Kelpinde Alahide Saqchilarning Qanliq Herkitige Naraziliq Namayishi Yüz Berdi

Muxbirimiz Shöhret Hoshur
2014-04-13
 

kelpin-yurchi-saqchi-adem-olturush-namayish-2.jpg

Kelpin nahiyisidiki namayishchilar méyit yénida

Photo: RFA

Bügün ijtimaiy taratqularda, aqsuning kelpin nahiyiside xitay saqchilirining 17 yashliq bir uyghur balini qizil chiraqtin ötüp ketkenliki üchün étiwetkenliki we buninggha qarita kelpin xelqining qozghilip namayish qilghanliqi uchur we resimler tarqaldi.

Muxbirimiz buninggha asasen weqe yüz bergen jaydiki saqchi we ammidin melumat igilidi. Saqchilar weqening yüz bergenlikini inkar qilmidi, emma tepsilati heqqide melumat bérishni qopalliq bilen ret qildi. Ammining ashkarilishiche weqede oq tekken bala 3 neper bolup, bulardin bir nepiri ölgen, qalghan ikki ikki yarilanghan balini saqchilar téxi ailisige qayturup bermigen. Ölgüchi kelpinning yorchi yézisidin bolup, bügün yorchi xelqi yorchidin nahiye bazirigha qeder méyitni kötürüp namayish qilghan, saqchilarni namayishchilarni nahiye ichige kirgüzmigendin kéyin namayishchilar arqisigha qaytip yorchining 6 kenti arisida yürüsh qilip namayish ötküzgen. Chüshtin kéyin mezgilde saqchilar mahmut hésamidin qatarliq 10din artuq kishini tutqun qilip nmayaishchilarni tarqatqan we méyitnimu tartip ekitip ailisige bermigen. Nöwette kelpinning weziyiti jiddiy halette turmaqta. Töwende muxbirimiz shöhret hoshurning bu heqte teyyarlighan programmisini anglaysiler:

1

Xadim: yorchi saqchixanisi!

Soal: weziyet qandaq hazir weqedin kéyin?

Xadim: bu gepni sorimang bizdin.

Soal: axbaratqa ashkarilashqa bolmamdu?

Xadim: bolmaydu, héchqandaq gep sorimang bu heqte, téléfonni qoydum emise.

2

Soal: siz étip öltürülgen abdulbasitning némisi bolisiz?

Jawab: dadisining dosti bolimen, méyit namizigha qatnishish üchün barghan idim, méyitni saqchilar tartiwaptu, shunga qaytip keldim.

Soal: weqening bash – Axiri qandaq iken?

Jawab: abdulbasit ikki aghinisi bilen nahiye, shenbe küni nahiye bazirigha kirip kech saet 9 – 10Larda qaytqan iken, qaytiwatqanda, qizil chiraqtin toxtimay ötüp kétip qaptu, keynidin saqchilar qoghlisa balilar qéchiptu. Qarighanda motsiklitining resmiyetliri toluq emesken. Abdulbasitning dadisi ölüp ketken, ailiside qiyinchiliq bar, shunga 200 – 300 Yuen jérimanidin qorqup qachqan gep. Saqchilar oq chiqarghandin kéyin awwal birsi motsiklittin yiqiliptu, qalghan ikkisi azraq méngip motsiklittin yiqilip bir azgalgha chüshüp kétiptu, saqchilar kélip azgaldiki balilarni chiqiriptu. Saqchilar üchini awwal doxturxanigha ekitiptu, etigende abdulebasitning jesitini öyige ekilip bériptu. Jamaet qarisa, abdulbasitning oq dümbisidin tégip köksidin chiqip chiqip kétiptu. Jamaetning qizil chiraqtin ötüpketkengimu mushunchila jaza bolamdu dep jesetni kötürüp nahiye bazirigha qarap namayish qilip méngiptu. Nahiye bazirigha bir kilométirche qilghanda, orunlashturulghan saqchilar namayishchilarni kirgini qoymaptu we namayishning aldidiki 6 kishini tutqun qilip méyitnimu tartiwaptu. Jamaet chékinmey saqchilar bilen uzun talashqandin kéyin, saqchilar jesetni nahiye bazirigha ekirmeslik we arqisigha chékinish sherti bilen 6 balini qoyup bériptu hem méyitni jamaetke qayturup bériptu. Jamaet méyitni kötürüp keynige yénip yorchining 6 kentide otturisida méngip namayish qiptu. Axirida saqchilar zorluq ishlitip namayishchilarni urup – Soqup tarqitiptu. 20 – 30 Kishi yariliniptu, 10 nechche kishini tutuptu, yarilanghan we tutulghanlardin birsi ölgüchining taghisi mahmut hésamidin. Jamaettin méyitnimu tartiwaptu hazir ölgüchining uruq – Tughqanliri saqchilardin jesetni telep qiliwétiptu, saqchilar bergini unimaywétiptu.

Soal: namayishchilar nege barmaqchi iken, néme teleplerni qoyuptu?

Jawab: namayishchilar nahiyilik saqchi idarisi we nahiyilik hökümet aldigha barmaqchi iken. Ularning telipi oq chiqarghan saqchilarni derhal jazalisun deptu.

Soal: oq chiqarghanlar qatnash saqchilairimu yaki, jemiyet amanliqningmu?

Jawab: herbiyler iken.) Alahide saqchilar bolsa kérek(. Hazir yamini qalghan ikki balining ata – Anisi qan yighlaqliq, chünki ular balilirining qandaq halette, qeyerde ikenlikidin xewersiz.

3

Xadim: yorchi saqchixanisi!

Soal: namayishta tutulghan balilar, mushu saqchixanidimu, nahiyedimu?

Xadim: bu weqe heqqide héchkimge héchnerse démeymiz, sizmu heddingizni bilip sorimang.

4

Soal: bu yorchidiki ailining téléfonimu ?

Jawab: shundaq.

Soal: bügünki namayishqa siz qétildingizmu?

Nahiyege mangghanda men yoq idi, kéyin arqisidin mangay désem yollar tosuwétiliptu, hemmila yerni saqchi we herbiyler qaplap kétiptu. Shunga bashta qétilalmidim, axirida yorchida alte aymaqta namayish qilghanda men bar.

Soal: qanchilik adem bar namayishta, az dégende 400 – 500 Bar.

Namayishchilarni tosqanlarchu?

Jawab: saqchilar, kadirlar, diniy zatlar bar. Diniy zatlar hem kadirlar kishilerni tarqap kétishke, jesetni jimjit yerlikide qoyushqa terbiye qildi. Namayishchilar, qalghan ikki yaridar balinimu qoyup bérish yaki ailisige körsitishni telep qildi, hem oq chiqarghan saqchilarni derhal tutush we jazalashni telep qildi.

Soal: abdulbasit qanche yash iken? qalghan ikki dostichu?

Jawab: abdulbasit 17 yash, toluq otturining 3 – Yilliqida oquwatqan bala. Qalghan ikki balimu shu yashlarda iken ismini bilmeymen. Birsi abduraziq turdi dégen kishining oghli.

Soal: saqchilar ölgüchining aile – Tawabatlirigha néme dep chüshendürüptu weqeni?

Jawab: deslepte, délo tekshüriliwatidu dep mujimel gep qilghan iken, jamaet ulghuyup namayish qilghandin kéyin, «u balilar saqchilarning qoraligha ésilghan»dep qarisighila gunah artiptu. Motsiklit bilen qéchip kétiwatqan balilar qandaqmu saqchining qoraligha ésilsun, qoral étishni bilmeydighan tursa, uning üstige saqchigha yéqinmu kélelmydighan tursa, u xeqning gunah artish üchün shundaq démeymu amal yoq, chünki qizil chiraqtin ötüp ketkini üchün étiwetti dése, kishiler téximu qozghilip kétidu. Yene bezilerning déyishiche, balilar qachqandin kéyin alahide saqchilar ularni jinayet gumandarliri dep oylap qélip qoghlaptumish, shundaq bolghandimu oq chiqirishning néme hajiti. Men oylaymen hazir hökümet térrorchilargha qarshi turunglar dep bir munche saqchilarni béqiwatidu, u saqchilar qilidighan ish tépilmighachqa, mushundaq ishlarni chiqirip hökümetke xizmet körsetmekchi boliwatidu.

Hörmetlik radio anglighuchilar, yuqirida kelpinde yüz bergen saqchilarning qatilliq herikitige qarshi namayish heqqide melumat anglattuq.

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: