Abdulla Alim Türkistani Mukapatqa Érishti

Ixtiyariy muxbirimiz Ömerjan
2013-09-27
abdulla-alim-fransiye-musulman-yighin.JPG

Seudi erebistanidin kelgen doktor abdulla alim uyghurlar heqqide nutuq sözlimekte, 2013-Yil 31-Mart, parizh

RFA/Qutlan
Abdulla alim türkistani seudi erebistanidiki uyghurlar ichide wetenperwerliki bilen tonulghinidek, erebler ichidimu özining yuqiri bilimi we qolgha keltürgen netijiliri bilen tonulghan shexslerning biri.Abdulla alimning ata – Anisi uyghur élining xoten wilayitidin kelgenlerdin bolup, abdulla alim özi seudi erebistanining jidde shehiride tughulghan we shu sheherde chong bolghan. Abdulla alim seudi erebistanining jidde sheherlik pochta – Télégraf idariside bölüm bashliqi bolup yigirme yildin köprek waqit ishligenning sirtida, mehsulat we ish – Paaliyetlerning süpet derijisini kötürüsh programmisi boyiche xelqaraliq diplomgha érishken bolup, her qandaq jayda léksiye sözleshke rouxset qilinghan mexsus kénishkisi bar. Hazir u seudi erebistani we ereb qoltuqi döletliri ichide teklip bilen lékseiye sözlesh bilen meshghul bolmaqta. Uning sözleydighan léksiyesi qandaq qilghanda, ishni telepke layiq, süpetlik qilghili bolidu we qandaq qilghanda ishchi – Xizmetchilerning bilim sapasini östürgili bolidu, dégen mawzularda bolmaqta. Ötken hepte 18 – Sintebir küni ustaz abdulla alim seudi erebistanining taif shehirige qarashliq bir rayondiki quran yadlitish jemiyitide ereblerge léksiye sözlep bergen bolup, ularning zor alqishigha érishken we mexsus mukapatqa nail bolghan.

Abdulkerim hajim bilen söhbet

Ustaz abdulla alimning nöwettiki léksiyesini sözlesh sepiride birge hemrah bolghan abdukerim hajim töwendikilerni sözlep berdi: « melumki muhendis abdulla alim seudi erebistanida tughulghan bolsimu, özining sherqiy türkistanliq ikenlikidin pexirlinidighan, öz ana wetinini unutmighan uyghurladin biri, hem u seudi erebistan tewesidimu özining bilimi we nutuqi bilen tonulghan kishidur. 9 – Ayning 18 – Küni taif shehirining wadi ley nahiyisi dégen jayda quran kerim yadlitish omumiy jemiyitining mexsus murasimida léksiye sözlidi. U léksiyesini kadirlarning sewiyesini qandaq östürüsh we ishning süpitini qandaq östürüsh dégen mawzularda sözlep berdi. Léksiye anglighuchilarmu nahayiti memnun halda köngül qoyup anglidi, axirida abdulla alimgha mexsus mukapat teqdim qildi. Uning sözining asasiy nuqtisi quran kerim yadlitish omumiy jemiyitini qandaq qilghanda 21 – Esirge munasip halda tereqqiy qildurghili bolidighanliqi we qandaq qilghanda ishchi – Xizmetchilerning sewiyesini ashurghili bolidighanliqi heqqide boldi.»

Advertisements

Proféssor Nakajima : Uyghurlar Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Qurushni Untup Qalmidi

Ixtiyariy muxbirimiz Qutluq
2013-09-27
prof-nakajima-305.png

Proféssor nakajima

Public Domain
Yaponiyelik xelqara munasiwetler proféssori nakajimaning «junggo dégen néme?», « dölet qurulghandin kéyinki kölengge arqisidiki heqiqet» serlewhilik kitabi yéqinda yaponiye p h p neshriyati teripidin neshr qilinghan.Proféssor nakajima yaponiyede tonulghan xelqara munasiwetler tetqiqatchisi bolup, u, ilgiri tokyo chetel tili uniwérsitétining mudiri bolghan.

Nakajima xitay döliti tetqiqatigha ait köpligen eserlerni yazghan bolup, uning wekil xaraktérlik esiridin «junggo», « junggo we yaponiye munasiwiti» qatarliq kitabliri meshhurdur.

Aptorning bu qétim neshr qilinghan mezkur kitabi yette babtin terkip tapqan. Birinchi babida xitay kompartiyisining barliqqa kélishi we uning rawajilinishi üstide tarixi nuqtidin tehlil élip bérilghan. Ikkinchi babida maw zédungning qandaq qilip dölet qurghanliqi heqqide toxtalghan. Üchinchi babida medeniyet zor inqilabining kélip chéqishi, jeryani toghrisida toxtalghan. Tötinchi babida déng shawpingning xitayda élip barghan islahati we uning tesiri heqqide öz qarashliri bayan qilghan. Beshinchi babida bolsa seddichin sépiligha oxshash xitayning mustehkem iqtisadiy belwagh hasil qilish üchün izdiniwatqanliqi heqqide neziriyiwiy jehettin analiz élip barghan. Altinchi babida xitayning tehditi yeni herbiy jehettin küchiyishining sewebi üstide toxtalghan. Yettinchi babida xitayning yaponiye bilen bolghan diplomatik munasiwiti heqqide mulahize qilinghan. Kitabning eng axirqi qoshumche babida bolsa xitayning, birleshme hökümet qurushi yeni fédératsiyon tüzümi sheklidiki dölet tüzümini yürgüzgende özining hazirqi xitay tupriqini saqlap qilish imkaniyitining barliqini, xitaydiki uyghur, tibet qatarliq milletlerning öz musteqilliqini qolgha keltürüsh yolida élip bériwatqan küreshliri bayan qilinish bilen birge, mongghul xelqiningmu xitaydin bölünüp chéqip kétish arzusida türlük heriketlerni élip bériwatqanliqi bayan qilinghan.

Proféssor nakajima kitabining axirqi babidiki qoshumche babining «türkiy xelqlerning yéngi heriket nishani»mawzuluq paragrapida mexsus uyghurlar heqqide toxtilip bu heqte mundaq bayan qilghan:«xitaydiki eng chong mesile shinjang uyghur aptonom rayonida yashawatqan türkiy xelqlerdin bolghan uyghurlarning mesilisidur. Uyghurlar uzun tarixgha ige, öz tarixida sherqiy türkistan jumhuriyitini qurghan xelqlerdur. Shinjanggha hökümranliq qilghan shéng shisey ikkinchi dunya urushidiki weziyettin paydilinip uyghurlarning sherqiy türkistan jumhuriyitini sowét ittipaqi bilen birliship weyran qilghan.1958 – Yili 6 – Ayda uyghurlar keng kölemlik halda xitay hökümitige qarshi qozghilip, sherqiy türkistan jumhuriyitini qurushni arzu qilghan bolsimu, emma shu qétimqi qarshiliq bildürüsh herikitige qatnashqan uyghurlar «yerlik milletchi», «bölgünchi» dégendek siyasiy qalpaqlar kiygüzülüp, köpligen uyghurlar qattiq basturulghan. Xitay hökümiti ichide küchi tolimu kichik bolghan uyghurlar, özlirining sherqiy türkistan jumhuriyitini qurushni untup qalghini yoq,ular 1990 – Yili 4 – Ayda tunji qétim shinjang uyghur aptonom rayon rayonining barin yézisida qoralliq qozghilip chéqip hökümetke qarshiliq bildürgen. Kölimi anche chong bolmighan bu qozghilangmu xitay hökümiti teripidin basturulghan. Bu yerde bir nuqtigha diqqet qilishqa erziyduki, barinda qozghilang yüz bergende «shinjang géziti» de hökümetke qarshi qoralliq qozghilangchilarning meqsiti bolsa «sherqiy türkistan jumhuriyitini qayta qurush» déyilgen.

Proféssor nakajimaning oqurmenliridin biri bolghan yamaguchi aptorning uyghurlar heqqidiki qarshi üstide toxtilip mundaq dédi:

– Nakajima xitaydiki uyghur mesilisini obdan chüshinidighanlardin biri. Uning qarishiche, xitay döliti birleshme hökümet yeni fédératsiyon sheklide hakimiyet qurmisa, öz kontrolluqidiki uyghur, tibet qatarliq milletlerning musteqilliq kürishi toxtimaydu. Men uning pikirge tamamen qoshulimen.

Aptor mezkur paragrapta xitay hökümitining daim dégüdek uyghur élidiki uyghurlarning xitay hökümitige qarshi élip bériliwatqan milliy heriketlirini yoshurup kéliwatqanliqini, emma uyghur élida uyghurlarning musteqilliq arzusi ichide élip bériliwatqan heriketlerning yéqindila emes, belki xéli burunla bashlanghanliqini bayan qilip, bu heqte mundaq toxtalghan.

1989 – Yili tenenmén weqesi yüz bérishtin ilgiri ürümchide xitay hökümitige qarshi chong tiptiki namayish yüz bergen idi. 1991 – Yili 7 – Ayda chégra rayon qeshqerde qozghilang boldi. Qeshqer tarixta ottura asiyadiki türkiy xelqlerning yardimi bilen qeshqeriye döliti qurulghan jay idi.

Aptor uyghurlar toghrisidiki bu paragrapini mundaq axirlashturghan: shinjang uyghur aptonom rayonidiki emeldarlar aptonom rayondin ibaret chong qalpaq ichide özining sherqiy türkistan jumhuriyitini qurush üchün dawamliq heriket élip bériwatqan uyghurlarning mesilisini qandaq bir terep qilishni oylishiwatqandu?

Aptor mezkur paragrapida tibet we mongghul xelqiningmu xitaydin ayrilip chéqip musteqil dölet qurushni oyliwatqanliqini, tibetning rohaniy dahisi dalay lama dunyaning qollishini qolgha keltürüp, tibette aliy aptonomiye hökümiti qurushni arzu qilghan bolsimu, emma xitay hakimiyitining buninggha yol qoymighanliqini, tibetlerning bir qismining yenila tibetning musteqilliqini qolgha keltürüsh yolida izdiniwatqanliqinimu bayan qilghan.

Aptor ichki mongghuldiki mongghullar heqqide toxtilip mongghullarning musteqilliq arzusi bolsimu, emma tashqi mongghuldiki öz qérindashlirining héchqandaq yardimige érishelmigenlikini, xitay hökümitining mongghullarning til we medeniyitini tiz sürette assimiliyatsiye qilip bolghanliqini bildürgen shundaqla ichki mongghul yaylaqliridiki bir qisim mongghullarning yenila xitaygha qarshi heriketlerde boluwatqanliqini bayan qilghan.

Awaz ulinishidin tepsilatini anglang.

Dertmen Ana Patigül Ghulamning Musteqil Tetqiqatchi Ilham Tohtigha Amanet Sözliri

Muxbirimiz Shöhret Hoshur
2013-09-27
Imammemetning-Anisi-patigul-ghulam-305.jpg

Imammemet ailisidikilerning 15-Yili burun chüshken xatire süriti. Anisi patigül ghulam arqidiki retning ongdin birinchisi. Otturidikisi ghayib bolghan oghli imammemet éli (12 yash mezgili)

RFA/Shohret Hoshur
Ghayip oghlining iz – Dérikini élish üchün, uyghur jemiyiti we xelqara jamaettin izchil halda yardem telep qilip kéliwatqan dertmen ana patigül ghulam, bügün muxbirimiz bilen ötküzgen söhbitide nöwette béyjingda nezerbent astida tutup turuluwatqan musteqil tetqiqatchi ilham toxtigha minnetdarliq bildürdi.U minnetdarliq bayanida, ilham toxtining bu yil 7 – Ayda ghayiplar heqqide xitay hökümitige sunghan teklipnamisidin kéchikip bolsimu xewer tapqanliqini eskertip, uning mezlumning ahu – Zarini xitay we dunya jamaitige yetküzgenlikige teshekkür éytti. Patigul ghulam ilham toxtigha yetküzmekchi bolghan yürek sözlirini muxbirimizgha «bu méning amanet sözum» dep tapilidi. Töwende muxbirimiz shöhret hoshurning bu heqte teyyarlanghan programisini anglaysiler:

Muxbir: démek, ilham toxtining bayanatidin xewiringiz boptu – De wastilik halda?

Patigül: boldi, birsi dédi, imammemetni torgha chiqiriwétiptu dep, kim chiqiriptu désem, milletler uniwérsitétining bir proféssori dédi. Shundaq, chiqirishqa tégishlikti, xudayim chiqiriwatqandu, méning balam heq ish qilghan, heq gep qilidighanlar uni sürüshte qilidu dédim.

Muxbir: shundaq, bayanatta ghayiplardin 30 nechche kishining bir – Birlep isimliri tilgha élinip hökümetke bularning aqiwiti heqqide jawab bérish heqqide telep sundi.

Patigül: tizimlikning eng béshida imam balamni bar dep anglidim. Biraq, shu bayanatning özini oquyalmidim, tepsiliy némiler déyilgenlikini men uqmidim.

Muxbir: ilham toxtining u bayanatida «men uyghur millitining qénidin törelgen bir ziyaliy, bu dölet yétishtürgen bir tetqiqatchi, men bügün 5 – Iyuldin qépqalghan eng chong bir mesile heqqide teklipimni sunimen, bu mesile hel bolmay turup, shinjangda muqimliq bolmaydu, milletler ittipaqliqidin éghiz achqini bolmaydu» dédi.

Patigül: heq gepni deptu, biz déyelmeywatqan gepni deptu, biz bek zulum astida qalduq, 4 yil nazaret astida yashash bir ana üchün asan ish emesken.

Muxbir: bayanatta sizning ismingizmu bar. Misalen «patigul ghulam, qurbangüller béyjinggha qeder keldi, emma yerliktin adem kélip tutup ketti. Ular deslepki yili yerliktin jawab kütti, ikkinchi yili béyjinggha keldi, béyjingdinmu jawab chiqmighandin kéyin 3 – Yili ehwalini axbaratqa ashkarilidi, hazir bu ishni pütün dunya bilidu, bu ish hazir dölet mexpiyetliki emes, putun dunya bilidu, shunga jawab bérish kérek» dédi.

Patigül: toghra deptu, biz 2010 – Yilning axirida béyjinggha barduq, gépimizni héchkim anglimidi, eksinche bizni shinjang bensichugha soliwaldi, 5 kün yataqtin sirtqa chiqarmidi, axiri her birimizni 4 tin saqchi yalap élip ketti.

Muxbir: ilham bayanatida yene «ghayiplardin hazirghiche axbaratqa ashkarilanghini 30 nechche, emma jemiyette bu heqte qorqunchluq sanlar bar, eger shu 30 nechchini hésabqa alghandimu, mushunchilik kishining ghayip bolup kétishi bir dölet üchün kichik ish emes. Shunga hökumet aldi bilen bularning aqiwiti heqqide tézdin bayanat élan qilishi, aililerge tölem tölishi we ulardin epu sorishi, andin mesuliyiti barlarni jawabkarliqqa tartishi kérek» dédi.

Patigül: yürikimizdiki gepni qiptu, alla salametlik ata qilghay, téximu küchlük iman – Jasaret ata qilghay.

Muxbir: bayanatning axirida «burun bergen tekliplirim seweblik, köp qétim dölet amanliq saqchiliri teripidin «chay ichish»ke teklip qilindim, bu qétim ichidighan chéyim téximu achchiq bolushi mumkin؛ emma mushu charisizlarning awazini yetküzüsh üchün néme körsem meyli» dédi.

Patigül: alla öz panahida saqla, ilham toxtigha yetküzüp qoyung,«ah – Zarimizni yene yetküzsun, putun dunyagha yetküzsun, putun dunya bilsun yighimizni, bizge bek heqsizliq boliwatidu, biz bek zulum chékip kétip barimiz.»

Muxbir: ilham toxti dégen isimni anglap baqqanmidingiz?

Patigul: men ilham toxtini burunla bilimen, chünki men aile ayali bolsammu kitab oquymen, gézit körimen, radio anglaymen. U ademge nahayiti köp hörmitim bar. Béyjinggha barghan waqtimizda, milletler uniwirsitétigha bérip körüshmekchi idim, oqughuchilardin sürüshte qilip tapmaqchitim, saqchilar bizni soliwélip körüshtürmidi.

Muxbir: démek purset bolmidi?

Patigül: shundaq. Emise tapilaymen: yuqiriqi sözlirimni ilham toxtigha yetküzüp qoyung, bu méning amanet süzüm.»

Hörmetlik radio anglighuchilar, yuqirida dertmen ana patigül ghulamning béyjingdiki musteqil tetqiqatchi ilham toxtigha yetküzmekchi bolghan amanet sözlirini anglidinglar.

SHERQIY TÜRKISTAN SÜRGÜNDIKI HÖKÜMITINING BAYANATI

eastturkistanamblemi

 

ATALMISH ” 1 – OKTEBIR – DEWLET BAYRIMI ” _ XITAY FASHIST , QANXORLIRI UCHUN BAYRAM , MEZLUM SHERQIY TURKISTAN XELQI UCHUN MATEM – MUSIBET WE QAYGHU – HESRET KUNIDUR !

BUNINGDIN 64 YIL MUQEDDEM DIKTATOR STALIN WE JALLAT MAOLARNING YENG ICHIDIKI ” SIYASI SODISI ” BILEN 1945 – YILI , 8 – AYDA AY-YULTUZLUQ  KOK BAYRIGHINI KUTURUP , GHALIBANE YURUSH QILIWATQAN SHERQIY TURKISTAN MILLIY  AZATLIQ  ARMIYESI , URUMCHIGE 180 KM QALGHANDA MANAS DERYASI BOYIDA MEJBURIY TOXTUTULDI …


MAOCHILARNING QANLIQ  AYIGHI MUQEDDES  ZIMINIMIZGE TEGMEY TURUPLA , TAJAWUZCHILAR MOSKVA BILEN BEYJINNING PILANLISHI BILEN ,1949 – YILI  8 – AYNING 26 – KUNI DUNYADA AZ UCHRAYDIGHAN INTAYIN DEHSHETLIK , SUIQESTLIK ” AYROPILAN WAQIESI ” NI OYDURUP CHIQIRIP , SHERQIY TURKISTAN ISTIQLAL  JUMHURIYITINING REHBERLIRI : EXMETJAN QASIMI EPENDI, GINIRAL LITINANT ISHAQBEK EPENDI, GINIRAL MAYOR DALILQAN EPENDI…QATARLIQ REHBERLIRIMIZ PAJIELIK OLTURULDI .


1949- YILI  9 – AYNING AXIRI SHERQIY TURKISTANGHA ATALMISH XELQ  AZATLIQ  ARMIYESI BÉSIP KIRGENDIN KEYIN , XITAY HOKUMITI SHERQIY TURKISTAN XELQIGE  ATALMISH ” 1 – OKTEBIR – DEWLET BAYRIMI ” DIGENNI MEJBURI TANGDI ….


