Pelesepe, étika(exlaq) we diniy qarashlirimizni islah qilayli!

yusuf-has-hacib-ve-mutluluga-giden-yol-kutadgu-bilig

Biz hazir kolliktip halda özini öltürüwélish üchün kétiwatqan bir qewimge oxshap qalduq.21-esirde turup, dunyadin bixewer ottura esirning zéhniyiti bilen yashawatimiz.Bundaq bolishidiki sewepning biri yershari xaraktirliq yoshurun küchler öz menpeetliri üchün millitimizni maymundek oynatmaqta, ikkinchisi tarixtin kelgen dunya qarashlirimiz, qimmet qarishimiz we éstitik qarashlirimiz zamanning arqisida qaldi, bek konirap ketti, riqabet we tehditlerge berdashliq bérelmeydighan halgha chüshüp qaldi.
Hemmidin yaman bolghini Uyghurlar xitay hükmaranliri (emeldarliri+bayliri) we xelqaradiki ular bilen éghiz burun yalishidighan ish birlikchilliri teripidin pilanliq, sistimiliq we nishanliq halda bésip turush chare bolmighanda yoqutiwétish objekti bolup qaldi.Ular bizni, wetinimizni, maddiy we meniwiy bayliqlirimizni bizning xewirimizde yoq öz-ara texsim qilishiwélip baridu.Ular yene bizning xewirimizde yoq bizni erzan élip, paydisigha sétiwitip baridu!
Biz xupiyane halda medeniyet jehettin bek arqida qoyulduq.Özimizge körülüp baqmighan shekildiki paydisiz bir hadisilerning yüz bériwatqanliqini hés qiliwatimiz, emma ang sewiyemizning töwenlep ketkenligidin zadi qandaq hadisining yüz bériwatqanliqini eqlen chüshünelmeywatimiz.Bizge qarshi xitaylar arqa-arqidin dewlet térori arqiliq ishlewatqan jinayetler, xelqimizge tebiyi bolushqa tigishlik hadisidek tuyulidighan bolup ketti.Köreyli we sözleyli dések köz we aghzimimizni achalmaydighan, mangayli yaki alayli dések qol-putimizni herketlendürelmeydighan bolup qalduq! Bizge bu jehettin yardem qilidighan bir dewlet yoq. Biz dunya qarishimizni, qimmet qarishimizni we éstitik qarishmizni bashtin boygha yéngiliyalmisaqmu bashqa milletlerning pelesepe, exlaq we din heqqidiki bizge uyghun kélidighan zamaniwiy iddiylirini millitimizge aqturalaydighan ziyalilar qoshunimiz bar. Biz alma pish, aghzimda chish, dep olturghan bilen jan helqumgha kélip qaldi.
Pelesepiwiy, exlaqiy we diniy qarishmizni islah qilalaydighan turup, islah qilishni bashlimay yene 10-20 yil mushundaq bir ish qilmaywatamdimizkin dések qiliwatqandek, qiliwatamdimizkin dések qilmaywatqandek ötüp ketse millitimiz qutuldurghili bolmaydighan hangning ichige chüshüp kétidu.
Bashqiche qilip éyitqanda millitimizni teshkil qilghan yoquri drijilik ziyalilardin addiy awam puqralarghiche bolghan yette yashtin yetmish yashqiche bolghan insanlarning hemmisi milliy mawjutluqimizni qoghdap qélishta yaramliq bir esker süpitide bu qurulushqa qatnishishi, öz rolini jariy qildurushi lazim! Ziyalilar bu meselide awam-puqralargha ülge yaritip bérishi kérek!
Biz 10 kitap sétiwalsaq, yazsaq, terjime qilsaq, neshir qilsaq yaki oqusaq choqum hemmisi bir nersige ayit bolmisun! 10 kitap 10 nersige ayit bolsa téximu yaxshi.
Meselen:birinchisi dingha, ikkinchisi tarixqa, üchünchisi en-enege, törtünchisi örpi-adetke, beshinchisi qayide-yosungha, altinchisi pelesepege, yettinchisi edebiyatqa, sekkizinchisi sennetke, toqqutunchisi yémeklik we saghlamliqqa, onunchisi ilim-pen we téxnologiyediki yéngiliqlar …qatarliqlargha ayit bolsun.
Biz yoqurda tilgha alghan penlerge ayit bilimlermu milliy hayatimiz üchün manta, polo, kawap, shorpa, qazannani, samsa, narinchöp, leghmen, chöchüre we gürüchash qatarliqlardek muhim.Kitap oqush hazir biz üchün inqilap qilishtinmu muhim.Kitap oqushta awal özimizning tilida chiqqanlirini andin qérindash milletlerning tilida neshir qilinghanlirini, andin özimiz tarqilip yashawatqan 50tin artuq dewlet(Millet)ning tilida neshir qilinghanlirini hetta xitay tilida neshir qilinghanlirini tallashqa bolidu.Insanning pikir qilish yoli özgermey turup teqdiride özgürüsh bolmaydu.
Kitap oqush özini bir Uyghuristanliq dep qarawatqan herqandaq adem balisining jiddiy qilmisa bolmaydighan ishi bolup, her ailide bir ishkap kitap, her ademde kam bolghanda özi yaxshi körüdighan 10 dane kitap, her kenitte bir kichik tiptiki kütüpxana, her yézida bir ottura tiptiki kütüpxane, her nahiyede bir chong tuptiki kütüpxana berpa qilishmu meschit we jame salghandek muhim bolup, uni estayidilliq bilen pilanlash lazim.Kitaplarning saghlam menbedin bolishigha kapaletlik qilish, oqush, ügünüsh derhal ügengen bilimlerni öz-ara aqturush we paylishish kérek.Telim-terbiyeni peqet mektepkila we eneniwiy qayide yosunlar hakim-mutleq bolghan aililergela tashlap qoymasliq lazim. Nan yoq bolsa wujut, kitap yoq bolsa rohning ölidighanliqi shühbesiz bir heqiqet!
Eger biz Uyghurlar kitab we kitap oqushni özimiz amraq yémeklerdek muhim dep qarimisaq, uzaqqa qalmay Mungghul, Manju we tungganlardek özi ölüp ismi qalghan muziy millitige aylinip qalimiz.Biz Uyghurlar ang-sewiye jehette intayin arqida qalduq.Hetta dewatqan geplirimizni bezilerimiz paydisi yoq quruq gepler, déyeleydighan bichare halgha chüshüp qalduq.Weziyet xuddi urush yilliridek jiddiy.Dunya intayin tiz tereqqiy qilip, ilgirki gosh kallimiz we bir-qanche weten we millitini tonumaydighan aqsaq-cholaq ziyalilirimiz we weten-millet xizmitini gunah deydighan bir qisim diniy ölümalirimiz arqiliq chüshüneleydighan halettin allaburun özgürep ketti.
Bu halimiz bilen Ispaniye yazghuchisi Sérwantisning esiridiki Donkishottek shamal tügminige hojum qilidighan, Xitay yazghuchisi Lushunning esiridiki AQ dek inqilap qiliwatimen, dep qoynimizdiki pitni élip meze qilip chaynaydighan, millet üchün dep milletke, weten üchün dep wetenge ziyan salidighan bolup kettuq.Sewep sawatsiz kishillirimizdin tartip alimlirimizghiche qap-qarangghu bir zindanda, dunya mushu dep yashawatimiz.Meselige yene miyigghida külüp qoyup yashawersek aqiwitimiz intayin yaman bolidu.Qul qilinghanlarning tebiyiti aldinish, buzek qilinish, xorlinish we ölümge telpünüp turidu! Hür insanlarning tebiyiti küresh, muhabbet, hayat we erkinlikke telpünüp turidu!Küchiyish, yolini tépip méngish, ghelbe qilish mushu herketni bashlap on yildin yigirme yilghiche riyalliqqa aylinidu! Ottuz yilghiche merkiziy asiyada yaponiyedek küchlinidighan ilghar bir Uyghur dewliti qurulidu!
Herqandaq bir ademning milletning maawjutlughi üchün oynaydighan muhim bir roli bar! Shek-shühbesizki ular özliri oynaydighan eshu rolning mutexesis we alimliridur. Hemme ademge ulardiki bu talant, xislet we qabiliyetni hés qilduralisaq, düshmen milletler bizge érqiy we kultural qirghinchiliq qilish u yaqta tursun, bedinimizdin bir tal tükümiznimu yulalmaydu. Biz birlikte bu herket üchün ghayet zor qoshun berpa qilayli!
Bu peqet ang mesilisi bolup, aile, mektep we jemiyetning angliq öz-ara maslishishi bilen toluq emelge ashidu. Biz özimizge özimiz yardem qilmisaq bashqilar bizge hergiz yardem qilmaydu.Biz pelesepe, exlaq we diniy qarashlirimizni millitimizning érqiy alahiydiliki, enenisi we örpi-adetlirige uyghun shekilde zamaniwiylashturmisaq uzaqqa qalmay özimizni özimiz öltüriwalghandek qorqunchluq bir téragédiye meydangha kélidu. (K.Atahan)

****
11.12.14 Gérmaniye

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: