Shöhret Mutellipofning Dadisi: «Men balilirimni Milliy Ghurur Bilen Terbiyilidim»

Muxbirimiz Qutlan
2013-12-24
shohret-mutellip-tetqiqat-guruppisi.JPG

Amérika orégon saghlamliq we ilim-Pen uniwérsitétining uyghur proféssori, biologiye alimi shöhret mutellip tetqiqat guruppisidikiler bilen. 2013-Yili dékabir, amérika.

RFA

Bu yil 80 yashqa kirgen muzepper aka yéqinda oghli shöhret mutellipofning ilim-Pen saheside qolgha keltürgen zor muweppeqiyetliri we shan-Sheripini öz quliqi bilen anglashqa muweppeq boldi.

Amérikida chiqidighan «tebiet» zhurnili 19-Dékabir küni uyghur alimi shöhret mutellipofni «2013-Yilliq dunyawi 10 chong alim» ning biri qatarida bahalighan peytlerde, uning yashanghan dadisi qazaqistandiki uyghur yézilirining biri bolghan awattiki öyide bu xushxewerni kütüwaldi.

Biz alim shöhret mutellipofni yétishtürgen bu uyghur ailisi we bu ailidiki bir jüp ata-Anining perzent terbiyisi heqqide radio anglighuchilargha melumat bérish üchün téléfon söhbiti élip barduq.

Muzepper akining bildürüshiche, uning ata-Bowiliri 1758-We 1760-Yilliri etrapida tarim deryasi boyidiki shayar bostanliqidin ili wadisigha köchürülgen kishiler iken. 1880-Yillarning bashlirida uning ulugh bowisi ilidiki nechche minglighan uyghur aililiri bilen rusiyege mejburiy köchürülüp, hazirqi almata shehirige 30 kilométir kélidighan awat yézisigha makanlashqan iken. Muzepper akining bowisi 90 yashtin ashqanda awatta wapat bolghan iken, dadisi bolsa 1940-Yillardiki sabiq sowét ittipaqining «ulugh weten urushi» da qurban bolghan iken.

Muzepper aka ziyaritimiz dawamida özining 44 yilliq péshqedem maaripchi ikenlikini, eyni waqitta awat tewesidiki rus we uyghur tilliq mektepte, yeni hazirqi sadir palwan namidiki orta mektepte tarix oqutquchisi bolghanliqini tilgha aldi.

Muzepper aka oghli shöhretning baliliq dewri heqqide toxtilip munularni eslep ötti: «shöhret kichikidinla nahayiti seremjan we retlik bala idi, bala chaghlirida bir wélisipit élip bergen idim, uni taki chong bolup ketküche buzup qoymay heydidi, kéyin ukisigha ötküzüp berdi.»

U, oghli shöhretni eyni waqitta néme sewebtin rus tilidiki mektepte oqutqanliqi heqqide mundaq chüshenche berdi: «sowét ittipaqi dewride köpinche mektepler rus tilliq bolup ketken, uning üstige rus tilida oqumighan balilarning istiqbali we kespiy tereqqiyati yaxshi bolmaytti. Shu sewebtin bizmu balilarni rusche mektepke bérishke mejbur bolghan.»

Muzepper aka yene munularni bildürdi: «balilirim kichik chaghda, men ailide ana til we milliy örp-Adet terbiyisini ching tuttum. Balilar mektepke kirishi bilenla ayalim xizmet qilishtin waz kechti. U öz dewride xéli melumati bar ayal idi, lékin balilarning oqushini dep ishtin toxtidi we balilarning oqushigha mesul boldi. Bu jehette anisining balilargha bolghan tesiri xéli chongqur boldi.»

U yene oghli shöhretning 10-Sinipni tügetkendin kéyin armiyige barghanliqini, u yerde yaxshi ishligenlikini, herbiy mejburiyetni tamamlap bir hepte ötmeyla moskwagha aliy mektepte oqushqa ketkenlikini tekitlidi.

Muzepper aka 1995-Yili oghli shöhret amérikigha bérip oqushni qarar qilghinida, özining qilche arisaldi bolmastin oghlining tallishini qollap-Quwwetligenlikini eskertip ötti.

U perzentlirining aile terbiyisi heqqide munularni tekitlidi: «men balilirimni milliy ghurur bilen terbiyilidim. Balilirimdin herqandaq sharaitta milliy roh we milliy wijdan bilen yashishini telep qildim. Sizgimu melum, biz uyghurlar dunyagha nisbeten az xelq, shunga her waqit özimizning kimlikimizni teshwiq qilishimiz kérek. Men bu yil 80 yashqa kirdim. Qazaqistandiki uyghurlarning herqandaq jamaet ishlirigha, jemiyetlik paaliyetlirige hazirmu xuddi attek teyyar turimen.»

Muzepper aka axirida bir ata bolush süpiti bilen perzentlirining ilim-Pen saheside qolghan keltürgen muweppeqiyetliridin pexirlinidighanliqini bildürdi.

Shöhret mutellipofning hazir massachusitéz téxnik uniwérsitétida biologiye ilmi boyiche tetqiqatchi bolup ishlewatqan singlisi, doktor maysem mutellipowa ziyaritimizni qobul qilip mundaq dédi: «akam 1995-Yili amérikigha keldi, men 1996-Yili keldim. Mushu 18 yildin buyan her yerde özümning uyghurluqumni tekitlep keldim. Bashqilar mendin uyghurlarning qandaq millet ikenlikini sorighinida amal bar tepsiliy chüshendürüshke tirishtim, bilmigenlirimni intérnéttiki uchurlargha asasen chüshendürdüm. Dadamning terbiyisi boyiche her waqit uyghurluqumni untumidim!…»

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: