Étan Gutman: Xitayning Sherqitürkistandiki Organ Tijaritining Jeryani

Muxbirimiz Irade
2011-12-16
Yéqinda amérikida chiqidighan «ölchem» heptilik zhurnilida uyghurlarning weziyiti, bolupmu uyghur élidiki siyasiy mehbuslarning xitaydiki organ tijaritining muhim menbesige aylandurulghanliqi heqqide muhim uchurlar bérilgen. Aptor, xitay hökümitini uyghur élini siyasiy jinayetchilerning ichki ezaliridin «mol hosul alidighan» bazisigha aylanduruwaldi, dep teswirligen.

AFP

Sürette xenzu doxtur wang wényi amérikida xitaydiki organ tijariti toghrisida dokilat bermekte

Hörmetlik radio anglighuchilar, ölchem heptilik zhurnilida «xitayning shinjangdiki organ tijaritining jeryani» namliq maqale élan qilindi. Maqalini étan gutman isimlik muxbir hazir chetellerde yashawatqan we eyni chaghda uyghur élidiki organ tijaritining jeryanlirigha biwaste qatnashqan we yaki ehwalni öz közi bilen körgen kishilerning bayanlirigha asasen teyyarlap chiqqan. Aptor buni bayan qilishtin awwal uyghur élining weziyiti heqqide melumat bérip uyghur élining 1949 – Yili xitay kommunist hakimiyiti teripidin ishghal qilinghandin béri, xitay hökümitining qattiq qolluq siyasiti bilen kontrol astigha élinip kelgenliki, uyghur élige köchürüp kélingen xitay köchmenliri arqiliq uyghur élidiki nopus qatlimida özgertish élip barghanliqi hemde diniy, milliy bésim ehwalliridin melumat bergen.

11 – Sintebir weqesidin kéyin amérikining térrorluqqa qarshi urushi élan qilishi bilenla, xitayningmu tuyuqsizla térrorgha qarshi küresh qiliwatqan dölet boluwalghanliqini we uyghur siyasiy öktichilerge diniy radikal, térrorchi nami astida zerbe bérishke bashlighanliqini éytqan. U, uyghurlarning siyasiy mehbusliri uchrawatqan insan qélipidin chiqqan muamile üstide alahide toxtilip, xitay hökümitining uyghur élini siyasiy mehbuslarning organliridin «mol hosul» alidighan bir bazigha aylanduruwalghanliqini bayan qilghan we eyni chaghda siyasiy mehbuslarning organlirini késip éliwélish ishlirigha qatnashqan yaki özi biwaste körgen, eyni chaghda uyghur élide saqchi, doxtur, séstira bolghan we hazir yawrupa, kanada qatarliq döletlerde yashawatqan kishiler teminligen uchurlarni eynen bayan qilghan. U bu kishilerning bezilirining ailiisning bixeterliki seweblik öz kimlikini ashkarilashni xalimighanliqini eskertip, buni uyghurlarning xitayning bésimigha uchrawatqanliqining yene bir ispati, dep körsetken.

Étan gutmanning bayan qilishiche, xitay dairiliri türmilerdiki ölümge mehkum qilinghan siyasiy jinayetchilerdin saghlam, ichki ezaliri ishlitishke yaramliq dep qarighanlirini tizimlighandin kéyin, ularning ölüm jazasi ijra qilinidighan küni opiratsiye qilidighan doxtur aptomobili we doxturlarni jaza meydanining bir yérige toxtitip qoyidiken. Organliri élinidighan siyasiy jinayetchiler chala öltürülgendin kéyin derhal doxtur aptomobiligha yötkilidiken. Teyyar bolup turghan doxturlar mehbusqa héchqandaq mes qilish dorisi bermestinla uning qarnini yérip, ichki ezalirini sughuruwalidiken we jarahet izini eynen tikip qoyidiken. Shahitlarning beziliri muxbirgha shu chaghda chala ölük qilinghan mehbusning gerche qarshiliq körsitelmisimu, emma hemme nersini bilip turidighanliqini, bezilirining hetta aghriq azabidin ingrashlirini körgenlikini éytqan.

Shahitlarning éytip bérishiche, bu siyasiy mehbuslarni étishtin burun ulargha organliri qétiship qélishning aldini alidighan bir xil okul urghandin kéyin andin kéyin ularni jaza meydanigha apiridighan bolup, ular bu arqiliq organni yötkigiche qétiship qélishining aldini alidiken. Aptor, chala ölük qilinghan bedendin élinghan organni yéngi bedenge köchürüp sélishning ünümi téximu yuqiri bolghanliqi üchün, xitay dairilirining qurbanlirini chala ölük halda opiratsiye qilghanliqini éytqan.

Aptor bu maqalide, 1995 – Yili ghulja weqesi yüz bergen mezgilde yüz bergen intayin échinishliq weqelerni ashkarilighan. U eyni chaghda ghuljida saqchi we séstira bolup turghan kishilerning éytip bergenlirige asasen bayan qilishiche, ghulja weqesi mezgilide ghuljidiki barliq saqchilargha qoral tarqitilghan bolsimu, emma uyghur saqchilargha «qoralingdin chataq chiqiptu, yasiliwatidu» dégen bahane bilen qoral bérilmey, ular gundipayliqqa sélinghan. Ular alahezel 400 dek uyghurning qish küni soghaqta tonglitip öltürülgenlikini körgen.

Weqe mezgilide ghuljidiki melum bir doxturxanida séstira bolghan bir ayalning muxbirgha éyitp bérishiche, shu mezgilde herqandaq doxturning uyghur yaridarlarni qobul qilishi cheklengen. Yaridarlarni dawalighan doxturning biri 15 yilliq yene biri 20 yilliq qamaq jazasi bilen jazalanghan. Doxturxana dairiliri «eger kimki yene uyghurlarni dawalaydiken, silermu oxshash jazagha uchraysiler» dégen. Shunga héchkim yaridar bolghan uyghurlarni dawalashqa jüret qilalmighan. U mezgilde doxturxanidiki uyghur we xitay doxtur, séstira we dorigerler arisidiki munasiwetmu yirikliship ketken. Xitay doxturlar dorixanining achquchini tiqiwalidighan bolghan. Ikkinchi balisini tughush üchün doxturxanigha uyghur ayal kelse, tughut doxturining balini tekshürüp körgendin kéyin, pénsilin dep baligha ukul uridiken. Üch kün ötmeyla bala kökirip ölüp qalidiken. Shuning bilen xitay doxturlar bowaqning ata – Anisini «balanglar bek ajizken, dorini kötürelmeptu» depla yolgha sélip qoyidiken. Bu séstira xitay doxturlarning birmu xitay balisigha mundaq okul urghanliqini körmigen.

Aptor maqaliside yene, xitay kompartiyisining chong bashliqlirigha, uyghur élidiki siyasiy mehbuslarning organliri köchürülgenlikidek ehwaldin melumat bergen. Uninggha ehwalni bayan qilip bergen murat isimlik bu uyghur doxtur eyni waqitta ürümchidiki melum bir chong doxturxanida doxtur bolup ishligen. Aptor mundaq dep bayan qilghan:

– Muratning doxturxanisigha ichki eza késilige giriptar bolup, ezasi almashturushi kérek bolghan 5 chong bashliq yatqan. Chong doxturlarning biri bir küni muratqa ürümchidiki siyasiy mehbuslarni tutup turidighan türmige bérip qan élip kélishni buyrighan. Murat türmige barghanda 20 yashlar etrapidiki 15 neper uyghur yashni körgen. Murat yingnisini chiqarghanda ular muratqa «senmu uyghur turup nimishqa bizge bundaq qilisen?» dégen. Emma murat eyni chaghda ehwaldin xewersiz «men peqet qan alghili keldim. Bu silerning salametlikinglar üchün» dégen we ularning qénini élip qaytip ketken. Murat qaytip kelgendin kéyin doxturdin «ular hemmisi ölüm jazasigha höküm qilinghanlarmu ?”» dep sorighan. Doxtur uninggha «shundaq murat, sen köp soal sorima. Ular eski ademler, ular dégen dölitimizning düshmenliri» dégen. Emma murat doxturdin bu qanni néme qilidighanliqini sorawergen we u axiri eslide doxturlar özliri éhtiyajliq bolghan qan tipliq mehbuslarni tapsa, uni apirip kökrikining ong teripidin oq étilip chala ölük qilinghandin kéyin, organlirining sughuruwélinidighanliqini, andin bu organlar partiye, hökümet rehberlirige yötkilidighanliqini, andin ularning késel kariwitidin salamet qopup kétidighanliqini bilgen.

Maqalide éytilishiche, doxtur muratqa siyasiy mehbuslarning organlirini élishning normal ehwalliqini, herbiy rayon doxturxanilirining buning aldida mangidighanliqini éytip bergen. Aptorning bayan qilishiche 1999 – Yillardin kéyin xelqaradin kelgen bésimlar netijiside xitay hökümiti mehbuslarning organlirini élish ehwaligha bezi cheklimilerni yolgha qoyghan bolsimu, emma uyghur élide ehwalning bashqiche ikenlikini éytqan. U, 2009 – Yili ürümchi weqesi mezgilide xitay dairilirining barliq alaqe wastilirini üzüp tashlap, ürümchidiki minglighan uyghur erlerni tutup ketkenlikini bayan qilip, türmige élinghan yashlarning beziliridin élinghan uchurlardin ürümchi weqeside tutulghanlarning bezilirining salametlik tekshürüsh arqiliq organlirining tekshürülgenlikini we ularningmu oxshash aqiwetke duchar bolghanliqini bayan qilghan.

Aptor maqaliside yene, xitay hökümitining uyghur élini peqet organ tijariti bazisila emes, belki yene atom siniqi élip baridighan tejribe meydani qilghanliqi heqqidimu tepsiliy melumatlarni bergendin kéyin maqalisini mundaq dep ayaqlashturidu :

13 Milyon uyghurning sani az, ular hem ümidsiz. Ular küresh qilishi mumkin. Urush bir kün kep qélishi mumkin. Shu kün kelgende ikki terepni söhbetke chaqiridighan hemme dölet öz tarixigha qarap baqsa bolidu. Eger mendin sorisingiz, men bir yehudi bolush süpitim bilen shuni diyeleymenki, ölük belkim öchini alalmasliqi mumkin. Emma héchqandaq bir kishi menggü bésim astida yashashni dawam qilalmaydu.
Copyright © 1998-2011 Radio Free Asia. All rights reserved.

Advertisements

Sherqitürkistan Xelqining 12-Dikabir Yashlar Bayrimigha Qutluq Bolsun!

Buningdin 26 yil awal yeni 1985-yili 12-Ayning 12-Küni Millitimizning zulumgha bash egmes, azatliq we hüriyiti üchün üzlüksiz küresh qilish enenisige ige Aliy mekteplerde oquwatqan munewer qiz- yigitliri Xitay tajawuzchillirining milliy mustemlikisi we qulluq tüzümige qarshi qozghulup, kochilargha chiqip namayish qilip, Xitay hökümitining Sherqitürkistanda berpa qilghan hakimiyet binasini bir qétim qattiq tewritiwetkenidi. Sherqitürkistanning munewer qiz-yigitliri Xitay tajawuzchilirigha “Weten bizning, Wetinimdin chiqip ket !”, dep warqirisa, untulghan bu tupraqtin ümidini kesken pütün dunyagha “Bu wetenning warisi biz!Qul bolmaymiz!”dep jakarlidi. Shu qutluq kündin bashlap xelqimiz bu künni yashlar bayrimi süpitide xatirlep kelmekte!

Bu qétimqi herket Sherqitürkistan Uniwérsititini merkez qilip shu yili 12-Ayning 10-we 11- küniliri bashlanghan bolsa 12-küni resmiy yoquri dolqungha kötürülüp, awal eziz wetinimizning bashbaliqi Ürümchidiki barliq Aliy we ottura téxnikum mekteplirige andin 19-künigiche bolghan arliqta wetinimizning shimaliy we jenubidiki Ghulja, Qaramay, Altay , Aqsu, Qeshqer, Hoten we Qumul qatarliq sheherlergiche kingiyip yerlik qonchaq hökümetlerni qattiq sarasimge séliwetti.

Shu qétimqi herketke Uyghurlardin bashqa yene qérindash milletlerning oghol-qizlirimu bir yaqidin bash, bir yengdin qol chiqirip, ottek qizghin we yüksek jasaret bilen qatniship, özlirining xitay hökümitige bolghan ghezep-nepritini, ana weten we Uyghur xelqige bolghan hésidashliqini hem halal süt bergen weten-millet aldidiki wijdaniy buruchini ada qildi.

Sherqitürkistan yashliri 1)Xitaylar wetinimizdin chiqip ketsun!, 2) Sherqitürkistanning yerasti we yerüsti bayliqi bizning!, 3) Sherqitürkistanliqlargha qaritilghan pilanliq tughut toxtutulsun!, 4)Milliy maaripimiz eslige keltürülsun!, 5)Sherqitürkistanda Atum bombisi siniqi toxtutulsun!, 6) Sherqitürkistanda erkin we démokrattik saylam tüzümi yolgha qoyulsun!, 7)Xitay aqqunlirining wetinimizni ayaq-asti qilishigha yol qoymaymiz!, 8)Bizge démokratiye kérek!, 9)Bizge azatliq kérek! degen shuarlarni towlap mustemlike astida yashawatqan mezlum xelqimizning yürek sadasini weten asminida jaranglatti.

Bu herket Sherqitürkistanda ikkinchi jumhuriyitimiz qurulghandin kéyin élip bérilghan herket programmisi éniq, siyasiy ghayisi rushen, pütün Sherqitürkistanda 20 mingdin artuq kishi ishtirak qilghan külimi zor, tesiri küchlük we düshmenge zerbe bérishchanliqi eng uzaqqa sozulghan, weten ichi we weten siritida shuningdin kéyin barliqqa kelgen barliq qarshiliq körsütish herketlirige meniwiy herketlendürgüch küch bolup qalghan bir qetimliq yashlar inqilawi bolup , elbette menggü xatirleshke erziydu.

1985-yili 12-dikabirda Sherqitürkistan yashlar herkiti partilighandin kéyin milliy herkitimiz tarixidiki yéngi sehipe échildi. Shu inqilap tupriqida apiride bolghan 20,000 din artuq istiqlal uruqi kölümi 2 milyon kuwadirat kilométirdin ashidighan muqeddes wetinimizning chet-yéza qishlaqlirigha sürgün qiliwétildi. Ular özining kindik qéni tökülgen tupraqlarda chetke qéqildi, xorlandi we kemsitildi. Bundaq bir rehimsizlik ularning qelbidiki milliy öchmenlik otini téximu yélinjitip, keyni-keynidin yétiliwatqan ewlatlirimizgha kam bolsa bolmaydighan jenggiwar oqutquchilar qoshunini yétildürüp berdi. Ular xelqimizning 30 yilliq yürek qéni bedilige yitiship chiqqan ghayet zor bir ziyalilar qoshuni bolup, xelqimizge bolupmu yash ösmürlerge 26 yildin béri Sherqitürkistan 12.dikabir yashlar herkitining idiologiyesi we siyasiy ghayisini iptixar we pexirlinish tuyghusi bilen anglitip, we her yili 12-Dikabirda oxshimighan paaliyetlerni teshkillep, shu qétimqi herketni bayram süpitide xatirlep yéngi ewlatlarning qelbide meshel bolup yanmaqta we weten ichi hem siritidiki milliy herkitimizde mushkul wezipilerni üstige élip, chishini-chishigha chishlep, yükning éghirini kötürüp sepning aldida mangmaqta!

Shu qétimqi weqege qatnashqanlar zulumdin rohi pükülgen Sherqitürkistan xelqining meniwiyitige melhem bolghan bolsa, araq-arqidin yitiship chiqiwatqan Sherqitürkistan yashlirining wetenperwerlik, milletperwerlik, qerindashliq, birlik, ittipaqliq rohini tawlap kélichekke ümid we ishench bilen qaraydighan kishlik qarashni tikliwélishigha xasiyetlik bulaq bolup kelmekte.Ular hazir piship yétildi, xitaylarning qorquwatqan yéri del bu.Hazir ularni milly dawadin uzaqlashturush we yétim qaldurush oyuni oyniliwatidu!Xelqimiz her waqit segek bolishi kérek!

Biz Sherqitürkistan Sürgündiki Hökümet bolush süpitimiz bilen Shanliq 12-dikabir yashlar herkitining barliq ishtirakchillirigha aliy ihtiramimizni bildürimiz we ularni wetenning kélichigi, milletimizning hürliki üchün xéyim-xeter we japa-musheqetlerdin qorqmay, téximu ittipaqliship küresh qilip, küchlük düshmen üstidin ghelbe qilishqa chaqrimiz!

Hey 12-dikabir yashliri yük silerning üstünglarda idi, téximu éghirlashti, siler millitimizning méngisi we soqup turghan yüriki!Bu xelq yaxshi bolsun, yaman bolsun özenglarning pushti!Ular silerdin nimilerni kütiwatidu obdan bilisiler, silerning eqiliy bayliqinglarning we maddiy bayliqinglarning hetta tomurunglarda éqiwatqan issiq qéninglarning heqiqi igisi bolghan xelqinglargha nezer tashlanglar! Hey 12-dikabir yashliri xelqimiz silerni heqiqi dada bolghanda weten azat bolidu, démigenmidi!?Ularni tashlimanglar, yaxshi-yaman künlerde ularning yénida bolunglar!Ulargha yol bashlanglar!

Bu azaqqa sozulghan, aghriq azabigha tolghan we éghir bedellerni töleshke bexish étilgen muqeddes yolda Xitaylar emes siler haman bir küni ghelbe marshini yangritisiler! Siler Sherqitürkistanning asminida yélinjap turghan ümid yultuzi! Ay-yultuzluq kök bayraq silerning yürek qéninglar bedilige uzaqqa qalmay tengritéghi üstide lepildeydu!

Sherqitürkistan Sürgündiki Hökümiti

12-Dikabir 2011 Gérmaniye

Uyghurorgan@gmail.com