Tokyoda Chaqirilghan 4-Nöwetlik Dunya Uyghur Qurultiyi Ghelibilik Axirlashti

Ixtiyariy muxbirimiz Erkin Tarim
2012-05-17

14-May küni tokyoda bashlanghan dunya uyghur qurultiyi bügün yeni 17-May küni xitay elchixanisi aldida élip bérilghan namayish bilen ghelibilik axirlashti.

RFA/Erkin Tarim

4-Nöwetlik dunya uyghur qurultiyigha qatnashqan pütün wekiller xitayning tokyoda turushluq elchixanining aldida namayish ötküzdi. 2012-Yili 17-May, tokyo.

Dunya uyghur qurultiyining kün tertipi boyiche bügün wekiller guruppiliri muzakire élip bardi. Muzakiride her qaysi guruppilar siyasiy, iqtisadiy, pen-Maarip qatarliq témilarda muzakire élip barghandin kéyin, bash katip nurmemet musabayning xulase doklati we rabiye qadir xanimning yépish nutqi bilen axirlashti.

aliy-kengesh-2012-namayish2-385.jpg
4-Nöwetlik dunya uyghur qurultiyigha qatnashqan pütün wekiller xitayning tokyoda turushluq elchixanining aldida namayish ötküzdi. 2012-Yili 17-May, tokyo.

 

Qurultay axirida bu yighinning échilishigha zor töhpilerni qoshqan yaponiye uyghur jemiyitining mesuli ilham mexmut, jemiyetning yapon ezalirigha shundaqla bu yighingha maddiy we meniwi jehettin töhpilerni qoshqan yapon parlamént ezalirigha xatire buyumliri tarqitildi.

Axirida qurultaygha qatnashqan pütün wekiller xitayning tokyoda turushluq elchixanisining aldida namayish ötküzdi. Namayishqa 18 dölettin kelgen 120 wekil, yapon parlamént ezaliri qatnashti.

Biz neq meydandin bu paaliyet heqqide melumat élish üchün mikrofonimizni ulargha uzattuq.

Copyright © 1998-2011 Radio Free Asia. All rights reserved.

Advertisements

Dunya Uyghur Qurultiyining Yéngi Rehberliri Saylap Chiqildi

Ixtiyariy muxbirimiz Erkin Tarim
2012-05-16

4-Nöwetlik dunya uyghur qurultiyi saylimida uyghurlar démokratik usul bilen d u q ning rehberlirini saylap chiqti! rabiye qadir xanim dunya uyghur qurultiyining reislikige qayta saylandi!!

 

RFA/Erkin Tarim

4-Nöwetlik dunya uyghur qurultiyida saylanghan rehberler. 2012-Yili 16-May, tokyo.

Dunya uyghur qurultiyining 4-Nöwetlik qurultiyi yaponiyining tokyo shehiride dawamlashmaqta. Qurultayning 3-Küni, yeni 16-May küni yighinning kün tertipi boyiche dunya uyghur qurultiyining nizamnamisige tüzitish kirgüzüldi. Chüshtin kéyin dunya uyghur qurultiyining yéngi rehberliri saylap chiqildi. 18 Dölettin yaponiyining paytexti tokyogha kélip toplanghan 120 uyghur wekil démokratiyilik usul bilen d u q ning rehberlirini saylap chiqti. Saylamda rabiye qadir xanim wekillerning hemmisining awazi bilen dunya uyghur qurultiyining reislikige qayta saylandi.

rabiye-aliy-kengesh-awaz-bermekte-385.jpg
Rabiye qadir xanim saylamda bilet tashlimaqta. 2012-Yili 16-May, tokyo.

 

Séyit tümtürk ependi türkiye we ottura sherq ishlirigha mesul muawin reislikke, ömer qanat ependi bolsa kanada we amérika qitesidiki ishlargha mesul muawin reislikke, ümid xemit agayi ependi bolsa d u q ning yawropa ishlirigha mesul muawin reislikige, ilham mexmut ependi asiya ishlirigha mesul muawin reislikke, memetimin ela tinch okyan rayonidiki döletler ishlirigha mesul muawin reislikke, abduréshit turdiyép ottura asiya ishlirigha mesul muawin reislikke, dolqun eysa dunya uyghur qurultiyining ijraiye heyitining reislikige saylandi.

Saylamning netijisi élan qilinghanda hemme wekiller güldüras alqish sadasi bilen chawak chélip rabiye qadir xanimni tebrikleshti.

Biz yéngi saylanghan wekillerning héssiyatliri we bundin kéyinki xizmet pilanliri heqqide ular bilen söhbet élip barduq.

Dunya uyghur qurultiyining 4-Qétimliq qurultiyi 14-May küni bashlanghan bolup, 17-May küni yéngi saylanghan rehberlerni tebriklesh yighini we wekillerning guruppilar boyiche muzakire yighini chaqirilghandin kéyin, xitayning tokyoda turushluq elchixanisi aldida namayish ötküzmekchi. 4-Nöwetlik dunya uyghur qurultiyi 17-May küni kechlik ziyapet bilen axirlishidu.

Copyright © 1998-2011 Radio Free Asia. All rights reserved.

Sherqitürkistanda Érqiy Qirghinchiliq Dégen Témida Yighin Échildi

Ixtiyariy muxbirimiz Arslan
2012-05-15

Istanbulda yéngidin qurulghan, sherqiy türkistan islam qérindashliq jemiyitining uyushturushi bilen 2012‏-Yili 5-Ayning 13-Küni «sherqiy türkistanda türk irqi qirghinchiliqi» dégen namda yighin échildi.

 

RFA/Arslan

«Sherqiy türkistanda irqi qirghinchiliq» dégen yighin körünüshi. 2012-Yili 13-May, türkiye.

Bu yighin istanbulning findiqzadige jaylashqan saray toy zalida ötküzülgen bolup, yighingha istanbulda yashaydighan uyghur türklerdin bolup köp sanda kishi qatnashti.

Yighingha yene istanbulda paaliyet qiliwatqan sherqiy türkistan wexpi, sherqiy türkistan maarip we hemkarliq jemiyiti, sherqiy türkistan yashlar jemiyiti, sherqiy türkistan köchmenler jemiyiti, sherqiy türkistan islam qérindashliq jemiyiti qatarliq ammiwi teshkilatlarning mesul we ezalirimu qatnashti.

Yighinda aldi bilen sherqiy türkistan islam qérindashliq jemiyitining reisi yilmaz shahin ependi échilish nutqi sözlidi.

irqi-qirghinchiliq-yighini-qatnashquchilar-turkiye-385.jpg
Sherqiy türkistanda irqi qirghinchiliq dégen Témida yighin körünüshi. 2012-Yili 13-May, türkiye.

 

Yighinda yene türkiye jalalbayir uniwérsitéti til-Edebiyat fakultéti tarix bölümining oqutquchisi doktor ömer qul, marmara uniwérsitéti uchur-Alaqe fakultétining oqutquchisi doktor abdulhemit awshar, sherqiy türkistan maarip we hemkarliq jemiyitining reisi hidayetullah oghuzxan, abdulhekimxan mexsum, sherqiy türkistan yashlar jemiyitining bash katipi abdusélim ötükün qatarliq shexsler söz qildi. Yighingha proféssor sultan mexmut qeshqerli riyasetchilik qildi.

Yighinda sherqiy türkistan islam qérindashliq jemiyitining reisi yilmaz shahin ependi uyghurlarning tarixi toghrisida söz qilip mundaq dédi:
«Qedimi tarix dewridin buyan türk millitining qedimi yurti bolghan sherqiy türkistan zémini 1759-Yildin bashlap bügünki küngiche xitayning ishghal astida qaldi. Sherqiy türkistanda, 1863-Yili, 1933-Yili we 1944-Yillarda musteqilliq küresh netijiside qurulghan üch musteqil dölet xitay we rus we engliyiliklerning oyunliri bilen yoq qilindi. Epsuslinarliq bilen sherqiy türkistanda, xitayning insan qélipidin chiqqan wehshiyane jinayi qilmishliri sewebidin nechche minglighan dini we milliy qérindashlirimiz öltürüldi. Xanim-Qizlirimiz aililiridin mejburiy élinip, xitayning ichkiri ölkilirige ishqa sélish meqsitide köchürdi.»

Yilmaz shahin ependi sözide yene mundaq dédi:
«Sherqiy türkistandiki xitay türmiliride yüz minglighan musulman uyghur yashliri qiyin-Qistaq astida ölüm nöwitini kütüp yatmaqta. Insanning qedir-Qimmiti we izzet-Abruyi ayagh asti qiliniwatqan bu muhittin hayatini qutuldurush üchün bashqa döletlerge qéchishqa muweppeqiyet bolghan qérindashlirimiz bolsa bashqa döletler teripidin tutqun qilinip xitaygha tapshurup bérilmekte. Dunyaning eng ajiz, eng mezlum we ige-Chaqisiz qalghan millet halitige chüshüp qalghan sherqiy türkistanliq qérindashlirimiz hayatini saqlash üchün panahliq telep qilghan döletlerde, xitaygha tapshurup bérishtin endishe qilip, yurtida qalghan aililirining béshigha kelgen külpetlerni anglitishtin qorqmaqta. Ijtimaiy jemiyetning her saheside eqilge uyghun kelmeydighan usullar bilen assimilyatsiye qilish siyasiti yürgüzüwatqan xitay kommunist hakimiyiti türklerge we türk tiligha düshmenlik qilmaqta. Sherqiy türkistan atalghusi u yerde cheklengen bolup, u sözni tilgha alghan her qandaq kishi derhal weten xaini we térrorchi dep töhmetler bilen türmige qamilidu.»

Yilmaz shahin ependi sözide yene mundaq dédi:
«Sherqiy türkistanda yene bir epsuslanduridighan weziyet pilanliq tughut siyasiti, xitayning buningdiki meqsiti bolsa musulman türk nopusini azaytish we tedrijiy bir milletni tarix sehnisidin yoq qilish. Sherqiy türkistanda atom bomba sinaq qilish bilen muhitni bulghash arqiliq élip barghan irqiy qirghinchiliqi, tughut cheklesh, tutqun qilinghan insanlarni yoq qilish, gurup-Gurup tutqun qilip yoq qilish bilen insaniy qirghinchiliq yürgüzüp, b d t ning prinsipi boyiche irqiy qirghinchiliq yüz bermekte. Bu weziyet bolsa sherqiy türkistanliq musulman türk qérindashlirimiz üchün kündilik yashash hayatining bir parchisi bolup qaldi. Xitay kommunist hakimiyitining bu qilmishlirining asasi meqsiti bolsa, sherqiy türkistandiki uyghurlarning nopusini azaytish, yer asti we yer üsti bayliqlarni téximu asan we héch qandaq tosalghusiz sümürüshtin ibarettur».

Yighinda yene doktor ömer qul ependi söz qilip, sherqiy türkistan mesilisining pütkül dunya jamaiti teripidin untulghan bir mesile ikenlikini bildürdi we pütkül sherqiy türkistan ammiwi teshkilatlarning birlikte xizmet qilish toghrisida pikir-Teklipler otturigha qoydi.

Yighinda yene hidayetullah oghuzxan söz qilip, uyghurlarning hazirqi weziyitini anglatti.

Biz sherqiy türkistan islam qérindashliq jemiyiti toghrisida bu jemiyetning reisi yilmaz shahin ependi bilen söhbet élip barduq. Sherqiy türkistan islam qérindashliq jemiyitining reisi yilmaz shahin ependi, jemiyitining xizmet-Paaliyetliri üstide toxtilip mundaq dédi:
«Bizning qelbimiz sherqiy türkistanliq qérindashlar bilen birlikte soqidu. Biz sherqiy türkistan islam qérindashliq jemiyiti bolush süpitimiz bilen sherqiy türkistandiki qérindashlirimiz tartiwatqan zulumni insanlargha kochilarda anglitish, ularning derd-Elemlirige ortaq bolush, zulumni toxtat! dep warqirash üchün yolgha chiqtuq. Bu yoldin hergiz waz kechmeymiz. Sherqiy türkistan dawasini küntertipke keltürüsh u yerde zulum chékiwatqan qérindashlirimizni zulumdin qutuldurush üchün alladin ejir kütüp bu yolgha atlanduq. Sherqiy türkistan mesilisi üchün xizmet qiliwatqan pütkül shexs we ammiwi teshkilatlar bilen birlikte hemkarliq ichide xizmet-Paaliyet qilimiz. Sherqiy türkistanning awazi bolushqa tirishimiz we sherqiy türkistan mesilisining heqliq dawa ikenlikige ishinimiz we allaning yardimi bilen choqum muweppeqiyet qazinimiz.»

Yilmaz shahin ependi sherqiy türkistan namida jemiyet qurushtiki meqsitini ipadilep mundaq dédi:
«Biz sherqiy türkistan mesilisige köngül bölüp xizmet qilidighan türkiye türklerning namida birer ijtimaiy jemiyet yoqluqini hés qilduq we buning bir boshluq ikenlikini chüshinip yettuq, shuning bilen biz shu boshluqni toluqlash meqsitide sherqiy türkistan islam qérindashliq jemiyiti namida jemiyetni qurup chiqtuq. Meqsitimiz, sherqiy türkistanning xeritisini bilmeydighan, sherqiy türkistanning ilgiri bir musteqil dölet ikenlikini bilmeydighan insanlargha u yerning weziyitini we u yerdiki zulumni anglitish üchün xizmet-Paaliyet qilish. Bizning jemiyet resmiy qanunluq yol bilen quruldi we qanunluq yol bilen xizmet qilimiz.»

Sherqiy türkistan islam qérindashliq jemiyiti, yéqinda bir guruppa türkler teripidin istanbulda qurulghan jemiyet bolup, bu jemiyet sherqiy türkistan mesilisi üchün xizmet qilidighanliqini bildürdi.

Copyright © 1998-2011 Radio Free Asia. All rights reserved.

Tokyoda 4-Nöwetlik Dunya Uyghur Qurultiyi Dawamlashmaqta

Ixtiyariy muxbirimiz Erkin Tarim
2012-05-15

Dunya uyghur qurultiyining 4-Nöwetlik qurultiyi yaponiye paytexti tokyoda öz yighinini dawamlashturmaqta. 15-May künidiki yighin qurultayning kün tertipi we wekillerning salahiyitining békitilishi bilen yépiq échildi.

RFA/Erkin Tarim

Yighinning ikkinchi küni d u q ning reisi rabiye qadir xanimning nutqi bilen bashlandi. 2012-Yili 15-May, tokyo.

Yighin d u q ning reisi rabiye qadir xanimning nutqi bilen bashlandi. Rabiye qadir xanim nuqtida mundaq dédi:
«2009-Yili amérikida chaqirilghan 3-Nöwetlik dunya uyghur qurultiyidin kéyin pütün dunyadiki sherqiy türkistan teshkilatlirining tirishchanliqi bilen sherqiy türkistan mesiliside zor ghelibilerni qolgha keltürduq, men uyghur xelqige wakaliten pütün wekillerge chin könglümdin rehmet éytimen».

Rabiye qadir xanim sözide qurultayning qolgha keltürgen netijiliri hem ehmiyiti heqqide etrapliq toxtaldi.

aliy-kengesh-2012-dawamlashmaqta-385.jpg
Yaponiyide échiliwatqan uyghur qurultiyining ikkinchi künidiki yighin körünüshi. 2012-Yili 15-May, tokyo.

 

Qurultayning kün tertipi boyiche d u q muawin reisliridin ömer qanat, esqer jan, hesen hüsen, qehriman ghojamberdi we séyit tümtürk ependiler özliri mesul bolghan xizmetler heqqide doklat berdi.

Bash katip dolqun eysa ependi d u q ning 3 yilliq xizmitidin doklat berdi. Kéyin d u q ning her qaysi bölümlirining mesulliri qoshumche doklat berdi.

Gérmaniyidin kelgen ümid tursun ependi dunya uyghur qurultiyining maliye doklatini bérip ötti.

Yighinning kün tertipi boyiche bash teptish nurmemet musabay, bash teptishning muawini nurmemet rozaxun ependiler teptish doklatini oqup ötti. U sözide 3 yildin béri dunya uyghur qurultiyi rehberliri we ularning xizmetliri üstidin tepsiliy tekshürüsh élip barghan.

Yighinda herqaysi döletlerdin kelgen teshkilat rehberliri doklat berdi.

Bu qurultaygha sahibxaniliq qiliwatqan yaponiye uyghur jemiyitining reisi ilham mexmutning yaponiyide nöldin bashlap qandaq qilip qurultay chaqiralaydighan sewiyige yetkenliki heqqidiki doklatidin tesirlengen bezi wekiller köz yéshini tutalmay yighlidi.

Dunya uyghur qurultiyining 4-Qétimliq qurultiyining ikkinchi künidiki yighin axirida, rabiye qadir xanim xulase nutqi sözligendin kéyin, nizamname boyiche d u q rehberliri istépa qildi. Eng axirida 16-May küni élip bérilidighan saylam üchün saylam komitéti turghuzuldi. Qurultay 18-May küni axsham axirlashmaqchi.

Biz bu heqte tepsiliy melumat élish üchün dunya uyghur qurultiyi reisi rabiye qadir xanim, d u q ning bash katipi dolqun eysa we bash teptish nurmemet musabaylargha mikrofonimizni uzattuq.

Copyright © 1998-2011 Radio Free Asia. All rights reserved.