MANA BUGUN 64 YILDIN KIYIN SHERQIY TURKISTAN XELQI :
__ XITAY HOKUMITINING QANLIQ TERROR , IRQIY QIRGHICHILIGHI BILEN DEWLET REHBERLIRI , WETENPERWER ZIYALILAR , DINI OLIMA – ALIMLIRIMIZ NI ÖZ ICHIGE ALGHAN QEHRIMAN ISHCHI , DIHQANLAR WE MUNEWER  QIZ-YIGITLIRIMIZ BOLUP   ON MILIYONGHA YÉQIN  XELQIMIZDIN AYRILIP QALDUQ …


___ XITAY HOKUMITINING BULANG – TALANG SIYASTI BILEN SHERQIY TRKISTAN XELQI ULUGH ALLAH ATA QILGHAN , ATA – BOWILAR MIRASI – MUQEDDES HAKÉMIYITI WE DEWLITIDIN AYRILIP QALDI , BU ZIMINLARDA ERKIN YASHSH HOQOQI YOQ , BU ZIMINLARNING QIMMETLIK BAYLIQLIRI KELGUNDI , BASQUNCHI XITAYLARNING QOLIGHA CHUSHUP KETTI …


____ DINSIZ , IMANSIZ XITAY HOKUMITINING ZORAWANLIGHI BILEN UMUMI INSANLARGHA ORTAQ BOLGHAN MILLIY MAARIPIMIZDIN; DINI ITIQAD ERKINLIK IMIZDIN AYRILIP QALDUQ , MUNEWWER ZIYALILIRIMIZ CHETKE QÉQILDI; MILLIY MAARIPIMIZ ÉGHIR ZERBIGE UCHRAP; TIL-YÉZIQIMIZ CHEKLENDI  WE YOQUTUSH OBYÉKTI QILINDI…HEQIQI ALLAH YOLIDIN MANG’GHAN DINI ZATLIRIMIZ OLTURULDI , TURMILERGE TASHLANDI , DINI MEKTEPLER CHEKLENDI , YER ASTI DINI MEKTEPTE OQUGHINI UCHUN SEBI BALILIRIMIZ NEQ MEYDANLARDA ÉTIP TASHLINIWATIDU , MSJIDLERNING MIHRAPLIRIGHA HITAYLARNING KOMMUNIST QIZIL BAYRAQLIRI HEM ATALMISH „DAHI“LIRINING RESIMLIRI ISILIWATIDU …


_____ ALLAH BERGEN ANA TILDA TELIM-TERBIYE BÉRISH HOQUQIMIZ TARTIP ÉLINIP, BALILAR YASLILIRIDIN TARTIP , ALI MEKTEPLERGICHE XITAY TILI MA’ARIPIGHA MEJBURI ZORLANMAQTA , UYGHUR TILI MAARIPI YOQ QILINDI , WETEN , MILLET TARIXINI , EDEBIYATINI SOZLESH _ JINAYET BOLUP HÉSAPLANDI…


_____ SHERQIY TURKISTANDIKI ISH ORUNLIRI KUNIGE YUZMINGLAP ,
KÉLWATQAN ACHKOZ XITAY AQQUNLAR UCHUN TEYYAR , LÉKIN UYGHURLAR UCHUN YOQ , ZAWUT , FABRIKA , IDARILARGHA ” YERLIK XELIQLER ISHQA ÉLINMAYDU .” DEP , HETTA , OQTURUSHLAR CHIQIRIP QOYULGHAN . EMDI ” ISHINCHI EMGEK KUCHLIRI ” DEP , 15 YASHTIN 25 YASHQICHE BOLGHAN MILIYONDIN USHUQ OIZ-YIGITLIRIMIZNI MEJBURIY XITAY OLKILIRIGE EPKITILIP , XITAY OGHRI _ LUKCHEKLIRIGE YEM QILIP BIRILIWATIDU …


______ ” MILLI BOLGUNCHI , TERRORCHI , RADIKAL ISLAMCHI ” _ DEP BIZNING KÉLICHIGIMIZ BOLGHAN YASLIRIMIZNI UYGHUR BOLGHANLIGHI UCHUN DEHSHETLIK HALDA QIRIWATIDU … MUSTEQIL MENBE’ELERGE QARIGHQANDA , 2009 – YILI  5- IYULDIKI CHONG QETLIAMDA PEQET URUMCHIDILA 10.000 DIN USHUQ YASHLAR GHAYIP BOLGHAN … YIQINDA BOLGHAN HOTEN XAN’IRIQ , QESHQER , AQSU , GHULJA , URUMCHI , TURPAN – LUKCHUN QATARLIQ JAYLARDIKI QANLIQ WAQIELERDE YUZLEP UYGHURLAR NEQ MEYDANLARDA ÉTIP OLTURULDI , MINGLAP BIGUNAH JANLAR ZINDANLARGHA TASHLANDI …


_______ TIRISIGE PATMAY , QUTRAWATQAN BEYJING TERROR HOKUMITI YUQURIDA QILGHANLIRINI AZ DEP , BIZNING NECHCHE MING YILLARDIN BÉRI DAWAMLISHIP KÉLIWATQAN ORP _ ADET , MILLI KIMLIKIMIZGIMU TEJAWUZ QILIP , ERLIRIMIZNING SAQAL -BURUT QOYUSHI , AYALLIRIMIZNING MILLIYCHE YAGHLIQ  ARTIP YURUSHLIRINIMU ATALMISH ” 3 XIL QARA KUCHLER ” GE BAGHLAP , BIZNING INSANI HEQ _ HOQOQLIRIMIZNI QATTIQ  AYAQ- ASTI QILMAQTA …. ROSHENKI , BEYJING TERRORCHILIRI UYGHURLARNI ATALMISH ” JONGHUA ” DIGEN DASH QAZQANDA QAYNITIP , ” XUASHIA ” EWLATLIRIGHA AYLANDURMAQI … SHERQIY TURKISTAN XELQIGE MUSHUNDAQ ZULUM , QAYGHU – AZAPLARNI KELTURGEN ATALMISH – ” 1 – OKTEBIR ” QANDAQ QILIP SHERQIY TURKISTAN XELQINING DEWLET BAYRAM KUNI BOLSUN ? BU KUN – BIZ UCHUN MATEM – MUSIBET WE QAYGHU _ HESRET KUNIDUR … BUGUN MINGISI BIJIRIM , IMANI HEM WIJDANI SAQ HER BIR SHERQIY TURKISTANLIQLAR MLLITIMIZNING BEXT – SA’ADITINI PAYMAL QILGHAN _ BU ” 1 – OKTEBIR ” KUNIGE MILIYONLARCHE LENET OQUP , OTKENDE XITAY BASQUNCHILIRIGHA QARSHI MUSTEQILLIQ UCHUN BOLGHAN JENGLERDE QEHRIMANLARCHE KORESH QILIP , SHEHIDLIK SHERBITINI ICHKEN ATA BOWA – EZHDATLIRINI SIGHINIP ESLEP , ULAR ROHIGHA DUA QILIP , CHING ITTIPAQ BOLUP , DUSHMENGE ALDANMAY , UNING SUIQESTLIRIGE QARSHI TIRKISHISH KORISHINI DAWAMLASHTURUSHIMIZ KIREK!

 MUHIMI TAJAWUZCHILAR  QARSHI TURGHANLIKI QEDIRIYETLIRIMIZNI QOGHDISHIMIZ , HIMAYE QLISHIMIZ , DUSHMEN XUSH KORGEN NERSINI QILMASLIQIMIZ , UNING ROYAPQA CHIQISHIGHA TOSQUNLUQ QLISHIMIZ LAZIM!


INSHAALLAH , ON  MING YILLIQ TARIXNING DEHSHETLIK IGHIR BORAN – CHAPQUNLIRIDIN MERDANILARCHE KOKREK KIRIP OTKEN , QEHRIMAN XELQIMIZ KOMMUNIST XITAY BASQUNCHILIRINING BU ZULUM – SITEMLIRINIMU AHIRI YÉNGIP , OZINING MILLI MEWJUTLIGHINI GHELBILIK HALDA SAQLAP , OZ MLLI MUSTEQILLIQIGHA CHOQUM IRISHIDU , BIZ EZHDATLIRIMIZNING IRADISIGE WARISLIQ QILIP , SHERQIY TURKISTAN DOLITINI QAYTIDIN QURUP , WETETNNING ZUMRET ASMANLIRIDA AYYULTUZLUQ KOK BAYRAQNI JEWLAN QILDURUP , BIZGE AMANET_ MIRAS QALDURGHAN SHU TEWERRUK AY-YULTUZLUQ KOK BAYRAQNI TENGRI TAGHLIRININING USTIDE QAYTA JEWLAN QILDURIMIZ . BIZNINING HEQIQI DEWLET BAYRIMIMIZ : ” 12 _ NOYABIR ” DUR, BAYRIQIMIZ : AYYULTUZLUQ KOK BAYRAQ , WETINIMIZNING NAMI _ ” LENITI XINJIANG ” EMES , ULUGH SHERQIY TURKISTAN ! PAT YÉQINDA ” QURTULUSH ” MARSHINI ÉYTIP , DEWLET BAYRIMIMIZNI QUTLAYDIGHAN ULUGH KUN _ HEYIRLIK EYYAMLAR YÉTIP KÉLIDU … BIZNING WEZIPIMIZ _ SHU KUNLERGE MUNASIP KÜRESH QILISH WE TEYYARLIQTA TURUSH . PATMAYDIGHAN TUN , ATMAYDIGHAN TANG YOQ … ! DUNYANING IGISI BAR ! INSHAALLAH !

