Gérman Alimi Tomas Xoppéning Yazghuchi Zordun Sabir Bilen Bolghan Dostluqi We Uning Sirliq Ölümi

Muxbirimiz Qutlan
2014-10-08
Zordun-Sabir-German-alimi-Tomas-Xoppe.jpg

Yazghuchi zordun sabir(solda) gérmaniye alimi tomas xoppe (otturida) qatarliqlar bilen. 1988-Yil, gérmaniye.

RFA

Yazghuchi zordun sabirning 1988-Yilidiki gérmaniye sepiri uning ijadiyet hayatida köpligen nadir eserlerni yaritishigha ilham bolghan.

Shu yillarda zordun sabir «yawropagha seper» namliq chong hejimlik edebiy xatirisini we «siziq ademlergila» namliq hékayilirini élan qilghan. Halbuki, köpligen uyghur oqurmenler yazghuchi zordun sabirning eyni waqitta kimning yardimi bilen öz hayatidiki bu muhim ilmiy seperge atlanghanliqini bilmise kérek.

Bu kishi gérmaniyelik étnolog we muhit ilmiy tetqiqatchisi tomas xoppédur. U 1980-Yillarda uyghur élida köp qétim ilmiy tekshürüsh we tetqiqatlarda bolghan, shinjang pédagogika uniwérsitétida uzun mezgil ders sözligen. Uning öz dewridiki uyghur jemiyiti, medeniyiti shundaqla tarim oymanliqining tebiiy muhitigha bolghan chüshenchisi xéli chongqur bolghan.

Gérmaniye götténgén uniwérsitétining tetqiqatchisi, doktor ablet semet bu heqte ziyaritimizni qobul qilip, tomas xoppéning uyghurlar bilen bolghan rishtisi we uning kéyinki hayati heqqide melumat berdi.

Tomas xoppé 1980-Yillarning otturilirida uyghur edebiyatida meydangha kelgen eserlergimu qiziqqan. U shu mezgillerde yazghuchi zordun sabir bilen tonushup, uning uyghur déhqanlirining hayati heqqidiki eserlirige diqqet qilishqa bashlighan.

1988-Yili tomas xoppé yazghuchi zordun sabirni gérmaniyege teklip qilghan. Buning bilen zordun sabir gérmaniye sepirige atlinip, téxiche birlikke kelmigen ikki gérmaniyede ilmiy ziyarette bolghan.

Zordun sabir wetenge qaytqandin kéyin tomas xoppé uning gérmaniyede sözligen uyghur edebiyati heqqidiki léksiyelirini retlep we gérmanchigha terjime qilip neshr qilghan.

Shu yillarda yene tomas xoppéning «shinjangdiki milletler» namliq ilmiy kitabi neshr qilinip, gérmaniyediki aliy mekteplerning merkiziy asiya heqqidiki kurslirigha derslik qilinghan.

Undin bashqa, tomas xoppéning tarim oymanliqining ékologiyelik muhiti we kilimatigha dair tetqiqatlirimu gérmaniyede yoruq körgen.

Ablet semetning bildürüshiche, tomas xoppé eyni waqitta shinjang pédagogika uniwérsitéti teripidin pexriy proféssorluqqa teklip qilinghan. Halbuki, u sehnige chiqip pexriy proféssorluq kinishkisini alidighan waqitta köpchilikke söz qilip buni qobul qilishni xalimaydighanliqini bildürgen. U özining ret qilish sewebi heqqide toxtilip mundaq dégen: «mushu tupraqning igisi bolghan yerlik millet – Uyghurlarning til-Yéziqida ders ötüsh cheklengen bir uniwérsitétta herqandaq shan-Sherepni ret qilimen!»

Melum bolushiche, shundin kéyin tomas xoppé ependi shinjang pédagogika uniwérsitétigha ders ötüsh üchün qayta teklip qilinmighan. Uning uyghur éligha dawamliq bérip ilmiy tekshürüshlerde bolush imkaniyitimu axirlashqan.

Doktor ablet semetning bildürüshiche, tomas xoppé mundin birqanche yillar ilgiri gérmaniyening brémén shehiridiki öyidin yelkenlik kéme bilen déngiz sepirige atlanghan. Déngizda yelkenlik kéme bilen seper qilish uning yene bir qiziqishi iken. U baltiq déngizida seper qiliwatqan mezgilde tuyuqsizla ghayib bolghan. Aridin ikki ay ötkende uning jesiti shiwétsiyening jenubidiki déngiz boyidin tépilghan. Uning yelkenlik kémisi pachaqlinip ketken. Saqchi terep shunche tekshürüpmu uning ölümining sirini yéshelmigen.

Yazghuchi zordun sabir bilen chongqur dostluq rishtisi ornatqan, uyghur xelqini yaxshi chüshinidighan shundaqla uyghurlar üchün kökrek kérip heq gepni qilalighan bir gérman alimining hayati ene shundaq axirlashqan.

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: