidighanliqi heqqide birdek awaz bilen qarar élindi.
Sherqiy Türkistan Sürgündiki Hökümiti, Xitay tajawuzchillirining, 2009-yili Iyul we Awghust aylirida wetinimizde élip barghan pashistik érqiy qirghinchiliqini qattiq lenetleydu. Shuning bilen bille hökümitimiz Béyjing dayirilirini, „5-Iyul Ürümchi weqesi“din kéyin, wetinimiz Sherqiy Türkisngha, alayide wezipilendürülgen yette ming memur belgülep, öymu-öy kézip yürüp, atalmish „Xitay siyasitini chüshendürüsh“ dégen bahane bilen xelq arisida xatirjemsizlik we wehiyme peyda qilish qilmishliridin, qiyin-qistaq astida soraq qilip, mejburlap iqrar qildurup jazalash, ölümge höküm qilish we naheq qolgha élish jinayetliridin waz kéchishke dewet qilish bilen birlikte, insani heq-hoquqini qolgha keltürüsh yolida namayish qilghanliqi üchün qolgha élinghan bigunah mesum yashlirimizni derhal qoyup bérishke chaqridu.Bu qétimqi yighin bir ay ichide hökümet programmisini asas qilghan bayanatning hazirlinip, yazma we körünüshlik axbarat wastilliri bilen xelqara jamaetchilikke élan qilinishini qarar qildi.
Yighin axirida wekillerge Sherqiy Türkistan Sürgündiki Hökümitining qurulushi körsütülgen we köch hékayisi anglitilghan „Sürgün we ölüm“ namliq höjjetlik filim qoyup bérildi.
Köz yashliri bilen oqulghan „Güzel Türkistan“ marshining arqisidin tört kün dawam qilghan Parlamént we Hökümet yighini 42 dölet we rayonda paaliyet élip bériwatqan 170 ke yéqin Jemiyet we teshkilatlargha wekillik qilidighan shexislerning qatnishishi bilen, bu qétimmu parlamént ezaliqigha saylanghan Sherqiy Türkistan Sürgündiki Hökümitining sabiq Adalet ménistiri Hanipe Ketenening qilghan dua murasimi bilen axirlashti.
Bixeterlik xadimlirining küzütishi we qoghdishi astida musteqil we biterep bir memlikette élip bérilghan hökümet we parlamént yighinigha qatnashqan wekillirimizning yimek-ichmek, qatnash we méhmanhane chiqimliri hökümetning ilkidiki maliyedin chiqim qilindi.
 
Milliy dawayimizni konturul astigha alidighan héch-bir teshkilattin maddiy we meniwiy yardem qobul qilinmidi.
Bu bayanat nöwette échilghan bu yighinning milliy musteqilliq herkitimizge xeyir we taley keltürüshini ümid qilish bilen jamaetchilikke ochuq élan qilindi.
 
Sherqiy Türkistan Sürgün Hökümiti Medeniyet We Axbarat Ménistirligi
 
2009-yili 10-Ayning 21-küni
 
Posted by UYGHURISTAN at 12:21 PM

Sherqiturkistan Birliki Teshkilati Jumhuriyet Bayrimi Munasiwiti Bilen Muhakime Yighini Uyushturdi

Sherqiturkistan Birliki Teshkilati Jumhuriyet Bayrimi Munasiwiti Bilen Muhakime Yighini Uyushturdi.Sherqitürkistan Birliki teshkilati qurulghandin béri her yili bir qétim, xelqimiz iptixarliq ichide yad itip kéliwatqan jumhuriyet bayrimini xatirlep kelgenidi.Bu yil 11-ayning 13-küni (Shenbe) mu Gérmaniyening Frankfurt Sheheride ejdatlirimizdin miras qalghan shekilde, Dölet qurulghan künlerni Jumhuriyet bayrimi süpitide xatirlep, uning sheripige muhakime yighini uyushturdi.Yighin üch bölekke bölüngen halda élip bérildi.

Yighin riyasetchisi yighinning ochuq ikenlikini elan qildi.Gollandiyedin kélip bu yighingha qatnashqan dangliq diniy zat Isa Qarim yighin béshida ikki jumhuriyet dewridiki shéhitlirimizing rohigha atap we yighinning xeyirlik bolishigha tilekdashliq bildürüp, quraniy kerim tilawet qildi.

Quraniy kerim tilawitidin kéyin yighin qatnashquchilliri merhum inqilapchi, ot yürek shair we kompazitor Koresh Küsen ependi teripidin ijat qilinip, xelqimiz teripidin alqishlinip kéliniwatqan Sherqitürkistan Jumhuriyitining istiqlal marshini süküt ichide anglidi we Jumhuriyet bayriqigha ihtiram bildürdi.

 

Yighinning birinchi qismi tonushturush we bashlinish bolup bu qisimda:

Sherqitürkistan Birliki teshkilatining nöwettiki reyisi Osmanjan Tursun bu yighinning ehmiyiti heqqide muhim söz qildi, U bu yighinning échilish munasiwiti bilen Dunya Uyghur Qurultiyining Reyisi möhtirem Rabiye Qadir xanim, Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümitining Jumhur Reyisi Möhtirem Ahmet Igemberdi ependi qatarliqlarning, bu yighinni tebriklep yollighan téligrammisining qisqiche mezmunini we Finlandiye, Shiwitsiye, Norwégiye, Austriye, Bilgiye, Türkiye qatarliq döletlerdiki bu yighingha qatnashmaqchi bolup, her türlük seweplerdin kélelmey qalghan qérindashlarning tilek we salamlirini köpchilikke uqturup ötti.

Teshkilat reyisi Osmanjan Tursun yene ikki jumhuriyitimizning tarixhi, jumhuriyet qurulush dewridiki Sherqiy Türkistanning omumiy weziyiti, milliy dawayimizning bügünki teqdiri heqqide, bolupmu Xitay tajawuzchillirining milliy zulumi we bu qétimqi yighinning echilish sewepliri qatarliq meseliler heqqide etrapliq toxtaldi.

Bu yighingha Sherqiy Türkistan Birliki Teshkilatining muhim ezaliri qatnashqandin bashqa, Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti Medeniyet ménistirlikining mesuli, Sherqiy Türkistan Birliki Teshkilatining qurghuchisi Korash Atahan, Dunya Uyghur Qurultiyi Diniy Ishlar Kommétitining mesuli Turghunjan Alawudun, Gollandiye Sherqiy Türkistan Uyghur Birlikining qurghuchilliridin diniy zat, jamaet erbabi Isa Qarim, siyasiy paaliyetchi Sadiqjan Seley we Fransiyede istiqamet qiliwatqan Uyghur jamaitining wekili Qurbanjan qatarliqlarmu teklip bilen qatnashti.

 

Yighinning ikkinchi qismi muhakime qismi bolup, bu qismida:

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti Kultur Ministirlikining mesuli, Uyghur ziyalisi Korash Atahan „Sherqiy Türkistanda Dölet Qurush Idiali“ dégen témida muhakime élip bardi. U Sherqiy Türkistan dégen kelime qeyerdin kelgen, uning qandaq menilliri bar, tarixta bu tupraqlarda kimler yashighan, qandaq döletler qurulghan, kéyinki ikki jumhuriyitimiz we nöwettiki sürgündiki hökümitimizning teqdiridiki oxshashliqlar, Sherqiy Türkistan jumhuriyitining qurulushidiki tarixiy arqa kürinish we ularning Uyghuristan (Qeshqeriye)döliti bilen bolghan meniwiy, étnik, siyasiy munasiwetliri, bügünki dawayimizda közge cheliqiwatqan Musteqilliqmu, Aptonomiyemu we Demokratiyemu meseliliri qatarliq témilarda bir saet etrapida etrapliq mulahize élip bardi.

Uningdin kéyin Gollandiyedin kelgen diniy zat , siyasiy paaliyetchi Isa Qarim „Qandaq Qilghanda Dawayimizning Tereqqiyatini Ilgiri Sürgili Bolidu“ dégen meselide pikir bayan qildi. U asasliqi xelqimizning diniy, milliy hésiyati bilen oynushishning yaxshi aqiwet keltürmeydighanliqini tekitlidi. U yene yoqarqi mesile toghra bir terep qilinmisa, qilghan ishlirimizning netijisi bolmaydighanliqini, bu meselide siyasiy paaliyetchilerni terbiyelesh meselisining intayin muhim ikenlikini otturgha qoydi.

U yene Islamni kemsitishni tashlayli, biz teqwadar insanlarni izdep baqayli, sözliship baqayli, ular nime deydu, dédi. Biz dinimiz kamsitildi deduq, dinimizgha qanchilik, tilimiz kemsitildi diduq tilimiz üchün nime ish qiliduq. Wetenning bir mangdam yéri  bésiwélindi dégenlik numusimizning depsende qilinghanliqi.Uni azat qilish namazdek periz.Bu bizdek teqwadar insanlarning qolidin kélidu, dégendek pikirlerde boldi.

Uningdin kéyin Gollandiye Sherqiy Türkistan Uyghur birlikining muawin reyisi Sadiqjan Seley „Milliy dawayimizda diniy zatlar bilen ziyalilarning we siyasetchilerning munasiwiti“ dégen timida muhakime élip bardi. U muhakimiside dawayimiz terkiwidiki siyasetchilerning exlaqiy-pezilitining zeyip bolishi diniy itiqadining sus bolishidin boliwatidu. Diniy itiqat insanning meniwiytini pakizleydighan, milliy xaraktirini küchlendüridighan, iradisini chingitidighan amil.Itiqatning sus bolishi waqti kelgende qanche 10 yilliq ishni yoqqa chiqiridu.Ishlirimizning yaxshi bolmasliqi, wetenning mustemlikide qelishida dinning emes, insanning xataliqi bar, dégenlerni ilgiri sürdi.

U muhakimiside yene teshkilat bashqurushta itiqat meselisi intayin muhim, itiqatliq kishi aldirap semimiyetsizlik qilmaydu, wedige xilapliq qilmaydu, rastchil kélidu.Bu digenlikim bashqilarni kemsitkenlik emes elbette, dédi.

Sadiqjan Seley yene sözde turush, wedisige wapa qilish, waqitqa emel qilishmu melum bir shexis we organning sapasini belgüleydu. Siyasetni din üchün xizmet qildurush kérek, siyasetni dindin ayrish digenlik Sherqiy Türkistandek bir rayonda yashighan xelqlerning milliy herkitige mas kelmeydu.Eslide din milliy herkitimizni, milliy herkitimiz dinni chetke qaqmaydu, dédi.

Uningdin kéyin Sadiqjan Seley yene milliy dawayimizdiki diniy zatlar bilen teshkilatlarning, teshkilatchilar bilen xelqning ottursidiki munasiwetning buzulup kétishi qatarliq meseliler üstide toxtaldi.U  hazirqi ehwalda siyasiyonlar diniy zatlar bilen, diniy zatlar ziyalilar bilen kélishelmeydighan hadise kélip chiqiwatidu.Siyasiy yitekchillirimizning arqisida Diniy zatlar bolishi, siyasiyonlar diniy zatlarning rolidin janliq paydilinishi kérek.Xitaylar xelqimizni qanchige parchiliwetkini az dep, bizni qarmu qarshi qutuplargha ayrish üchün trishsa yaxshi bolmaydu.Bügün Xitaylar dinimizgha chish tirniqighiche zerbe beriwatidu.Bizge adem kérek ewlat kérek.Ewlatlirimizni terbiyelesh hoquqini xitaylargha tashlap bersek bolmaydu.Milliy dawayimizni küchlendürüshte imkanlirimiz az, emma iradimiz ching. Biz japa chekken we itiqatliq  millet, qiyinchiliqni yéngishta herqandaq millettin qélishmaymiz.Yaxshi ishni pilanlighanlar yalghuz emes, ularning arqida Alla bar dégendek bayanlarda boldi.

Fransiyedin kelgen Qurbanjan milliy dawayimiz heqqide özining pikirini bayan qildi.U bizni hichqandaq bir dölet azat qilip bermeydu, uni mana biz özimiz azat qilishimiz kérek.Melum bir qélipqa chüshüwélip, xelqimizning öle tirilishi bilen kari bolmay yashash, namayish qilish, yighin echish, wereqe tarqitish, gheripke eriz qilish bilen weten azat bolmaydu, dédi.

U yene millitimni tonutimen digen gepni oylap éytish kérek, Uyghurni, Sherqiy Türkistanni dunya eslide tonuyti, biz özimizni tonushturimen dép, yene bir qétim untuldurduq.Buninggha dawa élip bérishtiki janliq we emeliyetke uyghun bolmighan yolimiz asasiy sewep boldi, dédi.

