Zulumgha Qarshi Turushning Yolliri

Zulumgha qarshi turushning yolliri-1


Zulumgha qarshi turushning yolliri-2


Zulumgha qarshi turushning yolliri-3

Ustaz Adil Abdulghopur Ependi Bilen Söhbet

 

Xitay Türmilliridiki Iskenjiler-1

Xitay Türmilliridiki Iskenjiler-2


Xitay Türmilliridiki Iskenjiler-3


Xitay Türmilliridiki Iskenjiler-4

Xitay Türmilliridiki Iskenjiler-5

Xitay Türmilliridiki Iskenjiler-6

Xitay Türmilliridiki Iskenjiler-7

Xitay Türmilliridiki Iskenjiler-8

Xitay Türmilliridiki Iskenjiler-9

Xitay Türmilliridiki Iskenjiler-10

Mezlum Milletning Qehrimanini Hichkim Öltürelmeydu!

Untup qalmasliq kérekki bizdek bir mezlum milletning qehrimanini hichkim öltürelmeydu! Uyghurlarning shiryürek Oghlani Abduraxman millet bilen menggülük teng yashaydu!

10945621_935513436491572_2485949750411949163_n

Sépil We Sépil Mentiqisi

Kitab oqush tesiratimdin tamche: en’ene we étiqad heqqide oylighanlirim
-” Ademdin haya ketse, ornigha bala kélur”Uyghur ata sözliridin

Abdurahman Ablikim

Burunning burunisida biz yawayilarche , herxil xéyimxeter ichide , özimizning kimlikinimu bilmey nadanliqta yashawatqan chéghimizda bir ulugh adem hayatliq makanimiz we tinch- amanliqimiz üchün bizge’eng mustehkem sépil sélip bergeniken . Sépilning üch teripi intayin xeterlik deryalar bilen qorshalghan bolup, bu heywetlik sépil deryalardiki zeherlik dutning bizni zeherlep qoyushidin,kelkün kelgende bolsa deryalar téship bizni gherq qiliwétishidin saqlash üchün soqulghaniken ulugh adem bizni menggü sépilni qoghdashqa, sépildin chiqmasliqqa dewet qiptu. Shundaq qilghandila’elde tinch- eminlik we beriket bolidighanliqini éytiptu. Ulugh ademning déyishiche,bu sépil intayinmustehkem we bixeter bolup, biz izdeydighan nersilerning hemmisi sépilning ichide bar iken. Uzati mubarek yene bu sépilning düshmini sépilni yalap aqidighan eshu xeterlik deryalardur, deptuwe yene sépilning derya yalap-chéqip aqidighan yerlirini qandaq puxtilash charilirini ügitip qoyupbiz bilen xoshlishiptu.
Shundin bashlap biz bu sépil ichide bixeter- xatirjem, inaq, bexitlik yashaptuq.ulugh ademningnesihiti boyiche sépilni mezmutlashni üzüldürmey dawam qiptuq. Bizdiki bu bexitlik hayat talay yillar dawamlishiptu. Kéyinche, bara- bara sépil sirtida yene bashqa sheherlermu qurulushqa bashlaptu.zaman özgiriptu. Sépildiki bezi ademler sépil sirtidiki sheher kishilirining bashqiche bir xil erkin turmush kechüridighanliqini,ular sépilni qorshap turghan deryalarda er-ayal démey üzüp oyun- tamasha, ishqiwazliq qilishidighanliqini körüptu. Ulugh kishi: bu deryalarning süyi bekmu xeterlik, ularda éqiwatqini su emes eyish- ishrettin aqqan qan- yiringdur, dep nesihet qilghaniken.
Uzun yillar dawamlashqan tinch- eminlik bu nadanlarni bixudlashturghachqa ular kelgüsixiyimxeterni untuptu; Gheplet perdisi közlerni tosuwélip deryadiki qan- yiringni süzük suqilip körsitiptu. Shuning bilen ular birlep- ikkilep sépildin chüshüp deryada chümülüptu. Ularderya süyide özlirini tolimu erkin- hozurluq sézishiptu. Yillar- qernelerning ötüshige egiship bu nadanlarning sanimu köpiyiptu.ejdatlar nesihitini untushqa bashlaptu.sépildin chüshken ademlerning köpiyishige egiship ular chüshken jay shora boptu. Bu nadanlar shorini étishning ornigha talaghachiqishimizgha emdi asan boldi, dep xush boptu. Axiri bir küni sépilning bir teripi örülüp chüshüptu. Derya süyi sheherge bésip kiriptu. Kishiler emdi deryalarning öz ishikliri aldida aqqinidin shadliniptu. Gerche beziler derya süyide éqip kétip tursimu héchkim ibret almaptu.waqitning ötüshige egiship derya ulargha qorqunchluq tuyulmaydighan boptu.deryadin chiqqan zeherlik dut ularning eqlini késiptu. Shundaq qilip tola kishining deryagha bolghan köz qarishi özgirip sépilning ehmiyitini untuptu; Sépilni puxtilash ishi tashlinip qaptu. Gerche bezi eqli oyghaq,imani kamil kishiler sépilning ehmiyitini estin chiqarmighan,sépilni mustehkemleshni dawam qilip kelgen bolsimu hemme adem bille qilmighachqa héch ishni bashqa élip chiqalmighanni az dep öz qérindashlirining mesxirisige uchraptu. Yene talay yillar ötüp sépilning ikkinchi, üchinchi bölikimu
Örülüp chüshüptu. Eqil- hoshi jayida kishiler qayghurghan bolsimu amalsiz qaptu. Shundaq qilip kishiler sépilning yoqap kétiwatqanliqini tuymayla qaptu. Sépilning yoqap bérishigha egiship ademlerdin insab, diyanet, sherm- haya, yurttin beriket kötürülüp, niza-adawet, jenggi-jédel,oghri-yalghan, zinayi- haram, benggilik bash kötürüp, yoqumluq késel, aghriq- silaq awup kétiptu.rohi saghlam,tendurust ademler az qaptu. Deryadin kötirilgen zeherlik dut ademlerni séhir-lep, dillirini kor qilip, ongni tetür, rustni qingghir körüdighan qilip qoyuptu. Lékin talay kishiler bu apetlerning sirini bilelmeptu. Bilgenlerning gépige etraptikiler ishenmeptu.
Kéyin sépilning bir bürjikila qaptu. Shu bürjekke qarap nurghun kishiler yenila özini sépildiki’ademler deydiken. Lékin bu kishilerning sépil sirtidiki ademlerdin qilche perqi yoq iken.biz hemmimiz özimizni sépil ichidiki ademler deymiz. Lékin qéni bu sépilimiz? Peqet örülüpchüshey dep qalghan sépil parchisi bilenla özimizni sépil ademliri diyelemduq?
Hazir aldimizda ikki yol turuptu. Biri, esli tebi’itimizdin yatlashqan, saxtiliq, eqide- étiqadsizliq, riyakarliqtin bulghan’ghan wujudimizni paklap özimizni heqiqiy tonush; Yene biri,gumrahliq yoligha méngip axiri bir küni deryagha gherq bolush. Yaki bolmisa ikki putimiz görge sanggilighanda andin deryaning mahiyitige yétip, sépilimizge séghinish.
Derya bizge qarap étilmaqta. Nadan kishiler deryada éqiwatqini hayatliq süyi dep qarimaqta. Sé-pilning axirqi bürjiki örülüp tügimekte… az sandiki bir qisim kishiler sépil soqushbilen aware. Lékin ular derya dolquni aldida halsiz we ajiz…
2000 – yil sintebr, sdnéy

——————————————————————————————————————————————

15577_935513416491574_2305970945799286318_n

Türkiye awazi radiyosi xewiri: asiya boks chémpiyoni, uyghurlarning pexirlik oghlani Abdurahman Ablikimning wapati dunyaning her qaysi jaliridiki uyghurlani chongqur qayghugha chömdürüpla qalmastin, belki öz nöwitide yene abdurahman ablikim heqqide qaytidin oylunush, uning milliti we wetinige bolghan chin söygüsini ülge qilish, ish – izliri we töhpilirini eslesh dolqini qozghaldi.
Bu ariliqta uyghurlarning pexirlik chémpiyoni merhum abdurahman ablikimning yalghuz düshmen’ge mush étishtila emes, qelem ishlitishtimu yétiship qalghan uyghur oghlani ikenliki otturigha chiqti. Uning 2000 – yili sidnéyde yazghan «sépil we sépil mentiqisi» namliq maqalisi ijtima’y taratqularda keng tarqaldi we yuqiri baha, inkaslargha érishti.
Yoqurda  uyghurlarning pexirlik oghlani abdurahman ablikimning qelimidin «sépil we sépil mentiqisi» namliq maqalisini TRT Uyghur seyipisidn élip diqqitinglargha sunimiz

——————-Tengritagh Akadémiyesi

25.01.2015  Gérmaniye

 http://tengritagh.org/2015/01/25/uyghuristanning-pexirlik-bokis-chempiyoni-abdurahman-ablikim-we-qelem/

Awamgha Paydiliq, Biterep we Musteqil Insan

10314686_10203542778870963_7740176706501745018_n

Birmu eqilliq ademdin yéngilip baqmiding, birmu nadanni yéngip baqmiding!

———–Yunan peylasopi Aplaton

Meningche awamgha paydiliq, emma hichkimning bolmighan adem- Ali Qurban ependi. Uyghur jemiyiti uning otturgha chiqishi bilen xuddi uzaq esirlik bir boshluq toshquzulghandek hésiyatta bolldi.Ali Qurban ependi bir tereptin tuxumdin tuxum sizishni ögünüp, yene bir tereptin tuxumni chéqip, uning bilen sunuq dillargha melhem boliwatidu we hichkishi hazirghiche binormal sanimighan we bundin kéyin xelqimizning mewjut bolup turishi üchün tehditke aylinip qalghan bir késelni dawalawatidu.Ali Qurban ependi yéngiliq yaratti, alqishlandi we ghelbe qazandi.
Hürmetlik Ali Qurban ependige apirin,Kitapxanlar aldida hetta isim familisinimu qorqup yazalmighan hesetxor tenqitchilerni quchqachtek sayritiwitiptu.Ularningche Ali Qurban ependi”akadimik” emesmish. Tenqitchilerning “akadimik” dégen sözining lawziliqidinla ularning qanchilik heset otida köyiwatqanliqi we tenqitning meqsidining yaxshi niyette bolmaywatqanliqi bilinip turidu.
Xelqimiz Ali Qurban ependining otturgha chiqishi we xelqimizning qizghin qollishi bilen millet uzaq yildin béri kütiwatqan bir muellimge, muellim 24 saet xizmitini qilsimu charchimaydighan bir xeliqqe irishti. Bundaq bir shexisning Uyghur medeniyet saheside yétiship chiqishi mölcherdikidin 30 yil kéchikip ketti.Shundaqtimu millitimiz eng éghir meniwiy kirsizqa duch kelgen nazuk bir dewirde Ali Qurban ependidek bir shexsiyetning dunyagha kilishining özila medeniyet saheimizdiki közni qamashturidighan muweppeqiyet!
Méningche Ali Qurban ependi pelesepichi yaki Logikichi emes. Ali Qurban ependi undaq sapasi töwen, dogma(kitabiy) yazmilarning igisige oxshap kétidighan xata mesulat(késel)larni we kolliktip uzaqqa sozulghan jahalet ichide qalghan bimarlarni pendin tashqiri alahiyde mitod bilen dawalaydighan shamangha oxshap kétidighan bir pissixotérafist yaki bir pissixoanalitiker.Ali Qurban ependining qiliwatqanlirini pissixologiye, sotsologiye we exlaqshunasliqqa ayit keng türde bilimi bolmighan adem qamlashturalmaydu.Ali Qurban ependining sözlewatqan liksiyeliri chaqmaq tizligide tiz özgirep kétiwatqan, riqabet we rehimsiz küresh bilen tolghan bügünki dunyada xelqimiz jümlidin kélichigimizning xojayinliri bolghan yash-ösmürler üchün kam bolsa qettiy bolmaydighan bir boshluqni tolduriwatidu.
Ali Qurban ependining tirnaqtin kir izdeydighan kitap artilghan ishekke oxshaydighan bilermenlerge estayidil inkas qayturmaydighanliqini bilimiz! Chünki u Uyghuristan jemiyitige eng uyghun kélidighan alahiyde bir Sotsolog süpitide jemiyitimizde bolupmu medeniyet muhitimizda saqliniwatqan illetlerni qandaq qilip saghlamlashturushning usullirini bashqilardin obdan bilidu.
Ali Qurban ilim sahesidin chiqqan bir duaxan, bashqiche éyitqanda ilim sahesidin chiqqan bir shaman! Shaman yaki duaxan eslide kam, kaman yaki shaman déyiletti.Kéyinche duaxan we baxshi dep ayrim atalidighan boldi. Ular dingha asiyliq qildi déyilip qarilinip, radikal qarashtikiler teripidin Ali Qurban ependige oxshash chetke qéqildi.
Shaman yaki duaxanlar muqeddes kitaplardin parche we ustazidin udum qalghan dualardin, uningdin bashqa yerlik pissixik we maddiy tibabettin paydilinip késel dawalaydighan doxturlardur.
Ali Qurban ependimu ziyalilar arisidin yétiship chiqan tebiyi talant we kitabiy bilimlerge tayinip, kolliktip we shexisler ihtiyaj boliwatqan yoruqluqni zamaniwiy jahalet ichige taritidighan tarixtikidek kishilerning künimizdiki wekilidur.
Hemme ademning Yunan we Awropa pelesepiside éytilghandek we hich bolmighanda séning yaki méning nezirimizdikidek bolishi hergiz shert emes. Bezide El-Farabiydek, bezide Segmund Freudtek, bezide Babarehim Meshreptek, bezide Frederih Netchidek, bezide Ahmet Yeswiy hezretliridek ademlerning arimizdin chiqip qélishi tebiy ehwaldur.
Ali Qurban ependi ming yil oqusimu xelqige qildek paydisi yetmeydighan miwisiz derexlerge hergiz oxshimaydu.Ali Qurban ependige ilham béringlar, qollanglar, bashqa birsi emes özi, peqet özi bolup yashishigha we téximu takammullishishigha semimiy yardem qilinglar!Men uni jiddi tépilghanda derhal jangha esqatmaydighan Pelesepe we Logikigha ayit bilimlirini bir kéchide untup kétishke dewet qilimen!(K.Atahan)
*****

12.01.15 Gérmaniye

China police nab 10 Turks who may have assisted Uighur terror suspects

SHANGHAI, Jan 14 — Police in Shanghai have arrested 10 Turkish nationals suspected of supplying fake passports to ethnic Uighurs from China’s far-western region of Xinjiang who were described as terror suspects by state media. Hundreds of people have been killed in resource-rich Xinjiang, strategically located on the borders of central Asia, in violence in the past two years between the Muslim Uighur people who call the region home and ethnic majority Han Chinese. Another 11 people, including nine Xinjiang “terror suspects”, were also detained in November while trying to leave China after paying 60,000 yuan (RM34,681) for altered Turkish passports, the state-run Global Times newspaper reported. The Chinese foreign ministry and the Turkish embassy in Beijing did not immediately respond to requests for information about the case. The paper said terrorism-related audio and video materials were found among the suspects and that some had been bound for Syria, Afghanistan and Pakistan. In October, Malaysian authorities detained 155 Uighurs in Kuala Lumpur who were carrying Turkish passports suspected to be fake. Separately, authorities in Xinjiang announced that people buying fireworks for Chinese New Year would have to register using their ID cards, the China Daily reported late yesterday. The move was meant to prevent terrorists from obtaining raw materials to make explosives, it quoted Li Jianghui, an official with Xinjiang’s work safety department, as saying. Fireworks shops must record the variety and number of products bought by each customer, he said. Islamist militants from Xinjiang have been blamed by the government for attacks elsewhere in China, including Beijing. A group of “mobsters” on Monday tried to set off an explosive device in a business district of Xinjiang, prompting police to shoot dead six of them, the local government said. — AFP – See more at: http://www.themalaymailonline.com/world/article/china-police-nab-10-turks-who-may-have-assisted-uighur-terror-suspects#sthash.MZL122q8.dpuf

