OYGHAN !

Ahmat Igamberdi
Flag_of_Eastern_Turkistan
Tur Wetendash , qara tunde yatma oyghan ,
Elem chikip ghem – qayghugha patma oyghan ,
Yiter qulluq , emdi hesret tartma oyghan ,
Keldi purset tingirqimighin qatma oyghan ,
Elni uluq koreshlerge bashla oyghan !.Küresh dimek — beht , horlik , Küresh -shatliq ,
Küresh bilen yuksilidu bar hayatliq ,
Küreshsiz kun – qulluq turmush tashtin qattiq ,
Soygen eling we helqingning kozi yashliq ,
Heq – adalet yollirini yaqla oyghan !Ezeldinla bizning Weten – bu bizning yer ,
Shu yerni dep qurban boldi milyonlap er ,
Biz qan tukup , tanglar itip kelse zeper ,
Teht béshigha chiqip aldi zalim humper ,
Wetining’ning namusini aqla oyghan !U bergenmish mezlum elge uluq imkan ,
Yayrighanmish toq turmushta ishchi – dihan ,
Shumluq bilen hile izdep misli sheytan ,
Eytqan sozi – qilghini’ning beri yalghan ,
Epsanigha emdi qulaq asma oyghan !”Erk!” – dise “Erk!” digenni asti dargha ,
Birni palap , birni atti chongqur yargha ,
Adem iduq biz aylanduq pushti hargha ,
Bu keng Weten toldi bugun ahu – zargha ,
Yurugungde dert – elemni saqla oyghan !Oyghan dise , oyghanmisang pushman bolur ,
U pushayman ahir sanga dushmen bolur ,
Yurektiki zerdap sular rast qan bolur ,
El qutulmay nes qlluqtin weyran bolur ,
Qanliq tarih sawighini yadla oyghan !

Hayda yawni , yolatmighin oz yiring’ge ,
Tut quralni quwet kirsun shu biling’ge ,
Ach nijislar qol sozmisun qan – tering’ge ,
Beht kelmes hoja bolmay oz eling’ge ,
Keldi purset wulqan bolup partla oyghan !

Al quralni , bayriqimgha erkin baqqin ,
Yurikingde el mihridin chiraq yaqqin ,
Rehim qilmay zalim tehtin qoymay chaqqin ,
Küresh bilen erkin – azat dewran tapqin ,
Otluq Küresh dawinidin atla oyghan !

—————————

1970 – yili , Ghulja – oblast turmisi

Advertisements

Wetinim

Autori: Korash Atahan

Harita-ET-ex.ka.fin.inC.

Hey güzel ata miras eziz wetinim,
tengdishi tepilmas muqeddes böshük.
Sen üchün otun bop yansun barliqim,
Yeterki beghinggha tegmisun üshük.

Yéterki beghinggha tegmisun üshük,
chichek achsun azatliq güli baghringda.
Qanat qaqsun hüriyet qushi kökingde,
men yetmisem kimler yetsun halinggha!

Men yetmisem kimler yetsun halinggha,
Sen anam, sen atam sensiz men yetim.
Yashaymen hijringde köyüp kawaptek,
sen mening hayatim, izzet-hörmitim!

Sen mening hayatim izzet-hörmitim,
düshmining reqibim, rohing xislitim.
Yawlargha xenjerdek sanchilmisa ger,
qirilsun sen yadigar qilghan qelimim!

Yawlargha xenjerdek sanchilmisa ger,
oyulsun közlirim, sunsun put-qolum.
Tozisun qanitim, tutulsun tilm,
Ah mening wetinim wijdan, ghururum!

Ah mening wetinim wijdan, ghururum,
Yighlisang yighlaymen, külseng külimen.
bilimen qelbingdiki yarini seningdek.
Sen üchün ming ölsem yene kelimen!

Sen üchün ming ölsem yene kelimen…
yürügüm soqmisa senidep wetinim.
Oyulsun közlirim sunsun put-qolum,
tozisun peylirim, tutulsun tilim!

Hey güzel ata miras eziz wetinim,
chichek achsun azatliq güli baghringda.
Qanat qaqsun hüriyet qushi kökingde,
munglunup yighlaymen mezlum halinggha!

24.07.2013 Germaniye

Mehbus Abdukérim Abduwelining Salametlik Ehwali Aile-Tawabiatini Dawamliq Türde Endishige Salmaqta

Muxbirimiz Shöhret Hoshur
2013-07-23
abdukerim-abduweli-305.jpg

Abdukérim abduwelining yash waqtida tartilghan resim. (Waqti we orni éniq emes)

RFA/Arslan

Mehbus abdukérim abduwelining 5-Qétimliq jaza mudditi axirlishidighangha 11 ay 7 kün qaldi.

Siyasiy mehbus abduweli abdukérim 1991-Yili qolgha élinip 12 yilliq késilgen. 2002-Yili jaza mudditi toshqandin kéyin yene qaytidin sot échilip jaza mudditi töt qétim uzartilghan. Axirqi qétimqi hökümde jaza mudditi 2014-Yili 6 ‏-Ayning 30- Küni axirlishidu dep békitilgen. Abdukérim abduwelining aile-Tawabiati 24 yildin buyan waqitni tetür sanap uning aman-Ésen yoruqluqqa chiqishini kütmekte. Abduweli abdukérimning inisi abduraxman abduwelining bayan qilishiche, uning akisining jaza mudditi toshidighangha bügün 11 ay 7 kün qaldi, mezkur ailining nöwettiki eng chong endishisi abdukérim abduwelining salametlik ehwal üstide. Melum bolushiche, abdukérim abduweli ailisi bilen 58 künning aldida körüshtürülgende öre turalmas halette bolup chaqliq harwida achiqilghan.

Muxbir: abdukérim abduwelining ehwalida qandaq bir özgirishler bar, yéqindin buyan?
Abduraxman : ellik besh kün aldida körüshüp kelduq. Yene mushu héyttin kéyin körüshkili barmaqchi.
Muxbir: qanchilik waqitta bir körüshüp turuwatisiler?
Abduraxman: hazir ikki ayda bir.
Muxbir: u özining salametlik ehwali heqqide némilerni dédi?
Abduraxman: héchnéme démidi, emma körduq : chaqliq harwa bilen achiqti. Harwidin turghandimu, harwigha olturghandimu ikki adem yölep turghuzdi؛ bekla ajizlap kétiptu. 58 Yashliq bir adem 80 yashliq qiyapette köründi. Ariliqta 9 ay doxturxanida turghan, emdi kamirigha achiqiptu, buningdin kéyinki ehwali qandaq bolidu, bilmeymiz, es-Xiyalimiz shuningda.
Muxbir: doxturxanigha néme aghriq bilen échiqiliptu?
Abduraxman: achliq élan qilip tamaq yémigendin kéyin achiqiptu.
Muxbir: undaqta okul urup hayatini saqlap qélish üchün doxturxanigha yatquzulghan gepmu?
Abduraxman: shundaq.
Muxbir: körgen ehwalinglarda silerni eng chong endishige salghan alamet néme?
Abduraxman: barmaq söngeklirining shekli özgirip kétiptu. Barmaq boghum söngekliri choqchiyip yoghinap kétiwatidu. Ötkenlerde rimatizimmu bolghan. Shu rimatizimning küchiyishidin bolghan ehwalmu yaki bashqa késellikmu bilelmeywatimiz. 24 Yildin béri waqitni tetür sanap ötküzüwatimiz. Bügün akamning qoyup bérilidighinigha 11 ay 7 kün qaldi. Aman-Ésen körüshkili nésip bolsa bolatti.

Biz mehbus abdukérim abduwelining salametlik ehwalning xeterlik derijisi heqqide amérikining nyuyork shehiride yashawatqan doxtur memetimin ependini ziyaret qilduq.

Muxbir: sizche, barmaq boghumliridiki özgirish qandaq bir késellikning alamiti?
Memetimin: adette rématizm éghirlashqanda, barmaq söngekliride shekli özgirip kétish, gheyriylishish ehwali körülidu؛ uningdin bashqa, qan terkibidiki buzulushlardinmu bu alamet körülidu. Rimatizimning asasliq sewebliri nemlik we soghuqluq bolghachqa, bu uzun mezgil türmide yatqan, bolupmu xitaydek sharaiti nachar türmilerde yatqan mehbuslarda asan shekillinidu we téz küchiyidu. Shunga kérem abduwelidikisi rimatizimdin bolush éhtimalliqi yuqiri.
Muxbir: ariliqta 9 ay achliq élan qilghan iken, buningmu tesir körsetken bolush éhtimalliqi barmu?
Memetimin: uzun mezgil achliq élan qilish adette ashqazan jarahetlinish we üchey téshilish késellirini keltürüp chiqiridu؛ rématizm bilen biwasite munasiwiti yoq, biraq bedendiki quwwet ajizliqi, herqandaq bir késelning ewj élishigha seweb bolidu.
Muxbir: sizche, shu barmaq boghumlirining shekli özgirishi hayatiy bir xeter tughdurush éhtimalliqi barmu?
Memetimin: bar déyishke bolidu. Bolupmu öre turalmas derijidiki jismany ajizliship kétishini nezerdin tutqanda. Hazir shunga aldi bilen köp ozuqluq maddilirini öz ichige alghan quwwet talqini bérish eng muhim؛ uningdin kéyin rimatizimning hemmige melum dora-Dermeklirini bérish paydiliq we jiddiy zörür dep qaraymen.

Yuqirida nöwette ürümchi 1-Türmide uzartilghan jaza mudditini 5-Qétim ötewatqan siyasiy mehbus abdukérim abduwelining nöwettiki ehwali heqqide melumat berduq.

Qedimiy Medeniyetlik Xelq Tuharianlar We Ularning Uyghur Ejdatliri Bilen Bolghan Munasiwiti Heqqide Söhbet

Ixtiyariy muxbirimiz Qutlan

2013-07-19

Igilishimizche, yéqinda awstiriyening wéna shehiride qedimki medeniyetlik xelq tuxarlar heqqide xelqaraliq ilmiy muhakime yighini ötküzülgen. Yighinda tuxarlarning til, medeniyet we tarim oymanliqidiki qedimki xelqler, jümlidin uyghurlar bilen bolghan munasiwiti heqqidiki témilar nuqtiliq muhakime qilinghan.

Melumki, tuxarlar qedimki zamanda merkiziy asiyada, jümlidin tarim oymanliqining shimaliy we sherqiy qismidiki rayonlarda parlaq medeniyet yaratqan xelqlerning biridur. Tilshunaslar birdek tuxar tilining aliqachan ölgen tillar qatarida sanilidighanliqini, emma tarixta bu til bilen parlaq medeniyet iznaliri qalghanliqini tekitleydu. 19 – Esirning axirliri 20 – Esirning bashlirida qizghin éqimgha aylanghan orta asiya we tarim oymanliqi ékispéditsiyesi dawamida qéziwélinghan zor kölemdiki yazma yadikarliqlar ichide tuxar tilidiki höjjetlermu melum nisbetni igileydu.

