Ürümchidin Qoghliniwatqan Uyghurlarning Shikayiti: Wetinimni Bésiwalghan Qaraqchilar, Bizni Ürümchige Patquzmaywatidu

 

Muxbirimiz Shöhret Hoshur
2012-12-13

Bu yil 6-Ayning 6-Küni, 40 yashliq ana tuqiz nuraxmet 3 balisi bilen birlikte ürümchi döngköwrükte kochida méngip yürüp kéchini tang atquzidu, chünki u ijarige olturuwatqan öyidin qoghlanghan.

 
 
 RFA/Shohret Hoshur5-Iyuldin kéyin ghayib bolghanlardin toqquzaqliq muxter mexetning ayali tuqiz.

Öyidin qoghlinishi öy ijarisini töliyelmigenliki üchün emes, chünki u kündüzi bir ashxanida qacha yuysa, kéchisi bir ahaliler rayonida kocha süpürüp, turmush éhtiyajlirini qamdimaqta؛ uning öyidin qoghlinishining sewebi peqet bir, u bolsimu, 5-Iyuldin kéyin ghayib bolup ketken yoldishi muxter mexetni izdigenliki. Bu yalghuz tuqiz nuraxmetning béshigha kéliwatqan kün emes. Uning teqdirdashliridin qurbangül, sudixan qatarliq anilarmu ürümchidin kétishke zorlanmaqta.

Ghayiplardin muxter mexetning ayali tuqizning bildürüshiche, dairiler uni ürümchidin kétishke, özi nopusluq bolghan toqquzaqta yashashqa mejburlimaqta؛ tuqiz bolsa toqquzaqta ikki mo yerdin bashqa mülki yoqluqini, u yerde jénini jan ételmeydighanliqini, shunga tereqqiy qiliwatqan sheher ürümchide qacha yuyush we kocha süpürüshtin ibaret bu altun pursettin mehrum qaldurmasliqini ötünüp sorimaqta. Bu ötünüshler xitay hökümet xadimlirigha tesir qilmighan؛ uni yene özige oxshash japakesh uyghur qoshnisi qoynigha alghan. Shunga bir kün talada qalghandin kéyin qoshnisining öyige waqitliq köchüp kirgen؛ arqidin yene tonushlar arqiliq, bashqa bir mehellidiki bir uyghurning öyini ijarige alghan. Nöwette u bu mehellidimu, ahaliler komitéti we saqchilarning awarichilikige uchrimaqta. Saqchilarning uninggha tapilaydighini, bashliqlarni izdimeslik, hökümet organlirigha bérip erz qilmasliq, bashqiche éytqanda, yoldishi muxter mexetni izdimeslik we uni untup kétish.

Ghayiplardin alim hélajining anisi qurbangülmu ötken hepte özi turuwatqan mehellidin köchürüwétilgen. U ijarige élip olturuwatqan oyning xojayini uninggha özre-Xaliq éytip, ulargha öyini dawamliq ijare bérelmeydighanliqini éytqan we dairilerning uninggha köp bésim ishletkenlikini, özining charisiz qalghanliqini éytqan. Qurbangül yoldishi bilen birlikte, yéngi bir mehellige köchüp barghan. Yéngi köchüp barghan öyining xojayini, ularning ziyankeshlikke uchrighan aile ikenlikini nezerde tutupla, ulargha quchaq achqan. U bu quchaq échishning bedilini hepte ötmeyla töleshke bashlighan. Ahaliler komitétining taziliq guruppisi, uning öyining aldi -Keynidiki qarlarni tazilashni ret qilghan.

Yuqiriqidek awarichilik we bésimgha uchrawatqan ürümchidiki ghayiblar aile-Tawabiatliri bilen, xitay hökümet xadimliri we saqchiliri arisida dawamliq majira yüz bermekte. Tuqiz nuraxmet özini öyidin köchüshke mejburlighan saqchigha: «méni 3 balam bilen öydin chiqishqa zorlighuche, étipla tashliwetseng bolmidimu» dep qarshiliq körsetken؛ qurbangül bolsa, «eger bizning ürümchide yashash hoquqimiz yoq bolsa, biz junggo puqrasi emes, bolsaq, bizge junggo puqrasi emes dep xet béringlar yaki, amérika, türkiye, hindistan dégendek döletlerge ötküzüp bériwétinglar» dégendek sözler arqiliq xitay puqrasi bolushtin jaq toyghanliq héssiyatini ipadileshken. Saqchilargha yalwurupmu, tillapmu tesirlendürelmigen anilardin biri mundaq deydu: «balilirimizni yep ketti, emdi bizni yashighinimu qoymaywatidu؛ bular kadir emes, saqchi emes, qaraqchiken, shinjangni bésiwalghan bu qaraqchilar, bizni ürümchige patquzmaywatidu».

Ürümchi shehiri özining tebiiy istratégiyilik ewzellikliri sewebidin yéqinqi yillardin béri xelqaraliq bir sheherge aylinip, 3 milyondin artuq nopusqa yashash imkani bexsh etmekte. Uyghur közetküchilerning bildürüshiche, mezkur sheherde bügün ghemsiz we paraghet ichide yashawatqanlarning hemmisi bu rayonning siyasiy, iqtisadiy hoquqini changgiligha éliwalghan xitay köchmenliri. Nöwette ürümchidin qoghliniwatqan ghayiblar aile-Tawabiatining köp qismi, uyghur élining namrat yéziliridin kelgenler bolup, bular ürümchi kochilirida taziliq ishchisi bolush yaki yaymichiliq qilishnimu özliri üchün yashash pursiti dep qarashmaqta we uninggha qanaet qilmaqta. Emma 5-Iyuldin kéyinki iz-Déreksiz ghayib bolghanlar weqesi seweblik, özlirini jinayet tuyghusida hés qiliwatqan xitay dairiliri, mezkur aililerning jan helekchilikidiki tirikchilikidinmu tehdit hés qilishmaqta.

Copyright © 1998-2011 Radio Free Asia. All rights reserved.

Ürümchidiki Bir Taksi Shopuri: Inimizni Yoqutup Qoyduq, Hésabini Allahgha Tapshurduq

 

Muxbirimiz Shöhret Hoshur
2012-12-14

5 – Iyldin kéyin iz – Déreksiz ghayip bolghanlarning éniq sani uyghur weziyitini közetküchilirining muhim diqqet nuqtiliridin biri؛ emma aridin 3 yérim yilgha yéqin waqit ütken bolsimu, bu san yenila éniqsizliqini dawamlashturmaqta.

 

 

 

RFA/Shohret Hoshur

Imammemet ailisidikilerning 15-Yili burun chüshken xatire süriti. Anisi patigül ghulam arqidiki retning ongdin birinchisi. Otturidikisi ghayib bolghan oghli imammemet éli (12 yash mezgili)

5 – Iyldin kéyin iz – Déreksiz ghayip bolghanlarning éniq sani uyghur weziyitini közetküchilirining muhim diqqet nuqtiliridin biri؛ emma aridin 3 yérim yilgha yéqin waqit ütken bolsimu, bu san yenila éniqsizliqini dawamlashturmaqta. 
Bu san bir xitay saqchi bashliqining éghizidin ashkarilanghini boyiche hésablanghanda 300 neperdin artuq؛ jemiyette tarqilip yürgen toluqsiz uchur we perezlerdin qarighanda, bu san az dégende mingdin artuq.Radiomizning hazirgha qeder toluq kimlik melumatliri bilen éniqlap chiqqini bolsa peqet 36 neper. Ürümchidiki bir taksi shopurining éghizidin chiqqan töwendiki sözler, ghayiplarning omumi sani heqqide jemiyette tarqalghan perezlerning asassiz emeslikidin bisharet bermekte. 

Ghayip imammemet elining anisi patigül ghulam, oghlining iz – Dérikini sorash üchün ötken hepte saqchi organlirigha kétip bérip, özige qismetdash yene bir kishini uchratqan. Uchrighuchi bir taksi shopuri bolup, u patigul bilen söhbetlishish dawamida özining bir inisiningmu 5 – Iyuldin kéyin ghayip bolup ketkenlikini, emma inisini izdimeywatqanliqini éytqan. Buninggha heyran bolghan patigul ehwalni inchikilep sorighanda, özining atush shoruqtin ikenlikini bildürgen shopur, inisi we özining ismini dep bérishni ret qilghan we «biz bu ishni sürüshte qilishni allahgha tapshurduq» dégen. Ikkisi arisidiki söhbetning tepsilatini programimizning töwendiki ulinishtiki awaz xatiridin anglighayisiler. 

Hörmetlik radio anglighuchilar, ghayiplardin eysajan emetning anisi tursungül xanimmu, qeshqerde nurghun kishilerning charisizliqtin ghayip balilirining teqdirini allahgha tapshurüp, weqege süküt qiliwatqanliqini éytqan. Ghayip nebijan elining dadisimu, xoten qariqashning özidila, ghayiplar sanining 200din ashidighanliqini bayan qilghan. Xitay hökümiti mezkur sanni néme üchün ta hazirghiche yoshuridu? néme üchün ghayiplar ailisige ularning hayat – Mamatliqi heqqide melumat bermeydu? mana mushu soalgha jawab tépish üchün, dunya uyghur qurultiyi ikki ayning aldida doklat hazirlap, 100din artuq dölet we teshkilatqa yollighan we ularni mesilini sürüshte qilishqa chaqirip yardem sorighan. Nöwette dunya uyghur qurultiyi ene shu dölet we teshkilatlardin mesilige jawab kütmekte. 

Copyright © 1998-2011 Radio Free Asia. All rights reserved.

Qazaqistandiki Uyghurlar Büyük Islahatchi Abduqadir Damollamni Xatirilidi

Ixtiyariy muxbirimiz Oyghan
2012-12-05

Qazaqistandiki uyghurlar, tarixta chongqur iz qaldurghan, xelqining milliy oyghinishida muhim rol oynighan ulugh namayendilerni untup qalmay, belki ularni daim esleshni hem kéyinki ewladlargha ülge qilishni ilgiri sürmekte.

Public DomainMeshhur meripetchi we alim abduqadir damolla

4-Dékabirda almatada quddus ghojamyarof namidiki jumhuriyetlik dölet uyghur muzikiliq komédiye tiyatirida 20-Esirning deslepki uyghur islahatchisi, ataqliq meripetchi, alim we edib abduqadir damollamning 150 yilliqigha béghishlanghan xatire paaliyiti ötküzüldi. «Turan dunyasi» jemiyetlik fondi hem shexsen uning reisi karlin mexpirofning teshebbusi we uyushturushi bilen ötken mezkur murasimgha, qirim tatarlirining «wetendash» medeniyet merkizining reisi séyitbéy babaliyéf, tatar-Bashqurt medeniyet merkizining reisi ilmurat wafin, türkiy xelqler medeniyet fondining reisi exmetbéy daghdoran, xelqara yéngi téxnologiyiler uniwérsitétining mudiri, proféssor abén nurmanof, qirghizistan uyghurlirining «ittipaq» jemiyiti reisi artuq hajim hajiyéf, shundaqla uyghur, ezerbeyjan, türk étno-Medeniyet merkezliri, bir qatar jemiyetlik birleshmiler wekilliri, köpligen ziyaliylar we bashqilar qatnashti.
Bash doklat bilen sözge chiqqan körneklik zhurnalist yadikar sabitof we bashqilar abduqadir damollamning uyghur we bashqimu xelqler aldida atqurghan xizmetlirini yuqiri bahalidi hem uyghurlarning dunya medeniyitige qoshqan ülüshini, arzu-Niyetlirini alahide tekitlidi.

Murasimda uyghur tiyatirining artisliri teyyarlighan konsért programmisi tamasha qilindi.

Radiomiz ziyaritini qobul qilghan almata shehirining turghuni tursun hajim arziyéf bu paaliyet heqqide öz qarashlirini otturigha qoydi.

Tepsilatini yuqiridiki awaz ulinishidin anglighaysiler.

Copyright © 1998-2011 Radio Free Asia. All rights reserved.