Atam we Kartal Chüjisi

Ata! Séni séghindim, Séni séghiniwatimen, Séni menggü séghinimen!
Baba! Seni özledim. Seni özlüyorum. Seni sonsuza dek özleyeceğim!
Father! I have missed you. I do miss you. I shall forever miss you!
—————-————————————–
Atam Ümer Yasin méning dadam, tunji we axirqi ustazimidi. U belki men menggü körelmeydighan yerge ketti, bu manga hemmidin yaman elem boldi!
Wetendin ayrilghanda uninggha “Atahan könglüngni yérim qilma, oghlung eng köp bolghanda 8 yilda qayitip kélidu”, degenidim.U eyni chaghda késel idi.Wedimizge asasen méni tolimu teste saqmu-saq 8 yil kütti.Oghlini bir qétim körüwélish arzusigha yételmidi.
Atam Ümer Yasin orunup baqti kélelmidi, menmu baralmidim! Axiri millitimiz we ailimiz üchün eng taleysiz bolghan 2009-yili Allahning rehmitige qawushti!
Atam Ümer Yasin Uyghur zamaniwiy maaripining bayraqtari, ot yürek milletperwer shair Memtili ependining tuqqini we oqughuchisi, milliy qehriman Heyrulla Nizamidin ependining ataq balisi we oqughuchisiidi.
Atam Ümer Yasin wapat bolup 5 yildin kéyin, uning hayat chéghida eng yaqturup keygen bir qur kastum-burulkisi, koptisi we galastuki, u kélip körüp kétishni arman qilghan tunji perzenti, oqughuchisi, iz basari we jan-jigiri oghli yashawatqan Gérmaniyege yétip keldi.Men yürekni qan qilidighan hesret we nadamet bilen uni kéyip, galastukni taqap özemge-özem essalamu eleykum Ata, xush kepsiz öyge kiring, dédim.Eger kéyimler kelmigen bolsa qachanghiche hayatning bu bihushchiliqida yashaytimkin tang bilmeymen.
Biz deslepte bir meydan xetme quran qilghandin kéyin, qayide boyiche tinchliq-amanliq sorashtuq we özemni dadamdek egeshtürüp öyini aylandurdum.Ata bu sen téxi körmigen newrilliring, qara ularni körgenting,emma chop-chongla bolup ketti, mana bu bizning bayraq, qara bu bizning kompeyuter, qara bu bizning yataq öy ,qara bu bizning saray öy, quyash kötürülgende uning nuri deslepte bu penjiridin chüshidu, qara bu kitap ishkawi, biz namazni bu yerde oquymiz..,
Biz bir-qanche kün mana mushundaq paranglashtuq,hal-mung bolduq, dertleshtuq, bille olturup bille qoptuq. Men qanche yildin béri özemni adem emes matériyaldek yaki asmandin tokkide chüshüp qalghan tashtek we yaki yerdin ünüp qalghan bir ösümliktek oylap yürgentim.Emdi qarisam menmu insan oghi ikenmen.Méningmu Ata-anamning barliqini xatirlidim.Men uningdin bu qeyer men kim, dep soridim, u yéziq üstilide turghan bürküt chöjisining béshi we kökte kérilip turghan qanitini siylap turup, bu gérmaniyediki artush, sile mening chüjem, dédi. Men atam bilen mushu terzide bolsimu uchrushup, andin uninggha atap yézilghan bu tunji eserge qelem tewritiwatimen.
Atam Ümer Yasinning pütün hayati ejdatlar kötürgen meripet meshelini jan tikip qoghdash we kéyinkilerge miras qaldurush bilen ötti. Atamning pütün hayati Uyghur maaripini perwish qilish, qoghdash we güllendürüshke béghishlanidi.Atamning pütün hayati peqet jénini jan itidighan janiwarlarni emes, millet qeyerde ihtiyajliq bolsa shu yerge barliqini béghishliyalaydighan pidakar ezimetlerni terbiyeleshke béghishlanghanidi!
Atam Ümer Yasin 1958-yili Artush Darilmuelliminni püttürgendin bashlap, 1998-yilighiche 40 yil mektep dériktori, qoshumche matématika we edebiyat oqutquchisi bolup ishlidi.Uning oqutquchiliqtin bashqa, Doxturluq (Atisidin udum qalghan ailiwiy retsip arqiliq adem we haywanlarning bedenining siritidiki herqandaq ösme késelliklirini yerlik usulda opiratsiye qilip dawalash), binakarliq, sirchiliq, eynekchilik, neqqashliq we baghwenchlik hüniri baridi.Uningdiki nahayiti üstün teshkillesh qabiliyiti, oqush püttürgen yilidin bashlap, bir ömür mektep dériktori bolup xizmet qilishqa sewep bolup qaldi!
Atam Ümer Yasin aq-sériq, közi köküsh, chach-saqalliri qongur, orta boy bir kishi bolup, hayati boyi xuddi méngip yürgen bir mekteptek etrapqa bilim we hüner uruqini chéchip, xeliq arisida yoquri abroy qazandi.Shundaqtimu kemter we kichik pielidi.Atamning bu teripi, jemiyet we ademlerge toxtimay yoquridin qaraydighan anamgha bir ömür yarimay ketti.
Men közümni yumup uni oylisam, xiyalimgha dayim qarangghuluq we buranchapqunlarda qeyserlik bilen uchiwatqan bir Kartal kélidu.Men uningdin, u méning atam bolghanliqi üchün emes,belki bir ömür shertisiz we tamasiz weten-millet üchün xuddi qarangghuluq we buran-chapqunlargha bash egmey küresh qilghanliqi we méning tunji hem axirqi ustazim bolghanliqi üchün pexirlinimen!
Biz 6 bala uni atahan, anamni anahan dep xitap qilattuq.Atamning erkiletme ismini, uning menggülük hürmiti üchün texellus we famile namim süpitide qolluniwatimen.Artushta peqet biz 6 perzent emes, dadamning birge ishligen kesipdashliri, balliri dadamda oqughan ata-analar we dadamda oqughan oqughuchilarning hemmisi u addiy oqutquchidin eyminetti, tep tartatti we qattiq hürmetleyti.
Hemme adem uni ismi bilen emes “Deriktor” dep chaqrighanda biz 6 qérindash, dadam dunyadiki pütün mekteplerning Dériktori oxshaydu, dep xata oylap qalghanikenmiz.Eslide bashqilarning dadamning ismini atimay, dayim Dériktor, dep xitap qilishi, uning Memtili ependi we Xeyrulla ependining rohini yüdüp, pidakarliq bilen milletning chakiridek xizmet qilghanliqidaiken!Biz uni bekla kéchkip chüshenduq!
Atam Ümer Yasinning wapati Artush xelqige ushtumtut bolup qaldi, Artushluqlar uning bundaq aldirap kétishini xalimayti. Atam Ümer Yasin wapat etkende xitay hökümiti, uning öyige 200 métir kélidighan Artush merkizi jameside namizini chüshürüshke ruxset qilmidi.Méning sewebimdin xitaylar teripidin qattiq qiyin-qistaqa élinghandin kéyin, qorqup kétip zuwani tutulup qalghan dadam, shu hadise yüz bérip 5 aydin kéyin, yurt xelqi, mehriban anam we qérindashlirimgha bir éghizmu gep qilalmay bizdin ayrildi.
Xitaylar shu qétim yeni 2008-yili 11-ayda dadamgha tehdit sélip:Hemmini qilghan sen! Balang aghzini yumsun, qongini qissun, singgen nénini yésun, dep sanga köp qétim agahlandurduq.Anglimiding, anglimasliqingda qandaq bir sewep bar, bizge éyit!Yaki sende dewletke qarshi chiqalighudek bir möjize bar bolsa unimu éyit, sinishp baqayli, eger undaq bolmisa bu ailidikiler hoshunglarni yighinglar, oghlungning küni az qaldi, biz uni ya bu xil yaki u xil shekilde yoqutimiz, dégenidi.
2009-yili 10-ayda yeni dadam wapat étip 7 aydin kéyin xitaylarning dégen ishliri rast dégendek yüz berdi.Frankfurttiki teshkilatimiz taqaldi, sebdashlirimiz we dostlirimiz tarqap kétishti, men Korash Atahan, Gérmaniye tarixida tunji qétim Frankfurtta xitaygha qarishi 1000 kishlik namayish teshkilligen künüm, Frankfurt merkizi jameside Uyghurlarning qatili Wang Lechuendinmu xeterlik düshmen, dep élan qilindim.
Rast dégendek uningdin kéyin béshimdin ötüp ketken ishlar nahayiti köp boldi!Küresh Küsenning néme üchün ölgenlikini yaq weten üchün wetende néme üchün milyonlighan kishining shehid bolghanliqini chüshendim.Dadamdin ayrilip qélip özemge dada bolup yashashqa, özemge özem yighlap, özemge özem teselliy bérishke mejbur boldum!Rastini désem bügüngiche dadam heqqide (Ata bu meselide men sizdin kechürüm soraymen!)bir misramu yazmidim, dayim weten-millet üchün qelem tewrettim.Dadamning wapatini anche dawrang qilmidim, chünki shu yili qirilip ketken minglighan munewer qiz-yigitlirimizning ölümi aldida atamning ölümi hich ish emesidi.Yüzligen maqala yazdim. Sewep 2009-yili we uningdin kéyin weten-millet üchün qurban bolghanlar heqqide we ularning ghayisi üchün yézish, atam heqqide yézishqa qarighanda muhimidi.
Men atam ichimde yashap, barliq ishlirimgha qumandanliq qiliwatqandek hés qilimen. Eger undaq bolmighan teqdirdimu, men uning pikiri, yoli we ghayisining dawami bolup qaldim!
Men weten, dégen sözni eng deslepte uningdin anglidim, milletning némilikini uningdin chüshendim, Abduhaliq Uyghuri, Memtili Ependi we Lutupulla Mutellip qatarliqlarning kim ikenligini uningdin ügendim.Hilimu isimde, Ata bizning bayriqimiz yoqmu?!déginim.U bosh gep qilingla Küreshchan (U méni sile deyti, Küresh démey Küreshchan deyti!Undaq diyishide alahiyde sewep baridi.Artushta dostini sile deydu, Küresh démey Küreshchan déyishidiki sewep Küreshke righbetlendüretti.)dédi etrapqa ensizlik bilen qarap.Chünki u yillarda bu paranglirimiz her ikkimizning béshigha chiqatti.Bar, men silerge körsütüp qoyimen, dédi.Bir qétim u bazardin bir dane Badam doppa ekkiliptu, men özige alghan bolishi mumkin, dep perez qildim.Emma u, balam küreshchan bu yaqqa kélingla!,dep méni chaqirdi we doppni béshimgha keygüzüp, mana bu bizning bayriqimiz, dédi.
Men nahayiti uzaq yillardin béri, atamning badam doppini, néme üchün bizning bayriqimiz dégenlikini chüshünüshke tiriship keldim.Emma méni qayil qilalaydighan bir jawapni hazirgha kelgüche tapalmay kéliwatimen.Men doppining néme üchün bizning bayriqimiz ikenligini 40 yildin béri téxiche bilelmigen bolsammu, uni xuddi bayriqimizdek etiwarlap, uning üchün küresh qiliwatimen.Alladin tileydighinim atam bilen axirette bolsimu qanghudek didarlishiwélish, emdi hergiz uningdin ayrilmasliq! Alla rehmetlik dadamning yatqan yérini jennet qilghay!(K.Atahan)
*****
16.11.2014 Gérmaniye 

Uyghur Emeldarlarning Wezipisi Awal Özini Andin Milletni Xorlash

Wetinimiz Uyghuristanda emeldarlar “Oghri qérisa mezin, buzuq xotun qérisa büwe bolidu” dégendek, qilghuluqni taza qilip bolup, bu hamaqet, gol we hangwaqti milletke chandurmasliq üchün azraq ish qilghan boliwalidu.Bu belki ulargha Xitaylarning körsetken eqli yaki ulargha qilghan xeyrixaliqi bolishi mumkin. Meselen Burxan Shehidi,Seypidin Ezizi, Ismail Emet, Tömür Dawamet…qatarliqlarning hemmisi xitayning ghalchiliqini taza qilip, bir puti görge sanggilighanda, millitimiz üchün aza-tola bir ishlarni qilip bergen qiyapette ortigha chiqidu.Lékin chong weziyette hichqandaq özgürüsh bolmaydu. Xelqimizmu ulargha aldinishqa adetlengen. Bu sherepsizler we ulargha xudini bilmey egeshküchiler wetenni azat qilipqu bérelmeydu elbette, bunisi nahayiti éniq.Emma hich bolmighanda Xitay néme dese “lebbey”, “xosh ghujam” dewermigen bolsa, xitaylarning xoriki bunche ösüp ketmeyti.Bichare xelqimiz eshu béjiriksiz nan küchüklirining derdidin téximu köp xorluqqa uchridi…Lenet bolsun!
Adettiki ademler bilip-bilmey bezi jinayetlerni ishligen bolsa kechürüshke bolidu, emma biz yuqurda tilgha alghangha oxshaydighanlar we ularning yantayaqliri neq milliy munapiqlardur…
Dunyada Uyghurdin bashqa herqandaq bir millet hoquq tutup, eshundaq bir maqamgha kelgendin kéyin, biz xeqtek shermendichilik qilmaydu!
Biz Uyghurlardin chiqqan siyasionlar wijdan we ghorurluq bolghan bolsa, xitay ishghaliyitidin kéyin milyonlighan uyghur yashliri qirilip ketmigen, milyonlighan uyghur dunyaning her teripige topidek sorulup ketmigen, qanche yüzminglighan qiz-yigitlirimiz yurt-makanidin ayrilip xitayning türmillirige tashlanmighan, Ilham Tohti we uningdek ziyalilar türmide emes, munberlerde deris sözligen bolatti…
Nimishqa bu weten xayinliri hich ish qilalmisimu xitay her qétim qattiq heddidin ashqanda birer qétim bolsimu jasaret bilen quruq östengge mirapliq wezipisidin istipa bermeydu, nimishqa xitaylar ulardin bir ikkisini milletchi, xitaylargha qarshi inqilapqa qutratti, mexpiy teshkilat qurdi, dep jazalimaydu?!Nimishqa ularning ichidin azatliq küreshlirimizge yol bashlaydighan birer yérim dahi yaki inqilapchi chiqmaydu?!Nimishqa ularning tomuridiki esil qan asanla yündige özgirep kétidu?!Nimishqa 60- yildin kéyin wetinimizdiki xitay ishghaligha qarshi heriketlerde ulardin birersimu yer almidi?!
Nime üchün xitaylar Uyghurlarni bu qeder közge ilmas bolup ketti?!Néme üchün Xitaylar Uyghurlarni adem qatarida körmeydu?!Nahayiti addiy, bizdin yétiship chiqqan kishiler öz millitini özi közge ilmaydu!Ularning adimiyetsizligidin özliriningmu, millitimizningmu dili qattiq azar yidi!
Wetinimizni xitaylar Uyghur aptonum rayoni deydu, millitimizning nopusi 20 milyongha yéqin..Néme üchün bizning emeliy küchimiz Qizilsudiki Qirghizchilik yaki chapchaldiki Shiwe we yaki Qarasheherdiki Tunganchilik emes?!Millitimizdin bashliq chiqsa toxtimay eshundaq mangqurtlar chiqamdu?!
Millitimizning béshigha kéliwatqan bexitsizliklerning hemmisi eshu qaraqursaq, nadan qul tebiyetlik ademlerning kasapitidin boliwatidu, ular weten-milletning aliy menpetini intayin kichik ailiwiy menpetliri bilen tégishiwetti, ular öz xelqini untup, azghine imtiyaz üchün, millitimizni qangqir qaqshatti!Xeliq ularni, ular xeliqni qollimighanliqi üchün hemmimizning inawiti xitayning aldida bir téyin boldi ….Shu wejidin wetende emel tutqan 10 Uyghur bir qazaqchlik bolalmaydu, 100 uyghur bir xitaychilik bolalmaydu! Uyghuristanda 10 ming yilliq tarixi bolghan 20 milyon Uyghurning bezi ishlargha 200 ming nopusi bar boz qir xeliqlirichilik höjjiti yetmeydu! Millitimiz ghem we qayghudin bash kötürelmeydu. Eslide millitimizning inawitini u yerdin bu yerge keltürgenlerdin nomus qilishimiz kérek!Chünki ular peqet nam-emel koyidala bolup, milletning hasharettek qirilip kétishige süküt qilip, qulaq yopurtup yashidi we yashawatidu….Alla jazasini bersun u melunlarning!(K.Atahan)
18.11.14 Germaniye
 

Ular Üchün Ular Boldum

Ularning muhabbetlishishi, ewlat qaldurushishi, tughulushishi, külüshishi, Yighlishishi, öltürülishishi we öltürüshishi méni meptun qilip turidu!
Kökke taqashqan choqilar guwa bolsunki, ularni özümdinmu bekrek söyimen!
Ularni bu tügimes qarangghuluqta bezide ularning arisida yürüp, bezide ulardin yiraq, pinhan we hawaliq yerlerde olturup söydüm.Ularni yighlatqanlarni düshmen tuttum, ularni küldürgenler bilen qérindashliq ornattim!
Ular üchün yette qétim tughuldum!
Ular üchün yette qétim öldüm!
Ular üchün yette deryadin öttüm!
Ular üchün yette dawandin ashtim!
Ular üchün yette qétim köydüm!
Ular üchün yette qétim kül boldum!
Ular üchün yette qétim soruldum!
Ularni bezide yoshurun, bezide ashkara söyüp kéliwatimen.Ularning otida köydüm, ularning süyide aqtim, ularning rohida shadlinip we ularning jismida azaplandim.Men üchün shunche qéyin bolsimu ular üchün hemmidin waz kéchip ular boldum.Ularni bashqilar xarlimisun, aldimisun we buzek qilmisun dep oylap, ular bilen qiyametkiche yashashni qarar qildim!

———-Heqiqet Nuri

*****
07.12.14 Gérmaniye 

Uyghurlarda yéziq we idiqut ma’aripi

Yéziq – medeniyitining birdinbir simwoli, ma’aripining asasiy qorali.

Uyghurlar ottura asiyada yéziq tarixi xéli uzun medeniyetlik milletlerning biri. Uyghur yéziqi yunanliq aka – uka kelir we metudilar (1) ijad qilghan slaywan yéziqidin köp esirler burun meydan’gha kelgen.

Miladining 5 – esirigiche uyghurlarning asasiy yéziqi yénsey (ronik) élipbesi idi, uningdin kéyin bolsa urxun uyghur élipbesi ishlitilgen.

Qedimqi uyghur yéziqida nurghun qoshaq, muzika tékistliri, pédagogikiliq risaliler, menggü tashlar we ilmiy eserler yézilghan. Bu yadikarliqlarning bir qismi zamanimizghiche yétip kélip, uyghur tarixi, medeniyiti we ma’aripining yiraq ötmüshni yorutup bermekte. Qedimqi uyghur yéziqi qoshna milletlerdin mongghullar, manjular, qitan (kidan) lar we naymanlarningmu yéziq ijadiyitige asas salghanidi.