Qedimki tillar we yéziqlarni tetqiq qilidighan alimlar uyghur élidin qéziwélinghan tuxarche yazma yadikarliqlarning tilini üch guruppigha ayriydu. Yeni turpandin tépilghan tuxarche yazma höjjetlerning tilini «tuxar a tili», kuchadin tépilghan tuxarche höjjetlerning tilini «tuxar b tili», krorendin tépilghan tuxarche höjjetlerning tilini «tuxar k tili» dep üchke bölidu. Bu yadikarliqlarning köpinchisini tuxarlar teripidin ijat qilinghan yaki terjime qilinghan buddizm mezmunidiki eserler teshkil qilidu.

Tuxarlar irqiy alahidilik jehettin hindi – Yawropa irqigha mensup xelq bolup, tarim oymanliqining shimaliy we sherqiy girwekliridin tuxarlar bilen munasiwetlik köpligen mumyalar tépilghan. Miladiye 6 – We 8 – Esirlerdin kéyin tuxarlar uyghurlar bilen zor derijide ariliship ketken. Téximu éniqraq qilip éytqanda, tarixiy sewebler tüpeylidin kéyinche tuxarlar uyghurlarning we bashqa milletlerning étnik terkipige singip ketken. Tuxarlar yaratqan mol mezmunluq medeniyet amillirimu uyghur medeniyiti bilen birikip ketken.

Wéna uniwérsitétida ötküzülgen tuxarlar heqqidiki ilmiy muhakime yighinigha téklip bilen qatnashqan gérmaniye göttingen uniwérsitéti orta asiya tetqiqati insititutining tetqiqatchisi doktor ablet semet ziyaritimizni qobul qildi. U bu qétimliq yighin heqqide tepsiliy melumat bérip, tuxarlarning tili, medeniyiti, uyghurlar élidin tépilghan tuxarche yazma yadikarliqlar hemde tuxarlar bilen qedimki uyghurlarning munasiwiti heqqide pikir bayan qildi.

Uyghur/Oghuzlar Hakkinde Ikki Kelime Söz

Korash Atahan

Uyghurkartali

Insan ogli var olmandin baslap bügüne kadar Dogutürkistan/Uyghuristan Uyghurlarin Ata vatanidir!Sühbesizki bu tuprakin her terapi büyük ecdatlirimiz sayilan Eski Uyghurlar, Sak, Hun, Köktürklerin sicak kanliriyle apiride olmustir!Bügünki Uyghurlar tarihta bu tupraki vatan yapan büyük eski Uyghurlarin, saklarin, Yavcilarin(Toharian), Hunlarin, Köktürklerin ve iramizin orta cagindaki yeni Uyghurlarin simdeki kanuniy varisleridir!Uyghur denen sözle Türk denen söznin aslinde hecbir parki bilinmemektedir…!

LUGHAT manasiga bakkanda Uyghur we Türk denen isimlar ayni manayi tasimaktadir…Her ikkisi birlesmek, güclenmek…teskilatlanmak…döletlesmek anlamida gelmektidir Uyghurche/ Oghuzche sözdin yasalmistir…!Malum manadin söylenende kesinlikle Uyghur sözile Türk sözinin perki yoktur…Oghuz kelimesi bolsa Uyghur kelimesinin baska lehcelerdiki parkli aytilisidir…

Bazenler Uyghurlar nege kendini Türk demiyor, deyerek tartisma yapmaktidir we Kazak, Kirgiz we baska Türk boylirile malum meselilerde Uyghurlari karistirmaktadir.Kazaklar Türktur…Kirgiz we karakalpak…larda Türktür.Emma Uyghurlar Oghuzdir, Azeri, Türkmen, Üzbek we Tatarlar Uyghurdir, ön türklerdir…Aslinde Uyghurluknin Kürtlük we Ermenlikle hech bir tereptin benzerliki yoktir…Türk=UYGHUR;Uyghur=TÜRKtur…Her ikki kelime ayni manayi tasimaktidir….Uyghurlar Emperatorlukka göcmedin ünce Oghuz yeni Uyghur…Emparatorlukka göctüktin sonra daha cok Türk kelimesini kollanmistir.Oghuz kalimesi Uyghur denen kelimening yene bir türlü aytilisidir…ikkisi bir sözdir.Bilemsiz Oghuzkahan Kitabinda” Ben Uyghurlarin kahaniyim!” demisti….Uyghur demek asil kan Türk demektir….emma Türk kelimesi Emparatorluk jugrapiysinde yasagan Armeni, balkanlilar, Kürtler we baska xeliqlernimu icere almaktadir…gercek tarih budur…Uyghurum demek sühbesizki asil kanli türküm anlamini tasiyor! On Uyghurlar yeni Tokuz Oghuzlar bügün 7 kitada ben Türküm denen insanlar topluminin ortak ecdadidir…Dogutürkistan yer yüzindeki bitin Türklerin ATA vatanidir!Bu Türk dusmanliri tarapindin gizlenen tarihtir, Uyghurlarin yaninda olmak herkesin insani, vicdani we milli vazipesidir…Bunlari arastirmakta büyük payda vardir…!