SHERQIY TÜRKISTAN SÜRGÜNDIKI HÖKÜMITI

 

 

AHMAT EGAMBERDI

 

30-Sentebir 2013

Ahmat Igamberdi Shierliridin Tallanmilar

  1. KELDIM

    ( Ghezel )
    Nigara kozliring achqin , otungda sighinip keldim ,
    Guherdek taza mihringni dilimgha ja qilip keldim .
    Shu yillar otti hijranda , nigahing ishqida zarlap ,
    Gheripliq patti janimgha , gulum , qedring bilip keldim .
    Qini bighimgha qest qilghan shu achkoz , bedniyet dushmen ,
    Alay undin qisasimni , polat xenjer isip keldim …
    Ashiqlar hich murat tapmas , reqipni shermisar qilmay ,
    Basarmen shum reqiplerni ezim derya tiship keldim .
    Ghubar qalghaymu konglumde kokungni paklisam juttin ,
    Pishanemde wiqar * parlar yoruq nurlar chichip keldim …
    Bahar kelmekte , ey yaran , wisal arzusini yadla ,
    Sabamen ghunchengni soymekke igiz taghlar iship keldim .
    Gire sal boynumgha tartinmay , bimar qelbing shipa tapsun ,
    Bolup perwane ishqingda goya atesh yinip keldim …
    Bext bolghaymu alemde chikip ejru wisal tapsa ,
    Siningdin bashqa yarim yoq , ishit sozum eytip keldim .
    ___________________________________________________
    1971 _ Yili , Ghulja _ oblast turmisi .
    ____________________________________________________
    Izahat :
    * Wiqar _ Nur , Yorughluq .
    ******************************************************
    KUN PATTI …
    ( Parche )Kun patti , tagh keynige mokti chukup ,
    Chushkende gugum _ tunning nishanisi …
    Tartti ayni oz baghrigha xushal kulup ,
    Yaltirlap tun qizining pishanisi …
    ___________________________________
    1961 _ Yili , 17 _ Noyabir , Urumchi .
    ___________________________________`
    Like · · Promote ·
  2. Ahmat Igamberdi
    17 hours ago

Earlier in 2013

Earlier in 2013

  1. YAXSHILQ KORMIDIM …
    Yaxshiliq kormidim nakes zamandin …
    Kop bizar boldummen qan , yash , pighandin .
    Kun , tuni zulmetlik mundaq hayatning ,
    Nime perqi bardur qara zindandin ?
    _______________________________________
    1970 _ Yili , Urumchi _ gung _ enting turmisi .
    ****************************************
  2. ABAY KOCHISIDA1
    Almuta baghliring’gha teshna kozum ,
    Dostluqtin arlighanda sherwet izdep .
    Gul ichip chimeningde qaldi sozum ,
    Shu mihring chaqirghanda mini deslep .2
    Keldimmen mihman bolup shatliqlirim ,
    Quyuldi yamghur bolup baghliring’gha .
    Toqudum addi qoshaq ot yurektin ,
    Ashiq bop guldin guzel chaghliring’gha .
    3
    Turushung guzel qizdek libas kiygen ,
    Tang nuri chachliringni oter oynap …
    Shox nazing pak qelbimni yitekligen ,
    Ottummen boyliringdin uzaq boylap .4
    Yurikim guzellikning ishqida mest ,
    Bir kocha kozlirimni qildi meptun .
    Lirika baghchisimu ? aqar kuyler ,
    Kim iken , shu kuylerge bergen yalqun ?5
    Tikildim koz ongumda parlap heykel ,
    Bir uchqur xiyal bilen achti chiray ,
    Shi’iriyet kitabini qilip meshel …
    Turar ene oleng eytip aqin Abay 1) .6
    Oyliri esirlerning arzusidin ,
    Yultuz bop yiqiliptu Alataghqa 2) .
    Abay yoq , likin kuyi meng’gu baqi ,
    Bulbuldek ashna bolup ashu baqqa .7
    Qelbim kuy ishqidin tashqin derya ,
    Yelkendek shu deryada aqti yurek .
    Gul qoydum bar mihrimdin huzurigha ,
    Shair uchun hormet barmu bundin bolek ?8
    Qayilmen , zuqlinimen shairlarning ,
    Qol bilen ochmes shi’ir toqushigha .
    Arminim selliride iqip kettim …
    Kuy aqqan ashu Abay kochisida …
    ___________________________________
    1957 _ Yili , Almuta , Qazaqistan .
    ___________________________________Izahatlar :
    1) _ Qazaq Edebiyatining asaschisi _ Abay Qunanbayev .
    2) _ Alatagh _ Almuta sheheridiki Alatawni dimekchi .
    ********************************************
    Like · · Promote ·
  3. UNUTMA !
    Unutmighin korushken kunni ,
    Unutmighin suyushken tunni …
    Sen _ miningki , menmu _ sining ! – dep ,
    Yureklerdin chiqqan shu unni …
    ___________________________________
    1957 _ Yili , 28 _ Dikabir , Tashkent .
    ***********************************
    Like · · Promote ·
  4. MUHEBBET
    Tunji bahar , asman renjip yaridin ,
    Tene bilen yerge qarap su tokti .
    Yigit xapa qizning bighem rayidin ,
    Qiz perishan kozliridin ot ochti …
    Yer kutidu _ qizmu kuter , kop otmey ,
    Bolut tarqap , yer yashnidi , kuldi kun ,
    Bulbul sayrar gul shixida hich uzmey …
    Bir jup saye gireleshken ayding tun …
    Bezen renjish chin soyguge husindur ,
    Shu husindin _ ikki yurek putundur …
    ______________________________
    1963 _ Yili , Urumchi .
    ******************************
  5. CHOLPANGHA1
    On sekkizlik yishingda ,
    Elem koptur bishingda …
    Bir mertlik bar ishingda ,
    Uyghur qizi _ Cholpinim .2
    “Erk !”_ diding El uchun ,
    Bu muqeddes yer uchun ,
    Dilda yandi bar ochung ,
    Uyghuri qizi _ Cholpinim .
    3
    Qara tund ot yiqip …
    Goya cholpan nur chichip ,
    Mangding tang’gha yol ichip ,
    Uyghur qizi _ Cholpinim .4
    Zulmet tosti yolungni ,
    Baghlap put hem qolungni ,
    Uchermekchi uningni …
    Uyghur qizi _ Cholpinim .5
    Zindan ichre egmey bash …
    Kozliringdin tokmey yash ,
    Yaw hilisin qilding pash ,
    Uyghur qizi _ Cholpinim .6
    El aghzida dastan sen ,
    Ezim derya tashqan sen ,
    Qanche beldin ashqan sen ,
    Uyghur qizi _ Cholpinim .7
    Otti aylar , otti yil …
    Qisas oti ochmes , bil ,
    Tanglar itip , yashnar dil ,
    Uyghur qizi _ Cholpinim .8
    Cholpinima _ Cholpinim ,
    On sekkizge tolghinim ,
    Bir turmide bolghinim ,
    Uyghur qizi _ Cholpinim !
    ____________________________
    1971 _ Yili , Gholja _ oblast turmisi .
    ****************************
  6. WETEN MHEBBITI1
    Yollar , yollar gang umit bilen ,
    Ayriwetting mini Elimdin .
    Bu ayrilish _ waqitlik hijran ,
    Weten ishqiy otti jinimdin …2
    Yiraqlashsam goya bir qedem ,
    Ishqing qoli belbimni tutar .
    Yol uzelmes sighinishni hem ,
    Shunga changqap xiyal qushlurum ,
    Arzu bilen sherqqe uchar …
    3
    Qushlar kiler shepeqni suyup ,
    Liq toldurup dilimgha hisni .
    Gah basimen kozumge surtup ,
    Yaldamiliq alghan tuguchni .4
    Anam bergen qimmet tuguchte ,
    Ya yatiraq altun barmikin ?
    ” Sighinghanda oghlum yisun .” – dep ,
    Yishil uzum , qaq salghanmikin ?5
    Achqinimda bashqiche bir hal ,
    Hich kozumge korunmes altun .
    Siriq renglik addi topidin ,
    Gul Wetinim achidu qoyun .6
    Altun emes mini osturgen ,
    Yurugumge shu tupa qimmet .
    Dilda yanar wulqan magmisi ,
    Shu tupigha yanghan muhebbet .7
    Putun arzu _ armanlirim shu :
    Ta meng’guge qalsam yirimde .
    Sugharsamdim desht _ chollirini ,
    Pishanemdin aqqan terimde …
    ___________________________
    1958 _ Yili , 15 _ Mart , Tashkent .
    ***************************
  7. CHIN BEXT1
    Kop ichtim bu hayatning aghusini 1) ,
    Zamanlar artti taghdek qayghusini ,
    “Bxtim!”- dep , kokke baqsam , shu quyashning ,
    Bulutlar tosti yoruq nurlirini …2
    Bextimni emgigimdin tapay dep men ,
    Ishlidim kiche _ kunduz chipip ketmen ,
    Yil otti puchuq zaghram putun bolmay ,
    barghanche qayghum iship boldum dertmen .
    3
    Bextimni tapay didim meripettin ,
    Oqudum qutulay dep shum gheplettin ,
    Kozlirim perq etse aq , qarini ,
    Bu bishim qutulmidi haqarettin …4
    Bextimni tapay didim ” Qara qash ” tin ,
    Didimki : xorluq kiter yalghuz bashtin ,
    Balilirim yighlap qaldi weyranliqta ,
    Kozimiz qurimidi qanliq yashtin …5
    Bextimni tapay didim mensep tutup,
    Bir demlik”Shen-jiang” boldum Ustel qurup ,
    Kuliliq xizmetkarim mendin zorken ,
    Tas qaldi yuqatqili mini yutup …6
    Bextimni tapay didim jahan kizip ,
    Kordummen shunche kopken miskin-gherip ,
    “Bext!”- dep, mini toghqaqn El yighlaydu ,
    Milyon jan peryat chiker jandin bizip …7
    “Towa!”-dep , yaqam tutup piqir yitim ,
    Tengrimge 2) qini ming bextim didim ?
    Ya manga bextsizlik qoshgizekmu ,
    Ya bir kun ongshilarmu shorluq bishim ?8
    Ashu chagh Ana Tengri manga qarap ,
    Bir ighir hesret chikip qildi jawap :
    ” Bilimen dertliringni miskin balam ,
    Shu halda sini korush manga azap .9
    Bext bar _ El armini _ arzusida ,
    Shorlughung _ Elning qulluq qayghusida ,
    Erk ! – de , El ishqigha rishte baghlap ,
    Olsengmu yawuz yawning jadusida …9
    Qulluq kun _ zulmetlik tun , qiynalghan jan ,
    Yat dushmen qan _ teringning mighizin chaqqan ,
    Ishenme , izitquning sozlirige ,
    Qaysi jan qullighidin bext tapqan ?!10
    Tur Oghlan ! El oghlisen , Elni bashla ,
    Elingning dushminining kozin yashla ,
    Bishing’gha bext qushi shu kun qunar ,
    Heydelse Gul Elingdin teyyar taplar !”11
    Shu sozdin quwwet aldim kuchke tolup ,
    Kozlirim roshenleshti , qelbim yorup ,
    Aqtimmen Elning ghezep deryasida …
    Yat dushmen lojilarni basmaq bolup .12
    Koresh yol _ egir _ toqay , surluk dawan ,
    Bu yolda nesp boldi manga zindan ,
    Elimning qest dushmini _ shum diwige ,
    Yeng turup bir tash attim , nime arman ?!

    13
    Bu Koresh _ mining soygen ehdim bolur ,
    Omrumde tapqan mining bextim bolur ,
    Yashaymen mezlum Elim ishqiy bilen ,
    Barliqim Jan Wetenge teqdim bolur !
    ________________________
    1970 _ yili , Ghulja _ oblast turmisi .
    ________________________
    Izqahatlar :
    1) _ Aghu _ Zeher .
    2) _ Tengri _ Tengri taghlirini dimekchi .
    ************************************

  8. UYGHUR QIZI1
    Gupuldep kilidu jigde puriqi …
    Men usup chong bolghan tonush qirghaqtin .
    Kunglumde hesretning qanliq , yash dighi ,
    Kilimen yarimni eslep yiraqtimn …2
    Gupuldep kilidu jigde puriqi …
    Shu otken demlerni silip yadimgha .
    Bunda biz tengtushler her bahar chighi ,
    Koklemni qutlighan kunler aldimda …
    3
    Gupuldep kilidu jigde puriqi …
    U chaghlar bilmeyttuq qayghu _ elemni .
    Konglimiz xoshluqta , Tumenning * suyi ,
    Sugharghan biz soygen yishil chimenni .4
    Gupuldep kilidu jigde puriqi …
    Shox , bengwash dostlurum qewet kop idi .
    Shularning ichide shoxlardin biri ,
    Konglumning xoshliqi _ ijil jup idi .5
    Gupuldep kilidu jigde puriqi …
    Tengtushum _ tam qoshna bir tentek bala .
    Tallardin “at” miner , menmu ishettim ,
    Bishimgha chembirek , chichimgha jala …6
    Gupuldep kilidu jigde puriqi …
    Tengtushum renjitip deytti :” Hamaqet ! ”
    Bir demlik “may tartip” , izdeyttim uni ,
    ” Baliliq jangjili _ bilmes adawet . “7
    Gupuldep kilidu jigde puriqi …
    Oynattuq uyunning ” qipini yirip ” .
    Kun qaytsa qaytattuq , baliliq bighi ,
    Qalatti destilep gullerni birip …8
    Gupuldep kilidu jigde puriqi …
    Mektepke yol alduq tengtushum bilen .
    Qollarda ” Ilipbe ” , dillar yoridi …
    Anamdek asrighan bu eziz Weten !9
    Gupuldep kilidu jigde puriqi …
    Weten mihri bilen ulghaydi hislar …
    Jigdilik baghlidi soygu rishtini ,
    Uni hich unutmidi otsimu yillar …10
    Gupuldep kilidu jigde puriqi …
    Chimen wisal kuyini eytidu asta .
    Pelek xazan qildi konglum bighini ,
    Oynaq kozlirimni toldurdi yashqa …11
    Gupuldep kilidu jigde puriqi …
    Ey pelek , yarimdin sen qilding juda .
    Wetenni soygini shumu gunahi ,?
    Ming lenet , sanga ey ” Beyjingliq xuda ! “12
    Gupuldep kilidu jigde puriqi …
    Qini u chimendin , qini bir nishan ?
    Jigdilik tuwide tiken simliri …
    Yashliq hislirimni xorlaydu zaman .13
    Gupuldep kilidu jigde puriqi …
    Emdi bu chimenler qaptu sarghiyip .
    Jigdilik yinida zindanning timi ,
    Qaraydu bextimge herdem aliyip …

    14
    Gupuldep kilidu jigde puriqi …
    Chimenning hosnige dagh boptu zindan .
    Amriqim yatqandu eslep jigdini ,
    Qedinas shu yerde chikip dert , pighan .

    15
    Gupuldep kilidu jigde puriqi …
    Kunlirim utidu teshwishte _ ghemde .
    Aqqanda Tumenning layqa suliri . ..
    Yurekni izidu hesret _ elemde …

    16
    Gupuldep kilidu jigde puriqi …
    Chin bahar kelsidi , kulsidi hayat .
    Sulashqan Wetenning gul _ chimenliri ,
    Yashnarmu qaytidin , bolarmu awat ?!

    17
    Gupuldep kilidu jigde puriqi …
    Omrumning mezmuni _ dilgha xumaliq .
    Baharni kormigen qelbimning guli ,
    Kutimen , dert chekken yarimgha taliq !

    18
    Gupuldep kilidu jigde puriqi …
    Men usup chong bolghan tonush qirghaqtin .
    Konglumde hesretning qanliq , yash dighi ,
    Kilimen yarimni eslep yiraqtin …
    _______________________________
    1970 _ Yili , Ghulja _ oblast turmisi .
    _______________________________
    Izahat:
    * – Qeshqerdiki Tumen deryasi .
    **************************************

    .

  9. BAYANDAY(1) JINGI

    ( Dastan )
    1
    _ Eytqin Bowa , eytqina , Bayanday*ning jingini ,
    _ Uzun tarix , bu balam , eytip kelsem chinini .
    Toqsen beshlik yishim bar , korgunum yoq kozumde ,
    Kichigimde anglighan newker(2) bowam gipini .

    Yuz yil burun yat dushmen kelgen sherq tereptin ,
    Qesti uning : qul qilmaq Tengri(3) oghul _ qizini .
    Her qedemde qan toker , Elni basti bir apet ,
    Yurt heqqige chang salar toyghazmaq bop gilini .
    Zep zamandi , El oyghaq , tashqan derya gheyriti ,
    Weten dise , El dise bergen eziz jinini …
    Mertler ichre mert idi Sadirhangruq(4) u chaghlar ,
    Ana tarih untumas shohritini _ dangqini .2
    Osken Ili boyida , El qayghusi oyida ,
    Qisas oti yandurghan uning pakiz dilini .
    Qolda shemsher qilichi , Erk kuyini yangritip ,
    Yawgha qarshi atlanghan , onbesh dimey yishini .
    Mert ataldi yash Sadir qaldi qanliq zindanlar ,
    Igelmidi baturning mezmut , qeyser bilini .
    Qan , yash aqar , yighilar bina boldi bir tupan ,
    Qandaq tossun Jiangdarin(5) Elning ghezep silini .
    Sadir deydu :” Elim bar _ yulenchugum _ tighim bar!”
    Zulum chekken mezlum El Bergen anga mihrini .
    “Eyya , ” _ deydu zarlinip , Korediki(6) Jiangdarin ,
    Aram huda uxlalmay , otkuzelmey kichini ….Bu yat zimin , bay tupraq , shunche simiz teyyar gosh ,
    Tashlap zadi kitelmes , ichishturar ichini …Exmeq iken Jiang Jiangjun sipil soqti qedemde ,
    Qutqazmaq bop olumdin ejel tekken bishini .

    3
    Erk tughi _ ghalip tugh surdi yawni shiddette ,
    Bayandaygha tiqildi , yaw yighalmay isini .

    “Bayandayning sipili _ igiz , qilin hem puxta ,
    Deydu dotey :” Hey Chentu , bingsing bolsa al qini !”

    Oq yaghdurar yamghurdek igiz , heywet sipildin ,
    Gumburlitip gahida jeng dumbighi _ dipini …

    Hepte otti kutushtin , tit _ tit bolar yigitler ,
    Talay mertler berdi jan , hich qilalmay ipini .

    “Mertler !”_ didi shu Sadir , newkerlerge koz tashlap ,
    Korup mertler yuzide Elning hesret _ ghimini .

    _”Mang arqamdin , mert bolsang , sipil mehkum olumge !”
    Rehim qilmay sorayli , uning kokke kulini !”

    Tushmu _ tushtin egeshti ottuz yigit Sadirgha ,
    Teyyar idi El uchun aqquzmaqqa qinini …

    Shirgha oxshash sur bilen chushti mertler meydangha ,
    Atqan oqi , topliri qorqitalar kimini ? …

    Utup qanche tosaqtin , yetti sipil tuwige ,
    Ish bashlidi zerp bilen tutup eplik peytini .

    Lexme qazdi uch yerdin , dora komdi puxtilap ,
    _ “Teyyar !” – deydu , yigitler mehkem tutup piltini .

    Oz qolida ot yaqti Sadir koreng sipilgha ,
    Putmes gheyret _ jasaret orap alghan jismini .

    Gumburligen awazdin keldi zimin lerzige …
    Heq _ adalet wolqini yutti sipil timini .

    Boran oxshash tashlandi chuqan silip barche EL ,
    Sipildiki dushmenning chaqmaq bolup chishini .

    Dargha asti doteyni , bir ret chiqti puxadin ,
    Shadyanida mezlum El , yuyup kongul dighini .

    4
    Gejgiside sipilning Sadir turar qed kirip ,
    Alamangha koz tashlap basalmastin hisini …

    Sanjaq _ sanjaq neyze , tugh yanar quyash nurida ,
    Basqan shatliq dolqini sipil ichi _ tishini …

    __”Qirindashlar , der Saddir – Erk kuning mubarek !
    Yer chishlettq shu shahning aghzi qanliq itini .

    Bu bir qedem menzilge , aldimizda chong yurush ,
    Tixi yawning astida cheksiz Weten zimini .

    Beyjingdiki shum Pasahh bextimizge koz tikken …
    Qesti : ichmek ebetke Elning qan _ yash , terini .

    Kun chiqish , dep hang baqmq , segek bolghin , Wetendash ,
    Shundin kiler qest dushmen , qilip hile _ mikrini …

    Ewladimiz hayatken , qul bolush yoq shum yawgha ,
    Biz qoghdaymiz jan tikip , Elning nusret bighini !”

    5
    Otti yillar , esirler Elni basti jahalet …
    Unutmighan mezlum El Sadir bowam itini .

    Bowam rohi yatmaydu , Elni chillap Ghazatqa ,
    Intizar bop kormekke Elning yoruq tingini …
    ________________
    1971 – Yili , Ghulja _ oblast turmisi .
    _________________
    Izahatlar :
    (1) _ Bayanday _Ghulja sheherige qarashliq shu namdiki yiza .
    (2) _ Newker _ Esker , jengchi .
    (3) _ Tengri _ Tengri taghliri .
    (4) _ Sadirhangruq _ 19 _ Esirde otken Uyghur xelqining mesh’hur milliy qehrimani .
    (5) _ jiangdarin _ Xitay hokumrani .
    (6) _ Kure – Shu dewirlerdiki manju – xitaylarning mergizi bolgjhan , hazir shu namdiki yiza .
    *********************************

  10. Ahmat Igamberdi
    KOK MAYKILIQ AYCHOLPAN1
    Isming kimdur ey janan ?
    Men bilelmey kop heyran ,
    Ya Mayimhan, ya Rizwan ,
    Ya Nuzugum, Iparhan ,
    Yaw tutsimu bek pinhan ,
    Likin naming ming dastan ,
    Kok maykiliq , aycholpan !
    .
    2
    Bilmisemmu namingni ,
    Yazmaq boldum shaningni ,
    Aqlap numus – aringni ,
    Razi qip el , ya`ringni ,
    Berding eziz janingni ,
    Kok maykiliq , aycholpan ! .
    3
    Cholpan disem yoruqsen ,
    Imangha bay uluqsen ,
    Hosni kamal , toluqsen ,
    Dewrim tuqqan utuqsen ,
    Hantengridek qutluqsen ,
    Kok maykiliq , aycholpan ! .4
    Yaw tossimu yolungni ,
    Orap ong hem solungni ,
    Egmey qeyser boyungni ,
    Neyze qilip qolungni ,
    Dadil eytting sozungni .
    Kok maykilq , aycholpan !
    .
    5
    “Yoqal ! – diding – yirimdin ,
    Bu yer – bizning qedimdin ,
    Chimdim tupraq tinimdin ,
    Derya suyi qinimdin ,
    Qimmet mining jinimdin” ,
    Mertlik yaghdi tilingdin ,
    Kok maykiliq , aycholpan !6
    Sensen – yoruq jahanim ,
    Yolwas supet palwanim ,
    Zulpiqar til – zabanim ,
    Shan – shewkit dewranim ,
    Uyghur qizi – ewladim ,
    Kok maykiliq , aycholpan !7
    Qisas olmes , kun kiler ,
    Bu zulmetlik tun puter ,
    TENGRI ozre kun kuler ,
    Helqing meng’gu yad iter ,
    Pak rohingni shad iter ,
    Kok maykiliq , aycholpan !
    ********
    2010 yili ,Dekabir , shehri Adelade .
    MINI UXLATMA !
    “Elley” ingni eytmighin ghingship …
    Ana , mini artuq uxlatma .
    Mini bezlep : “yuwash qozam !”- dep ,
    Bihush qilip , qushaqqa qatma .
    Men – isyankar , Bore ewladi ,
    Tarixlarda namim bar mining .
    Unuttungmu bowam qissisi ,
    Tarixidin Seddi – chinining (1) ?
    Men mezlummen – men bir qisaskar ,
    Basqunchidin och alarim bar .
    Namertlerni lenetler basar ,
    Mert Erlerge dunya medetkar .
    Kormidingmu “Aqtaghliq shir” ning (2) ,
    Horkurishi tutti alemni …
    Qini Uyghur ?
    Tengri ezeldin ,
    Yaratqanghu oxshash ademni ?
    Kun kormigen milyon bowaqlar ,
    Anilarning qarnida oldi .
    Yawgha didek qizlar – juwanlar ,
    – Ghururimiz yerge komuldi ?! …
    Qanliq qilich tutqan jallattin ,
    Rehme tilesh – nadanning ishi .
    Bu Xitayning xuyi bashqiche –
    Insan emes – mexluqning pushti …
    Qini Mehtum(3) , qini Chin Tomur(4)?
    Ana chaqir , ular rohini .
    Bizge kiremes ” Sala – Sulhisi ” ,
    Ching tutayli Ejdat yolini .
    Qorqmay eytqin , chin anam bolsang ,
    Bar awazda Horlik Marshini .
    Uyqusidin tursun Insanlar ,
    Nurgha tolsun Weten asmini …
    “Elley” ingni eymighin ghingship …
    Emdi yiter , mini uxlatma !
    Kettim ana , qanliq jeng”gahqa ,
    Du’a qilghin , yolumni tosma !
    ___________________
    2008 yili , 20 – April , SydneyIzahatlar :
    (!) – Xitay hokumranliri Seddi Chinini Hitayning qehrimanliq simwoli , dep qarisimu , likin Dunya hem bizninh Ejdatlirimiz uni : Xitayning qorqunchaqlighining simwoli , dep qaraydu .
    (2) – Tibetning dolet bayrighidiki simwolluq soret .
    (3) – “Chin tomur batur ” chochigidiki Chin tomur baturning singlisi – Mextumsulu .
    (4) – Shu chochektiki Chin tomur batur .
    *****************************************
  11. TURMIDE CHUSH KORUP …
    Chushumde sen qara kichiler ,
    Ana , oghlung untup qalarmu ?Kun pikrimde , tunler zikrimde ,
    Xiyal qushum sini taparmu ?Uter yillar – baghri tash yillar ,
    Tar qepezde oghlung yatarmu ?Kaj pelektin shu bexti qara .
    Mendek shorluq jahanda barmu ?Yiraqta sen , mihring yurekte ,
    Bizge hijran ebetke yarmu ?Chushumde sen , chihring namayan ,
    Pak baghring’gha baghrim qanarmu ?Aqar yishing , aqar yashlirim …
    Derya bolup lewdin tasharmu ?Aqqan qan , yash Xitay zalimni ,
    Kelkun bolup bir kun basarmu ?Elim kutken , esirler kutken ,
    Horlik tingi bizge atarmu ?!
    ______________
    1975 -yili , 18 — Fewral – tang seher ,
    Urumchi – gungenting turmisi .
    ********************************
  12. ON YETTE YISHIMDA …

    ( bir oqughuchi qiz aghzidin )
    1
    On yette yishimda kedi elemler ,
    Qatmu – qat ghem ara qaldi bu bishim .
    Kaj pelek destidin chektim sitemler …
    Yash turup zindanda aqardi chichim .2
    On yette yishida keldi elemler ,
    Zeherlik aghugha aylandi ishim
    Wetenni oylisam kozumde nemler …
    Hesretlik Tarimdek* aqidu yishim …
    3
    On yette yishimda keldi elmler ,
    Erki yoq qulluqta sozlelmes tilim .
    Ghazan bop sulashti – baghu – chimenler ,
    Qepezge aylandi kengtasha Elim .4
    On yishimda keldi elemler ,
    Derghezep dingizidek tashidu dilim .
    Wetinim kelmekte ajayip demler …
    Sen uchun pidadur mining yash jinim !
    ______________________
    1971 yili , Ghulja – oblast turmisi .
    Izahat :
    * Tarim – Sherqiy Turkistandiki shu namliq derya .
    **********************
  13. WETEN HEQQIDE QESIDE1
    Kettim ana , kettim yiraqqa ,
    Yuikimde jiq pighan qaldi .
    Tirik turup koydum dozaqta ,
    Eytalmighan kop arman qaldi
    Bu ketkinim sendin renjishmu ,
    Ya siningdin bizar bop kettim ?
    Shu xiyallar otse bishimdin ,
    Yurikimni ming pare ettim .
    Shunga mini kechur jananim ,
    Jan – jigerim Uyghurstanim –
    Sherqiy Turkistan – Wetinim mining !
    2
    Men ketmidim yiraq ellerge ,
    Ejnebilik shohritini dep .
    Ya bay bolmaq weswisi bilen ,
    Yiraq sahil , yat makan izdep .
    Guzelligi korunmidi hich ,
    “Char baghliri” yat sahillarning .
    Qandaqlarche terk itip Weten ,
    Bexti kulsun miskin dillarning ?
    Sen ezeldin mining xumarim ,
    Gul diyarim Uyghurstanim –
    Sherqiy Turkistan – Wetinim mining !3
    Sining uchun sini terk ettim ,
    Rastin kettim qanliq yash tukup .
    Xizmitingde bolay , dep Weten ,
    Shu mexsetni dilimgha pukup .
    Oghlung bolup tughulup axir ,
    Bolalmisam deding’ge dawa ,
    Keng baghringda erkin kulmisem ,
    Nime kirek bu rezil dunya ?!
    Sini kormek boldi gumanim ,
    “Elwida!” – dep Uyghurstanim –
    Sherqiy Turkistan – Wetinim mining !4
    Ne qismettur putken zamane ,
    Eytalmidim bext kuyini .
    Ichalmidim yurek qanghidek ,
    Bash egimning1) zumret suyini .
    Tuprighingni , numus – aringni ,
    Aqlalmidim oz oghlung’gha xas ,
    Sini korup otning ichide ,
    Chette turup koygenligim rast .
    Pelek xari – “Qachaq” dur namim ,
    Kechur mini , Uyghurstanim –
    Serqiy Turkistam – Wetinim mining !5
    Botilaqtek yighlidm bozlap ,
    Yiraqlarda ah – zarim qaldi
    Qandaq qilay Weten qullqta ,
    Yurek – baghrim hsrette Yandi..
    Nege barsam dert – elem yoldash ,
    Wetensizning jinni yoq iken .
    Bextsizlik herdem sayidash ,
    Yoruq dunya baghrimgha tiken .
    Nedur Allah , putmes gunahim ,
    Boldum ada Uyghurstanim –
    Sherqiy Turkistan – Wetinim mining !6
    Eghir iken Weten hesriti ,
    Zep tugumes judaliq chushti ,
    Qelbim yighlar oylisam Elni ,
    Tagh – cholliri kozumdin uchti …
    Ighir iken “Hijran” – digen soz ,
    Basar dilni taghlar weznide ,
    Manga oxshash dertmen barmidur ,
    Sersan bolghan Weten derdide
    Sen – quwanchim , qayghum , azabim ,
    Dil yaramsen Uyghurstanim –
    Serqiy Turkistan – Wetinim mining !7
    Bir er omri otti yiraqta ,
    Kitelmidim Elim bar turup .
    Namert dushmen mini qestleydu .
    Qedimimge mimg qiltaq qurup .
    Shum dushmenning peyli yawuzluq ,
    Insan emes , tulke neslidin .
    U qan icher , huzuri – zulmet ,
    Adaletni bilmes eslidin
    Ah , derdimge barmu shipahim ,
    Xeste janim – Uyghurstanim –
    Sherqiy Turkistan – Wetinim mining !
    Lenet sanga , beijingliq zalim !
    Zulmet tunning pushti – panahi .
    Sini boghar tukulgen qan – yash ,
    Shu Elimning qanliq qisasi .
    Keler bir kun , bir heqiqet bar :
    Qisas oti uchup qalmighan .
    Uyghur emes , unutma Ewlat ,
    Basqunchidin och alalmighan ..!
    Duayimda tileymen daim ,
    Sanga mertlik Uyghurstanim –
    Sherqiy Turkistan – Wetinim mining !9
    Bolap aldi bar bisatingni ,
    Nimeng qaldi endi Uyghurum ?
    Qini erking , kengri asmaning ?
    Qepez ichre qalding Shungqurum .
    Qepezni chaq , bu Tengri heqqi ,
    Senmu tapqin hurlik – adalet .
    Tar qepezge bende bolghandin ,
    Erkilikte olgenmu rahet ! …
    Xar bolmisun numus hem arim ,
    Sen pexrimsen – Uyghurstanim –
    Sherqiy Turkistan – Wetinim mining !10
    Zhungnen xeylik shu yawuz qawan ,
    Sorighangha berms erkingni ,
    Bir Allahqa , ozeng’ge ishen ,
    Koresh bilen kuter qeddingni .
    Musteqilliq , hurlik – Eng’gushter ,
    Koresh bilen qolgha kilidu .
    ” Ozuq berms , yat yol korsiter ” ,
    ” Is achchighin turxun bilidu . ”
    Koresh bilen kelmigen bexting ,
    Bolmas sining , Uyghurstanim –
    Sherqiy Turkistan – Wetinim mining !11
    Zaman zorning , pelek saxtika ,
    Dushmen qebih , dostlar naehli .
    Yutmaq izder sini ejdahar ,
    Ezeldin shu dushmenning qesti .
    Baqma yawgha , sozliri yalghan :
    ” Minju , rinchuen “2), “tenglik” – digini,
    Ejdadidin miras u qalghan ,
    Xu3) teteyning quruq emchiki .
    Bes! , yitidu aldan’ ghanliring ,
    Segek bolghin , Uyghurstanim –
    Sherqiy Turkistan – Wetinim mining !12
    Yaki ulum , ya musteqilliq !
    Erkinlikning bahasi qimmet .
    Tilesh , zarlash bilen ketmeydu ,
    El bishidin bu zulmi – kulpet .
    Koz ongumda Weten jeng’gahi,
    Men bararmen hassamni tashlap .
    Yalghuz emes , yinimgha ilip ,
    Yigit bolghan newremni bashlap .
    Hur , erkinlik – menzil -qararim ,
    Zerbedest bol , Uyghuristanim –
    Sherqiy Turkistan – Wetinim mining !

    13
    Shi’irlirim yawgha atqan oq ,
    Dushmenlerge sanchilghan xenjer .
    Shi’irlirim dostqa yar bolup ,
    Puraq chachti misali enber .
    Her sozumde heqni kuylidim ,
    Bu zulmetlik qara yillarda .
    Shu emesmu axir kutkinim ,
    Umut otin yaqtim dillargha .
    Qelem , elem – mining quralim ,
    Uyghurstan – ehdu-peanim ,
    Sherqiy Turkistan – Wetinim mining !

    14
    Men bilmen menzilim uzaq ,
    Izitqular chiqar her yandin .
    “Horlik !” – digen tiltumarim bar ,
    Saqlar mini jinu – sheytandin .
    Yulenchigim : millitim – xelqim ,
    Tengri tighim – manga pasiban ,
    Koresh qilghan millet olmeydu ,
    Oz erkini tapar her qachan !
    Weten – Millet – Dinim – Imanim ,
    Bu shuarim – Uyghuristanim –
    Sherqiy Turkistan – Wetinim mining !

    15
    Oz Elimni qulumgha almay ,
    Yoqtur erkim bextu – iqbalim
    Xantengrining4) altun textide ,
    Olturmastin Ghazi Sultanim .
    Weten , horlik – insanning bexti ,
    Insan barmu qalghan bi Weten ,
    Weten – bexting , Weten – barlighing ,
    Ikki dunya jenniti , ishen !
    Shunga bolsun pida ming janim ,
    Tinim – janim – Uyghurstanim –
    Sherqiy Turkistan – Wetinim mining !

    16
    Shunga mangdim ejdat yolidin ,
    Basqunchigha gor qazmaq bolup ,
    Chawisini yiyip dnyagha ,
    Heq darigha asmaqchi bolup .
    Heq yolidin hgiz taymidim ,
    Musteqilliq boldi nishanim ,
    Bayrighimni yatqa bermidim ,
    Weten , Millet , bolghach Imanim .
    Bashta alghan shu taharitim ,
    Buzulmidi , Uyghstanim –
    Sherqiy Turkistan – Wetinim mining !

    17
    Rohim qushtek , kokte perwazim ,
    Ger bolsammu bugun yetmishte .
    Amanetke qalghan hayatim ,
    Bu dunyadin bir kun ketmishte .
    Tughulmaq bar , olmeklik mutleq ,
    Endishem yoq ulum wehmidin .
    Ejrimn bilen kutimen daim ,
    Atar tangni zulmet keynidin .
    Qachan kiler illiq baharim .
    Xelqim uchun Uyghurstanim –
    Sherqiy Tukistan – Wetinim mining !

    18
    Men olmeymen sen “Horlik!” – diseng ,
    Mertler uchun oran5) awazim .
    Sining otluq jeng’gahliringda ,
    Rohim yashnar Uluq Ewladim !
    Ghenimettur bu kunler manga ,
    Nepising’ge hemnepes boldum .
    Dert – hesriting men uchun qimmet ,
    Ishqing bilen shatliqqa todum .
    Bextlik men soydum Diyarim ,
    Soygech sini Uyghurstanim –
    Sherqiy Turrkistan – Wetinim mining !

    19
    Sen yighlisang , menmu yighlidim .
    Shatliqing’gha men bldum teshna .
    Arman yoqti rast kulginingni ,
    Korup olsem , Weten – jan Ana !
    Kun pikrimde , tunler zikrimde ,
    Sen qelbimning Kebiside sen .
    Quyash kebi parlaysen bir kun ,
    Kilechekning wediside sen !
    Inshaallah , kiler dewranim ,
    Aman boghin Uyghurstanim –
    Sherqiyl-Turkistani – Wetinim mining !

    _____________
    2007 yili , 4 – April , Adelaide.
    **********************

  14. KOL BOYIDA
    Etrapliri , idirliq ,
    Buk baraqsa yishilliq ,
    Kordum bugun zep illiq ,
    Maunt gambiye* kolini .
    “Weli kuli”- deydiken,
    Etrapliri seyliken ,
    Jangha rahet peyziken ,
    Ichip qandim suyini .
    Tut etrapi otlaq , saz …
    Uchar minglap ordek – ghaz ,
    Koklem iken qish hem yaz ,
    Keygen guzel tonini .
    Bunda qarghay , tal , archa ,
    Shaptol , uruk we alma ,
    Boldurgenu eynola …
    Basqan ong hem solini .
    Uchar qushlar asmanda ,
    Perwaz qilar her anda ,
    Bugha , maral her yanda .
    Tokmes hesret – mungini .
    Asman tiniq hawasi –
    Yureklerning dawasi ,
    Yangrar naxsha – nawasi ,
    Soyer kolning yuzini .
    yilansiman yollarda ,
    Yurer pikap ghollarda ,
    Shu ijatkar qollarda ,
    Kordum bext yolini .
    Barawette minglap el ,
    Erkin eytar xush ghezel ,
    Bexti tulup , aqar sel ,
    Eytip kongul sozini .
    Bunge kiler seyyahlar ,
    Jahan kezgen Perhatlar ,
    Bonda meghrur ewlatlar ,
    Kuyler xushal kuyini .
    Kolge qarap olturup ,
    Bir”Uh!” tarttim tolghunup ,
    Eske aldim oylunup ,
    Makanim shu – Boghdini .Koz aldimda yuz achti ,
    Boghda ghemde bir baqti
    Qelbimge otlar yaqti …
    Kordum Bghda boyini .Elge shatliq yat bolup ,
    Qagha – quzghun tap bolup ,
    Uchar bunda shad bolup ,
    Xazan qilip hosnini .Yrikimde jiq pighan ,
    Hesretlirim – yash we qan ,
    Korsem bir kun ne arman ?!
    Azad Boghda toyini .
    ______________

    *Boghda koli : Urumchining
    kun chiqishidiki kol.

    1992 yili , 21 – Yanwar , Maunt – gambia shehri .

    **********************

  15. Berlin Doğutürkistan protestosu 19.07.2013
    Katil Çin… Hepimiz Uyguruz…
  16. WETEN
    Weten, sendin ozge dildar soygum yoq ,
    Ming peri telmursun a’nga koygum yoq ,
    Wetenning ishqisiz dunya ne kerek ,
    Wetensiz dunyani esla korgum yoq
    ******
    Ey Weten, derdingsiz hayat yurgum yoq ,
    Sen kulmey siningsiz mining kulgum yoq ,
    Ezrail aldirap kelmisun ma’nga,
    Wetenning tingini kormey ulgum yoq !!!
    **************
    2011 yili, 9 – Noyabir
    Shehri, Adelade .

SHERQIY TÜRKISTAN SÜRGÜNDIKI HÖKÜMITI TEZIYENAMESI

eastturkistanamblemi

” ISTIQLAL RADIOSI ‘ NING XEWIRIDIN TURKIYE – QEYSERIDIKI YERLIK SATIRE GIZITINING IGISI _ 43 YASHLIQ ABDULMEJID AWSHARNING BU WAPASIZ DUNYA BILEJN XOSHLASHQANLIQIDIN CHONGQUR QAYGHU ICHIDE XEWER TAPTUQ …

A . AWSHAR EPENDI 1992 _ YILI ERJES UNIVERSITITINI TUGETKENDIN KIYIN OZINING QISQQA , LIKIN MEZMUNLUQ HAYATIDA TURKIYE GIZIT _ ZHURNALLIRIDA UNUMLUK ISHLIDI , U 2007 _ YILIDIN BASHLAP , HEPTILIK SATIRE GIZITNI CHIQIRISHQA BASHLIGHAN IDI , U YENE MEMET IMIN BATUR EPENDI BILEN AYLIQ ” ISTIQLAL ” GIZITINIMU CHIQIRISHQA JIQ KUCH QOSHUP , SHERQIY TURKISTAN DAWASI SIPIDIKI QIRAN BURKUTLIRIMIZGE AYLANGHAN IDI . MING EPSUS , BUGUN BIZNING ASHU QIRAN BURKUTLIRIMIZNING BRIDIN AYRILIP QALGHANLIQIMIZ, XELQIMIZNI CHONGQUR MUSIBETKE CHUMDURDI …

MEN OZ NAMIM WE AUSTRALIYEDIKI SHERQIY TURKISTANLIQLAR NAMIDIN MERHUM A . AWSHAR EPENDIGE JANABI ALLAHTIN IMANINI YOLDASH QILIP , JAYINI FIRDAUS JENNETTIN QILISHINI HEM MERHUMNING AIYLE _ TAWABATI , URUQ _ TUGHQAN _ EQRABALIRI , DOST _ YARANLIRIGHA SEBRE _ TAQETLER TILEYMEN .

ELWIDA QIRINDISHIMIZ , ELWIDA !!!

CHONGQUR TEZIYE BILEN:

SHERQIY TÜRKISTAN SÜRGÜNDIKI HÖKÜMITI

-AHMET IGEMBERDI

2013 _ YILI , 27 _ SINTEBIR , ADELAIDE _ AUSTRALIA .

Uyghuristandiki Tekfir Éqimi We Uning Xetiri

Ixtiyariy muxbirimiz Ömerjan
2013-09-25
Xitay dairilirining uyghurlargha qaratqan türlük bésimi we diniy étiqad cheklimiliri uyghurlarni chüshkünleshtürmekte.

 

Epsuski, kéyinki waqitlarda otturigha chiqqan «tekfir» yeni kishilerni kapirliqqa chiqiriwétish éqimi uyghur élidiki musulmanlar otturisida eng xeterlik bölünüshlerge seweb bolup kelmekte.

Bu éqim ereb islam memliketliridin tarqilip, uyghur diyarimizdimu belgilik tesir qozghighan. Hetta özining pikir éqimigha mas kelmeydighan pikir éqimidiki musulman jamaetlerni islam eqide prinsip, mizanigha salmay turupla «kapirlar» dep aldirap höküm qiliwétidighan xahishlarmu bash kötürüshke bashlidi. Beziler détigha yaqmighanlarni aldirapla «munapiqlar» dep tashlaydu. Bu islam ümmitining bölünüshige seweb bolghanning sirtida, allah taalaning nezeridimu xata ishtur. Hazirqi künde uyghurlarning arisida tarqalghan «hijret qilmighanlar munapiqlardur» dep diyarimizda öz mewjudiyitimizni saqlap turuwatqan we eng éghir künlerde yashawatqan u eziz milletni ailiwi weyranchiliqqa, ömürlük musapirchiliqqa we chidighusiz péqirchiliqqa dewet qilidighan, «maash alghanlar musulman emes» dep musulmanlarni idare-Jemiyet, zawut-Fabrika we kan-Karxanilardin boshitip, orunni «aka millet» ke hazirlap béridighan, «saqal qoymighanlar musulman emes» dep musulmanni kapirgha chiqiriwétidighan ghelite éqimlarning hemmisi ene shu tekfir éqimi bilen munasiwetlik bolup, bular özlirining détigha yaqmighanlarning hemmisini asanla «kapir» qiliwétidu.

Tekfir éqimining otturigha chiqishigha türtke bolghan amillar

Islam dunyasining meshhur ölimasi doktor yüsüp el qerdawi özining «hazirqi zaman petiwaliri» namliq esiride mundaq dep yazghan:«tekfir éqimi islam elliridiki dinigha muxlis, jemiyetni islah qilishni közleydighan, yaxshi niyetlik, biraq sheriet ilimliridin bolghan desmayisi we nésiwisi intayin az, hayajanning arqisidin chapidighan, pikir dairisi intayin tar bir qisim diniy qérindashlar teripidin otturigha chiqqan bolup, bu, her türlük xataliqlarning we islam namidin xata petiwalarning otturigha chiqishigha seweb bolup keldi.

Chünki, kishilerni islah qilish we jemiyetni tüzüsh üchün yalghuz ixlasla kupa qilmaydu. Xawarijlarmu eng ixlasmen, yaxshi niyetlik ademler bolsimu, sheriet ilimliridin yéterlik derijide nésiwe alalmighanliqtin «chong gunah sadir qilghanlar kapir bolidu» dégen pikirde ching turuwalghan, hetta katta sahabilernimu «kapir» dep höküm qiliwetkenliki seweblik yoldin azghan we azghun pirqilar qatarigha ötüp ketkenidi. Ilim ibadettin muhim bolghanliqi üchün sahabilerdin bashlap barliq islam ölimaliri musulmanlarni ibadet we jihad qilishtin awwal ilim öginishke chaqirip keldi. Qedimki ölimalardin hesen el besriy mundaq dégen iken: «bilimsiz ish qilghuchi xuddi qingghir yollarda adashqan ademge oxshashtur. Ibadet bilen ilim öginishni bir-Birige qarshi qilmighan halda ilim ögininglar. Bezi qewmler ibadet bilenla bolup, ilim öginishni terk etkenliki seweblik özining diniy qérindashliri bolghan islam ümmitige tigh tenglidi. Eger ularning ilimdin nésiwisi bolsa idi, bundaq qilmighan bolatti.» Démek, musulmanni kapirliqqa chiqiriwétish bölünüshtin bashqisigha yarimaydu. Shunga musulmanlar qatarida özini men musulman dep yürgen ademni kapir déyish toghra emes.»

Chong gunahlar imanni ajizlashturidu, emma imandin chiqarmaydu

Doktor yüsüp el qerdawi mezkur esiride yene mundaq dep yazghan: «chong gunahlarni ishligen adem tewbe qilmastin shu gunahlarni dawam qiliwéridiken, uning imani ajizlishidu, lékin imani asasidin yoqilip ketmeydu. Buning delili mundaq:
1. Quran kerim qatilning öltürülgüchisining igiliri üchün diniy qérindash ikenlikini sözligen».I iman éytqanlar! öltürülgenler üchün qisas élish silerge perz qilindi, hür adem üchün hür ademdin, qul üchün quldin, ayal üchün ayaldin(qisas élinidu). Qatil üchün diniy qérindishi(öltürülgüchining igiliri) teripidin bir nerse kechürüm qilinsa, (ularning qatildin diyetni) chirayliqche telep qilishi we (qatilningmu diyetni) yaxshiliqche bérishi lazim.»
2. Quran kerim bir-Birige tigh tengleshken ikki pirqe kishilirinimu «möminler» we «öz-Ara qérindashlar» dep atighan. «Eger möminlerdin ikki guruh urushup qalsa, ularning arisini tüzep qoyunglar, eger ularning biri ikkinchisige tajawuz qilsa, tajawuz qilghuchi taki allaning hökümige qaytqangha qeder uning bilen urushunglar, eger ular qaytsa, ularning arisini adilliq bilen tüzep qoyunglar, adaletlik bolunglar, allah heqiqeten adaletlik bolghuchilarni dost tutidu. Möminler heqiqeten qérindashlardur, (urushup qalsa) qérindashliringlarning arisini tüzenglar, rehmetke érishishinglar üchün, allahtin qorqunglar.»

Allahqa shérik keltürüshtin bashqa gunahlar kechürüm qilinidu

Shériktin bashqa pütün gunahlar meyli chong bolsun, meyli kichik gunahlardin bolsun, allah taalaning pezli-Keremi bilen tewbe bilen yaki tewbisiz kechürüm qilinidu.

Quran kerimide: «allah özige birer nersining shérik keltürülüshini elwette meghpiret qilmaydu, buningdin bashqini (allah özi) xalighan ademge meghpiret qilidu, kimki allahqa shérik keltüridiken, u heqiqeten qattiq azghan bolidu» dep kelgen. Bu höküm shériktin tewbe qilmay ölgenler üchündur. Emma tewbe qilip shériktin qol üzgen we imanini yéngilighan adem buningdin mustesnadur. Démek, allah taalagha shérik keltürgendin kéyin tewbe qilghan ademning gunahi kechürüm qilinidu. Ayettiki shériktin meqset: allahtin bashqa birini ilah qilip choqunush yaki allahqa étiqad qilish bilen birge bashqisini ilah tutushtur.»