Sabiq Türk Ministir: Osmanli Impériyisi Uyghur Dölitining Dawami Idi

Ixtiyariy muxbirimiz Erkin Tarim
2013-09-04

1991-Yili sowét ittipaqi yimirilip ottura asiya türkiy jumhuriyetliri musteqil bolghandin kéyin türkiye jumhuriyiti döliti türkologiye tetqiqatigha alahide ehmiyet bermekte.

2001-Yili «türkler» namliq 22 tomluq énsiklopédiye neshr qildurghan. Bu kitab pütün türkiy milletler toghrisida maqalilerni öz ichige alghan bolup, bu maqaliler tonulghan türkologla teripidin qelemge élinghan idi.

Bu kitabqa qedimki uyghur tili, tarixi we bügünki uyghurlarning weziyiti toghrisidiki köp sanda maqale kirgüzülgen.

Bu kitabni neshrge teyyarlighan sabiq maarip ministiri hesen jelal güzel 2-Séntebir küni yéngi türkiye neshriyatida «türkler-2» Namliq kitab neshr qildurdi.

Kitab 3000 bettin terkib tapqan bolup kitabida türkiy milletler toghrisidiki köp sanda maqale kirgüzülgen. Bularning ichide uyghurche maqalilermu bar. Töwende bu kitabni tüzüshke rehberlik qilghan sabiq ministir hesen jelal güzelning 2-Séntebir küni saba gézitide élan qilinghan türkler-2 Mawzuluq obzorini diqqitinglargha sunimiz.

U, obzorini mundaq bashlaydu: bügüngiche türk dunyasining ortaq tarixi «honlar, köktürkler we uyghurlar» dep 3 dewrge ayrilip yézilip kelmekte. Türk tarixini yaratqan bu 3 dewrde türkiy xelqler üchke ayrilghan.

1. Oghuzlar-Türkmenler.

Bu birinchi guruppini teshkil qilghan oghuzlar gherbke qarap köchüp, seljuq impériyisini qurghan, kéyinki mezgillerde atabéylikler, xarezimiler, sherqiy anatoliye türk döletliri, türkiye seljuq döliti, anatoliye türk beglikliri, qaraqoyun we aq qoyunlu döletliri, irandiki türk döletlirini qurghan. Kéyinki yillarda yene osmanli impériyisi, türkiye jumhuriyiti, ezerbeyjan we türkmenistan döletlirini qurghan bolup, oghuzlar türk dunyasining eng chong parchisini peyda qilghan.

2. Türkistan

Bular qazaq, qirghiz, özbék we sherqiy türkistandin terkib tapqan bolup, ottura asiyada yeni türklerning ata yurti bolghan türkistanda qalghan. Bular bügüngiche öz yurtida kimlikini qoghdap kelmekte.

Türkistanda özbék, buxara, xiywe, qoqan, qeshqer, turpan we qazaq xanliqlirini qurghan. Türkistan kéyinki esirlerde rus we xitaylarning tajawuzigha uchrighan. Bügünki künde türkistanda musteqil qazaqistan, qirghizistan, özbékistan qatarliq türk döletliri öz bayraqlirini lepildetmekte.

Yene biri tömürleng dölitining dawami bolghan babur impériyisidur. Bular hindistanni merkez qilghan halda tereqqiy qilip, öz medeniyitini hindistangha yayghan idi. Bügünki künde hindistandiki türklerning hemmisi assimilyatsiye bolup tügep ketken.

3. Shimaldiki türkiy xelqler

Shimaldiki türkiy xelqler chaghatay, altunorda xanliqliri, qazan, astraxan, nogay, qasim, sibir we qirim xanliqliri we ularning warisliridin terkib tapidu. Bolupmu qirim we qazan tatarliri türk tarixida muhim rol oynighan.

U maqaliside hun, köktürk we uyghur dölitining dawami bolghan osmanli impériyisining dunya tarixidiki orni heqqide toxtilip mundaq dep yazidu:
Osmanli impériyisining qurulushi bilen türkler, tarixning eng yuqiri pellisige yetken. Üch qiteni sorighan osmanli impériyisi mezgilide türk medeniyitining tesiri dunyaning her qaysi jaylirigha yéyilghan. Osmanli impériyisi dunya medeniyitige bolupmu islam medeniyitige öchmes töhpilerni qoshqan.

Osmanli impériyisining qurghuchisi osman ghazidin istanbulni qolgha chüshürgen fatéh sultan memet xanghiche bolghan, osmanli impériyisining eng axirqi sultani bolghan abdulxemit xanghiche bolghan 624 yil jeryanida türkler islam kimlikini aldinqi orungha qoyush bilen birlikte türk kimlikinimu hergiz untumighan.

Lékin, balqan urushida meghlup bolghan osmanli armiyisi, pütün küchi bilen 1-Dunya urushida anatoliyege hujum qilghan gherb döletlirining armiyesini chanaqqelede meghlup qilip, dunya tarixida dastan yazghan.

Shuning bilen mustafa kamal atatürkning qomandanliqida 5-Ayning 19-Küni samsunda azadliq urushini bashlighan. Azadliq urushi netijiside anatoliyediki tajawuzchilarni qoghlap chiqirip, 1923-Yili 10-Ayning 29-Küni türkiye jumhuriyiti dölitini qurghan.

Hesen jelal güzel ependi «saba» gézitide élan qilghan «türkler-2» Mawzuluq obzorini mundaq axirlashturidu: sowét ittipaqi yimirilip ottura asiya türkiy jumhuriyetliri musteqil bolghanda ularni tunji tonughan dölet türkiye jumhuriyiti boldi. Bügün türk dunyasi musteqil türkiy jumhuriyetler, aptonom rayon we oblastlardin terkib tapqan bolup, 300 milyon nopusqa ige. Bular islam dunyasining altidin birini, dunya nopusining 5% teshkil qilidu.

«Yéngi türkiye» neshriyatida chiqqan «türkler-2» Namliq eser 3000 bettin terkib tapqan bolup, oqurmenlerning oqushini iltimas qilimiz.

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: