Qirghizistanda Qetli Qilinghan 12 Uyghur Heqqide Bayanat!

eastturkistanamblemi

Sherqiy Türkistan xelqi jümlidin Uyghurlar qanche ming yildin béri, Üzbekistan, Qazaqistan, Qirghizistan, Türkmenistan, Mungghulistan  we Tajikistan qatarliq dewletlerdiki qan-qérindash xeliqler bilen ortaq bir jughrapiyede yashap, bu rayonning étnik, siyasiy, iqtisadiy we medeniy hayatida muhim rollarni élip kelgen  xeliqlerning biri.Hazir qérindash xeliqler yashawatqan, hemmimizning ortaq ejdatliridin miras qalghan bu tupraqlarning bügünki  halitini, Uyghur xelqining maddiy we meniwiy töhpilliridin ayrip qarighili bolmaydu.

Kéyinki ikki esirde biz Sherqiy Türkistanliqlarmu Üzbek, Qazaq, Qirghiz, Türkmen, Mungghul  we Tajik qatarliq qérindashlirimizdekla tajawuzchilarning mustemlikiside, zulum we zorawanliq astida qan-yashliq tarixni bashtin kechürüshke mejburlanduq.Biz yoqarda sanighan qérindashlirimiz 20 yil awal özlirining hüriyitige érishken bolsimu, Uyghurlar téxiche tajawuzchilarning diniy, kultural we étnik qirghini astida milliy mewjutliqini, wetinini we medeniyitini qoghdap qélish mujadilisini bermekte. Ottura asiyadiki qérindash jumhuriyetler musteqqilliqini qolgha alghan künlerde biz Uyghurlar yürikimiz qan-zerdap turup, derdimizni ichimizge yutup, qérindashlirimizning xushalliqi üchün köz yéshi qilduq, doppimizni asmangha étip toy oyniduq.

Sherqiy Türkistan künimizde bir qarmaqqa Xitaylarning dewlet diktatursi sewebidin 60 yil is-tüteksiz urush oti ichide qalghan, qanche milyon kishi qirip tashlanghan, milliyet  xarab bolghan bir elge,  yene bir qarmaqqa  xuddi üsti ochuq, hemme jan sekrat ichide ingirawatqan  ghayet zor türmige oxshap qaldi.Hemme nerse körüngenidek emes, suning üsti parqirap körüngendek qilghini bilen, muzning astida qara buran hörkirep, dehshetlik dolqunlar qanche ming yilliq milliy kimlikimizni we ata miras wetinimizni  xuddi ejdirhadek dem tartmaqta.

Sherqiy Türkistan (1.828.418 Kuwadrat Klométir) ni ejdatliridin miras qalghan, halal we  qanunluq wetinim, dep tonuydighan Uyghur xelqi,  yat milletning  toluq ishghali astigha chüshüp qalghan yérim esirdin artuq waqitdin béri, Xitay dewlet fashizimi teripidin millet süpitide yoqitiwétilishtin ibaret hayat-mamatliq teqdirige duch keldi.Ezeldin tinchliq, qérindashliq we barawerlikni muqeddes körüp kelgen Uyghur xelqining bu xil milliy xaraktéri, millitimizning barghanche ajizliship, axirda yoqulush girdawigha kélip qélishigha sewep bolmaqta.Biz tarixtin béri bashqilarning yürishi üchün yol hazirliduq emma yatlar yolimizgha izchil qapqan qurup keldi.Xelqimiz hazir tajawuzchi yat millettin héchqandaq wapa kelmeydighanliqini axiri chüshünüp yétip, birdin-bir toghra yol musteqilliq üchün küresh qilish yolini talliwaldi.

Nurghun kishiler büyük türkistandiki milliy mewjutluqimiznining bir-birimizge et bilen söngektek, qan bilen jandek munasiwetlik ikenlikini hergiz  tesewwur qilalamaywatidu. Dunyada ikki sépil bar, her ikkisi xitaylar bilen munasiwetlik: biri Xitaylar ejdatlirimizdin mudapiyelinish üchün tashtin qoparghan seddichin sépili, ikkinchisi Uyghurlar Xitay tajawuzchilliridin büyük türkistanni jümlidin   ata miras wetini Sherqiy Türkistan/Uyghuristanni qoghdash üchün deryadek aqqan qanliri we taghdek döwlengen ustixanliri arqiliq insha etken Uyghur sépili.Xalighan herqandaq kishi bu hadisining mahayitini anche qiynalmayla hés qilalaydu.Uyghurlar bu jeryanda  tajawuzchilarning ata miras tupraqlargha kéngeymichilik qilishini tosush we ularni Sherqiy Türkistandin qoghlap chiqirish üchün  500 qétimdin artuq her türlük qarshiliq körsütüsh herketlirini asasen dégüdek yalghuz élip bérip, bu muqeddes küresh yolida teqdirdash xeliqler bixewer  halette bir milyondin artuq kishini shehid berdi.Bu büyük pidakarliqni ottura asiyadiki qérindashlirimizning diqqitige yene bir qétim möhürleymiz!

Hazir ottura asiyadiki bir qisim qérindashlirimiz, u milliy jumhuriyetler bir axshamda asmandin chüshüp qalghandek oylishiwatidu. Emeliyet undaq emes,  tarixtin béri biz Türkiy xeliqlerning hayatliq zenjirimiz, milliy teqdirimiz öz-ara baghlanghan, uzaq musapilik oylighanda bundin kéyin hem shundaq bolidu.Ottura Asiyada Türkiy Jumhuriyetlerning qurulishida bashqa nurghun sewepler bilen birge Uyghur xelqining ata düshminimiz Xitay tajawuzchillirigha qarshi élip barghan yoqarqidek quralliq küreshliriningmu alahiyde tesiri bolghanliqini unutmasliq kérek elbette. Bezi qérindash xeliqler Xitay bilen bolghan deplumattik, siyasiy, iqtisadiy munasiwetlirini pesh qilip, Uyghurlarni kemsitiwatidu, chetke qéqiwatidu.Xatirletmek kérekki, Xitaylar Orta asiyadiki qérindashlirimizgha bergen her parche nanning xémiri uyghurlarning qéni bilen yughurulghan.

Xitay tajawuzchilliri tarixtin béri özining tajawuzchiliq we kéngeymichilik meqsetlirige yétish üchün yat milletlerning neslini qurutuwétish tedbirini ishqa sélip keldi.Ularning yat millet dégini dayim Türkiy xeliqlrni körsütetti.Ular bu meqsetke yétish üchün qanche ming yildin béri „Yéqindikillirini parchilash, uzaqtikilirini pulgha sétiwélish, ichkiy tepriqichilik peyda qilip öz-ara ot bilen sudek qiliwétish“ istratégiysi bilen ish qilip keldi.Ular Sowétler ittipaqi parchilinip musteqqil Türkiy Jumhuriyetler qurulghan kündin bashlap, jiddiy herket qilip, Uyghurlarni qanliq basturup, Ottura asiyadiki türkiy xeliqlerni narkoz qilip qedemmu-qedem yoqutush meqsidide, Shangxey ish birliki teshkilatini qurup chiqti we Türkiy jumhuriyetler ichidiki  medeniyiti bir qeder arqida, iqtisadi nisbeten qalaqraqlirini awal yénigha tartip, xelqimizning yilikidin su ichmekte.

Orta Asiyada musteqil dewletler arqa-arqidin qurulghandin kéyinki 20 yildin béri, Xitay we bu musteqqil dewletler arisida  Uyghur millitige alaqidar ajayip köp téragédiylik hadisilerge shayid bolduq.Öz wetinide kün élish tes bolghan yüzligen Uyghur qérindash jumhuriyetliri teripidin Xitaylargha ötküzüp bérilip, mutleq köp qismigha ölüm jazasi bérildi we bezilliri menggülük türmilerge tashlandi.Xelqara teshkilatlar, Xelqaradiki küchlük démokrattik dewletler, xelqaradiki insan heqliri teshkilatliri yoqarqi  meseliler heqqide Orta asiyadiki qérindash dewletlerni köp qétim agahlandurghan, Uyghurlar talay qétim qattiq naraziliqini ipadiligen ehwal astida yene kishini üzgüchi hadisiler arqa-arqidin ortigha chiqip, xelqarada qattiq ghulghula qozghidi.

Bolupmu bu qétim Xitay tajawuzchillirining heddidin ashqan zorawanliqigha berdashliq bérelmey, 12 ‏neper uyghur 23‏-Yanwar qirghizistan chégrasigha kirip, shu rayonda owchiliq qiliwatqan bir owchigha yoluqqan. Lékin, owchi ulargha oq chiqirip, ulardin ikki kishini étip öltürgen, bir kishini yarilandurghan. Uyghurlar amalsiz owchini öltürüwetken. Ular dawamliq ilgirilep qirghizistan chégrasigha 40 kilométir ichkirilep kirgende, qirghizistan alahide qisimliri tikucharda yétip kélip, ularning hemmisini étip tashlighan.

Biz bilimiz, Uyghur xelqi Qirghiz xelqini qérindash, Qirghizistanni goya wetenidek köridu.Uyghular 20 yildin béri Qirghizistanda Insanning hüriyiti, kishlik qedri-qimmetliri hörmet qilinidighan, toluq démukrattik, mal we jan kapalitige ige bir jemiyetning berpa qilinishini kütken bolsimu, Qirghiz wetendashlirining hemmiside hazirghiche undaq bir sapa yétilgini yoq! Qirghizistanda udul kelgenni bulash, jismaniy xewep-xeter peyda qilish, dewletni bir terepke qayrip qoyup, shexsiy we gorohlargha uyushup, bashqilarning hayatigha we méligha tehdit sélish barghanche éghirlashmaqta.Uyghurlar eger shiddet qollanghan bolsa yoqarqidek alahiyde bir ehwalgha duch kelgen bolishi ihtimaldin yiraq emes.Uyghurlar hergiz özige xeterlik tehdit, dep qarimighanlargha qarshi zorawanliq yaki shiddet qollanmaydu hem ot qoymaydu.Perizimizche siyasiy panalanghuchilar hésaplanghan bu Uyghurlar héchkimge tehdit keltürmeyti, birge bolsa shu jaydiki xelqara siyasiy panahliq tilesh ornigha bash uratti yaki qisqa bir mezgilde üchünchi bir démokrattik dewletke chiqip kétetti. Biraq bu meselide Qirghizistan hökümiti kichikkinimu sewrechanliq körsetmey, Xitaylargha yaxshichaq bolush üchün 12 qérindishimizning qénini tökti, bu elbette untulmaydu…

Qirghizistan hökümiti Uyghularni öltürüshke shu chaghdiki sharait mejburlighanliqini eskertip: „Weqe yüz bergen jaygha ikki guruppa alahide qisim ewetildi. Alahide qisim ularni teslim bolushqa chaqirghan bolsimu, biraq ular teslim bolmay eksiche alahiyde qisimlargha qaritip oq chiqarghan hem ot qoyghan. Shuning bilen ularni öltürgen. U chaghda qarangghu chüshüp ketken, ular qéchip ketken bolsa qandaq aqiwet kélip chiqidighanliqini héchkim bilmeydu“ dédi. Qirghizistan chégra saqlash qisimlirining mesuli Rayimberdi Düshenbéyif, 24‏-yanwar Qirghiz Axbarat wasitilirige qilghan sözide,uyghurlarning néme üchün birinimu tirik qoymay öltürüwetkenlikini chüshendürüp: „Ularni néme üchün tirik qoyushimiz kérek? Ular bizning bir puqrayimizni wehshiylerche öltürüwetken tursa“ dep jawab berdi.Yighinda sabiq Qirghizistan dölet mudapie ministiri, parlamént ezasi Ismail Isaqof bolsa chégra qoghdighuchi qisimlarni aqlap. „ Chigrini buzup ötkenlerni öltürgen chégra qoghdighuchilarni tenqidlesh toghra emes. Biraq, ularning Uyghurlarning hemmisini öltürüwétishi zor xataliq. Biz bu seweptin téritoriyimizge kirgen uyghurlarning yol bashchisini tutalmiduq“ dédi.

Sherqiy Türkistandin qéchip chiqqan 12 neper uyghur siyasiy panalanghuchining 1-ayning 23-küni Qirghizistan alahiyde qisimliri teripidin étip öltürülishi   we bir kün kéyin yeni  1-ayning 24-küni  Xitay tajawuzchilirining Sherqiy Türkistanning Aqsu wilayitide qirghizistanda qetli qilinghanlar bilen munasiwiti bar dep qaralghan 12 Uyghurni  sirliq halda öltürishi dunya jamaetchiliki teripidin birqanche heptidin béri qattiq eyiplenmekte.

Bu nomusluq qetliamlar yüz bergendin béri, her türlük resmiy we sotsiyal médiyelerde kimliki éniq bolmighan shexisler Qirghizistanda öltürülgen Uyghurlarning meselisini, Uyghur bilen Qirghizlarning ottursidiki étnik ziddiyyet süpitide tetür teshwiqat qilip, Qirghiz xelqi bilen Uyghurlarning ottursidiki yiltizi ming yillargha uzanghan qérindashliq munasiwitini paltilashqa urunmaqta.Biz bu tetür teshwiqatchilargha shuni eskertimizki, bu jinayetke Qirghiz xelqi emes eksiche Shangxey ish birliki teshkilati we uning yéqin ish birlikchilliri bolghan hazirqi hökümettiki milliy munapiqlar jawapkardur.Qirghiz dewliti bilen Qirghiz xelqining bu meselide héchqandaq gunayi yoq! Heqqaniyetni yaqilighuchi mesum insanlarning, Uyghurlarni özlirining qérindishi we yürek parisi dep qaraydighan qandash xeliqlerning, jümlidin Sherqiy Türkistanliqlarning bundaq meselilerde salmaqliq bilen ish qilishini, bu munasiwet bilen yaman aqiwetlerning kélip chiqishining her dayim aldini élip, ortaq düshmenlirimizning kütken yéridin chiqip qalmasliq üchün eng axirqi mumkinchilikke qeder tirishchanliq körsütishini ümid qilimiz!

Lékin shu mesele heqqidiki meydanimiz éniqki, Qirghizistan hökümitining alahiyde herket qisimlirini ishqa sélip, siyasiy panahlanghuchi  12 Uyghurning  birinimu saq qoymay qirip tashlishi  xelqara  ehdinamilerge we qérindashliq enenillirimizge  xilap éghir jinayi qilmishtur.Sherqiy Türkistan Sürgündiki Hökümiti bolush süpitimiz bilen, Mushu yili 1-ayning 23-küni Qirghizistanda yüz bergen qanliq Uyghur qetliami diqqet nezirimizdin qéchip qutulmaydu we bu kütülmigen hadise sewebidin Qirghiz hökümitining  insanliqqa qarshi ishligen bu jinayi qilmishini shiddet bilen eyipleymiz.Dunyaning hichqandaq bir yéride siyasiy qachqunlarni, urush musapirlirini xorlaydighan, méligha, jénigha qest qilidighan, qarshiliq körsütüshke mejburlaydighan we yaki ularni kolliktip qirghin qilishni heqliq, dep qaraydighan qanun we ehdiname yoq!

Qirghizistan hökümiti we munasiwetlik dayirilerning otturgha qoyghan, 12 Uyghurning ölümini keltürüp chiqarghan bahane- sewepler, bir dewletning salahiyitige qettiy yarashmaydu hem xelqara qanuniy asasi yoqtur. Uningdin bashqa 24 saet ichide Qirghizistanda öltürülgen pidayilar bilen munasiwiti bar dep qaralghan 12 kishining Sherqiy Türkistanda Xitaylar teripidin qetliam qilinishi, bu hadisining yene bir sirliq we qarangghu teripi bolup, Xelqara teshkilatlar we démokrattik dewletler bu heqte Xitay hökümiti bilen Qirghiz hökümitining ottursida qandaq siyasiy oyanlarning barliqini  tekshurep éniqlishi kérek. Qirghizistan hökümitining Birleshken dewletler teshkilati, Yawropa ittipaqi we xelqara insan heqliri teshkilatliri bilen hemkarliship, ularning bu qanliq weqe üstidin toluq hoquqluq, musteqqil we ochuq‏-ashkara tekshürüsh élip bérishi üchün sharait yaritip bérishini jiddiy telep qilimiz.

Sherqiy Türkistan Sürgündiki Hökümiti 

04.02.14

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: