Sürgün Ve Ölüm-Sherqitürkistan

PART-1

PART-2

PART-3

UYGUR KONFERANSI

Uyghur Kultur Merkizi

Almanya Frankfurt’ta yakın Mörfelden-Walldorf şehrinde 27 Nisan 2013te saat 4 ten 9 kadar ATB genel merkezinde Uygur Türkleri hakkında konferans düzenlendi.

Konuşmacılar olarak Kürşad bey kısaca katılımcıları tanıttı ve sonradan hazırladığı vidyosu izlendi. Murat bey ise kısaca Çin hakkında genel bilgiler verdi.

Doğu Türkistan Kültür Merkezinin başkanı Atahan Köreş bey konuşmasını kendisini tanıtarak başladı. Doğu Türkistanı neden terk etmeye mecburlandığını ve öbür yandan Doğu Türkistan davasını tanıtma umutları ile terk ettiğini anlattı. Doğu Türkistanı terk ettikten sonra umutlarının bir çoğunun gerçekleşmediğini anlattı.
Doğu Türkistan tarihinin Türkiyede genelde yanlış ve eksik bir şekilde tanıtıldığını ileri sürerek tüm alanlarda Doğu Türkistan hakkında Türkiyede bilgi eksikliğini ileri sürerek Doğu Türkistanın daha fazla araştırılması gerektirdiğini ileri sürdüi. Şarki Türkistan tarihi adlı kitabın Türkiye Türkçesine cevrilmesi dileğinde bulundu.
Nasıl kimse beklemezken Sovyetler dağıldığını hatırlattıktan sonra çok yakın bir zamanda Doğu Türkistanın hür olacağını belirtti. Bu devir için hazırlıklı olmalarını belirterek, Uygur Türkleri ağırlıkla son 60 yıldır eytimden mahrum kaldıklarına değenerek, yardım etmek isteyenler Uygur Türklerini eyitim almasını sağlasın diye talepte bulundu.

Son olarak ATB internet medya basın sorumlusu Murat Cenik bey ATB olarak Doğu Türkistan davasını yanında olacaklarını ve destekliyeceklerini beyan ettiler.

Yazan: OKKUT

KAŞGAR’DAKİ ÇATIŞMANIN TERÖRİZMLE İLGİSİ YOK

eastturkistanamblemi

Doğu Türkistan’ın güney bölgesindeki Kaşgar’ın Maralbaşı ilçesi, Serikbuya Pazarı mevkiinde çıkan çatışmada 21 kişi hayatını kaybetti.

10 Uygur, 3 Çinli ve 2 Moğol’dan oluşan 15 polis ve memurun öldürüldüğü ve 2 Uygur görevlinin yaralandığı çatışmada, görevlilere saldıran 14 kişiden 8’inin yaralı olarak, 6 kişinin ise ölü olarak ele geçirildiği haber alınmıştır.

Yerel kaynaklardan aldığımız bilgilere göre kanlı çatışma, 23 Nisan günü Urumçi yerel saati ile 11:30 civarında, Serikbuya Pazarı mevkiinde ihbar üzerine şüpheli bir evin avlusuna giren Kaymakamlık memuru 3 kişinin evde arama yaptıkları esnada saklanan kişilerce rehin alınmasıyla başlamıştır. Eve giren görevliler ile telsiz bağlantısının kesilmesi üzerine, mahalle karakolu polisleri ve yerel yöneticiler, şüpheli evin etrafını çevirmesiyle çatışmaların başladığı, çatışma öncesi rehin alınan 3 kamu görevlisinin öldürüldüğü anlaşılmıştır. Çatışmaların sürdüğü esnada polislere direnen kişilerin evi ateşe verdikleri, saklandıkları yerlerden çıkarak saldırıya geçtikleri, çıkan kargaşa esnasında silah, bıçak ve baltalarla polislerden 12 görevlinin de öldürüldüğü, 2 görevlinin de yaralandığı öğrenilmiştir. Polislerin ateşi sonucunda İslamcı Terörist oldukları iddia edilen 6 kişi ölü olmak üzere 14 sivil Uygur’un ele geçirildiği haber alınmıştır.

Çok sayıda kesici ve delici aletin bulunduğu evde gizlendiği öne sürülen kişilerin terörist eylem hazırlığı içinde oldukları Çin kaynaklarınca servis edilmesine karşın, BBC muhabiri Celia Hatton; “bölgeden alınan haberleri doğrulamanın güç olduğunu” bildirerek, “Çinli yetkililerin, Doğu Türkistan konusundaki haberlerin resmi haber kaynaklarından duyurmaya zorladıklarını” belirtmesi, bölgede sıkı sansürün uygulandığını ortaya koymaktadır ki, bu durum endişeye sevk etmektedir. Olayın meydana geldiği Maralbaşı ilçesinde mahallelerin silahlı birliklerce abluka altına alındığı, ölü sayısının artmasından endişe edildiği gelen bilgiler arasında yer almaktadır.

Maralbaşı’nda 21 kişinin ölümüyle meydana gelen çatışmanın terörist bir eylem olmadığı, son beş yıldır Kaşgar bölgesinde “geri dönüşüm” adı altında uygulanan keyfi istimlak politikasının bölgedeki huzursuzluğu artırdığı söyleniyor. Evleri yıkılan Uygurlar’a piyasa değerinin çok altında istimlak bedelini ödendiği, itiraz edenlere geçersiz resmi kağıtların verildiği, evleri ellerinden alınan Uygurların resmi müracaatlarına rağmen yöneticilerin ilgilenmediği, bunun üzerine 22 Nisan günü valilik binası önünde arbede yaşandığı haber alınmıştır.

Tüm bu haberleri değerlendirdiğimizde; Valilik binası önünde yaşanan olayları yönlendirdiği ileri sürülen kişinin evinde ihbar üzerine yapılan polis kontrolü esnasında meydana gelen çatışmaların terörizmle bir bağlantısı olmadığı görülmektedir. Doğu Türkistan halkının terörist eylem veya gruplarla bir bağlantısı yoktur.

Kendi sinsi çıkarları doğrultusunda tahrik edici siyaset izleyen küresel güçlerin faaliyetleri karşısında halkımızı tahriklerden uzak durmaya, daha dikkatli olmaya, davet ediyoruz… Bölgede 5 Temmuz 2009 Urumçi olaylarından sonra yaşanan en kanlı olay olarak tarihe geçen bu çatışmadan faydalanmak isteyen dış güçlerin olası tahriklerinden halkımızı uzak durmaya davet ediyoruz.

Olayların nasıl ve neden kaynaklandığını yerinde araştırmayı arzu ettiğimizi kamuoyu aracılığı ile ÇHC Büyükelçilik yetkililerine iletmek istiyoruz. Olayların yatıştırılmasına katkımız olursa bundan memnuniyet duyacağımızı ifade etmek istiyoruz. Çatışmada hayatını kaybedenlere baş sağlığı, yaralılara acil şifalar diliyoruz.

 

DTSH- Doğu Türkistan Sürgün Hükümeti Başbakanı

-İsmail Cengiz

Chinese repressive policies cause Eastturkistan/Maralbéshi to violence

Eastturkistan Kashgar, Eastturkistan / Bachu County serious violence, 15 police officers and social workers in the event of death, six suspects were killed, eight people were arrested.

The Chinese government this incident as a “serious terrorist attacks. Spokesman for the World Uighur Congress said: “The Chinese government is the reason for this qualitative shirk their responsibility violent repression of Eastturkistan/Xinjiang Uygur Dilixiati in an interview with the BBC Chinese.”
Related Content

Eassturkistan/Xinjiang Bachu violent terrorist attack case 21 deaths
China’s heavy sentence to the secession of 20 Uighur men
Chinese court in
Eassturkistan/Xinjiang Uighur heavy sentence 20

More stories
Related news topics

China,

Eassturkistan/ Xinjiang,
Crime,
Legal

“Dilixiati said:” Since 2009
Eassturkistan/Xinjiang 7.5 after the events, the Chinese authorities to all Uighurs struggle to take a shot and the means of repression, resistance was encountered can be killed there. ”

He said: “repression, the political responsibilities shot by the Chinese government in order to shirk, which it characterized as a so-called terrorist activities,” he said, the Chinese government’s allegations of such unilateral unacceptable, but also the lack of transparency.

The the key audio: Dilixiati to talk about violence in Bachu County

President of the World Uyghur Congress Rebiya Kadeer in an interview with the BBC Uzbek interview, said: “The Chinese government’s repressive policies led to the latest violence in Eassturkistan/Xinjiang.”

Earlier, the keys of the Eassturkistan/Xinjiang Autonomous Regional Government spokesman Hou Hanmin, said in an interview with the BBC Chinese authorities have determined that this is a premeditated violent terrorist attacks.

She said that the victims are innocent, he was killed. The authorities are on the case for further investigation.

Key Audio: Hou Hanmin on Bachu County, Eassturkistan/Xinjiang violence
Violence

Hou Hanmin said the attack occurred at 13:30 pm on Tuesday (April 23). At that time, three community workers as usual to visit the residents of the home in the town of Papua color, and found a number of suspicious persons and controlled knives, three social workers they control them.

She said a social worker with a telephone report to their superiors, they were killed by the house of the suspect.
Dilixiati

“The Chinese government is the reason for this qualitative shirk their responsibility violent repression of Eassturkistan/Xinjiang Uygur”

Hou Hanmin, said the town police station and community cadres attacked to the scene to dispose of. During this time, the two sides have occurred in the confrontation and shootout police officers killed in the process of confrontation.

She said that these suspects “have seen the TV and video about jihad and done some preparation, they are still doing some physical training, to participate in jihad”.

But Dilixiati the BBC Chinese said, things are not like the Chinese authorities said they get local information.

He said that the Chinese authorities brutally broke into the the Uighur home, doing inventory conflicts in the inventory process. During a public security officer shot and killed a young Uighur. Subsequently led to further conflict. After that, the Chinese armed personnel rushed to the scene, repression, caused no casualties, including the innocent Uighur community staff.
Hou Hanmin

Have been sure that this is a premeditated violent terrorist attacks. ”

According to Xinjiang Tianshan reports, the violent terrorist attacks caused 15 fame and police and community workers were killed, including 10 Uygur, Han, Mongolian, and the other two people were injured (Uygur).

Xinjiang government spokesman Hou Hanmin confirmed that these suspects are Uighurs, most of them are people in the town, the identity of the remaining several suspects still verification.

Dilixiati for the exact number of deaths, they also need further verification. But he stressed that the Chinese government first shot was a result of death and conflict. He admitted that the death of both parties.

Dilixiati said the Chinese government has been trying to cover up the truth, to seek the legitimacy of repression in the local.
Survey

World Uyghur Congress President Rebiya Kadeer called for in a BBC interview, should this investigation and bring the perpetrators to justice.

She said that the Uighurs have lost hope. Said earlier, the Uighur struggle to maintain their national character, now completely in order to survive the war. ”

Dilixiati urged the Beijing government to immediately stop any provocative activities of Uighur and the truth about the incident. He also asked the Chinese government to allow the international community or the United Nations conduct an independent investigation.

Uyghuristan Autonomous Regional Government website on Wednesday issued a statement saying: “This is the initial identification of a premeditated violent terrorist activities of gangs, the case is under further detection.”

http://www.bbc.co.uk/zhongwen/simp/china/2013/04/130424_iv_dilixiati_xinjiang_killing.shtml

Stalinning Shéng shiseyning «Sowét jumhuriyiti» Qurushigha Yol Qoymasliqidiki Seweb – Yaponiye tehditi (2 – )

Muxbirimiz Ümidwar
2013-04-22

Sowét ittipaqi 1933 – Yili, 4 – Ayning 12 – Küni ürümchide siyasiy özgirish yüz bérip, jin shurén hakimiyiti yiqitilip, uning ornigha shéng shisey hökümiti tiklengendin kéyin, taki 1943 – Yilighiche bolghan 11 yil jeryanida shéng shisey hakimiyitini qollidi.

Stalin hökümiti uyghurlarning musteqil sherqiy türkistan jumhuriyiti qurushini qollimayla qalmastin belki yene shéng shiseyning köp qétim uyghur élida sowét jumhuriyiti qurush telipini ret qildi.

Sowét arxipliridin ashkarilinishiche, stalinning uyghurlarning musteqilliqighe yol qoymasliq we shéng shiseyning «sowét jumhuriyiti» qurushini qollimasliq siyasiti belgilishidiki tüp seweb xitay bilen birliship yaponiyege qarshi turush hemde yaponiyening sowét ittipaqigha hujum qilishining aldini élishtin ibaret idi.

Bu heqte stalin bilen shéng shisey arisida xet alaqiliri bolghan. Stalin qatarliq sowét rehberliri we diplomatliri shéng shiseyge xet ewetip, uning nenjing hökümitini aghdurup, uyghur élide «sowét jumhuriyiti» qurush we yaki sowét ittipaqigha qoshulush idiyisini chekligen. Shéng shiseymu stalingha xet ewetip, özining uning telipige boysunidighanliqini bildürgen.

Moskwaning bu qararliri uzun yillar mexpiy saqlanghan bolup, bir qisim höjjetler yéqinda rusiye alimliri teripidin élan qilindi.

 

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/medeniyet-tarix/stalin-sheng-04222013211917.html/story_main?encoding=latin

Büretala Oblastidiki Qedimi Tash Qebristanliq 10 Chong Arxilogiyilik Bayqashning Biri Bolup Bahalandi

Xitay döletlik medeniy yadikarliqlar idarisi yéqinda arxiloglarni teshkillep, 2012‏-Yili bayqalghan arxilogiyilik yadikarliqlarni bahalap chiqqan. Bahalash netijiside, 2012‏-Yili yazda uyghur élining bortala oblasti arishang nahiyisige qarashliq adunchuluq dégen yerdin tépilghan qedimki tash qebristanliqni shu yili bayqalghan on chong arxilogiyilik bayqashning biri, dep bahalighan. Adunchuluq medeniy yadikarliqlar izi arishang nahiyisi chaghan usu éghizining jenubiy étikidiki yaylaqqa jaylashqan bolup, pütkül qurulush tashtin qurulghan. Bezi tashlarning éghirliqi bir tonna kélidu. Qebristanliqtiki töt teripi tash bilen qorshalghan bir lehettin adem söngiki, tash qoral, sapal we mis buyumlar tépilghan.

Pütkül qurulush 11 diniy murasim soruni, 30 tash gümbezlik qebre we tash bilen qorshalghan 60 qebridin terkib tapqan. Xitay axbarat wasitilirining xewer qilishiche, arxéologlar qebristanliqtin tépilghan bir yaghach parchisini karbon 14 tejribixanisida tekshürüp, qebristanliqning buningdin 3800 awwalqi dewrge ait ikenlikini qarar qilghan.

Xitay arxiloglirining ilgiri sürüshiche, adunchuluqtiki bu tash qurulma shimal yaylaq milletliride hazirgha qeder bayqilip baqmighan. Bu orunda qandaq ademler yashighan? qaysi taipilerge mensup kishiler olturghan? qandaq turmush kechürgen? ular néme üchün bu shekilni qaldurup ketti? ular nege ketti we hazir nede yashaydu? bu arxéologlar jawabini tépishke izdiniwatqan soallar.

Biz bu soallargha jawab tépish üchün, amérikida turushluq tetqiqatchi, yipek yoli medeniyiti mutexessisi doktor qahar baratni ziyaret qilduq.

Tepsilatini awaz ulinishidin anglighaysiler.

Diniy Zat Abdulla Nuraji Yette Yashliq Balining Ölümi Heqqide Melumat Berdi

 

Muxbirimiz shöhret hoshur
2013-04-12
                                                                                                              (1)
xumdan-305.png

Xumdan

Public Domain

 

Xitay dairiliri 3 heptidin béri pichanda yüz bergen 7 yashliq uyghur balining 52 yashliq xitay ishchi teripidin chanap öltürülüsh weqesini izchil yoshurup kelmekte. Muxbirimiz bügün weqeni neq meydandin körgen we hökümet terepte turup, weqeni jimjit bésiqturuwétishke hesse qoshqan atalmish wetenperwer diniy zat abdulla nurajini ziyaret qildi. Pichan nahiyilik islam jemiyitining muawin reisi bolghan abdulla nuraji, özining xitaygha körsetken xizmitini tonushturush bilen birlikte 7 yashliq balining öltürülüsh, yerlikide qoyulush we weqege naraziliq bildürüp qarshiliq körsetken yashlarning tutqun qilinish jeryanlirini pash qildi.

Abdulla nurajining pash qilishiche, u yéziliq partkom rehberlirining xewerlendürüshi we yéteklishi bilen shu küni yeni 21-Mart küni saet 4 te neq meydangha-Bala öltürülgen xumdangha yétip barghan؛ barghinida saqchilar weqe yüz bergen öy we etrapini qorshap bolghan bolup, neq meydanni muhapizet qiliwatqan iken. U shu meydanda ölgüchining aile-Tawabiatlirini ish chiqirip qoyushtin tosushqa wezipelendürülgen.

Uning neq meydandin uqushiche, ölgüchi enqerjan ariz saet ikki etrapida ikki dosti bilen oynawatqanda, qatil uninggha yéqinliship «kel enqer men sanga kempüt bérimen» dep xitayche chaqirghan we bilikidin tutup öyige ekiripla bash we qollirini chanighan. Enqerjanning ehwalini dérizidin körgen ikki dosti derhal qéchip ehwalni dadisi ismail niyazgha éytqan. Ismail niyaz enqerjanning anisining akisi bolup, u neq meydangha derhal yétip kelgen we balini chanalghan we qatilni qolida cheydo tutqan halette körgen. U «hey kapir, sen balini néme qilding?» dep étilghinida, u héch ikkilenmestin «öltürdüm» dep jawab bergen. Ismail qolidiki gürjek bilen qatilning bélige urghinida u qachqan, ismail arqisidin qoghlighan. Qatil shu ariliqta saqchigha téléfon qilip jinayitini melum qilghan. Saqchilar neq meydangha derhal yétip kélip qatilni tutup, urup öltürülüshtin qoghdap qalghan.

Abdulla nurajining bayan qilishiche, balining ölümi tolimu échinishliq bolghini üchün, dairiler jesetni ailisige derhal körsetmigen. Qanun doxturliri jesetning chanalghan béshini tikip qurashturghandin kéyin, ailisige kéche saet 9 etrapida tapshurghan. Jesetni körgen uruq-Tughqanlar özini tutalmighan. Ölgüchining tughqanliridin kérem eysa otturigha chüshüp, «hemme chiqimni men kötürimen, hemme aqiwetke men ige, jesetni ürümchige ekirimiz, dungbazar we yishöyenning aldida aylinip namayish qilimiz. Bu ehwalni el jamaet uqsun, shu chaghda buni soraydighan adem chiqidu» dégen. Köpchilik bu teklipke birdek qétilghan. Bu chaghda abdulla nuraji ularni tosqan. Jamaet abdulla nurajini öydin qoghlighan؛ uni «ya partiyilik bol, yaki musulman bol» dep edepligen we uyghur terepte emes, xitay terepte turghanliqini eyibligen.

Jamaet jesetni ürümchige yötkesh üchün aptomobil élip kelgen. Bu chaghda dairiler abdulla nurajini gep qilishqa, kishilerni tosushqa ündigen. Abdulla nuraji dairilerning buyruqini bijanidilliq bilen qobul qilip, aptomobilning aldini tosqan we yighlap turup, ularni ürümchige barmasliqqa nesihet qilghan. Uning yighisidin bir az tesirlengen kérem eysa, «bu axunning gépini bügüngiche anglimay kelduq, qéni bu qétim bir anglap baqayli» dep ipade bildürüp jesetni öyge ekirip ketken.

Kéche saet 2 mezgili bolghanda pichan nahiyilik partkomda jiddiy yighin échilghan. Yighingha abdulla nuraji teklip qilinip weqeni jimiqturush heqqide meslihet sorighan. Abdulla nuraji jamaet ichide kérem eysaning inawetlik we yéteklesh küchi barliqini, shu qayil bolsila, bu ishning jimiqidighanliqini éytqan. Buninggha asasen, nahiyilik partkom sékrétari kérem eysani shu kéchide ishxanisidiki yighingha ekeldürgen we uninggha qatilni eng qisqa waqit ichide qattiq jazalaydighanliqi heqqide wede bergen. Abdulla nurajimu, kérem eysani jang shujining gépini anglashqa dewet qilip terbiye bergen. Kérem eysa «sékrétar axunumning aldida wede berdi, wediside tursila, menmu jamaetni qozghalmasliqqa tewsiye qilay» dégen. Yighin tarqighandin kéyin abdulla nuraji bilen kérem eysa we bir qisim uyghur emeldarlar, musibetlik ailige bérip yene nesihet qilghan we ularni etisi seherde jesetni yerlikide qoyushqa köndürgen. Abdulla nuraji etisi musibetlik ailige kelgende jamaet méyit namizi üchün toplinip bolghan, emma u bilmigen bir seweb bilen jamaet birdinla, jesetni yerlikide qoyushtin waz kechken we buning üchün saqchida tutup turuluwatqan ölgüchining uruq-Tughqanlirini qoyup bérishni telep qilghan. Saqchida tutup turuluwatqanlar qoyup bérilmise, méyitni yerlikide qoymaydighanliqini éytqan. Kérem eysamu pozitsiyisini özgertip naraziliqqa qétilghan.

Yuqirida atalmish wetenperwer diniy zat abdulla nurajining 7 yashliq balining ölüm weqesi heqqidiki bayanlirini diqqitinglargha sunduq. Bu bayanlarning dawami etiki programmimizda bérilidu. Programmimizning etiki qismida, jamaetning 22-Chésla etigende méyitni yerlikige qoymasliq üchün dairiler bilen yene 4 saet tirkeshkenliki we bir türküm yashlarning saqchixana aldigha topliship naraziliq bildürgenliki heqqide melumat bérimiz.

                                                (2)


Biz aldinqi qétimliq programmimizda, pichanda yüz bergen 7-Yashliq uyghur balining 52 yashliq xitay köchmen teripidin chanap öltürülüsh weqesi we weqening jimiqturulush jeryani heqqide bir qisim melumatlarni diqqitinglargha sunduq. Bügünki programmimizda shu heqtiki melumatlarning dawamini anglitimiz.

Programmimizning bu qismida weqe yüz bérip ikkinchi küni jamaetning tutup kétilgen balilarni qoyuwétishni telep qilip, jesetni yerlikige qoyushni kéchiktürgenliki, bir türküm yashlarning saqchixana aldigha toplinip adaletsizlikke naraziliq bildürgenliki we shu küni yolgha qoyulghan bixeterlik tedbirliri heqqide melumat bérimiz.

Bu melumatlarni, weqeni bésiqturushta hökümet terepte turup neq meydanda wezipe ötigen pichan nahiyilik islam jemiyitining muawin reisi atalmish wetenperwer diniy zat abdulla nurajining öz éghizidin angliduq.

Melum bolushiche, weqe yüz bergen küni, xitay saqchilirining shunche qattiq kontrolluqlirigha qarimastin bir türküm yashlar, qollirigha bolqa we palta qatarliq saymanlarni élip, xumdan we xumdan etrapidiki öylerge hujum qilghan. Hujumda bir qisim öylerning ishik we dériziliri chéqilghan. Xitay saqchiliri bu balilardin birqanchisini tutqun qilghan. Shu küni tutulghanlarning sani bizge élxet arqiliq yetküzülgen uchurlardin melum bolushiche 20 etrapida, abdulla nurajining bildürüshiche 3 neper bolup, bu ölgüchining uruq-Tughqanliri arisidiki newre we ewre oghullar.

Weqe yüz bergen küni diniy zat abdulla nurajining nesihetliri we xitay partkom sékrétarining wedisige asasen, köpchilik jesetni ürümchige ekirip namayish qilishtin waz kechken bolsimu, etisi jesetni yerlikke qoyidighan chaghda jamaetning ghezipi qaytidin qozghalghan. Ular tutulghan yashlarning qoyup bérilishini telep qilip tawutni zaratgahliqqa élip méngishni ret qilghan. Bu ariliqta 20-30 Neper yash saqchixana aldigha bérip, balilarning tutulushigha naraziliq bildürgen. Ular saqchilar we saqchi bashliqliri bilen takalliship, saqchilarning qilmishlirini eyibligen. Ular sözide «xitay uyghurni öltürse, qamaqta uyghur yatamdu?» dégendek soallarni otturigha qoyghan.

Musibetlik ailige etigen saet 6 de toplanghan jamaet tawutni élip méngishni izchil ret qilghandin kéyin, dairiler charisiz, qamaqtiki balilarni qoyup bérishke buyruq chüshürgen, qoyup bérilgen balilar, saqchilarning özlirige zorawanliq qilghanliqini éytip, saqchixana bashliqining özliridin epu sorishini telep qilghan. Abdulla nuraji arigha chüshüp yashlargha héssiyatqa bérilmeslik, ghezipini tutuwélish heqqide penniy-Nesihet qilghan, dairiler abdulla nurajining penniy-Nesihetliri kargha kelmigendin kéyin, lükchündiki bir diniy zatni ishqa salghan, u zatning penniy‏-Nesihetliridin kéyin qamaqxanidin qoyup bérilgen yashlar, jamaetke qoshulghan we jamaetmu tawutni élip méngishqa maqul bolghan. Netijide 4 saetlik talash-Tartish we «sodilishish» tin kéyin méyit zaratgahliqqa achiqilghan.

Abdulla nurajining bildürüshiche, shu künde dighar yézisining pütün yollirida her yüz métirida 2-3 Tin saqchi we herbiy wezipe ötigen. Dighar yézisining qoshna yézilar bilen tutushidighan ghol yollirida saqchi we herbiyler nöwette turup yézidikilerni sirtqa chiqarmighan, sirttikilerni yézigha kirgüzmigen. Dighar, lükchün we dalankariz yézisida 2 kün téléfon we intérnét mulazimiti toxtitip qoyulghan. Yene ashkarilinishiche, yéza we nahiyining xitay emeldar we kadirliri weqe yüz bergen meydangha, bolupmu jamaet toplashqan jaygha yéqin kélelmigen؛ ular weqe yüz bergen jaydin bir kilométir yiraqliqta qomandanliq shtabi qurup yiraqtin nazaret we kontrol qilghan.

Méyit yerlikide qoyulghandin kéyin bixeterlik küchliri wezipisini oxshashla dawamlashturghan. Wilayet we aptonom rayondiki xitayning bir qisim uyghur emeldarliri neq meydangha kélip weziyetni bashtin-Axir közitip turghan. Shu küni weqe bésiqqandin kéyin, nahiyilik partkom we hökümetning ikki xitay emeldari diniy zat abdulla nurajini mexsus ziyaret qilip, uninggha alahide rehmet éytqan we uning intayin chong bir weqening aldini alghanliqini éytqan, partiye we hökümetning uning bu töhpisini menggü untumaydighanliqini éytqan. Bu medhiyilerdin u cheksiz memnun bolghan.

1971-Yildin bashlap imamliq qiliwatqan abdulla nuraji nahiyilik we yéziliq xelq qurultiyining wekili, shundaqla nahiyilik islam jemiyitining muawin reisi.

Tepsilatini yuqiridiki awaz ulinishidin anglighaysiler.

 

Xotendiki Ot Apiti Toghrisidiki Herxil Inkaslar

Ixtiyariy Muxbirimiz Ekrem
2013-04-15
xoten-ot-aile-saymanliri-bazirigha.jpg

Xoten shehiri shimaliy béket yénidiki bir aile saymanliri baziri we etraptiki alte qewetlik bir aililikler binasining köyüwatqan körünüshi. 2013-Yili 12-Aprél.

RFA/Ekrem

4-Ayning 12-Küni kech saet 8:20 minut ötkende xoten shehiri shimaliy béket yénidiki bir aile saymanliri bazirigha ot ketken. Ot qisqa waqit ichidila etraptiki alte qewetlik bir aililikler binasigha tutushup, binani köydürüp tashlighan. Bezilerning inkasiche, bu qétimqi ot apiti xitayning suyiqesti, xitaylar uyghur baylirini közdin yoqitish üchün qesten peyda qilghan weqe.

Ot apiti 13-Aprél küni etigen saet  3:00 bilen tizginlengen. Gheyriy resmiy axbaratlarda biwasite iqtisadiy ziyan 150 milyon somdin artuq mölcherlengen.  Ölüm-Yétim hadisisi yüz bermigen.

Biz ot apiti tizginlinip bir saettin kéyinla neq meydandin tartilghan süretlerni tapshurup alduq. Féyisbok qatarliq intérnét alaqe wasitiliridimu bu süretler derhal élan qilindi. Qol téléfonliri arqiliq tartilip yollanghan bu süretler we neq meydanning Widio körünüshi aridin uzun ötmeyla sumurgh téléwiziyiside élan qilinghan. Emma xitayning ne merkizi téléwiziye istansisi, ne shinjang téléwiziye istansiliri we bashqa axbarat wasitiliri bu toghriliq héchqandaq uchur tarqatmighan.

Bu qétimqi ot apiti toghrisida uyghurlar arisida oxshash bolmighan gep-Sözler tarqalghan. Neq meydanda ehwalni körgüchilerning uyghur tor betliride ashkarilishiche, ot apiti yüz bergen rayondiki ahalilerning hemmisi dégüdek uyghurlar iken. Yene kélip, bu uyghurlarning köpinchisi qashtéshi sodisi bilen shughullinidighan baylar bolup, ularning qanche milyon som neq puli we aile mülki ot ichide qalghan.

Bir shahit bu toghrisida mundaq inkas yazidu: «bu, xoten shehiridiki chong baylar (jümlidin qashtéshi sodigerliri) merkezlik olturaqlashqan aililikler rayoni bolup, bezilirining nechche on milyon, bezilirining nechche yüz ming, nechche on ming som qimmitidiki neq pul we mal-Mülki bir kéchidila köyüp külge aylandi…»

Inkaslarda bayan qilinishiche, ot öchürüsh etriti xadimliri neq meydangha yérim saettin kéyin yétip kelgen. Ular kélipla otni öchürmestin, bu ot öchürüsh emgikining chiqimini kimning üstige élishi lazimliqi mesilisi bilen aware bolup, waqitni keynige sürgen. Netijide, ot téximu ulghiyip, 2007-Yili bina qilinghan aililikler binasi külge aylinip, etraptiki bashqa öylerge tutushushqa bashlighan. D u q neshriyat-Teshwiqat merkizining mudiri perhat Muhemmidi Ependi bu mesilige ipade bildürüp, xitay hökümitining nahayiti mesuliyetsiz bir hökümet bolghanliqini tilgha aldi.

Uyghur jamaitining ghulghulisini qozghawatqan mundaq bir nechche mesile diqqetni chékidu. Biri, bu qétimqi zor ot apitige xoten sheherlik ot öchürüsh etriti qatnashqandin sirt, qaraqash we lop nahiyisining ot öchürüsh etritimu qatnashqan. Üch nahiyining ot öchürüsh etriti birliship 30 ot öchürüsh mashinisida 10 saet küresh qilip bu qétimqi apetni aran tizginligen. Buning tüpki sewebi, bu nahiyilerning xitaydiki héchqandaq bir rayonda ishlitilmeydighan eng nachar ot öchürüsh mashinisini ishlitiwatqanliqi bolghan. Ikkinchisi, ot apiti yüz bergendin kéyin, etraptiki uyghurlar derhal heriketke kélip ot öchürüsh üchün mürini ‏-Mürige tirep küresh qilghan. Emma 200 din artuq xitay saqchiliri we qoralliq qisimliri yétip kélip, etrapni muhasirige alghan we xelqni tarqaqlashturup, ot köyüwatqan yerge yéqin yolatmighan. Öydiki neq pullirini éliwélishqa urunup qarshiliq körsetkenlerni tutup ketken. Saqchilar bu heriketni «xelqning bixeterlikini qoghdash» dep chüshendürgen. Ot öchürüsh mashiniliri heriketke ötkende, bina alliburun köyüp kül bolghan.

Ehwalni neq meydanda turup körgen shahitlardin biri uyghur tor betliride mundaq chüshenchilerni élan qildi: «2003-Yili qishta xoten shehiridiki eng chong aile jabduqliri sheherchisi bolghan ‹ana yurt› aile jahazliri sheherchisige ot ketkendin buyan, xoten sheher rayonida nurghun qétim ot apiti yüz berdi. 2004-Yili yene sekkiz qewetlik bir binada zor ot apiti yüz berdi. Ashu qétimliq qabahetlik ot apiti xoten xelqining ésidin téxiche kötürülüp ketkini yoq.

Aridin on yil ötken bügünki künde xoten shehiridiki yene bir chong aile jahazliri sheherchisige ot ketti. Ot ketken orun __ xoten shehiri chong bazar aile jahazliri sheherchisi bilen ‹chong bazar güllük olturaq rayoni› sheherni késip ötidighan ‹sherq shamili› östingining güllük köwrük yénida bolup, yéngi lop béket (sherqiy béket) ke aran 200 métirla kélidu. Ot ketken jaydin anche yiraq bolmighan jaydiki bir dukanda we uning etrapida téxi 3-4 Kün ilgirila mushundaq chong ot apiti yüz bérip, nurghun mal-Mülük ziyangha uchrighan idi. 3-4 Kündin kéyinla yene shu östengning 350-400 Métir shimalidiki orunda uningdinmu chong ot apitining yüz bérishi xoten wilayitining, jümlidin xoten shehirining ot apitining aldini élish xizmitide chong yochuqning barliqini chüshendüridu.»

Mezkur inkasni yazghan kishi xotende néme üchün ot apitining toxtimay yüz béridighanliqi heqqide toxtilip mundaq yazidu:

«Buningdiki tüpki seweb: birinchidin, pütkül jemiyetning ot apitining aldini élish xizmitining muhimliqigha we texirsizlikige bolghan tonushi yétersiz. Ikkinchidin, hökümetning herikiti yétersiz, qismen rehbiri kadirlarning ammining janijan menpeitige, hayati we mal-Mülkining bixeterlikige biwasite chétishliq bolghan ot apitining aldini élish xizmitige ehmiyet bérish salmiqi yétersiz. Bezi rehberler bu xizmetni éghizdila tutup, emeliyette ching tutmaydu. Bashta ching tutup, axirida boshap qalidu. Üchinchidin, ot öchürüsh esliheliri éghir derijide kemchil. Tötinchidin, tarmaqlarning mesuliyiti éniq emes. Bezi orunlar‹ot apitining aldini élish xizmiti ot öchürüsh tarmaqlirining wezipisi. Bizning mesuliyitimiz yoq› dep qaraydu. Bezi tarmaqlarda mesuliyetni bir-Birige ittirish, mesuliyettin qéchish ehwali éghir. Beshinchidin, ot öchürüsh xizmitige bolghan sélinma yéterlik emes.»

Bu qétimqi ot apitining qandaq yüz bergenliki toghrisida xitay hökümet terepning éniq melumati hazirgha qeder élan qilinmidi.

Bezilerning bayan qilishiche, aldi bilen alte qewetlik bir binaning 2-Qewitidiki bir öyde gaz tungi partlap, ot shu yerdin etrapqa yamrighan. Bezilerning bildürüshiche, bu qétimqi ot apitini tamaka qalduqi yaki tok simliridiki köyüsh peyda qilghan. Yene bezilerning inkasiche bolsa, bu qétimqi ot apiti xitayning suyiqesti, xitaylar uyghur baylirini közdin yoqitish üchün qesten peyda qilghan bir weqe.

Qandaqla bolmisun, uyghur jamaiti bu qétimqi ot apitining mesuliyitini hökümet üstige élishi kérek, dep qarimaqta. Emma muqimliqqa tesir yétidu, dégen guman bilen bu zor ot apitining xewirinimu élan qilishqa pétinalmighan xitay hökümitining mesuliyetni üstige élishi natayin.

Xelqara Kechürüm Teshkilati Xitayni Ölüm Jazasini Bikar Qilishqa Chaqirdi

Muxbirimiz erkin
2013-04-10
China Morder-2

Xelqara kechürüm teshkilati charshenbe küni doklat élan qilip, ölüm jazasini bikar qiliwatqan döletler barghanséri köpiyiwatqan bolsimu, biraq xitaygha oxshash yene bir qisim döletlerning ölüm jazasini dawamliq keng kölemde ijra qiliwatqanliqini bildürdi.

Mezkur teshkilatning körsitishiche, 2012‏- Yili xitay yenila dunyadiki eng köp ölüm jazasi ijra qilghan döletlik ornini saqlap qalghan. Mezkur teshkilat xitayni ölüm jazasini bikar qilishqa chaqirdi.

Xelqara kechürüm teshkilatining 60 betlik doklatida körsitilishiche, 2012‏- Yili dunyadiki az dégende 21 elde ölüm jazasi ijra qilinghan. Ularning ichidiki xitaydin bashqa barliq döletlerde ölüm jazasi bérilip ijra qilinghan omumiy adem sani az dégende 682 neper. Biraq shu yili xitayning özide ölüm jazasigha buyrulup ijra qilinghan adem sani dunyadiki barliq ellerning ölüm jazasi bérip ijra qilghan omumi adem sanidin nechche hesse köp.

Xelqara kechürüm teshkilatining qarishiche, ötken yili xitayda bir nechche ming ademge ölüm jazasi bérilip ijra qilinghan bolushi mumkin.

China Morder

B mezkur organning « 2012‏- Yilidiki ölüm jazasi we ölüm jazalirining ijra qilinishi ehwali» namliq doklatida, xitay eng köp ölüm jazasi ijra qilidighan dölet bolsimu, lékin uning bu jehettiki ish izlirining ochuq-Ashkara emeslikini bildürgen.

Doklatta ilgiri sürüshiche, xitay hökümiti uchurni qattiq kontrol qilghachqa, uning ölüm jazasi bergen heqiqiy adem sanini toghra hésablap chiqish imkansiz mesile bolup qalghan. Bu jehettiki uchur nahayiti cheklik bolsimu, halbuki qoldiki uchurlar xitayning ölüm jazasi bérip ijra qilghan adem sani, dunyaning barliq döletliridiki ölüm jazasining omumiy sanidinmu köp artuq ikenlikini namayan qilip turidu, dep körsetken.

Xelqara kechürüm teshkilatining ölüm jazasi mesililiri mutexessisi keriya sandorjuning bildürüshiche, mezkur organ 2009‏-Yildin bashlap xitaydiki ölüm jazasining konkrét sanini élan qilishni toxtatqan. U, xitay dairilirini ölüm jazasining heqiqiy sanini élan qilishqa chaqirdi.

Keriya sandorju: halbuki, biz 2009‏- Yili xitaydiki ölüm jazasining emili ehwaligha munasiwetlik konkrét sanliq melumat élan qilishni toxtitishni qarar qilghan. Chünki xitaydiki ölüm jazasining emili ehwali biz élan qilghan sanliq melumattin köp perqliq ikenlikini bayqiduq. Biz daim sanliq melumatni eng töwen cheklimide hésablap we ispatlap élan qilghanliqimizni eskertip kelgen. Shu seweblik biz sanliq melumat élan qilishni toxtattuq. Sizning soalingizni jawab bersem, men buning minglargha yétidighanliqini éytalaymen. Biraq biz yenila xitay hökümitini heqiqiy sanni élan qilishqa chaqirimiz. Biz érishken uchur xitayning emili ehwalining bir qismi, xalas, dep körsetti.

Xelqara kechürüm teshkilatining doklatta ilgiri sürüshiche, xitay axbarati ölüm jazasigha buyrulghan délolarda peqet iqtisadiy mesililerge munasiwetlik tipik xaraktérlik bezi délolarni xewer qilish bilen cheklinip kelgen. Közetküchiler, xitay axbaratining musteqilliq, erkinlik telep qilip sotlanghan we ölümge buyrulghan uyghur we tibetlerge munasiwetlik nazuk délolarni izchil yoshurup kéliwatqanliqini bildürmekte.

China Morder-1

Kishilik hoquq teshkilatining doklatta ilgiri sürüshiche, xitay emeldarliri2007‏- Yili ölüm jazasini testiqlash hoquqini aliy sot ötküzüwalghandin buyan, ölüm jazasi yérim hesse azayghanliqini bildürüp kelgen bolsimu, biraq adaletsiz sot qilish, qanuni tertipke riaye qilmasliq dawamliship kelgen.

Uyghur teshkilatlirining ilgiri sürüshiche, uyghur aptonom rayoni xitay siyasiy mehbuslargha ölüm jazasi bériwatqan bir-Din bir rayondur. Uyghur siyasiy mehbuslirining sotida qanuniy tertipni bir chetke qayrip qoyush, eyiblengüchini adaletsiz sotlash ehwali omumi yüzlük mewjut hadise.

Keriya sandorju xanim bu mesile heqqide toxtilip, xelqara kechürüm teshkilatining herqandaq rayonda, her qandaq sewebni bahane qilip, ölüm jazasi bérishke qarshi turidighanliqini bildürdi.

U: xelqara kechürüm teshkilati her qandaq sharaitta ölüm jazasi bérishke qarshi turidu. Uning qandaq jinayet bolushi, térrorluqqa munasiwetlik yaki zeherlik chékimlikke alaqidar jinayet bolushidin qetiy nezer. Bu bu ikki xil sewebni perqlendürmeymiz. Eger xitay hökümiti ölüm jazasi bérip ijra qilghan kishilerning sani we ularning ölümge buyrulush sewebini élan qilghan bolsa yaxshi bolatti. Biraq, xitay buni ashkara élan qilmighachqa, siyasiy mehbuslarni ölümge höküm qilish peqet uyghur élige xas ehwal déyish qiyin, dep körsetti.

Xelqara kechürüm teshkilatining qarishiche, xitay ölüm jazasini kontrol qilish mesiliside qismen ilgirilesh hasil qilghan bolsimu, biraq uningda yenila kishini endishige séliwatqan nurghun mesile mewjut.

Keriya sandorju, xitayning ölüm jazasini ziyade qolliniwatqanliqini eskertip, uning ölüm jazasi béridighan jinayet türi nahayiti köplükini, qatilliq sadir qilmighan jinayetlergimu ölüm jazasi bériwatqanliqini tenqid qildi.

U yene, xitayning edliye sistémisida mesile barliqi, uning sot qilish usuli xelqara edliye ölchemlirige chüshmeydighanliqini, mehbuslarning adil sotlinish, bixeterlikige kapaletlik qilish we jinayetni ret qilish qatarliq hoquqlirigha hörmet körsitilmeydighanliqini bildürdi.

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/kishilik-hoquq/kechurum-teshkilati-04102013204500.html/story_main?encoding=latin

 

DTSH BAŞBAKANI İSMAİL CENGİZ DÜNYA TÜRK FORUMU’NDA KONUŞTU

2023 Küresel Türk Vizyonu İstanbul’da Tartışıldı

DTSH BAŞBAKANI İSMAİL CENGİZ

DOĞU TÜRKİSTAN’I TEMSİLEN

DÜNYA TÜRK FORUMU’NDA KONUŞTU

 ismail türk formu 2013-04-05  copy

2. Dünya Türk Forumu “Türk Diasporası ve Türk Dünyası Vizyon 2023” Ana Teması İle İstanbul’da gerçekleştirilen uluslar arası toplantıya katılan Avrasya Türk Dernekleri Federasyonu Genel Sekreteri İsmail Cengiz,  müzakereci sıfatıyla söz alarak Doğu Türkistan bölgesindeki halkın dini ve milli kimliklerinin korunması gerektiğini ifade ederek hem Pekin’i hem de Ankara’yı göreve davet etti.

Türk dünyası ve diasporalarının yaklaşık elli ülkedeki sivil toplum liderleri, akademisyen, düşünce ve kanaat önderlerinin ikinci kez bir araya gelerek buluştuğu toplantıda konuşan İsmail CENGİZ, Türk kamu diplomasisinin diasporada faaliyet gösteren Doğu Türkistan kökenli teşkilatların yapıcı faaliyetlerine katkı sunmasının Türk-Çin ilişkileri bakımından önemli olduğunu vurgulayarak şunları söyledi:

“…Hür dünyadaki Uygur ve Kazaklar’ın kendi aralarında oluşturdukları teşkilatların şüphesiz ki, Türk-Çin ilişkilerine direk ve dolaylı olarak olumlu ve olumsuz etkileri olmaktadır ve olacaktır. Çin yönetimince “Uygur Özerk Bölgesi” olarak adlandırılan “Doğu Türkistan”, hem etnik, hem dini hem de kültür açısından farklı yapısıyla Pekin’in “yumuşak karnı”nı oluşturan sorunlu bölgelerin başında yer aldığı düşünülecek olursa, diasporadaki Doğu Türkistan kökenli örgütlerin oluşturduğu diasporanın önemi de kendiliğinden ortaya çıkmaktadır. Aynı şekilde “Doğu Türkistan” gibi hassas bir konuya rağmen iki ülke arasında işbirliğinin sağlıklı yürütülmüş olması, kamu diplomasisi bakımından Ankara Hükümeti’nin hanesine yazılacak bir başarıdır.

“Türkiye, Doğu Türkistan meselesiyle ilgili üzerine düşen görevi yerine getirmektedir. Cumhurbaşkanı sayın Gül ile Başbakan sayın Erdoğan’ın bölgeyi ziyareti orada yaşayan soydaşlarımıza önemli bir moral vermiştir. Bu kamusal diplomasi başarısıdır. Dışişleri Bakanı sayın Davutoğlu İstanbul’dan direk Kaşgar’a giderek, Pekin yönetimine soydaşlarımızın sahipsiz olmadığı mesajı verilmiştir ki, bu son derece önemli bir tavır, etkileyici bir hareket olmuştur.  Türk dışişleri bakanının sergilediği bu davranış da küresel kamu diplomasisi bakımından elde edilen önemli bir başarıdır. İlişkilerin geliştirilmesi durumunda, bölgedeki soydaşlarıyla daha rahat iletişim içinde olunabileceğine kanaat getiren Türkiye; İstanbul ile Urumçi arasında uçak seferlerinin başlaması, Türk yatırımcıların Urumçi’ye davet edilmeleri, resmi kanallarla burslu öğrenci kayıtlarının yapılmaya başlanması gibi benzeri hizmetlerin artırılması durumunda, sorunların yavaş yavaş çözülmeye başlanacağını düşünmektedir. Dolayısıyla Türkiye çıkarlarına uygun olmayan hiç bir işleme, girişime ve zorlayıcı vize taleplerine haklı olarak müsaade etmeyecektir, etmemelidir. Çünkü bizim için önemli olan Doğu Türkistan’daki halkın huzur ve istikrar içinde dini ve milli kimliklerini koruyarak yaşamalarına imkan sağlayan ortamı hazırlamaktır…. Türkiye aleyhine çalışan gruplar ve örgütlerle işbirliği içinde olanların Türkiye’den vize talep etme hakları yoktur… Amerika çıkarları doğrultusunda Türkiye’nin milli çıkarlarını baltalama niyetini taşıyan kişi ve gruplar karşısında Ankara’nın sergilediği tavrı destekliyoruz. Doğu Türkistan’da yaşayan soydaşlarımız, sömürgeci küresel zihniyetin niyetleri uğruna feda edilemeyecek kadar kutsal emanetlerimiz olduğu unutulmamalıdır.” Nisan 2013

 

03-05 Nisan 2013 tarihlerinde “Türk Diasporası ve Türk Dünyası Vizyon 2023”  ana temalı Dünya Türk Forumu’nun ikincisine; Başbakan Yardımcısı Bekir BOZDAĞ, Kosova Cumhuriyeti Kamu Yönetimi Bakanı Mahir YAĞCILAR, Edirne Valisi Hasan DURUER, 2013 Türk Dünyası Kültür Başkenti“ Eskişehir Valisi Dr. Kadir KOÇDEMİR, Türk Konseyi Genel Sekreteri Büyükelçi Halil AKINCI, TÜRKSOY Genel Sekreteri Prof. Dr. Düsen KASSEİNOV, TÜRKPA Genel Sekreteri Ramil HASANOV başta olmak üzere;Türk dili konuşan ülkeler ile Türk Diasporalarının bulunduğu ülkelerin de dahil olduğu 60 farklı ülkeden düşünce ve kanaat önderleri, sivil toplum ve düşünce kuruluşlarının yöneticileri, akademisyenler, Türkiye ve katılımcı ülkelerden parlamento üyeleri, Devlet Temsilcileri, İlgili Uluslar arası Örgütler ve kuruluşların üst yöneticileri, gözlemci diplomatik misyon temsilcileri ve ilgili uzmanlar ile medya temsilcileri katıldı.

 

DTSH BAŞBAKANI İSMAİL CENGİZ ESKİŞEHİR BİRLİK VAKFI’NDA KONUŞTU

Doğu Türkistan Göçmenler Derneği’nin katkısıyla Eskişehir Birlik Vakfı tarafından düzenlenen “Türk-Çin İlişkileri Çerçevesinde Doğu Türkistan Gerçeği” konulu panelde konuşan DTSH Başkanı İsmail Cengiz:

“Pekin Yönetimini Sorunları Görüşmeye” Davet Etti.

Doğu Türkistan Göçmenler Derneği’nin katkısıyla Eskişehir Birlik Vakfı tarafından düzenlenen “Türk-Çin İlişkileri Çerçevesinde Doğu Türkistan Gerçeği” konulu panele Doğu Türkistan Göçmenler Derneği Başkanı Yakup Can, Doç. Dr. Ömer Kul ve DTSH Başkanı İsmail Cengiz konuşmacı olarak katıldı.

Eskişehir AK-Parti İl Başkanı, Emniyet Müdürü, Milli Eğitim Müdürü, Tarım ve Köy İşleri Müdürü, Türk Ocakları Başkanı, STK Başkanları, Üniversite öğretim üyeleri ve üst düzey bürokratların katıldığı panelde konuşan DTSH Başkanı İsmail Cengiz;

Pekin Yönetimi’ni, Doğu Türkistan’ın sorunlarının tesbiti ve çözümü için göreve davet ederek”, “Eğer Pekin yönetimi, küresel güç olmak istiyorsa, Doğu Türkistan’da yaşayan halkın anayasal ve insani haklarını vermek, korumak durumundadır. Aynı şekilde küresel aktörlerden biri olarak sahnede yer almak isteyen Türkiye de, kendi soydaşının dert ve davasını takip etmek durumundadır. Bütün bunların ötesinde Doğu Türkistan meselesi insani bir sorundur.” Dedi.

Tarafların konuya insani açıdan yaklaşmaları durumunda, ciddi ilerlemeler kaydedeceğini” vurgulayan Cengiz “Bölgede kalıcı huzur ve barış ortamı isteniyorsa, istikrarlı bir hayat arzu ediliyorsa, insanların hak-hukuk çerçevesinde özgürce yaşamları güvence altına alınması gerektiğini” söyledi.

Bazı Uygurlar’a vize verilmediğini duyuyoruz, sebebi nedir? ?Ankara’nın tavrını nasıl yorumlarsınız?” Şeklindeki soruyu cevaplayan Cengiz şunları söyledi:

Türkiye hem kendi çıkarlarını korurken hem de bölgesel gelişmeleri yakından değerlendirmek durumundadır.  Türkiye, ilişkilerin geliştirilmesi durumunda, bölgedeki soydaşlarıyla daha rahat iletişim içinde olunabileceğini düşünmektedir. Dolayısıyla Türkiye haklı olarak bu gelişmeleri durduracak, engelleyecek girişimlere izin vermeyecektir. Bizim de kanaatimiz bu yöndedir. Sorosvari vakıflardan, dış mihraklardan mali destek alarak, onların yönlendirmesiyle yapılan, zorlama vize talepleri gibi girişimler karşısında tedbirli olmak durumundayız. Çünkü bizim için önemli olan halkımızın dini ve milli kimliklerini koruma altına alabilecek bir ortamın oluşmasını sağlama gayreti içinde olmaktır...”

Doğu Türkistan’da yaşanan tarihi gelişmeleri ve Doğu Türkistan’ın stratejik önemini sinevizyon sunumuyla dile getiren Doç. Dr. Ömer Kul’un da konuştuğu panel sonrası İsmail Cengiz ve Ömer Kul’a Eskişehirli meşhur hat sanatçısı tarafından hazırlanan birer  hat çalışması tablosu takdim edildi. Mart 2013

ismail ogz rektör yemekte(1) ismail ogz üniv plaket ismail ogz üniv rek ve tarih bl bşk ismail osgz tarih hocalarıyla

OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ’NDE DOĞU TÜRKİSTAN PANELİ

DTSH Başbakanı İsmail Cengiz: “Pekin Yönetimi, Doğu Türkistan Sorununa İnsani Açıdan Yaklaşmalıdır…” dedi. DTSH Başkanı İsmail Cengiz Eskişehir Osmangazi Üniversitesi’nde Doğu Türkistan konulu konferans verdi. Osmangazi Üniversitesi Rektörü’nün açış konuşmasıyla başlayan panele, Üniversitenin Rektörü Yardımcısı, Tarih Bölümü Başkanı da katıldı. Doç. Dr. Ömer Kul’un Doğu Türkistan’nın tarihi geçmişini anlattığı sinevizyon gösterisinin ardından kürsüye gelen DTSH Başkanı İsmail Cengiz; Doğu Türkistan’da yaşanan insan hakları ihlalleri, çözüm bekleyen sorunlar hakkında izleyenleri bilgilendirdi ve Doğu Türkistan sorunu çözülmeden, Türk-Çin ilişiklerinde gelişme kaydetmenin mümkün olmadığını belirtti. Çin için Türkiye’nin önemli bir ülke olduğunu belirten Cengiz, “küresel güç olmak isteyen Çin Halk Cumhuriyeti’nin Türkiye ile her alanda ilişkilerini geliştirmek ve stratejik işbirliğinde bulunmak zorundadır. “ diyerek konuşmasını şöyle sürdürdü: “…ÇHC için Türkiye Batı’ya açılan kapıdır… Türkiye, ÇHC için İslam Dünyası’na açılan kapıdır… Türkiye Çin için Ortadoğu’ya açılan kapıdır… Türkiye aynı zamanda Çin mallarını Avrupa’ya pazarlayacak bir merkezdir… Türkiye –istese de istemese de–aynı zamanda Türk Cumhuriyetleri ile ilişkilerde bir güven unsurudur, Türk Devlet ve topluluklarının sigortasıdır… Dolayısıyla küresel güç olma yolunda; enerji koridoru üzerinde yer alan Türkiye ile stratejik ortaklık kurulmaksızın küresel güç olarak sahneye çıkmasının mümkün olmadığının farkında olan Pekin Yönetimi için Ankara önemli ve vazgeçilmez bir “stratejik ortak”tır. Ancak bu ortaklığın sağlıklı yürümesi “Doğu Türkistan meselesi”ne bağlıdır… Pekin yönetimii mutlaka bu meseleyi insani açıdan çözüme kavuşturulması yolunda ciddi adımlar atmak durumundadır… Çinli Göçmen meselesi, kollektif kürtaj, organ ticareti, doğum yasağı, dini inanç ve ibadetlere getirilen kısıtlama, eğitim, ticaret ve istihdamda eşitsizlik ve ile güven ve istikrarsızlık gibi benzeri sorunların mutlaka çözüme kavuşturulması noktasında sergilenecek yaklaşımdan şüphesiz ki Pekin yönetimi en kazançlı çıkacak ülke olacaktır…” Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü&Bilimsel ve Kültürel Etkinlikler Kulübü tarafından düzenlenen “Türk-Çin İlişkileri ve Doğu Türkistan” konulu panelde Doğu Türkistan Göçmenler Derneği Başkanı ve DTSH İçişleri Bakanı Yakup Can da hazır bulundu. Mart 2013

Gérmaniyede Barin Inqilawining 23 yilliqi Munasiwiti Bilen Paaliyet Ötküzüldi

 

Gérmaniyening Frankfurt Sheheride Barin Inqilawi Munasiwiti Bilen Paaliyet Ötküzüldi.Buningdin 23 yil awal yeni 1990-yili Yawro-asiyada yüz bériwatqan chong xelqara siyasiy atmospiraning türtkiside pütün Sherqitürkistanda Xitay tajawuzchillirining Sherqitürkistan mustemlikisige qarshi pikir éqimliri jush urup rawajlandi.

Xitaylarning milliy zulumi we érqiy qirghinchiliqigha xatime bérish üchün   Sherqitürkistanning munewer perzentliri oyghunup, azatliq we hörlük üchün keng- kölemlik  xeliq herkiti élip bérish yoligha qarap mangdi. Ular uzaq yilliq tejribe sawaqlarni nezerde tutup, weten-milletning kélichigini kapaletke ige qilish üchün wetenning igilik hoquqini qayturup élishtin bashqa  yolning yoqliqini, bir millet öz küchige tayinip des turmisa héchkishining uninggha yardem qolini sozmaydighanliqini tonup yétip bir qétimliq chong tiptiki quralliq qozghilanggha hazirliq qildi.

Inqilap pilani milliy munapiqlarning satqinliqi sewebidin pash bolup qalghanliqtin, Barin qehrimanliri zulumgha qarshi muddettin burun Xitaygha qarshi qozghulup,  özlirining erkin, hür milliy iradisini ipadilep, Sherqitürkistan xelqining qul bolmaydighanliqini dunyagha yene bir qétim jakarlidi.

Bu qétimqi inqilapqa Barindiki sebre qachisi tolghan bir türküm yashlar aktip awaz qoshup, zulumgha qarshi erkinlik marshini yangratti we Xitay tajawuzigha éghir zerbe urdi.Buningdin qattiq ghezeplengen Xitay hökümiti zamaniwiy üsküniler bilen qurallanghan urushqa hazir Xitay muntizim armiyisini yerdin, hawadin herketke keltürüp Barin kentige yollidi we ulargha hadise alahiyde bolghan sharaitta  kent xelqini 7 yashtin 70 yashqiche qirip tashlash buyruqi bérildi.

Ehwal Xitaylar oylighan derijide bolmisimu, buni purset bilgen tajawuzchi armiye bu heriketke qatnashmighan yéngi tughulghan buwaqlardin yashanghan insanlargha qeder er -ayal, qéri-yash hemmeylenni qozghilangchilar bilen eyni waqitta yoqutush nishani qilip, qanche saet ichide minglighan mezlumlarni qirip tashlap, Barin kentini qan kölige aylandurup insanliq jinayiti ishlidi.

Xitay hökümiti buning bilen qalmay, u heriketke qatniship hayat qalghanlarni we ularning yiraq chet-yaqa yurtlardiki tonush-bilishliri, uruq-tuqqanlirini iz qoghlap tutqun qilip, türkümlep ölüm jazasi bérip, kolliktip  türmige tashlap xelqimizni kéyinki 23 yil tarixidiki ahanetke tolghan hayatni yashashqa bejburlidi.

Xelqimiz bu achchiq tarixni asan untup kételmeydu…Shu munasiwet bilen eshu qétimliq inqilapta qurban bolghan shéhidlerni we hazirghiche xitay zindanlirida azap chékiwatqan ezimetlirimizni yad étish we Xitaylarning shu qétimliq dölet térorini lenetlesh sewbidin teshkilatimiz Gérmaniyening Frankfurt sheheride paaliyet teshkillidi.Paaliyet jeryanida Sherqitürkistanning Barin inqilawi hem uningdin ilgiri we kéyinki paajiyelik ehwali anglitildi.

Paaliyet Gérmaniye waqti saet 14:00 de bashlinip 16:30 da axirlashti.Paaliyetke teshkilatimizning bir qisim aktip ezaliri qatnashti.

Sherqitürkistan Kultur Merkizi

06.04.2013

Qazaqistan Uyghur Edebiyati Asminidin Yene Bir Yultuz aqti

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2013-04-02

Rehimjan Roziyif

Yéqinda almata shehiride körneklik shair we yazghuchi rehimjan roziyéf 78 yéshida alemdin ötti.

R. Roziyéf 1935-Yili uyghur élining ili wilayitige qarashliq üchon yézisida dunyagha kelgen. U kichik chéghidinla shéir yézishqa, resim sizishqa qiziqqanliqtin, ata-Anisi uningdin chong ümid kütken idi. R. Roziyéf deslep toqquztara bashlanghuch mektipide, andin ghuljidiki cholpan we ümid mektepliride oqughan. U 1957-Yili ressamliq oqushini muweppeqiyetlik tamamlighandin kéyin, ressamlar ishxanisida, andin ressamlar zhurnilida ishlidi. Shu waqitlarda u, bolupmu sowét uyghur edebiyati we rus edebiyati wekillirining ijadiyiti bilen yéqindin tonushidu hem özining deslepki eserliri bilen közge körünüshke bashlaydu.

Shu yilning axirlirida r. Roziyéf ongchi, milletchi dep eyiblinip, jaza lagérigha palanghan idi. 1960-Yili u qazaqistangha köchüp chiqidu we bir nechche yil dawamida her xil xizmetlerde bolidu. 1967-Yildin bashlap ta dem élishqa chiqquche qazaqistan radio, téléwiziye komitétida emgek qildi.

R. Roziyéf bir nechchiligen shéirlar toplamliri we dastanlarning, shundaqla töt tomluq «kishenlengen yürekler» namliq romanning aptoridur.

Radiomiz ziyaritini qobul qilghan shaire, filologiye penlirining namzati patigül mexsetowa edipning ijadiyiti heqqide öz qarashlirini otturigha qoydi.

 

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/medeniyet-tarix/qazaqistan-uyghur-04022013170113.html/story_main?encoding=latin

Bulbulqarim-Ablet Qarihajining Wapati We Jamaetning Inkasi

Ixtiyariy muxbirimiz Ekrem
2013-04-02
 
Bulbulqarim

Uyghur xelqi ichide «bulbulqarim» dep nam alghan meshhur diniy zatlirimizdin ablet qarihajim 4-Ayning 1-Küni qeshqer ayrodromi bilen atush ariliqidiki yolda aptomobil hadisisige uchrap etigen saet 8:30 minut ötkende qutquzush ünüm bermey qaza qilghan. Bu aptomobil hadisisining qestenliktin yaki sewenliktin bolghanliqi hazirche melum emes.

Atush tijen meschitining imami bolghan ablet qarihajim toghrisida igiligen uchurlirimizgha asaslanghanda, merhum 13 yéshidila quran sawatini chiqirip, nahayiti yéqimliq awazliri bilen quran tilawet qilip xelqning hörmitige érishkenliki üchün «bulbulqarim» dégen namgha érishken. Kéyin tijen meschitige imam bolghan. 1980-Yillarning otturiliri qolgha élinip türmide yatqan. Türmidin chiqqandin kéyin öz yurtida siqilip, ürümchige chiqip ketken we par-Pur zawuti yoli etrapida olturaqliship tirikchilik qilghan. Melumatlarda merhumning nahayiti köp shagirtlarni terbiyiligenliki ilgiri sürülmekte.

Bulbulqarim toghrisida etrapliq melumati bolghan gérmaniyidiki zebibullah ependi ziyaritimizni qobul qilip, bilgenliri toghrisida chüshenche berdi. Uyghur ziyaliyliri weten ichidiki tor betliride özlirining qayghulirini herxil yosunda ipadilimekte.

Béziler: «ataqliq diniy alim, bidetke rehimsizlerche ot achquchi shir yürek islahatchi we dewetchi, 13 yash waqtidila quran oqush musabiqiside birinchi bolup hemmini qayil qilip bulbul namigha nail bolghan murettep qari ablet qari hajim 77 yéshida atush shehiride biz bilen menggülük widalashti. Elwida, elwida, söyümlük ustaz! allah silining din yolida tinimsiz ishligen xizmetlirini qobul qilghay! tartqan erziyetlirige katta inam bergey, nam-Emellirini ong tereptin bérip, yatqan yerlirini jennetul rizwanda qilghay, amin!..» Dep yazsa, yene beziliri: «rehmetlik keskin idi. Bay-Gaday démey rastni-Rast qilatti. Atushtin bashqa sheherdin kélip tefsirini anglap kétidighanlar intayin köp bolup…. Bezibir tosqunluqqimu uchrighan idi» déyishken. Yene béziler bolsa, yéqinqi mezgillerdin buyan diniy zatlarning arqa-Arqidin qazagha uchrash ehwalliridin gumanlinip: «towa, yéqindin buyan diniy alimlirimizdin ayrilip qéliwatimiz. Atushtin chiqqan dangliq diniy alim rustem qari hajim, tékeste olturaqliship qalghan dangliq diniy ölima abdulwahap qarihajim, eysa qarihajim, ablet qarihajim.. Dégendek meshhurlirimiz tuyuqsizla weqe-Hadisilerge uchrap tügep kétiwatidu?» déyish arqiliq özlirining shübhilirini bayan qilishmaqta.

Bügün 4-Ayning 2-Küni merhum ablet qarihajimning méyit namizi özi ilgiri imam bolghan atushtiki tijen meschitide bamdat namizidin kéyin chüshürülgen. Minglighan xelq bu namazgha qatnashqan we merhumning jesitini bashliridin égiz kötürüp, uzun sep hasil qilip, heywet bilen tupraqqa uzatqan.

 

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/din/bulbul-qarim-04022013143422.html/story_main?encoding=latin