Uyghurlarning Pasport Hoquqi Éghir Dexlige Uchrimaqta

Muxbirimiz Gülchéhre
2013-11-06
yengi-kona-pasport-305.jpg

Xitayning yéngi pasporti. 2012-Yili 8-May, shényang.

Imaginechina

Jungxua xelq jumhuriyitining pasporti jungxua xelq jumhuriyiti puqraliri dölet chégrisidin kirip-Chiqqanda we ularning chet eldiki paaliyiti jeryanida, shu kishining dölet teweliki we salahiyitini ispatlaydighan muhim ispat hésablinidu.

Sayahet qilish, oqush, tughqan yoqlash we hej qilish qatarliq sewebler bilen pasport élishqa éhtiyajliq bolghan uyghurlar gerche qanunda belgilengen pasport bérilmeydighanlar katégoriyesige kirmisimu, pasport béjirishi intayin müshkül we murekkep bolup kelmekte, uyghur élida hetta pasport béjirilish tertipimu xitayning bashqa jayliridin murekkep, emma uyghur aptonom rayonidiki xitaylargha bolsa intayin qulay. Yéqinda radiomizgha, xitay dairilirining dölet memuriy salahiyitidiki uyghurlarning pasportini yighiliwalghandin bashqa, 60 yashtin ashqan dem élishqa chiqqanlargha pasport béjirmeslik heqqide ichki belgilimini yolgha qoyuwatqanliqi heqqide inkaslar kelmekte.

Xitayning «jungxua xelq jumhuriyiti pasport qanuni» 2006-Yili 4-Ayning 29-Küni 10-Nöwetlik memliketlik xelq wekilliri qurultiyi daimiy ezaliri 21-Yighinida maqullinip, 2007-Yili 1-Ayning 1-Künidin bashlap yolgha qoyulghan.

Pasport qanunida körsitilgini boyiche, puqralardin gheyriy hökümet ishi bilen chet elge chiqidighanliri nopusqa élinghan jaydiki nahiye derijiliktin yuqiri yerlik xelq hökümitining jamaet xewpsizliki orginining chégridin kirish-Chiqishni bashqurush apparatigha kimliki, nopus deptiri, yéqinda yalangwash chüshken süriti we iltimas qilish sewebige munasiwetlik matériyalini tapshurup, adettiki pasport élishni iltimas qilsa bolidu.

Jungxua xelq jumhuriyiti pasport qanunida yene, jamaet xewpsizliki chégiridin kirish-Chiqishni bashqurush organliri choqum iltimas matériyali tapshurulghan kündin bashlap 15 kün ichide pasportni imzalap tarqitip bérishi kérek dep belgilengen. Belgilimige xilaplirigha choqum sewebini yazmiche izahlishi hemde iltimas qilghuchigha qanun boyiche memuriy qayta qarap chiqishni telep qilish yaki memuriy erz qilish hoquqidin behrimen bolidighanliqini uqturushi kérek dep éniq otturigha qoyulghan. Hetta puqralar muwapiq jiddiy ishlar sewebidin jiddiy béjirishni telep qilghanda, jamaet xewpsizliki chégiridin kirish-Chiqishni bashqurush organliri choqum waqtida béjirip bérishi kérek, dep tekitlengen.

Emma, uyghurlar xitay puqrasi salahiyiti bilen pasportqa ige bolush qanuniy hoquqimu dexli-Teruzgha uchrap kelmekte. Xitayning pasport qanunida belgilengen shertlerdin bashqa yerlik dairilerning telep qilghan on türdin artuq ispat we höjjetlerni püttürüsh üchün aylarche yol méngip we hésabsiz pul xejlepmu, héchqandaq chüshendürüsh bérilmestin pasportini qoligha alalmaywatqan uyghurlar intayin köp.

Eslide «jungxua xelq jumhuriyitining pasport qanuni» ning 13-Maddisidiki belgilimige asasen, qandaq kishilerge pasport béjirip bérilmeydu dégendimu éniqlima bérilgen bolup:

  1. Jungxua xelq jumhuriyiti tewelikide bolmighanlar؛
  2. Salahiyitini ispatlap bérelmigenler؛
  3. Iltimas qilishta saxtipezlik qilghanlar؛
  4. Jinayi jaza höküm qilinip, jaza ötewatqanlar؛
  5. Axirlashmighan heq telep délosi bolghanliqtin, xelq sot mehkimisi chégridin chiqishqa bolmaydighanliqini uqturush qilghanlar؛
  6. Jinayi ishlar délosidiki jawabkar yaki jinayet gumandari hésablinidighanlar؛
  7. Gowuyüenning alaqidar mesul tarmiqi chégridin chiqqandin kéyin dölet xewpsizlikige ziyan yetküzidu yaki dölet menpeetige éghir ziyan yetküzidu dep qarighanlar.

Yéqinda radiomizgha kelgen inkaslargha qarighanda, uyghur aptonom rayonida dairiler yuqiriqi pasport bérilmeslik belgilengenlerdin sirt yene, yashanghanlargha pasport béjirip bermesliktek ichki belgilimini ijra qiliwatqan bolup, bu heqte uyghur élidiki melum wakaliten pasport béjirish shirkitining bir xadimining chüshendürüshiche, dairiler uyghurlardin dem élishqa chiqqan we 60 yashtin ashqanlarghimu pasport béjirishni toxtatqan. Undin bashqa yéqinda dölet memurliri ichidiki uyghurlarning pasportliri dairiler teripidin saqlap bashqurush bahaniside yighiwélinghan.

Biz dairilerning néme sewebtin yashanghanlarning pasportini béjirmeydighanliqini sorash üchün ürümchi sheherlik jamaet xewpsizlik idarisi chégradin kirip chiqishni bashqurush idarisi bilen alaqileshtuq, emma téléfonni alghan xadim «bu heqte héchnéme bilmeymen, biz pasport ishlimeymiz» depla téléfonni üzdi.

Uyghurlar pasport iltimas qilish, béjirish jeryanidimu oxshashla talay qétimlap dairilerning mushundaq mesuliyetsizlik bilen inkar qilishi, ret qilishi, hetta tehditlirige uchrap kelmekte. Xitay pasport qanunining yigirminchi maddisida «pasport imzalap tarqatquchi organ xizmetchiliri pasport béjirish jeryanida töwendiki qilmishlardin biri körülse qanun boyiche memuriy chare körülidu؛ jinayet sadir qilghanlarning mesuliyiti qanun boyiche sürüshtürülidu» dep körsitilgenler:

  1. Qobullap bir terep qilishqa tégishliklirini qobullap bir terep qilmighanlar؛
  2. Namuwapiq seweb bilen belgilengen muddet ichide imzalap tarqatmighanlar؛
  3. Dölet belgiligen ölchemdin artuq heq alghanlar؛
  4. Iltimas qilghuchidin para telep qilghan yaki para qobul qilghanlar؛
  5. Yasash, imzalap tarqitish jeryanida érishken shexsi uchurlarni ashkarilighan, puqralarning qanunluq hoquqigha dexli terz qilghanlar؛
  6. Hoquqini qalaymiqan ishlitish, xizmette biperwaliq qilish, nepsaniyetchilik qilmishi barlar؛

Xitayning pasport qanunida, qaysi millet bolushidin qetiynezer her qandaq bir xitay puqrasining pasport élish hoquqi qoghdilidighanliqi éniq belgilengen, halbuki xitay puqrasi saniliwatqan uyghurlarning pasport hoquqi mana bu qanunni yürgüzidighan organ we kishiler teripidin xalighanche depsende qilinmaqta. Uyghurlarning pasport hoquqigha ige bolalmasliqi heqqide toxtalghan amérikidiki uyghur paaliyetchisi memet toxti ependi «xitaydin ibaret bir dölet, puqrasigha bergen asasiy qanundiki kapaletlirini uyghurgha bermeywatidu, gerche uyghurgha pasport bérilmeydu dep qanun chiqiralmisimu, kompartiyining bésimi boyichila uyghurlarni millet boyiche top yekün ayrim siyasetni yolgha qoyup jazalimaqta. Bu emeliyette xitay aptonomiye we asasiy qanunila emes, xitay özi imza atqan xelqaraliq kélishimlergimu xilap éghir jinayet….» Dep bildürdi.

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: