Meshhur Edip, Istidatliq Yazghuchi Memet Baghrashning Hayati We Ijadiyiti

Memet Baghrash(1952-2013)

Bügünki dewir uyghuristan edebiyatining muhim wekillirining biri, bügünki dewir uyghur pirozichiliqining tereqqiyati üchün qimmetlik töhpilerni qoshqan, izdinish rohigha bay, talantliq yazghuchimiz Memet Baghrash 2013-yili 12-ayning 4-küni etigen ürümchi waqti sa’et 6:40 minut ötkende késellik sewebi bilen bizdin menggülük ayrildi. Biz Uyghuristan Kultur Merkizi namidin merhumning ölümi üchün qattiq échinduq, Allahtin uning yatqan yérige jennet, qewmi-qérindash we dost-buraderlirige sebir tileymiz.

Istidatliq yazghuchimiz Memet Baghrashning waqitsiz wapati bügünki dewir Uyghuristan edebiyatining tereqqiyati üchün ornini tolduriwalghili bolmaydighan zor yoqitish bolup hésaplinidu. Yazghuchi Memet Osman texellusi Baghrash, 1952 – yili Qara sheher nahiyisining bazar ichide qol hünerwen a’iliside dunyagha kelgen. Bashlan’ghuch we toluqsiz ottura mekteplerni Qara sheherde tamamlighandin kéyin, 1965 – yilidin 1981 – yilighiche Aqsu sen’et ömikide artist, Uyghuristan qatnash nazaritining tötinchi shirkitide shopur, teshwiqat bölüm kadiri, 1982 – yilidin 1987 – yilighiche ‹‹Uyghuristan ishchiliri›› géziti uyghur tehrir bölümide muherrir bolup ishligen. 1988 – yili 6 – aydin bashlap, Uyghuristan yazghuchilar jem’iyitining kespiy yazghuchisi bolghan. U Xitay yazghuchilar jem’iyitining ezasi, xitay az sanliq millet yazghuchiliri ilmiy jem’iyitining mudiriyet ezasi, Uyghuristan yazghuchiliri jem’iyitining mudiriyet ezasi idi. Memet baghrashning baliliq dewri qaydu deryasining ikki qanitidiki güzel bostanliqta ötken. U mekteptin qaytqandin kéyin, her küni dégüdek dostliri bilen derya boyigha bérip qoy baqqan, malchilar, salchilar we béliqchilar bilen yéqin ariliship, ularning shadliq bilen qayghu, qeyserlik bilen japa – musheqqet, ongushluq bilen ongushsizliq ariliship ketken emgek turmushigha qiziqqan. Ularning étiz – ériq, derya boylirini chang keltüridighan külke – chaqchaqliri, mungluq naxsha – küyliri we qiziqarliq chöchek, letipilirige meptun bolghan. Mana bular Memet baghrashning qelbide öchmes izlarni qaldurup, uning kéyinki hayat, kishilik turmush we ijadiyetlirige chongqur tesirlerni qaldurghan.

Memet Baghrash 1980 – yili Tarim zhurnilida élan qilinghan ‹‹sepdash›› namliq tunji hékayisi bilen ijediyetke qedem qoyghan bolup, bu hékaye élan qilinipla kitabxanlar ichide küchlük inkas qozghighan. Edebiyat sahesidikilerningmu yaxshi bahasigha érishken. Bu Memet baghrashning ijadiyet qizghinliqigha küchlük ilham bolghan. Shuningdin buyan, u ‹‹sawab››, ‹‹rizqi››, ‹‹almichi››, ‹‹ademler››, ‹‹égiz binagha yandashqan botka››, ‹‹men ölgen ademning qarichuqida qétip qalghan süret››, ‹‹aqsaq bugha›› qatarliq 40 parchidin artuq hékaye, powést, nesir we ochérik élan qilip, özining segek qelb, ötkür közlük tirishchan yazghuchi ikenlikini namayan qilghan. 1983 – yili ‹‹sawab››, 1987 – yili ‹‹yadikar›› namliq hékaye toplamliri neshr qilin’ghan. Bir qisim eserliri ‹‹sowghat››, ‹‹seher››, ‹‹yéshil wada›› qatarliq kolléktp toplamlargha we ottura mektep edebiyat dersliklirige kirgüzülgen. ‹‹sepdash›› namliq hékayisi 1981 – yili aptonom rayonimiz boyiche ötküzülgen az sanliq millet yazghuchilirining ottuz yildin buyanqi munewer eserlirini bahalash pa’aliyitide 1 – derijilik mukapatqa; ‹‹sawab›› namliq hékayisi 1982 – yili ‹‹tarim›› zhurnilining 2 – derijilik ijadiyet mukapatigha; ‹‹ademler›› namliq hékayisi 1986 – yili memliket boyiche élip bérilghan az sanliq millet yazghuchilirining munewer eserlirini bahalash pa’aliyitide 1 – derijilik mukapatqa; ‹‹güzel wada›› namliq hékayisixitay yazghuchilar jem’iyiti teripidin béyjingda neshr qilinidighan ‹‹milletler edebiyati›› zhurnilining ‹‹shenden›› edebiyat mukapatigha érishken. ‹‹aqsaq bugha›› namliq powésti yéngi dewr edebiyat mukapatigha érishken. Uning eserlirining hemmisi dégüdek Xitay tligha terjime qilinip, memliket we aptonom rayon derijilik gézit – zhurnallargha bésilghan hemde hayati, ijadiyet yoli we ijadiyet alahidiliki qisqiche tonushturulghan. Bezi eserliri heqqide xenzu edebiy tenqidchiliri teripidin bir nechche parche baha, obzorlar élan qilin’ghan. ‹‹ademler››, ‹‹rizqi›› qatarliq hékayiler yapon, hindi, tayland, roman tillirigha terjime qilinip, chet el kitabxanliriningmu qiziqishini qozghighan.

Memet baghrash eserlirining témisi yéngi, aktiwal bolup, ularda weten-milletke bolghan muhabbet, milliy teqdirge bolghan semimiyet we dewr rohi urghup turidu. Memet baghrash köp qatlamliq murekkep turmushni téximu yaxshi eks ettürüsh we pérsonajlarning ichki dunyasini téximu chongqur ipadilesh üchün, ipadilesh usulini  béyitishni teshebbus qilip, ijadiyet uslubida körünerlik yéngiliq yaratqan yazghuchimiz idi. Bu munasiwet bilen biz merhumning wapatigha chongqur qayghuridighanliqimizni bildürimiz.Uning a’ile – tawabat we uruq-tuqqanliridin semimiy hal soraymiz.

Uyghuristan Kultur Merkizi

04.12.13.  Gérmniye

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: