Chégrisiz Muxbirlar Teshkilati Xitayning Uyghur Élidiki Torda «Pitne-Ighwa» Tarqatquchilargha Zerbe Bérish Herikitini Tenqid Qildi

Muxbirimiz Erkin
2013-10-28
3 Neper uyghur tyenenmén meydanida mashina soqush weqesi payda qilghandin kéyinki saqchilarning neq meydanni qorshap turghan körünüsh. 2013-Yili 28-Öktebir, béyjing.

AFP

Xitay aliy sot we aliy teptish mehkimisi bu yil 9‏-Ayda qanungha chüshenche bérip, torda «pitne-Ighwa» tarqatquchilarning jinayi jawabkarliqqa tartilidighanliqini élan qilghan. Lékin, kishilik hoquq teshkilatlirining bildürüshiche, bu qarar uyghur élide oxshimighan siyasiy, diniy pikirlerni basturushqa qanun destek bolup bergen. Chégrasiz muxbirlar teshkilati bu ehwalni tenqid qildi.

Xitay edliye dairilirining «pitne-Ighwa» tarqatquchilarni jinayi jawabkarliqqa tartish heqqidiki qararigha egiship, uyghur élidiki torda «pitne-Ighwa» tarqatquchilarni qolgha élish, qamaqqa höküm qilish herikiti ewj aldi. Shundaqla yene «pitne-Ighwa» gha zerbe bérish toghruluq axbarat sahesidiki teshwiqat kücheydi.

Uyghur élidiki yerlik axbarat wasitiliride «pitne-Ighwa» dep körsitilgen bezi délolarning torgha diniy we nazuk siyasiy mezmundiki uchurlarni chaplash bilen munasiwetlik ikenliki diqqet qozghidi.

«Shinjang géziti» de élan qilinghan bu heqtiki bir maqalide, yéqindin buyan «pitne -Ighwa» tarqitish bilen eyiblinip memuri, qanuniy jazagha uchrighan uyghurlarning mutleq köp qismining torda «pichan weqesi» yaki «esebiy diniy idiye» terghib qilinghan uchurlarni tarqitip jazalanghan kishiler ikenlikini bildürgen.

Maqalide yene, téxnika, qanun we memuri wasitilerdin ibaret köp xil usulni qollinip, torda qanunsiz diniy paaliyetlerni cheklesh, torgha nazaretchilikni kücheytish, saghlam mezmunlarni köplep élan qilish, qanungha xilap, ziyanliq mezmunlarni élan qilishqa boshluq yaritip bermeslik otturigha qoyulghan.

24‏- Öktebir élan qilinghan yene bir xewerde agahlandurup, «yaman gherezde pitne-Ighwa tarqatquchilarni meqsitige yetküzmey, torni pitne-Ighwani ewj alduridighan munbet tupraqqa aylandurup qoymasliq üchün, torda ighwa tarqitidighanlarni qanun arqiliq qattiq cheklesh zörür bolup qaldi» dégen.

Merkizi parizhdiki chégrisiz muxbirlar teshkilati uyghur élidiki bu xil cheklimini tenqid qildi. Mezkur organning asiya ishlirigha mesul xadimi bénjamin ismail, xitay hökümiti özide nimining uchur, nimining ighwa ikenlikige qarar qilish hoquqi bar, dep qaraydighanliqini eskertip, uning pitne-Ighwagha zerbe bérish herikitini tenqid qildi.

U: shinjang, tibet we uning chet rayonlirida hem ichki mongghulda az sanliq milletlerning öz ara we sirttin uchurgha érishish, uchur bilen teminlesh hoquqi téximu éghir kemsitishke uchrap keldi. Bu rayonlarda bolupmu shinjangda dairiler tor alaqisini her waqit üzüp qoyalaydu. Bu, shangxey we béyjingning sehralirida yüz bermeydighan ehwal. Ular uyghurche tor betlirini xitayche tor betlirige qarighanda téximu qattiq kontrol qilidu hem chekleydu. Ular chetel axbaratining xewer bérishige cheklime qoyidu. Bügün tyenenmén meydanida yüz bergen aptomobil weqesini yoshurushqa urundi. Chetel muxbirlirining weqeni resimge tartishi, sinalghugha élishigha cheklime qoydi. Ular chetellik muxbirlarning tibet we shinjanggha bérip xewer bérishini téximu kontrol qilidu. Barghanlargha hökümet xadimlirini hemrah qilip qoyup, kimni ziyaret qilish, kimni qilmasliqni békitip béridu. Bu ehwal axbarat ölchimi we axbarat exlaqidin yiraq, dep körsetti.

Halbuki, xitay hökümiti bilen xelqara axbarat erkinlik teshkilatlirining qandaq uchurlar saghlam mezmunluq uchur, qandaq uchurlarning pitne -Ighwa ikenliki toghruluq jiddiy ixtilapi mewjut.

Merkizi parizhdiki chégrasiz muxbirlar teshkilatining asiya ishlirigha mesul xadimi bénjamin ismailning qarishiche, xitay hökümiti pitne ighwagha qarshi turushni bahane qilip, tor öktichilirige zerbe bériwatidu.

U mundaq deydu: dairiler özide nimining uchur, nimining pitne-Ighwa ikenlikini qarar qilish hoquqi bar, dep qaraydu. Eger bu weqe yüzbergen teqdirdimu, u dairiler teripidin étirap qilinmighuche ighwa hésablinidu. Dairiler bir weqening yüz bergenlikini qobul qilip étirap qilsa, shinxua agéntliqining tarqitishigha yol qoyidu. Shuningdila bu weqe bashqa axbarat wasitiliri élan qilsa bolidighan pakitqa aylinidu. Partiye teshwiqat bölümi bolsa, axbarat wasitilirining shinxua agéntliqi bergen xewerni asas qilishini kontrol qilidu. Közitidu.

Bezi kishilik hoquq paaliyetchilirining ilgiri sürüshiche, torda atalmish «pitne-Ighwa» tarqitishning özi axbarat we pikir erkinliki dairisidiki mesile. Xitay dairilirining bu xil xaishni qanun jawabkarliqqa tartip jazalishi pütünley xata, pikir erkinlikige qilinghan éghir buzghunchiliqtur.

Biraq «shinjang géziti» de élan qilinghan «tor pitne-Ighwa yamraydighan tupraqqa aylinip qalmisun» mawzuluq maqale, xitay hökümiti bilen kishilik hoquq paaliyetchilirining pikir erkinliki mesilisidiki köz qarshida qanchilik zor perq barliqini otturigha qoyghan. Maqalide, peqet qanunning nopuzi arqiliq mewhum dunyani chekligendila, tordiki pitne-Ighwalarning yamrishini menbedin chekligili bolidu, dégen.

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: