Aq Saray Ürümchi «Etigenlik Bazar Hujumi» gha Inkas Qayturdi

 

Muxbirimiz Erkin
2014-05-22
 

 
urumchi-partlash-bazar-qarshiliq-4.jpg
Xelq baghchisi yénidiki awat bazarda bomba bilen hujum qilish weqesi yüz bérip köp adem ölgen we yarilanghan. 2014-Yili 22-May, ürümchi.

 

 

22‏-Aprél, ürümchi saybagh rayonigha qarashliq xelq baghchisi yénidiki etigenlik bazarda yüz bergen hujum dunyani zil-Ziligha saldi. Az dégende 31 adem ölgen hujumni qaysi teshkilat we guruhning élip barghanliqi hazirche namelum bolsimu, biraq weqening xitay reisi shi jinping shangxey asiya hemkarliq yighinida, asiya ellirini 3 xil küchlerge qattiq zerbe bérishke chaqirip, bir qanche saettin kéyin yüz bérishi diqqet qozghidi.

Weqe, peyshenbe küni dunyadiki nurghun gézit, téléwiziye qanallirida asasliq xewer qilip bérildi. Aqsaray bayanat élan qilip, weqege inkas bildürdi. Paaliyetchiler bolsa xitay hökümitini uyghur bilen dialog qurushqa chaqirdi.

22‏-May ürümchi «etigenlik bazar hujumi» xelqara axbarat wasitilirining asasliq xewer témisigha aylinish bilen birge, aq sarayning inkasini qozghidi. Halbuki, aq saray bayanatchisi jéy karnéy yazma bayanatida, 31 adem ölgen, 90 din artuq adem yarilanghan bu weqeni tenqid qilip, amérikining awam puqrani nishan qilghan her qandaq zorawanliq herikitige qarshi ikenlikini bildürdi.

Sherqiy türkistanda yüz bergen weqelerge daim amérika dölet ishlar ministirliqi ipade bildürüp kelgen bolup, aq sarayning ipade bildürüshi az uchraydighan ehwal. Aq saray bayanat élan qilishtin burun xitay ijtimaiy taratqulirida amérika tenqid qilinishqa bashlighan. U, burun yüz bergen uyghurlargha chétishliq bu xil weqelerde «térrorluq» sözini ishletmeslik bilen tenqid qilinghan.

Aq sarayning bu tenqidlerdin kéyinla bayanat élan qilip, weqeni «térrorluq» dep eyiblishi diqqet qozghidi. Aq saray bügünki bayanatida yene, weqede ölgenler, yarilanghanlarning aile tawabiati we hujumning tesirige uchrighan barliq kishilerge hésdashliq qilidighanliqi we hal soraydighanliqini bildürdi.

Amérika hökümiti ilgiri sherqiy türkistanda yüz bergen toqunush we zorawanliq weqelirige qayturghan inkasida izchil xitayning bu rayondiki kishilik hoquq, pikri erkinliki, diniy erkinlik siyasitini tenqidlep, uyghurlarning heq-Hoquqlirigha hörmet qilishqa, ularning özini ipadilishige yol qoyushqa chaqirip kelgen.

Bezi kishilik hoquq paaliyetchilirining ilgiri sürüshiche, hazirqi bu qanliq weqe xitay hökümiti uyghurlarning kishilik hoquq, medeniyet, din, til we bashqa jehetlerdiki heq -Hoquqlirigha buzghunchiliq qilishni toxtitish heqqidiki agahlandurushlargha qulaq salmighanliqining aqiwiti.

Gérmaniyeni baza qilghan xeter astidiki millet we xelqler teshkilatining asiya ishlirigha mesul xadimi ulrix délius, xitay dairilirini izchil agahlandurup kelgenlikini bildürüp, qarshiliq sherqiy türkistanda yéngi basquchqa kirgenlikini bildürdi.

U mundaq dédi: elwette, bu weqe wehshiyane basturushqa qayturulghan inkas. Biz daim agahlandurup kelduq. Bizning basturush kücheyse, zorawanliqning küchiyidighanliqini agahlandurup kéliwatqinimizgha 14-15 Yil bolup qaldi. Mana hazir biz ümidsiz xelqning inkasini körüwatimiz. Biraq manga, bu ishni qilghan uyghurlar özini öltürüwélish hujumining qandaq tesir qozghaydighanliqini hésablap olturmighandek tuyuldi. Bu hujum dunyawi miqyasta diqqet qozghap, bu weqe heqqide nurghun xelqara axbarat wasitiliri xewer berdi. Bir qanche hepte awwal uyghurlar özining qarshiliq herikitini tinch yollar bilen élip bérip kelgen. Biraq hazir biz zorawanliqning köpiyiwatqanliqini körüwatimiz. Netijide bu, zorawanliq sherqiy türkistanda yéngi bir basquchqa kirgenlikidin dérek béridu.

22‏-Aprél, «etigenlik bazar hujumi» s n n, b b s, amérika awazi, roytérs, birleshme agéntliqi, «nyu-York waqti géziti»,« washington pochta géziti» qatarliq xelqara axbarat wasitiliride her xil témilarda xewer qilindi.

«Amérika awazi» radiosi xewiride, xitay memliketlik xaraktérlik térrorluqni basturush herikiti élip bérip, uyghur ili we pütkül xitaydiki barliq wogzallarda amanliq kücheytilgen bolsimu, biraq hujum dawamliq yüz bériwatqanliqini bildürgen.

Xewerde yene, uyghur élide xenzu- Uyghur otturisidiki milliy ziddiyetning nahayiti ötkür hem jiddiy ikenlikini tekitlep, uyghurlar xitay hökümitining diniy, medeniyet jehettiki basturush siyasitini eyiblep kéliwatqanliqini bildürgen.

Amérika «nyu-York waqti géziti» ning bu weqe heqqidiki xewiride bolsa, «etigenlik bazar hujumi» ni hazirgha qeder héchkim üstige almighanliqi, buning uyghur élide normal ehwal ikenlikini bildürüp, bu weqe pakistan armiyesi shimaliy weziristandiki qoralliq küchlerge hujum bashlighan mezgilde yüz bergenlikini tekitligen.

«Nyu-York waqit» gézitining ashkarilishiche, bir neper pakistan bixeterlik emeldari pakistan armiyesining charshenbe we peyshenbe künliri shimaliy weziristandiki qoralliq küchlerge qarshi élip barghan herbiy herikiti, emeliyette, uyghurlarni asas qilghan sherqiy türkistan islam herikitige qaritilghanliqini bildürgen. Pakistan axbarati, pakistan armiyesining hujumida chetellik we yerlik qoralliq küchler bolup az dégende 73 adem öltürülgenlikini ilgiri sürgen.

Xitay hökümiti uyghur qarshiliq herikiti izchil sh t i h baghlap chüshendürüp keldi. Biraq «nyu-York waqti géziti» ning xewiride, bir xitay emeldarining sözini neqil keltürüp, uning «bu hujumni cheteldiki guruhlar pilanlighan, dep qarash toghra emes. Adette, ularning junggo ichide bu xil heriketlerni élip bérish iqtidari yoq. Ularning tesirige uchrighan déyish eng toghra» dégen.

«Washington pochta géziti» bolsa, tashqi ishlar ministirliqi bayanatchisi xong léyning «junggo hökümitining bu ashqun bu térrorchilargha qarshi küresh qilish ishenchi we iqtidari bar» dégen sözlirige yer bérip, uning bu hujumni «junggo xelqi we xelqara jamaet birdek eyiblishi kérek» dégenlikini tekitligen.

Biraq ulrix délius ependi, qattiq qol siyaset héchqandaq mesile hel qilmaydighanliqini agahlandurup, xitay hökümitining uyghurlar duch kelgen mesililerni hel qilishqa héch qandaq tirishchanliq körsetmigenliki we uning tenqid qilinishi kéreklikini bildürdi.

U mundaq dédi: héchqandaq qattiq qol siyaset bu mesililerni hel qilmaydu. Siz zorawanliqning kélip chiqish menbesini izdishingiz kérek. Néme üchün xelq birdinla zorawanliqqa bash uridu, néme üchün ular bunchilik esebiylishidu. Epsuski, xitay buning sewebi üstide izdenmidi. Uning bu qétimmu buning sewebi heqqide izdinishi gumanliq. Méningche ular kéler qétimdimu undaq qilmaydu. Ularning bu xelq néme üchün bunchilik esebiylishidu, néme üchün bunchilik ghezeplinidu, dep sorimighanliqi heqiqeten kishini epsuslanduridu. Biz xitay hökümitining bu toqunushlarni hel qilish charisi üstide izdenmigenlikini tenqid qilishimiz kérek. Ular peqet téximu qattiq zorawanliq ishlitip, zorawanliqqa qarshi zorawanliq peyda qildi.

STSH ning 22-May Ürümchi Weqesi Heqqidiki Bayanati

Bayraq

Bügün Ürümchide Yüzbergen Qanliq Weqede 30din artuq adem ölüp, 100 din artuq adem éghir yarilandi.Uyghur pidayilliri özliri üchün tijaret pursiti bérilmey, qanunsiz Xitay aqqunlirining xelqimizni qaqti-soqti qilip pul tépishi üchün dewlettin alahiyde imtiyaz bérilgen Uyghur wetinidiki Xitay bazirigha hujum qilip, qanche yildin béri Ürümchi kochillirida we kechlik hem ettigenlik bazarlirida yerlik xeliqler üstidin ishlengen qebiy jinayetlerning qisasini Aldi.

Ürümchi Sherqiy Türkistanning Bashbaliqi turup ,Sherqiy Türkistan xelqi öz wetinining merkiziy sheheride yeklendi, chetke qéqildi, kemsitildi.Bu Sheherde Uyghurlar düshmen millet muamilisige uchrap erkin tijaret qilalmidi, Aliy mekteplerni püttürgen bolsimu ishsiz qélip, töwen ish heqqi bérilidighan, iqtisadiy kapaletke ige bolmighan muhitta yashashqa mejburlandi.Hiliger Xitaylar yoqsul awam-puqralarning we ishsiz qalghan ziyalilarning derdige qulaq salmay, nahayiti az sandiki milliy munapiqlarni ewzel imkanlarni yaritip bérish arqiliq sétiwélip, öz xelqining awazini ularning qoli arqiliq étip, öz xelqining tilini ular arqiliq késip, öz xelqining közini ular arqiliq oyup, öz xelqining yéghida öz xelqining göshini qorup,milliy meselini téximu éghirlashturiwetti.

Xitay hökümiti xelqara qanunlarni nezerge almay, Xitay aqqunliri kelküni peyda qilip, eslide bir ademning Hayat qélish imkanlirini qanduralaydighan muhitqa achközlük bilen on xitayni yeleshtürdi.Yerlik xeliqlerning mewjutliqini muhim dep qarimay ularning yashash we tirikchilik qilish menbelirini dewlet térorini ishqa sélip tajawuzchi xitaylarning bulang talang qilishi üchün paydiliq imkanlarni yaritip berdi.

Bügün partilash yüz bérip adem ölgen we yarilanghan bu sheherde 4 milyondin artuq nopus yashaydu.Uyghurlar we qérindashliri qoshulup bu sanning aran 250 mingini teshkil qilidu.Bu yer Uyghur we uning qérindashlirining wetini turup, bu sheher ahalisining néme üchün 50%tini bolsimu yerlik milletler igilimeydu?! Bu Sheherge atalmish Uyghur Aptonum Rayonining yoquri derijilik dewlet organliri jaylashqan.Bu orunlarda xizmet qiliwatqan Uyghur we bashqa yerlik milletlerning igiligen nisbiti aran 5%nni teshkil qilidu.Siyasiy jehettin, qanuniy jehettin, iqtisadiy jehettin, medeniy-maarip we pet-téxnika jehettin mushundaq tengsizlik we kemsitishke uchrighan bir millet bölgünchi, radikal Islamist, térorchi dégendek betnamlar bilen qirghin qilindi.Bu Sheherdila emes, ehwal Pütün Sherqiy Türkistan miqyasida oxshash.Millitimiz insan emes haywan muamilisige düch keldi. Uyghurlar ata miras öz wetinide her küni öldi, her küni yarilandi, her küni sürgün qilindi, her küni türmige tashlandi, her küni éghir jismaniy we rohiy iskenjige élindi. Hadise shundaq turuqluq Xitay tajawuzchilliri we merkizi hökümiti buninggha qulaq yopurup yürgenni azdep, Xelqara jemiyetmu otturgha chiqiwatqan meseliler heqqide Xitay dewlitige adil we heqqaniy meydanda turup inkas qayturmidi. Téror insaniy heq-hoquqliri kapaletke ége bolghan, qanun we démokratiye bilen idare qilinidighan dewletler we rayonlardiki insanlar we dewletning hayatliq menbelirige qilinghan her türlük shiddettin ibarettur.Uninggha qarshi qollunilghan shiddet téror hésaplanmastin, térorizimgha qarshi küresh hésaplinidu.Xitay dewlet térorigha qarshi küresh térorizimgha qarshi heriket bolup, Xitay terghip qiliwatqandek téror hésaplanmaydu.Bu menidin alghanda Xitay jemiyitide qanun we démokratiye yoq, Xitay dewliti del eksiche qanunni, démokratiyeni, insan heqliri we kishlik hoquqni himaye qilidighan medeniyet we tinchliqni qoghdaydighan hökümet bolmastin, xelqara qanunlarni depsende qilidighan, kishlik hoquq we insan heqlirini ayaq-asti qilidighan, bashqa milletlerni bolupmu Uyghurlarni insan qatarida körmeydighan, ghayet zor téror mashinisi bolup, dunya tinchliqigha tehdit peyda qilmaqta we Dunya tertiwini buzmaqta.

Xelqimizning Xitay tajawuzchiliqigha qarshi élip bériwatqan küreshliri insanlarda tebéiy bar bolghan muqeddes qanuniy qoghdunush bolup, u xelqara térorizimgha qarshi türüsh, xelqara tinchliqni qoghdash, xelqara tertipni muapizet qilish herkitining terkiwiy qismi süpitide himaye qilinishi lazim.Tajawuzchi Xitaylar Sherqiy Türkistan xelqining milliy iradisini hürmetlishi, igilik hoquqimizni qayturup bérishi, Sherqiy Türkistan xelqining teng-barawer hoquqini étirap qilishi, shu arqiliq Rayon bixeterliki we xelqara tinchliqni qoghdash üchün tirishchanliq körsütishi lazim.Undaq qilmaydiken Xitaylarning Sherqiy Türkistan meseliside töligen bedelliri nahayiti éghir bolidu we öz dewlitining istiqbalighimu yaman aqiwetlerni élip kélidu.

Kéyinki yillardin béri xelqimiz dunyada örnikini tapqili bolmaydighan milliy we kultural zulumgha duch keldi.Biz nahayiti chong sebrichanliq körsettuq.Xitaylar shunga néme qilsaq bu “EBGA” milletrning kari yoqken, dep oylap, barghanche heddidin ashti.Bir qisim milliy qarshiliq körsütüsh herketlirini kemsitip, “Bular bir uchum milliy bölgünchiler, Uyghur xelqi méhmandost, naxsha-ussulgha mahir xeliq, ular Xitaylardin ayrilishni xalimaydu, biz bu bay zéminni tashlap hem kételmeymiz”dep bizni qattiq haqaretlep keldi.Millitimiz tajawuzchilarning yer asti we üsti bayliqlarni talan-taraj qilishighimu sebir qildi, emdi ish chidap turghili bolmaydighan dinimiz we tilimizgha oxshaydighan meniwiy bayliqlirimizni yoqutup qoyush yaki qoghdap qélish derijisige yetti.Bu Hayat-mamatliq pursetning piship yitilishini tizletken xitaylar millitimizning milliy iradisige wekillik qilidighanlarning zadi bir uchum yaki bir pütün ikenlikini bilip yétidighan waqit qistap kelmekte.

Insaniyetning ortaq düshmini Xitay Hökümiti.Axirqi birqanche aylardin béri Ürümchi, Ghulja, Turfan, Qumul, Korla, Aqsu, Artush, Qeshqer, Hoten uningdin bashqa Xitay dewlitidiki Pekin, Kunming, Guangju, Shangxey qatarliq jaylarda Xitay dikatur hökümiti qayturma zerbige uchrawatidu. Bu jaylarda qanche yüzligen insan öldi, qanche minglighan insan yaralandi. Sherqiy Türkistan we Xitay téritoriyiside yüz bergen bu bir qatar qanliq weqelerni Uyghurlar peyda qildi.Néme üchün?! Pütkül insaniyet jümlidin Xitay xelqi bu meselini logikigha uyghun shekilde aniliz qilalisa, eslide dunyagha téror pürkiwatqan mashinining Xitay dewliti, shundaqla öz hökümiti ikenlikini hés qilalaydu.

Wetinimiz Sherqiy Türkistan mustemlike astida qalghan yérim esirdin artuq waqittin béri, Xitaylarning xelqimizge qilmighan eskiliki qalmidi, Uyghurlar öz wetinide itnik, diniy we kultural qirghinchiliqqa duch keldi.Millitimizning milliy mewjutluqi inkar qilinip, dewlet térori astida ölümge sürüldi.Hayat-mamatliq mesilisi Uyghurlarni jiddiy oylandurmaqta.Xitaylar asta eqlini béshigha élip hushini tapmaydiken buningdinmu chong hadisilerge we xelqara jamaetchilikke jawap bergili bolmaydighan müshkül Suallargha duch kélidu.

Biz Sherqiy Türkistan Sürgündiki Hökümiti bolush süpitimiz bilen pütün Sherqiy Türkistan Xelqini bu heqqaniy küreshke dewet qilimiz we Dunyawiy teshkilatlarning, küchlük démokrattik dewletlerning, insan heqlirini qoghdash qurulushlirining Xelqara ehdinamilerni ölchem qilip, Sherqiy Türkistan xelqining küreshlirige qanuniy hésidashliq qilishini, Sherqiy Türkistanning xitay mustemlikisi astida turiwatqan ishghal astidiki bir dewlet ikenlikini étirap qilishini, shu arqiliq Xitay tajawuzchiliqining dunyagha yamrap kétishining aldini élishini iltimas qilimiz.Sherqiy Türkistan xelqi Xitaylar teripidin zorlap téngilghan milliy zulum ichide yashawatidu.Millitimiz siyasiy, iqtisadiy, kultural heqlirini qoghdashtin ibaret heqqaniy küreshte, hichqandaq xelqara yardem bolmighan halda qirilip kétiwatidu.Dewlettin kéliwatqan shiddetke, shiddet bilen jawap qayturushqa mejbur boliwatidu. Sherqiy Türkistanda otturgha chiqiwatqan hozursizliqlarning sewebi xitay pashizimi, Xitaylar Sherqiy Türkistan meselisini hel qilay deydiken, deslepte Uyghurlargha we Uyghurlarning qérindashlirigha qaritilghan shiddettin waz kéchip, ikkinchi qedemde teng-hoquqluq shekilde, xelqara qanun we ehdinamilerning rohiygha uyghun halda Sherqiy Türkistan xelqi bilen hemkarlishishi kérek!Undaq bolmaydiken, töleydighan bedili bek chong bolidu we uzaqqa qalmay özi némini térighan bolsa shuning méwisini toplaydu!

Sherqiy Türkistan Sürgündiki Hökümiti

E-mail:Uyghurorgan@gmail.com

Telefon:015775383806
22.05.2014

 

Explosion shakes Urumqi in China’s volatile Uyghuristan killing 31 people and injuring more than 90

The area has been the site of several recent violent attacks. It’s unclear if there are any dead, but photos of the scene show several injured lying in a street.

NEW YORK DAILY NEWS
Updated: Thursday, May 22, 2014,
80
1
 
Police respond to an area where an explosion occured near a public park.Weibo/Google+Police respond to an area where an explosion occured near a public park.

Attackers crashed a pair of vehicles and tossed explosives in an attack Thursday near an open air market in the capital of China’s volatile northwestern region of Uyghuristan, leaving 31 dead and more than 90 injured, state media reported.

The official Xinhua News Agency said several people were rushed to hospital and flames and heavy smoke were seen at the scene, which was cordoned off.

No other details were given and it wasn’t clear if anyone had been killed in the early morning blast in the city of Urumqi. A spokeswoman for the Uyghuristan regional police department would only say that more information would be forthcoming.

“I heard four or five explosions. I was very scared. I saw three or four people lying on the ground,” said Fang Shaoying, the owner of a small supermarket located near the scene of the blast.

Injured people lie in the streets after an explosion in Xinjiang, China.Weibo/Google+Injured people lie in the streets after an explosion in Xinjiang, China.Enlarge
Smoke billows up from the explosion in dowtown Urumqi.Weibo/Google+Smoke billows up from the explosion in dowtown Urumqi.

Enlarge

Photos from the scene posted to popular Chinese social media site Weibo showed at least three people lying in a street with a large fire in the distance giving off huge plumes of smoke. Others were sitting in the roadway in shock, with vegetables, boxes and stools strewn around them. Police in helmets and body armor were seen manning road blocks as police cars, ambulances and fire trucks arrived on the scene.

Urumqi was the scene of a railway station bomb attack late last month that killed three people, including two attackers, and injured 79. Security in the city has been significantly tightened since the attack, which took place as Chinese leader Xi Jinping was concluding a visit to the region.

The station attack and other violence have been blamed on radicals from among the region’s native Turkic Uighur Muslim population seeking to overthrow Chinese rule in the region.

PHOTO RELEASED BY CHINA'S XINHUA NEWS AGENCY, NO SALESCao Zhiheng/APPolice officers stand guard near a blast site in downtown Urumqi, capital of  Uyghuristan.

Tensions between Chinese and ethnic Uighurs in Uyghuristan have been simmering for years, particularly since riots in 2009 in Urumqi left nearly 200 people dead, according to official figures.

Information about events in the area about 2,500 kilometers (1,550 miles) west of Beijing is tightly controlled.

— With Wire Services

Read more: http://www.nydailynews.com/news/world/explosion-shakes-urumqi-china-volatile-xinjiang-region-article-1.1801393#ixzz32RrowDC5

China Market Explosion Kills Dozens In Urumqi , East Turkistan

China Market Explosion Kills Dozens In Urumqi , East Turkistan

 

Explosions Urumchi in East Turkistan ( No Xinjiang )

Explosions Urumchi in East Turkistan

 

 

Uyghur-Türk tarihi

 

Türk tarihi
Kashgari map.jpg

Selçuk Bey‘e ait olduğu düşünülen ve İran‘da bulunan bir heykelin kafası. New York Sanat müzesinde sergilenmektedir.

Hiung nu‘lardan kalan altın bir kemer bağı (M.Ö.300)

Türk tarihi, günümüzdeki Türk halklar‘ın ve yabancı halkların arasında zamanla erimeden önce Türk dilini konuşmuş olan Türk topluluklarının ortak tarihidir. Göktürklerden önce varolmuş Türk dili konuşan topluluklar bazı tarihçiler tarafından, Türk tabiri yerine Ön Türk tabiri ile anılır.

Türkler’in siyasi bir topluluk olarak ilk tarih sahnesine çıkmalarının Hun (Hiung-nu’lar veya Şiongnu’lar) hükümdarlığı ile olduğuna dair iddialar vardır.[1][2]. Başlangıcı hususunda tartışmalar olsa da Türklerin tarihi, dünya tarihinin önemli bir parçasıdır. Avrasya ve Kuzey Afrika’da ortaya çıkan her halkın tarihi uzaktan veya yakından Türklerin hareketlerinden etkilenmiştir. Türkler doğu kültürlerini batıya ve batı kültürlerini doğuya taşımakla da önemli bir rol oynamışlardır. Kendi dinleri Tengricilik‘ten sonra benimsedikleri yabancı dinlerinde çok kez öncüsü ve savunucusu olmuş ve yayılmalarını ve gelişmelerini sağlamışlardır (Mani dini, Musevilik, Budizm, Ortodoks ve Nasturi Hristiyanlığı, İslam).

 

 

Türk Tarihinin Başlangıcı[değiştir | kaynağı değiştir]

Dünya üzerinde yaşayan insan topluluklarının milletleşme süreci onların avcı-toplayıclıktan çiftçi-çobancılığa geçimesi ile başlar.[3]. Türkleri oluşturacak insan topluluklarının M.Ö 6000’lerde koyun yetiştiriciliğine başladığı düşünülmektedir.[4] Bu tarih atlı göçebe Türk kültürünün başlangıcı olarak kabul edilebilir. Bu değişiklikler ile ilk Türk kültürü olan Anav kültürü ortaya çıkmıştır. Türklerin atalarının MÖ 2500 ile M.Ö. 1700 yılları arasındaki Afanasiyevo kültürü ile başlayan ve MÖ 1700 ile MÖ 1200 yılları arasındaki Andronovo Kültürü ile devam ettiğini savunurlar. Bu ırkın savaşçı ve göçebe kültüre sahip olduğu, MÖ 1700 yılları sonrasında kitleler halinde Altay Dağları ile Tanrı Dağları arasındaki bölgeye yayıldığı bilinmektedir.[2] Bilinen ilk Türk devleti İskitlerdir.[4][5][6][7][8]

Türk Tarihi M.Ö.3'ncüYY2.jpg

M.Ö. 3`üncü yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

Çu Devleti M.Ö 1200

  • M.Ö.312: Büyük Hun Devleti’nin (Huing nu) kuruluşu ve Çin/Hiung nu arasında Kuzey Şansi Savaşı
  • M.Ö.240: Bozkır halklarına karşı Çin’in duvar inşası: Çin Seddi
  • M.Ö.209: Hiung nu lideri Teoman‘ın ölümü ve Mete‘nin Hiung-nu’ların (Hunların) lideri olması
  • M.Ö.201: Kırgız halkından ilk kez söz edilmesi

M.Ö.201: Pe-Teng kuşatması

 

Türk Tarihi M.Ö.2'nciYY2.jpg

M.Ö. 2`nci yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

  • M.Ö.187: Çin’in Hiung nu üzerine Pa-i-Teng seferi
  • M.Ö.177-M.Ö.165: Yue-çilerin Hiung nu’lar tarafından Kansu‘dan Baktriane‘ye sürülmeleri ve oradaki Helen krallığını ortadan kaldırmaları
  • M.Ö.177-M.Ö.165: Hiung nu’ların Çin’e akınları
  • M.Ö.138-M.Ö.126: Baktria‘da Çang Kien elçiliği. Çin-İran ilişkileri
  • M.Ö.2 yüzyılda:Asya Hun Devleti(Büyük Hun Devleti) yıkıldı

 

Türk Tarihi M.Ö.1'nciYY2.jpg

M.Ö. 1`nci yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Tarihi MÖ.65 b.jpg

 

Türk Tarihi 1nciYY.jpg

1`nci yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

 

Türk Tarihi 2'nciYY.jpg

2`nci yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

 

Türk Tarihi 300yılı.jpg

3`ncü yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

 

Türk Tarihi yıl400.jpg

4`ncü yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

 

5`inci yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Tarihi 451.jpg

 

Orta Çağ/Türkler[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Tarihi yıl500.jpg

6`ncı yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Tarihi 565.jpg

  • 531-578: Kafkas Surları‘nın İranlı Hüsrev tarafından dikilmesi
  • 534: Tabgaçların (Vey Hanedanlığı) dağılması
  • 552: Tu-kiu’lerin (Türküt’ler/Göktürkler) Rouran egemenliğe karşı ayaklanması. Birinci Göktürk Kağanlığı‘nın kuruluşu.
  • 565: Ak Hunların (Eftalitler) Göktürkler tarafından ortadan kaldırılmaları
  • 582: Birinci Göktürk Kağanlığının bölünmesi

 

Türk Tarihi 600.jpg

7`nci yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

Orta Asya[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğu Avrupa[değiştir | kaynağı değiştir]

 

Bulgarların bölünmesi:

 

Türk Tarihi 700.jpg

8’inci yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

Orta Asya[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğu Avrupa[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 713-737 Hazar-Arap Savaşı, Hazarların Kafkasya’yı kaybı
  • 716: Tuna Bulgar Hanlığı‘nın Bizans İmparatorluğu ile ilk yazılı anlaşması ve vergi almaya başlaması
  • 717-718: Arapların İstanbul Kuşatması’na karşı Bulgarların Bizans’a yardımı
  • 740: Hazarların Yahudiliği resmi din olarak kabulü
  • 745-775: Bulgar-Bizans mücadelesi
  • 764: Hazarların Abbasiler‘i yenerek Kafkasya ve İran’ın batısını istilası
  • 780: İtil Bulgar Hanlığı‘nın kuruluşu
  • 792: Markeli Muharebesi sonrası Bizans’ın Bulgarlara tekrar vergi vermeye başlaması
  • 796: Macar ovasına sıkışmış Avar Kağanlığı‘nın Franklar tarafından işgali

 

Türk Tarihi 800yılı.jpg

9`uncu yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

Hazar Hanlığı gücünün zirvesindeyken

Orta Asya[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğu Avrupa[değiştir | kaynağı değiştir]

Ön Asya ve Afrika[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 833-842: Halife Mutasım döneminde Türk kölemen askerlerin Abbasi sarayında etkilerinin artması
  • 836: Abbasilerin başkentinin Bağdat‘tan Türk kölemen garnizonunun bulunduğu Samerra‘ya taşınması
  • 868: Tolunoğulları‘nın Abbasi halifesine bağlı kalarak Mısır, Suriye, Filistin ve Irak’ın kuzeyine egemenlikleri

 

Türk Tarihi 900yılında.jpg

10`uncu yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

Orta Asya[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğu Avrupa[değiştir | kaynağı değiştir]

Ön Asya ve Afrika[değiştir | kaynağı değiştir]

 

Türk Tarihi 1000.jpg

11`inci yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

Orta Asya[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğu Avrupa[değiştir | kaynağı değiştir]

Ön Asya[değiştir | kaynağı değiştir]

Güney Asya[değiştir | kaynağı değiştir]

 

Türk Tarihi 1100yılında.jpg

12`nci yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

Ön Asya[değiştir | kaynağı değiştir]

İran ve Orta Asya[değiştir | kaynağı değiştir]

Güney Asya[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğu Avrupa[değiştir | kaynağı değiştir]

 

Moğol İmparatorluğu‘nun yayılmasından önce son durum

13`ncü yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

13’ncü yüzyılda Moğol İmparatorluğu‘nun yayılması

Ön Asya ve Ortadoğu[değiştir | kaynağı değiştir]

Orta Asya[değiştir | kaynağı değiştir]

Güney Asya[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğu Avrupa[değiştir | kaynağı değiştir]

 

.

14`ncü yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

Çağatay Hanlığı 1350 yılından itibaren tamamen Türkleşmiş oluyor.

 

Türk Tarihi 1400.jpg

15`nci yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

Delhi Sultanlığı sınırları.jpg

 

Yeni Çağ[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Tarihi 1500.jpg

16`ncı yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Tarihi 1600.jpg

17`nci yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

 

18`nci yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

1700Fertig.jpg

  • 1705: Tunus‘un bağımsızlığını kazanması
  • 1713: Kazaklar üzerinde Rus himayesi
  • 1717-1730: Osmanlıların Lâle Devri
  • 1736-1747: Nadir Şah akını
  • 1742-1775: Rusya’da Pugaçev Savaşı (Tatar ayaklanması)
  • 1757: Sincan‘ın (Doğu Türkistan) Çin tarafından ilhakı.
  • 1782: Yakut ülkesinin Ruslar tarafından ilhakı.
  • 1783: Kırım‘ın Ruslar tarafından ilhakı.
  • 1794: İran’da Kacar Hanedanlığı‘nın bir Türk tarafından kuruluşu.
  • 1798-1799: Napoleon Bonaparte‘ın Mısır seferi. Türk-Fransız mücadelesi.

 

19`ncu yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 1839: Tanzimat Fermanı
  • 1866: Buhara‘nın Rus vasalı olması
  • 1869: Süveyş Kanalı’nın açılması
  • 1873: Hive‘nin Ruslar tarafından ilhakı
  • 1876: Hokand Hanlığı‘ın Ruslar tarafından ilhakı
  • 1876: İlk Türk anayasası
  • 1878: Ayastefanos Antlaşması: Sırbistan, Karadağ, Romanya ve Bulgaristan’ın bağımsızlıklarını kazanması.
  • 1881:Gazi Mareşal Mustafa Kemal Paşa’nın doğumu.
  • 1882: Mısır’ın İngiltere tarafından işgali

20`nci yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Tarihi 1900.jpg

Anadolu Türkleri 60 yıl kadar bir zaman için tek uzun ömürlü, bağımsız bir devlete sahip Türk topluluğu olarak kalmıştır.

 

Türk Tarihi 2000.jpg

21`nci yüzyıl[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 2005: Kırgızistan‘da Lale devrimi.
  • 2005: Kazak lider Nursultan Nazarbayev‘in yaptığı ulusa sesleniş konuşmasında Orta Asya’da ortak pazar kurulması teklifi.
  • 2005: Özbekistan’da Andican olayları
  • 2006: Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattının hizmete girmesi.
  • 2007: Hazar denizinin statüsünün belirlenmesi için kıyıdaş ülkelerin ilk defa bir araya gelmesi.
  • 2008: 21 Kasım 2008 tarihinde Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan arasında Türk Dili Konuşan Ülkeler Parlamenter Asamblesi kurulması.

 

Kitaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kanuni Sultan Süleyman‘ın Nahçivan‘a yürüyüşünü gösteren bir minyatur.

Türkçe Kitaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek, Salim Koca Türkler Ansiklopedisi, Adana, 2002.
  • İbrahim Kafesoğlu, Türk Milli Kültürü, Ankara, 1983.
  • Zeki. Velidi Togan, Umumi Türk Tarihine Giriş, İstanbul, 1970.
  • Faruk Sümer, Oğuzlar, İstanbul, 1980.
  • Bahaeddin Ögel, İslamiyetten Önce Türk Kültür Tarihi, Ankara, 1962.
  • Bahaeddin Ögel, Türk Kültür Tarihine Giriş, İstanbul, 1978.
  • Bahaeddin Ögel, Büyük Hun İmparatorluğu Tarihi, Ankara, 1981.
  • Çeçen Anıl, Tarihte Türk Devletleri, İstanbul, 1986.
  • O. Esad Arseven, Türk Sanat Tarihi, İstanbul, 1955.
  • Muharrem Ergin, Orhun Abideleri, İstanbul, 1977.
  • Erol Güngör, Tarihte Türkler, İstanbul, 1989.
  • Abdülkadir İnan, Eski Türk Dini Tarihi, İstanbul, 1976.
  • A. Nimet Kurat, Karadeniz Kuzeyindeki Türk Kavimleri ve Devletleri, Ankara, 1972.
  • Hüseyin Namık Orkun, Eski Türk Yazıtları, İstanbul, 1986.
  • Hüseyin Namık Orkun, Türk Tarihi, Ankara, 1946.
  • Osman Turan, Türk Cihan Hakimiyeti Mefrukesi Tarihi, İstanbul, 1978.
  • Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi, Ankara, 1971.
  • Yusuf Hikmet Bayur, Hindistan Tarihi, Ankara, 1946.
  • İbrahim Kafesoğlu, Selçuklu Tarihi, İstanbul, 1972.
  • İbrahim Kafesoğlu, Harzemşahlar Devleti Tarihi, Ankara, 1956.
  • M. Altay Köymen, Büyük Selçuklu İmparatorluğu Tarihi, Ankara, 1954.
  • Çağatay Uluçay, İlk Müslüman Türk Devletleri, İstanbul, 1977.
  • Faruk Sümer, Karakoyunlular, Ankara, 1984.
  • A.N. Kurat, Peçenek Tarihi, İstanbul, 1937.

Yabancı Kitaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • R. Grousset, L’Empire des steppes, Paris, 1960 (Türkçe çevirisi:Reşat Uzmen-Bozkır İmparatorluğu, 1996.)
  • DE. Guignes, Histoire generale des Huns des Turcs et des Mongols, Paris, 1756.
  • Jean-Paul Roux, Historie des Turcs, 1984.
  • Jean-Paul Roux, Timur, 1994.
  • Fayard Paris, Historie des Turcs, 1984.
  • D.Sinor, Aspects of Altaic Civilization, 1963.
  • M. Barthold, Turkestan down to the Mongol Invansıon, Londra, 1968.
  • E. Berl, Historie de l’Europe d’Attila a Tamerlan, Paris, 1946.
  • M.A. Czaplıcka, The Turks of Central Asia in History and at the Present Day, Oxford, 1918.
  • W. Eberhard, Kultur und Siedlung der Randvölker China, 1942.
  • L. Hambis, La Haute-Asie, Paris, 1953.
  • Hammer-Purgstall, Von, Historie de l’Empire ottoman depuis son origine jusqu!a nos jours, Paris, 1835.
  • H.H. Howorth, History of the Mongols, Londra, 1876.
  • Jean-Paul Roux, Türklerin Tarihi – Pazifikten Akdenize 2000 Yıl, 2004

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Sina Akşin, Ana Çizgileriyle Türkiyenin Yakın Tarihi, İmaj Yayınevi, Ankara, 1996, ISBN 975-7852-18-X, s.1.
  2. ^ a b Büyük Larousse, Türkler maddesi, İnterpress
  3. ^ Jared Diamond Tüfek, Mikrop ve Çelik Tübitak yayınları ISBN 975-403-271-81997
  4. ^ a b Mirfatih Zekiyev Türklerin ve Tatarların kökeni syf; 143-178 Selenge yayınları Ağustos 2007
  5. ^ Tarhan, M. Taner – “Ön Asya Dünyası’nda İlk Türkler Kimmerler ve İskitler” Türkler Ansiklopedisi, C. I, Ankara 2002, s. 597
  6. ^ Kazi Laypanov/ İsmail Miziyev Türk Halklarının kökeni Selenge yaınları 2008 syf 77-101
  7. ^ GÜLER, Ali 2001 Türklük Bilgisi, Tamga Yayıncılık, ANKARA 34
  8. ^ MEMİŞ, Ekrem1987 İskitler’ in Tarihi, Selçuk Üniversitesi Yayınları, KONYA syf 79-80

Kuchaning Alaqagha Bazirida Saqchilar Namayishchi Ammigha Oq Chiqarghan, Nurghun Adem Tutqun Qilinghan

Muxbirimiz Qutlan
2014-05-20
 

hijap-romal-yaghliq-reshatka-jaza.jpg

Tömür réshatkiliq hoyligha solanghan hijaplanghan uyghur ayalliri.

RFA/Ruqiye

Bügün kucha nahiyesining alaqagha bazirida qanliq weqe yüz bérip nurghun adem tutqun qilinghan. Saqchilar neq meydanda oq chiqirip namayishchi ammidin birqanchisini öltürgenliki melum bolmaqta.

Neq meydandin igilishimizche, birqanche kündin buyan kucha nahiye baziri we uninggha tewe herqaysi yézilarda dairilerning yüzini yapqan, uzun yaghliq salghan yaki saqal qoyghan kishilerni tekshürüsh herikiti élip bérilghan. Netijide birmunche ayallar tutqun qilinip bazarliq hökümet qorusigha solap qoyulghan. Bügün seherde alaqagha bazarliq ottura mektepning mudirimu buyruq chüshürüp béshidin yaghliqini élishni ret qilghan qiz oqughuchilarni bazarliq hökümetke heydep apirip solap qoyghan.

Qamap qoyulghan ayallar we qiz oqughuchilarning aile tawabiatliri, uruq-Tughqanliri hemde ghezeplengen amma alaqagha bazarliq hökümet aldigha topliship qarshiliq namayishi ötküzgen. Uzun ötmeyla namayishchilarning sani köpiyip birer ming ademge yetken. Ghezeplengen namayishchilar qamalghan ayallar bilen qiz oqughuchilarni qoyup bérishni telep qilghan, emma dairiler buninggha jawab bermigen. Axirida namayishchilarning ghezipi örlep mektep mudiri tursun qadirni qattiq urghan. Alaqagha bazarliq hökümetning bashliqi exmet arigha kirip jédelni ayrimaqchi bolghan bolsimu, lékin namayishchilar unimu sür-Toqay qilghan.

Uzun ötmeyla kucha nahiye tereptin birqanche herbiy mashina we bronéwiklarda qoralliq alahide saqchilar neq meydangha yétip kelgen. Ular kélipla namayishchi ammigha qaritip oq chiqarghan. Neq meydandiki shahitlarning bildürüshiche, her yérim saette bir qétimdin uda üch qétim shiddetlik oq étilghan. Qanche ademning ölüp, qanchisining yarilanghanliqi we qanche ademning tutqun qilinghanliqi éniq emes.

Weqe hazir tinchitilghan bolup, alaqagha baziri etrapida herbiy halet yürgüzülgen.

Biz weqening tepsilati heqqide éniq melumat élish üchün alaqagha bazarliq saqchixana bilen döngqotan yéziliq saqchixanigha téléfon qilduq. Ular téléfonni qobul qilghan bolsimu, lékin weqening tepsilati heqqide melumat bérishni ret qildi.

Alaqagha bazarliq saqchixanining nöwetchi xadimi özining bu heqte soallirimizgha jawab bérelmeydighanliqini, saqchi bashliqi bilen siyasiy yétekchining neq meydandin hazirla qaytip kélip qorallarni ötküzüwatqanliqini, ularning téléfon qobul qilishqa waqti yoqluqini bildürdi.

Biz arqidinla alaqagha baziri teweside yashaydighan ahalilerdin ikki ailige téléfon qilip ehwal sürüshtürduq. Téléfonimizni qobul qilghan ikki ayal özliri körgen we anglighan ehwallar heqqide melumat berdi.

Tepsilatini awaz ulinishtin anglighaysiz.