Uyghur tarihi hakkindaki arastirmada Rus, Yapon, ingiliz, cin tarihcilari önde kelmektedir.Türk bilim adamlirinin Uyghurlar hakkindaki arastirmalarida bir talay eksiklikler görülmektedir.Dunyadiki büyük tarihchilar Uyghur tarihini zevikle arastirmistir bu konida yüzlerce akademik seviyediki kitablari yazmistir. Unlarin kitablirida Hunlarin Uyghurlarin bir boyu, türklerin unlarin kultural, dil tereptin etkisi altinda kalan ic ve dis uruktin olan haliklar ikenligi kayit edilmistir.Unlarin yazdiklaridin köre Uyghurlar Onuyghur ve Tokkuz Oghuz namlariyle tanilmistir…Uyghur kelimesini Oghuza ustalikle cewirigenler…eserlerinde uygurdin bahsetmemektidir…Buni biz ilmiy ahlaksizlik deyoruz…unlar uyghurlara agirlik vermedin Türk tarixini yazmak mumkin deiyl olani sevebindin Uyghur kelimesi kollanilicek yerde inatiga simde aktip olmayan Oghuz kelimesini kollanip, tarihimiza saygisizlik yapmaktidir…Bir bitin kitablarda Uyghurlari hec yer vermedin yaki asalayici bayanlarda olmaktadir…Uyghurlar bir bitin türk tarihinda tuza benzer shekilde köze carpmaktidir… bir kazan yemekke tuz atmasa ne olur bilmek lazimdir…Bazen hayin Türk tarihcilliri varki Uyghurlar konusunda cinlerle ayni hetta unindin daha nigatip pikirleri yapmaktadir…Uyghurlari yok yapmak cinlerle baraber unlarin hedepi halina gilmistir…Biliyormusiniz uygurlar yazi yazalmayan, kitab okusu bilmiyen kimseleri Türk demektidir…Selcuk we Osmanliyi kuranlar Uyghurlar, halki türktir, Türk tarihindaki 16 kahanlik we 36 dewletin kurucu ve yöneticileri ayni soydin Uyghur=Oghuzlardindir, unlarin hakimiyeti altinda yasayan, dil ve kulturinin etkisi altinda kalan kabile ve uruklarin heppisi Türktir… iste Türkle Uyghur=Oghuzin benzerliki ve perki bu yerdedir …Anlasilmagani asiy tarihcilarin Simde Oghuzlarin geleneksel medeniyet ve kültürinin birdinbir mirascisi olarak var olan ve Türk irkinin var olamasi icin tek basina bir bucuk milyar Cina karsi mucadele icerde olan Uyghurlara karsi ne seveptin uygur düsmenleri yeni cinler… terapinde yer alani sasraticidir…unlardiki uyghura olan nepret neredin kaynakliniyor…bilinmemektedir…!

Unlarin yazmalirininda Uyghurlara olan nepret apaydindir…Unlar Karahanli Imparatorlukiyi Uyghurlarin ata uruki Yaghmalarin kuranini gizlemektedir…Uyghur Imparatorlukinin Köktürk imparatorlukining varisi yeni davamikenliki burmalanip, Uyghurlar Türk tarihidin dislanmaktadir…Uyghurlarin miladiy 5-yüz yilda kuran hakimeyitinin 20-yüz yilin ortasina kader ayakta olanini, Uyghurlarin Türkler tarihinda cok aghir bir deyere sayip olani, Dogutürkistannin unlarin yeni bitin dunya türklerinin mukaddas ata vatani red edilmektedir…ATA vatan düsmen tupraki olarak bahsedilmektedir…Uyghurlarin 9-yüz yildan sonraki tarihi hata bayan kilinmaktadir…!

Aslinde Karahanlilar, idikut we kansu döletleri büyük Uygur kahani Pantegine yeni bir uyghur hökümdara bagli fediral döletlerdi, Uyghur Imperaturlugunun davamiydi…Uyghurlar mungul istilasina keder imparatorluk dönemini, istiladin sonre özgürlükini korudu…mungullar bitin döletleri yok etti emma eacdatlirimizle anlasarak Uyghur döletini yikmadi…Ne seveptin bizim hakimiyetimiz yikilmadi, mesele aydinki Cengizhan kendi tasigan kanning Oghuzhannin kaniligini, Uyghurlarsiz cihan döliti kuralmiyacagini iyi anlagan kimseydi…Sunun altina cizmak kerekiyorki Chengiz imparatorluku Uyghur-mungul imparatorlukuidi.Bu döletin siyasi ve askiri hokukini ikki halk baraber paylasmishti…Büyük Uyghur munghul iparatorluki u seveptin türk tarihidan yer aldi…uyghurlar kuran Karahanlilar, Idikut ve kansudin ibaret her üc dölet Urhun Uyghur Imparatorlukunin varisi ve davamiydi…Uyghurlarin güclu etkisiyle Cagatay döliti Uyghurlashti ve Uyghurlarin egemenliki altinda Seyidiye Uyghur döleti kurulmistir…Uyghurlarla ayni jugrapiyde yasayan cessur Mungul kabileleri türklesmistir ve Kazak, Kirgiza benziyen kardeslirimizin itnik parcisi halina gelmistir…Hayin tarihcilar Dogutürkistanni eskiden cin tupraki olarak deyerlendirmektedir…amiliyette Tarim havzasi eskidin Onuyghur yaki tokkuz Oghuz denillen ecdatlarimizin ana vatanidir…Sühbesizki Dogutürkistan 10 bin yillardin beri Oghuz/Uyghurlarin ana vatanidi, cin deyildi…Arhilogik buluntilardin anlasiliyorki uyghurlar 9-yüz yildan beri deyil miladdin üche III bininci yillardin béri Tenritaglarining küzey we güneyi, yette su we mavarahunnehir katarlik büyük cugrapiyada yerlesik yeni sehir hayatiga göcmis kadimiy haliktir…Uyghurlarin mungul boz kirida seher kurmasi, ularnin sehir hayatini yeni baslayan anlaminda gelmes…Yokarki cugrapiyada eskidin köcebe yasayan türk topluklari kendi döletliri olmasina rahmen köcebe yasamaktadir…Uyghurlar köcebe kardeslirini hakimiyet altina alan dönemlerde urada büyük seherleri insaha etmis…kendi kance bin yillik geleneksel hayatini sürdürmis…Uyghurlarin 840 dan sonra Dogutürkistanda kuran U döletler 1930 da tamamiyle yok oldu…1200 yildin pazla ayakta kaldi…Uyghurlari kirgizlar kolamadi…u zawalli isgal altindaki tupraklardin kendi vatani olan dogutürkistana döndu…“Uyghur imparatorlukuni kirgizlar yok etti…uyghurlar kacti deyene benzer sacma-sapan seyiler türk düsmenliri terepindin tokullan hekayedir gercek tarih deyildir…Uyghur imparaturlukinin Mungulistandin cekilmesiye üc neden vardir:1)Bulasik hastalik, 2)Tahit kavgasi, 3)Kirgizlara vali olarak gönderillen uyghur shahzade Arislantekin we uyghur ediz kabilesinin kirgizlara gönderillen valisi Gültekinnin asiyliki…Arislantegin ve Gültékin kirgizlara bas olup, bu türk kavmini isyana getirdi ve Uyghurlar icerdiki tarapdarliriyi kiskirterek döleti kiriz icine soktu. Hayin tarihcilarin kirgizlar Uyghurlari koladiktin sonra cin tupraklarina yeni tarim havzasiga girdi, we karahanlilar uyghur deyildi musulmanti, uygurlar buddistti ikkisi savas yapmisti deyen bayanlar bir haliki ikki halik olarak tanimlagan yanlis tavirdir…ben Korash Atahan Karahanlilar Imparatoru ilik türkislam döliti hökümdari Sultan SATUK Bugrahan soyindan sayilarim ve ayni zamanda Uyghurum, Idikut we Kansu uyghurlirinin kardesiyim…Tenri Daglarinin dogu, güney ve küzeyindeki Haliklar eskidin Uyghurdi hala sime kadar Uyghurdir,Türklügini korimaktadir…

Tenridaglarinin küzey ve güneyinde 10 bin yillardin beri yasamini sürdüren Uyghurlar/Uzbekler Türk milletinin devletcilik anlayisinin gélismesi, medeniyitinin gittikce güclenmeside büyük katkilarda olunmislar…Sinkuseli Tutung, Komraciva, Elfarabi, Ibinsina, Bruni, Mahmut Kasgarli, Yüsüfhas Hacip…Ahmat Yükneki, Calaliddin Rumi,Ahmat Yeseviy, Rabhuzi, Mirza Haydar Koragan, Alsir Nevayi, Aburehim Nizari ve melike Amannisaga benziyen binlerce güclü bilim ademlirini Türk Dunyasicin aramagan yapmishtir….

19.07.2013   Germaniye

5-Iyuldin Kéyin Iz-Déreksiz Ghayib Bolghanlar (32)

Muxbirimiz Shöhret Hoshur
2013-07-18
enwer-turdi-ghayib.jpg

Ghayiblardin kimliki yéngi bayqalghini aqsu awatning aybagh yézisidin enwer turdi.

RFA/Shohret Hoshur

Melum bolushiche, enwer turdi aqsu awatning aybagh yéza töwen kelpin kentidin. Eyni chaghda ürümchide ishlemchilik qiliwatqan aka-Ukilardin enwer turdi bilen imin turdi, ilgiri-Kéyin bolup 6- We 7-Iyul künliri tutup kétilgen. Imin turdi tutulup 1 heptidin kéyin aqsu awatqa yötkelgen؛ 4 aydin kéyin qoyup bérilgen. Awattiki dairiler imin turdini ailisige tapshurghan küni enwer turdi azraq bir ishlarni körüp qalghan bolghachqa ürümchide qalghanliqini, yene 8-9 Aylardin kéyin qoyup bérilidighanliqini éytqan.

Awattiki dairiler aridin 2 yil ötkende qilghan sözliridin tamamen téniwélip, enwer turdining iz-Dérikini peqetla bilmeydighanliqini éytqan. Buning bilen enwer turdi ailisi aridin 3 yérim yil ötkende yeni ötken ayning axiri enwer turdini sürüshte qilip ürümchi sheherlik saqchi idarisige barghan. Saqchi idarisi bolsa, enwer turdining ghayibliqidin emdila xewer tapqanliqini éytip buningdin kéyin sürüshte qilidighanliqini éytqan. Nöwette bu aile sirliq gep qilip özlirini aldighan yaki heqiqiy ehwalni yoshurghan nahiye we wilayettiki dairiler bilen ghewghalashmaqta.

Ziyaritimizni qobul qilghan enwer turdining chong akisi exmet turdining bayan qilishiche, enwer turdi 2009-Yili 26 yash bolup, uning ikkinchi perzenti u tutulup 5 aydin kéyin dunyagha kelgen. Uning 3 yérim we yette yashliq ikki balisi nöwette atisining qolida béqilmaqta. Enwer turdining yolini köp mangghan we héch netijige érishelmigen anisi 6 ayning aldida 54 yéshida derd bilen alemdin ötken. Enwer turdining ailisige melum eng axirqi sözliri 7-Iyul küni saet 11 mezgilide téléfon arqiliq mundaq bolghan «apa, ikki kündin béri bizning bu méhmanxanidikilerning hemmisini tutup achiqip kétip boldi, 5-6 Miz qalghantuq, yene saqchilar charlashqa keldi, biznimu tutup kétip qalsa, xosh emise, endishe qilmang, gunahimiz bolmighandikin qoyup bérer.»

Melum bolushiche, 5-Iyul küni bir qurulushta ishlewatqan aka-Uka ikkiylen ishtin qaytqan chéghida bulaqbéshi(senshixangza)diki yatiqigha qarap mangghanda yollar tosulup kétip yatiqigha qaytalmighan we doqmushtiki bir ashxanida tang atquzghan. Tang atqanda yöjinggey kochisidiki yatiqigha bérip, chüsh mezgilide enwer turdi chong bazarda mashinichiliq qiliwatqan ayaligha tamaq apirip kelginide inisining tutup kétilgenlikini uqqan, etisi bolsa özi tutup kétilgen.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, 5-Iyuldin kéyin iz-Déreksiz ghayib bolghanlar namliq chatma xewirimizning 32-Qismini anglidinglar.

Abdulkerim Abduweli We Uning Échinishliq Türme Hayati

Abdulkerim Abduweli , er , Uygur , 1956-yili Sherki Turkistan Kuchar ( Kusen ) diyarida okumushluk ailide dunyagha kelgen . Ailisi Kuchar Aqden ahale komititi 64 – nomurluq qoroda olturidu . Balilik we osmurluk chaghliri putun Uygur millitining beshigha kelgen Xitaylarning uchunchi ketimlik istilasi ( Atalmish medeniyet zor inkilabi)ning boran – chapkunliri ichide ottidu hemde ottura mektepni putturup ata kespi bolghan tumaqchilik bilen shughunlinidu .1985- yiligha kelgende Uyghur milliy maaripi we mediniy aqartish herikitining boshigi bolghan Qarghilik nahiyesige berip wetenperwer inkilapchi ,alim we peylasop , mutepekkur Ablikim Mehsumni ustaz tutup , tarix , din ,idiologiye,pelsepe we pisxilogiye bilimlirini oginidu .

Abdulkerim Abduweli suzuk zehni , kanmas ishtiyaqi we tirishchanlighi bilen qisqila waqitta kozge korunup bir tereptin ogense bir tereptin ogetidu .1988 – yildin 1990-yilghiche Abdulkerim Abduweli oz hirajiti we yekinlirining yardimi bilen Kuchar , Aqsu,Toksu , Korla katarlik yurtlarni merkez bir nechche mektep achidu . Yash – osmurler Xitay kommunistliri teripindin markiszim terbiyesige mejburlinip nadanlikta , xurapatlik-gheplette kalghan eniq korup yetidu . Xurapatlik-nadanliq patqiqigha patqan bu yash-osmurlerni toghra yolda heq – halal yashash , jinayet – yaman ishlardin uzaq turush , kishilerge semimi we qizghin bolushni ogitish , hemme ademning izzet – hormiti we erkinligining teng- barawer ikenligi , her qandaq shekil we bahane bilen bir adem yene bir ademning erkinligi , izzet – hormiti ,diniy etiqatigha dexli-teruz yetkuzelmeydighanlighini bildirish we insaniy hoquqini koghdasha chaqirish meqsitide idiye aqartish herikiti elip baridu . Bu sewep bilen jaylarda ilghar pikirlik , durus soz – heriketlik , jinayi ishlardin uzaq turidighan , demokratik hoquq-menpe’etini koghadashka sahip chikalaydighan turkum – turkum oyghak yashlar barlikka kelidu we keng xeliq ammisining kollishigha erishidu . Emma 1989- yilligha kelgende eksiyetchil Xitay hokumiti Sherqiy Turkistanda yuksilishke bashlighan idiye aqartish herikitidin qorqup ketidu we Uyghurlarning milliy oyghinishini texi bixlinish halitidila yulup tashlash uchun qoralliq saqchilarni ishqa selip bir kechidila Qaghiliq ,Kuchar qatarliq sheherlerdiki mekteplerge basturup kirip nurghun oqughuchilarni we oqutquchilarni qolgha alidu, qelip qalghanlirini oqushini toxtitip oz yurtlirigha qaytip ketishke mejburlaydu . Xitay tajawuzchiliri yalghan, asassiz jinayet oydirip chiqirip Abdulkerim Abduweli we uning yeqinliri bolghan Ablimit Talip , Abdukadir Emet qatarliqlarni qolgha elish buyrighi chiqiridu . Barin inkilabi kanlik basturulghandin keyin koz boyamchi Xitay tajawuzchilirining heqiqiy jallatliq mahiyiti otturigha chiqidu , Xitaylarning Sherqiy Turkistanda yurgiziwatqan sahta siyasiti heqiqiy mahiyitining yerlik milletlerni namrat , nadan we chushkun halda qaldurup , zorawanliq bilen ularni yoq qilip bu topraqning heqiqiy egisi aylinish ikenligi yene bir qetin ashkarilinidu. Abdulkerim Abduweli xelqning beshidiki kommunist xitay mustemlikichilirining qulluq asaret zenjirini uzup tashlimighhiche xelqqe insanche yashash imkani bolmaydighanlikini teximu chongqur chushunup yetidu . Xitay zalimliri Abdukerim Abduwelini tutush uchun Sherqiy Turkistanning her qaysi jaylirida omumiyyuzluk axturush elip beriwatqan bir peytte , Xitay eksiyetchiliridin hich qorqup qalmighan Abdulkerim Abduweli hek-adaletni koghdap milliy – diniy kemsitishke qarshi turush , xitayning siyasi neyrengwazlighini echip tashlap , xelqni hurapatliq we xitay zulmidin ,talan-taraj qilishidin qutuldurush uchun qet’iy iradige kelidu hemde 1990 – yili 10-ayning 20- kuni meslekdashliri Abdulhimit Talip , Idrisxan Omer , Osman Himit we Erkin Abdurazaqlar bilen birlikte <> ni kurup chiqidu . Buning bilen Abdukerim Abduweli Kommunist Xitaylargha qarshi herikitini sestimiliq ,pilanliq we teshkillik elip berishqa teyyarlinidu . “Heq we adalet mening dostum , xurapatliq we nadanliq mening dushminim,oning bilen omrumning axirighiche kuresh qilimen ” deydu Abdulkerim Abduweli .

<> ning yetekchisi boghan Abdulkerim Abduweli xa’inning satkillighi bilen 1990-yili 11- ayning 16- kuni kechide Sherki Turkistan merkizi Urumchide Xitay qoralliq kuchleri teripindin kolgha elinidu . Shu kuni yene Abdulkerem Ziyap, Osman Himit, Erkin Abdurazaq, Abdul’ehed katarliklar birlikte turmighe tashlinidu. 1991-yili 7-ayning 24-kuni Teptish mehkimesi qarari bilen qolgha elindi . Xitay mustemlikichiliri yepiq sot qilish we ozliri oydurup chiqarghan sahta guwaliq sozliri bilen 1993-yili 5 – ayning 9-kuni Urumchi sheherlik sot mehkimisi namida (1993) 35 – nomurluk hokumnamini elan kilip , Abdulkerim Abduwelini “Eksilinqilawiy goruh uyushturush , eksilinqilawiy teshwiqat elip berip qutratquluq qilish ” digen sahta jinayi namlar bilen 12 yillik qamaq jazasigha hokum kilidu .

Abdulkerim Abduweli 1990-yili 11 – ayning 16-kuni tutuqlanghandin keyin awal Michuan qamaqxanida ,keyin Urumchi Sherqiy Xinming kochisi 97-nomurgha jaylaghqan sheherlik qamaqxana (Liudawan qamaqxana) da nahayiti nachar muhitta tutup turilidu . Bu jeryanda Xitayning her xil shekildiki qiyin – qistaqliri , egir ten jazaliri we rohiy – jisamniy weyran qilishlirigha mejbur qalidu . Hokumname chiqqandin keyin , 1993-yili 5-ayning 21-kuni Xitay dairliri Abdulkerim Abduwelini emgek bilen ozgertish uchun Sherqiy Turkistan 1-Turme (Bajiahu turme) ge yotkeydu . Deslep 1- turme Qattiq bashturush etridide , keyin xitay mehbuslar etritide egir emgekke salidu. xitay zalimliri bashqa siyasiy mehbuslardin ayrim tutush meqsitide Abdulkerim Abduwelini 1997-yili 3-turme ( 3-Mexanik zawuti)gha yotkeydu .
1-Turme Qattiq Bashqurush Etritining xeterlik mehbuslar kamirida eghir koyza-kishen bilen yatqan Abdulkerim Abduwelini turme gundipayliri her xil bahane –sewep bilen urup qiynaydu . 20 yilgha yeqin mehbus hayatida Abdulkerim Abduweli xitay hokumranliri teripindin towendikidek eghir jazalargha uchraydu :
1, Qehritan soghuqta yalang ayaq qilip taladiki situlbigha kunlep baghlap qoyush ;
2, Pijghirim issiqta saetlep ottek aptapqa qaxlash ;
3, Tok kaltegi bilen urush we su ustide dessitip bash qismidin tok otkuzush;
4, Nechche aylap yuyunushqa inkan bermeslik ;
5, Uyqusiz we yimeksiz qoyup , nerwini eng biaram qilidighan ghelite awazlarni anglatquzush ;

Abdulkerim Abduwelining heqqaniyet teshna yurikini mujuwetish , putunley kardin chiqiriwetish meqsitide bir qanche qetin boshlughi bir metre kup(150cm x 80cm x 80cm ) kelmeydighan qarangghu ,zey hem sesiq betun kamirgha nechche on kunlep solaydu . Bularni bir – birlep sanap korsitish mumkin emes . Mushundaq wehshi qiyin – qistaq , dayimlik ezish , nachar muhit we egir jismaniy emgek qiish sewebi bilen Abdulkerim Abduwelining salametligi eghir tehdit astida qalidu . Xitay gundipayliri Abdulkerim Abduwelige dayim : “ turmidin ya olugung chiqidu yaki sarang bolup chiqisen , bashqa yolung yoq ” dep tehdit salidu

Xitayning sot hokumnamiside Abdulkerim Abduwelining qamaq mudditi 2002-yili 11- ayning 16- kuni toshidighanliqi eniq yezilghan idi . Emma bu kunde xitay hokumiti Abdulkerim Abdulwelinining ozlirining kanun – tuzumliri, bashqurishigha boysunmighanlighi we idiye ozgertishni qobul qilmighanlighi uchun yene 3 yilliq qamaqqa hokum qilghanlighi uruq – tuqqanlirigha bir parche hokumname bilen uqturilidu .

2005-yili 11- ayning 16 – kunimu axiri kelidu . Turme aldigha Abdulkerim Abduwelini alghili anisi (atisi oghlining judalik hesritide uzun yil kesel tartip 1998- yili wapat bolup ketkenti ), repiqisi we kerindashliri kelidu . Emma ne Abdulkerem Abduwelining ozi chiqsun turmidin , ne birer uchur bergidek adem . Ular ikki kun munasiwetlik idarilerge berip surushturush arqiliq , axiri Urumchi shehri Huanghe yoli 380….91-nomurluq adresqa jaylaghqan turme bashqurush idarisidin : “Abdulkerim bizning ozgertishimizni qobul qilmidi, jemiyetke chiqsa xeterlik bolidu , shunga jaza mudditini 3 yil uzattuq …… “ digen jawapni alidu. (Turme bashqurush idarisi bashlighi Zhang Aiguo, Xitay hokumiti bu heqte sot hokumname berish u yaqta tursun , birer yazma matiriyal berishtinmu qachidu. Mana bu “Biz qanunluk hakimiyet , doletni qanun arqiliq bashqurimiz , hemme adem qanun aldida bap-barawer , puxralirimiz qanun arqiliq oz kishilik hoquqini qoghdaydu ……. “dep dunyagha jar salidighan Xitay mustemlikichiliring hich bir eqilge sighmaydighan derijidiki qanunsiz qilmishining yene bir eng addi namayendisi idi . Bu yerde sunmas inqilapchimiz Abdulqadir Emetning munu bir sozi esimge keldi :” Xitayda qanun yoq , bar diyilse bularning tot yanchuqida besh xil qanuni bar !”

Kalindar 2008-yili 11-ayning 16–kunini korsetkende Abdulkerim Abduwelining tuqqanliri turmige yene kelidu . xitay zalimliri korushushke ruxset bermigenligi uchun tuqanliri ikki yildin beri bu soyumluk didarni korup baqmighanti hetta 9 aydin beri hayat – mamatliq xewirinimu alalmaywatatti …. Adalettin , insanliqtin chiqqan rezil xitay terorchiliri bu kunmu Abdulkerim Abduwelini qoyup bermidi ………… Sewebi bekle eniq , Abdulkerim Abduwelining normal pikir yurguzeligidek halining barlighi .

Insaniyet we uning tertibi uzluksiz mukemmelliship beriwatidu. Dunya her bir kishining eng asasi insani hoquqigha sahip chiqish mesiliside her tereplime izdiniwatidu . Abdulkerem Abduweli sanga we manga oxshashla tirik bir janning egisi , erkin-azade heriket qilishqa , ozining perzentlik , erlik , atiliq burchini ada qilishqa tamamen heqliq bir insan .Uning bizdin perqi peqet nadanliqqa ,zulumgha karshi turup , heqqe , adaletke , kishiliq hoquqni qoghdashqa tegishlik hessisini qoshushqa urunghanliqla xalas. Emma 20 yildin beri u ozining eng tupki hoquqighimu erishelmey Xitay mustemlikichilirining zimdanida zulum chekiwatidu . Putun dunya etirap qilgha 30 maddiliq “ Dunya kishiliq hoquq xitapnamisi ”diki herqandaq bir kishilik hoquqning birersimu Abdulkerem Abduwelide yoq iken. Hemmini xitay dolet terorchiliri tartiwaptu ………Peqet ikkila nersini texi tartip alalmaptu , u bolsimu Abdulkerim Abduwelining bekmu qiynilip eliwatqan nepisi we tewrenmes etiqadi !!!

Turmilerning turmisi , qaranghu zindanda achchiq – achchiq ingrawatqan bir jan egisi dunyadin , heq – adalet ,insaniy tuygusi bolghan wijdan egilliridin zalim xitay kommunistlirigha qarshi bir sadaning chiqishini kutmekte .

Guwachilar :

1,Ayali :

2,Luo Renquan (罗仁全)
Hizmet orni : Dont Forget Urumchi Bloodshed 3 – Turme
Emili : Turme komparti sekretari we turme bashlighi
Adresi : Urumchi shehiri Luyuan kochisi 44 – nomur
Telifon :0086-991- 5884200
Poshta Nomuri : 830006

3,Qehriman Abdurehim
Hizmet orni : Urumchi 3 – Turme
Emili : Muawin turme bashlighi
Adresi : Urumchi shehiri Luyuan kochisi 44 – nomur
Telifon :0086-991- 5884200
Poshta Nomuri : 830006

4,Zhang Aiguo (张爱国)
Hizmet orni : Urumchi Turme Bashqurush Idarisi
Emili : Idare komparti sekretari we Idare bashlighi
Adresi : Urumchi shehiri Huanghe yoli 91- nomur
Telifon :0086-991- 5851711
Poshta Nomuri : 830000

5,Tursun Jamal
Hizmet orni : Turme Bashqurush Idarisi
Emili : Muawin turme bashlighi
Adresi : Urumchi shehiri Huanghe yoli 91- nomur
Telifon :0086-991- 5851711
Poshta Nomuri : 830000

6,Wang Lequan (王乐泉)
Hizmet orni : Xitay kommunistik partiyesi merkez siyasi-qanun komititi
Emili : Muawin sekritar
Adresi : Beijing shehri donghuamen kochisi yinzha rayonu
北京市东华门街道银闸社区
Telifon :
Poshta Nomuri : 100006

7,张春贤
Hizmet orni : Xitayning Sherqiy Turkistandiki Kommunistik partiye komititi
Emili : Bash sekritar
Adresi : Urumchi shehiri Saglamliq yoli 2- nomur
Telifon :0086-991- 2391563 / 2398311
Poshta Nomuri : 830003

8,Nur Bekri
Hizmet orni : Atalmish Uyghur Aptonum Rayonluk Hokumiti
Emili : Hokumet bashlighi
Adresi : Urumchi shehiri Zhongshen yoli 2- nomur
Telifon :0086-991- 2803114 / 2803115
Fax : 0086-991- 2827031
Poshta Nomuri : 830041