Uningdin kéyin teshkilatning muawin reyisi Abdureyimjan Abdureshid Sherqitürkistanliqlarning muhajiret tarixi heqqde toxtaldi.Uyghuristan (Qeshqeriye) döliti, Ili Sultanliqi, birinchi, ikkinchi Jumhuriyetning meghlubiyitidin keyinki soruqchiliqlar, 1962-yillardiki köch qatarliqlar we tejribe sawaqlar heqqide etrapliq, qayil qilarliq bayanlarda boldi.

U yene milliy lédirlirimizdin Ahmet Igemberdi ependi, Rabiye Qadir xanim qatarliqlar heqqide ijabiy pikirlerde boldi we DUQ reyisi Rabiye Xanimning ishligen xizmetlirige alihiyde yoquri baha berdi.

U yene „Sherqiy Türkistan 5-Iyul Xeliq Inqilawiy Herkiti“ heqqide toxtaldi. It-Möshüklernimu qoghdaydighan Gheripliklerning „Sherqiy Türkistan 5-Iyul Ürümchi qetliami“ we kéyinki qanliq basturushlarda, Uyghurlar heqqide yiterlik derijide ijabiy inkas qayturmighanliqini tilgha aldi. Abdureyimjan Abdureshid yene kilassik dawa usulini bundin kéyin anche kargha kelmeydu, dep éytti.

U „Weten siritidikiler wetenni azat qilidu“ dep, weten ichidikiler „weten siritidiker wetenni azat qilidu“ dep ötken xeliqning axiri weten ichidikilerningmu, siritidikilerningmu yalghuz wetwnni azat qilalmaydighanliqini hés qilghandin kéyin emdi Nime qilish kérek? Dégen sualgha duch kelgenlikini éytti.U yene Xelqimiz heqiqiy bir shekilde teshkilatlinish meseliside qiyinchiliqlargha duch keldi, bu mesililer yaxshi bir terep qilinmay turup, bundin kéyinki ishlarni utuqluq élip baralmaymiz, dédi. U yene zamaniwiy dawa igillirini yitishtürüp chiqishimiz kérek, Tibetning qanche ming eskiri bar, emma Autonomiye telep qilipmu alalmaywatidu. Undaqta biz qandaq qilishimiz kérek.Sherqiytürkistan Birliki Teshkilati qandaq qilish kérek? Dégendek suallargha jawap sheklidiki bayanlarda boldi.

 

  
Yighinning üchünchi qismi munazire qismi bolup, bu qismida:

Yighin qatnashquchilliri yoqarda élip bérilghan muhakimiler we milliy dawayimizni küchlendürüsh heqqide erkin bes munazire élip bardi.Munazire jeryanida Sherqitürkistan Birliki teshkilatining qurulush jeryani bir qétim eslep ötüldi.Undin bashqa yene dawayimizdiki musteqilliq, aptonomiye, démokratiye meselilerde Rabiye ana we dawa wekilliri arisida bolghan söhbetler heqqide sözlendi.Undin bashqa yene Sherqiy Türkistan Birliki Teshkilatining musteqilliqni telep qilidighan teshkilat bolup qandaq qurulghanliqi heqqide ayrim söhbetler bolup ötti.Yighin qatnashquchilliri omumen, biz bir siyasiy teshkilat, igilik hoquq we milliy musteqilliqimizni ochuq-ashkare telep qilidighan teshkilat, démokratiye, insanheqliri, kishlik hoquq meseliside özimizge uyghun bolghan tüp pirinsiplar asasida paaliyet élip barimiz, déyishti.

Yighingha bashtin-axir Sherqiy Türkistan Birliki Teshkilatning Ijrahiyye Kommétitining reyisi Alimjan Memet riyasetchilik qildi.Yighin axirida hörmetke sazawer diniy zat Isa Qarim milliy dawayimiz we teshkilatimizning güllep yashnishi üchün köpchilik bilen birlikte dua qildi.

Yighin ittipaqliq, birlik we qérindashliq atmospurasi iche échidi,10 saetke yéqin dawamlashti, ettigen saet 11:00 de bashlinip kech saet 21:00 de ghelbilik axirlashti.

Sherqitürkistan Kultur Merkizi

14-Noyabir 2010 Gérmaniye/Frankfurt

 

EAST TURKESTAN: A CROSSROAD OF CIVILIZATIONS

The 2,200 years of Turkestan history have played host to some of the most important civilizations in the world. The area is a wide expanse of territory, stretching from the Caspian Sea and the southern part of the Ural Mountains in the west, Siberia in the north, Iran, Afghanistan and Tibet in the south, and China and Mongolia to the east.

Today, the part of Turkestan that includes Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Uzbekistan and Turkmenistan is known as West Turkestan, and the area that has been under Chinese captivity for the last two centuries is known as East Turkestan. The geographical and strategic importance of Turkestan is obvious from the great interest shown in the area by Russia and China, the two regional superpowers. Russia and China have both played very important roles in Turkestan history, which is why it is divided into two parts today.

Behind those two countries’ refusal to give the region up, no matter what cost, is its strategic position and its rich underground resources. For Russia, the Turkish states in the west, and for China, East Turkestan, are important reserves of raw materials.

Following the Bolshevik Revolution, Russia set up a powerful control mechanism in West Turkestan where states consisting of different Turkish tribes were set up. The area was given the name “Soviet Central Asia,” in place of the name Turkestan by which the land had been known for hundreds of years.

The intention was to do away with the Turks’ shared national consciousness. The most important element of Russia’s policy in the region was to eliminate Islam entirely. Throughout this period, a number of sanctions were employed in an attempt to destroy the Turks’ national cultures; mosques and places offering religious instruction were closed down and religion was entirely divorced from social life. Crimean Turks were rounded up and exiled to Siberia in the course of a single night, and Russians were brought in to occupy their homes and lands. Furthermore, artificial ethnic conflicts were incited between the nations of Central Asia. Another of the Soviet regime’s measures aimed at assimilating the Turks was to develop a second language alongside the mother tongues of the Muslims of the Caucasus and Central Asia. It is for this reason that Russian is now preferred to Turkish as a means of communication between the communities in question.

 East Turkestan suffered similar oppression to that experienced in West Turkestan, but in an even more violent form. In the middle of the 1700s, East Turkestan was invaded by the Chinese. The political changes that occurred in the region (and the world as a whole) prevented the desire of the people of East Turkestan for independence from being translated into reality. China-a country with a total land area of some 10 million square kilometers-tried to exterminate the people of East Turkestan (also a giant nation of 2 million square kilometers) by its policies of oppression and isolation.

Just like the Russians in West Turkestan, the Chinese also changed the region’s name. The new name they used was the “Uighur Autonomous Region of Sinkiang.” They then began to implement the same kinds of policies used by other imperialist nations. A ruthless war was waged against the local people’s beliefs, customs, and religious practices. Ethnic discrimination became rife, demands for independence were ferociously suppressed, defenseless people were exiled from their land, and Chinese settlers were brought in to replace them. The brutality known as “Chinese torture” and cruelty soon became reality.

Before going into the details of the oppression, (of which most people are very unaware), we will review East Turkestan’s historical, geo-strategic and geo-political position.

EAST TURKESTAN: THE CRADLE OF TURKISH-ISLAMIC CIVILIZATION

The history of the lands of Turkestan goes back to the third century B.C. (the Gokturk and Hun period). The area has been the Turkish homeland since very early in history, and Islamic territory for a thousand years. Although no state or khanate bearing the name of Turkestan was ever established, the area in question, which makes up a large part of Central Asia, has always been called by that name because it has been a Turkish settlement area since very ancient times. Researchers describe East Turkestan in particular as one of the first centers of civilization and, as an area where, due to its geo-strategic position, Western and Eastern cultures intermingled.

These lands, which have been home to great empires all through history, became an indispensable part of the Islamic world after the Turks converted to Islam during the reign of Caliph Abd al-malik Marwan (b. 646/647-d. 705). The years between 751-1216 A.D. in particular, after Satuk Bughra Khan (—/d. 955-6) had accepted Islam, are known as the golden age of East Turkestan. Throughout that period, students from all over the world came to study at the renowned religious schools and educational institutions of Turkestan. Statesmen and scientists who would help shape the world were also trained there. The Turks who migrated from the region to all corners of the world carried Islam with them to many different countries.

The Qarakhan, Ghazna, Khwarezm-Shah, Seljuq and Saidi tribes that were born in Turkestan set up states under the banner of Islam and provided outstanding examples of Turkish-Islamic culture, thus rendering a great service to human kind. Prominent statesmen such as Satuk Bughra Khan (—/d. 955-956), Seljuq Bey (—/d. 1007), Mahmud Ghaznavi (b. 998-d. 1030), Malik Shah (b. 1055-d. 1092), Timur (b. 1336-d. 1405), and Babur Shah (b. 1483-d. 1530) were among the great figures who emerged from those lands. Imam Bukhari, Imam Tirmidhi, Ibn Sina (Avicenna), Abu Nasr al-Farabi (Avennasar), Narshaki, Zamakhshari and Marginani, who enriched the libraries of Islam with their works, were among the great thinkers who forged the way for other scientists of the world. Furthermore, Makhmud al-Kashgari, author of the Diwan Lughat at-Turk, Yusuf Khass Khadjib, author of the Kutadgu Bilig, and Ahmad Yuknaki, the writer of the great Atabet’ul Haqayiq, also lived in Turkestan, the cradle of Turkish-Islamic civilization. Scholars such as these, of whom we have cited only a few, are sufficient to demonstrate the importance of East Turkestan to the Turkish and Islamic worlds.

EAST TURKESTAN IS NOT PART OF CHINA

One of the claims made by China in order to conceal its human rights violations and repression in East Turkestan is that the area “forms part of Chinese territory,” for which reason events in East Turkestan “need to be considered a domestic Chinese affair.” However, historical sources disprove that claim. First and foremost is the Great Wall of China, built by the Chinese to prevent attacks on them by other nations. This was the first time that China had put up an official border between itself and the peoples living around it. East Turkestan falls outside that border.5 Moreover, many sources describe the Jade Gate (so called because of the many jade stones found there), as being at China’s westernmost border. One of these sources that describes the gate as opening into East Turkestan is actually a Chinese book, the New China Atlas, published in Shanghai in 1939.6

The region between the Great Wall of China and the Caspian Sea, Siberia and Iran, and the borders of Afghanistan, Pakistan, Kashmir and Tibet has been known as Turkestan in not only the earliest Islamic records, but also in old Iranian and Indian accounts. This is also accepted by a great many Western historians. Nikita Bichurin, one of the earliest known Turcologists, has supported that historical truth in these terms: “A nation lives between the Caspian Sea and the Koh-i Nur Mountains. They speak Turkish and believe in Islam. They introduce themselves as Turkish and describe their country as Turkestan.”7 Because these lands were given the name of “Xinjiang” or “Sinkiang” (meaning “new borders”) following their occupation by China does not change that historical reality.

Over the 2,000 or so years, between 206 B.C. and 1759 A.D., East Turkestan was able to maintain its independence for more than 1,800 years. During the periods when it was linked to the Turkish Hun and Gokturk khanates, local administration lay entirely in the hands of the people of East Turkestan. Between 751 and 1216 it was totally independent. During those periods China periodically occupied East Turkestan in order to win control of the Silk Road. Yet these occupations were always short-lived, and China was never able to establish hegemony over East Turkestan in the true sense of the word. In the 2,200-year history of East Turkestan, (if we take into account the occupation that started in 1934 and which is still continuing today) a little more than 570 years have been spent under Chinese occupation.8

There are also geographic facts that disprove the claim that East Turkestan is part of China. The make-up of the population of East Turkestan (its language, religion, ethnic origins, plus its national and spiritual heritage) all reveal a picture of total independence from China. Panku, the great historian of the Han Dynasty (206 B.C. — 220 A.D.), expresses this fact:

As for clothing, costume, food and language, the barbarians [Uighurs] are entirely different from the Middle Kingdom… Mountains, valleys and the great desert separate them from us.9

That difference was preserved throughout history. Neither was there any assimilation, even during the periods under Chinese occupation. Today, 54 percent of East Turkestan’s estimated population of 17 million are Muslims, including 47 percent of the Uighurs and 7 percent of the Kazakhs. (This figure is from statistics issued by China in 1997, and is not accepted as reliable by international organizations because of China’s biased attitude toward this issue). The Uighurs, who make up a large part of the Muslim population, bear no ethnic, religious or linguistic similarity to the Chinese. The Uighur alphabet consists of Arabic letters, they are all Muslim, and they have been living by Turkish customs and beliefs for more than 1,000 years.

Oll of these historical, geographical and sociological facts make it clear that East Turkestan is not part of China, but rather a separate region that China has sought to assimilate. Even under the harshest and most difficult conditions, the people of East Turkestan never accepted Chinese rule, and frequently sought to regain their independence, at times even resorting to armed struggle. For example, when East Turkestan fell under Manchu rule between 1759 and 1862, the Muslim people rose up and rebelled against the Chinese more than 40 times.

Why is China so determined to maintain its position on East Turkestan in the face of all the facts? This should be discussed before turning to the long years of Chinese oppression