Qedimqi uyghurlarning medeniy – ma’arip hayatida muzika, naxsha we türlük éstétik iqtidar asasiy telim – terbiye wasitiliridin biri idi. Buningdin 1500 yil burun ötken meshhur uyghur sha’iri we küychisi qoghusur altun (507 – 687 – yillar) ijad qilghan dangliq “tura naxshisi” pütün uyghurlar ichide, jümlidin memlikitimiz da’iriside keng tesir qozghighan we esirlerdin bezi wetenperwerlik terbiye simwoli bolup kelgen. Bu muzika tékisti hazir xenzu mekteplirining derslikige kirgüzülüp süyüp oqulmaqta. Hetta yaponiyidimu bu tékist qizghin tetqiq qilinmaqta.

Epsuski, bu muzika derslikining qedimqi uyghur yéziqidiki tékisti bizgiche yétip kélelmigen. Peqet memlikitimizning ataqliq muzika derslik toplamliridin biri bolghan “orda muzika tékistliri toplimi” ichide xenzuche terjimisila saqlinip kelgen. Uning mezmuni mundaq:

Chughay téghi baghridin,

Aqar tura suliri.

Keng dalini purkeptu,

Asman shekli chédiri.

Cheksiz asman, dala hem,

Köpkök déngiz bipayan.

Egiz otlar yelpünse,

Peste migh – migh koruner-

San – sanaqsiz qoy – qulan.

Eger biz qétirqinip tehlil qilidighan bolsaq, bu muzika we naxsha tékistining obraz teswiri, oxshitishliri chongqur telim – terbiyiwi ehmiyetke ige. Buningda uyghurlar (sherqiy turalar) ning dunya qarishi, turmush aditi, tarixiy, jughrapiye menzirisi intayin ixcham we tesirlik qilip teswirlen’gen. Shunga u yalghuz muzika derslikila bolup qalmay, belki qisqartilghan tarix we tebi’et dersliki bolush qimmitigimu ige.

“tura naxshisi” we “erq pütük” bilen bille eng qedimki uyghur yéziqida yézilghan tunji dédaktik eser “chashtani ilik beg” dastani hésablinidu. Bu eser kök türk xandanliqi (552 – 744) dewrining harpisida yézilghan. Uningda yoruqluq bilen zulmet otturisidiki keskin kürةshler bayan qilinidu. Shunga uningda xéli köp terbiyiwi ehmiyetke ige mezmunlar bar.

Qedimqi uyghur yéziqida yézilghan yazma yadikarliqliri uyghur xelqini heqiqiy tarixiy derslik bilen teminlidi. Ulardin meshhurliri: “köl tikin menggü téshi” (732 – yili teklen’gen), “bilge qaghan menggü téshi” (735 – yili), “tunyuquq menggü téshi” (716 – yilliri) we “qutluq bilgeqaghan menggü téshi” (759 – yili) dur.

Yuqiridiki menggü tashlar tezkiriliri eyni zamandiki uyghur xelqining tarixiy hayatini, turmush ehwalini tesirlik we eynen teswirlep bergen. U hem tarixiy derslik qimmitige hem bedi’iy edebiyat qimmitige ige. Bu menggü tashlar tezkirisini yazghan aptorlar shu dewrning ataqliq oqutquchiliri, edibliri we mahir xettatliri idi.

Lékin, uyghurlarda yéziq tarixi bashlan’ghandin kéyin, mektep ma’arip ishlirigha tunji asas sélin’ghan makan turpan idiqut hésablinidu. Idiqut eyni zamanda shةrq bilen gherb medeniyiti bir – biri bilen singiship yughurulghan merkiziy tügün idi. U yerde türlük dinlar erkin pa’aliyet élip baratti, ibadetxanilar quratti, mektepler achatti, kitablar basatti. Uyghurlarning qedimqi tarixida budda kitabliri eng köp yézilip saqlan’ghan jaymu ene shu idiqut idi. Bu yerde tépilghan yazma yadikarliqlar bir nechche tümendin artuq.

Kishiler idiqutni eyni zamanda ottura asiyaning ” yer asti kütüpxanisi ” dep bikar éytmighan. Töwendiki pakitlar bu bahani ispatlaydu:

Bu yerde nisturi (2) diniy eqidisi mezmun qilin’ghan: ” iwan’glum ” (bext sadasi), “sant g’orkining shéhit bolush xatirisi”; Mani dinigha alaqidar eserlerdin: “ikki yiltiz nom “, ” mani murtlirining töwenamisi “, “erq pütük”; Zara ostir (3) (ateshpereslik) eqidisige a’it eserlerdin: “ewliya qesidiliri”; Budda dinigha a’it eserlerdin: “altun yaruq”, “sekkiz yükmek”, “a’itri simit” namliq yigirme yette perdilik drama (4), tarixiy dastan – “maxarabata”; 294 tom 25 kitabni öz ichige alghan “seltenetke yardem bergüchi örnek – tedbirler”; Besh tomluq chong chöchekler toplimi – “penchi tantira”; Edebiy eserlerdin: “etebetul heqayiq”, “izop meselliri”, “oghuzname” hemde besh tomluq riwayetler toplimi; “chastani ilik beg”, “qedimqi turpan qoshaqliri”, “méditsina bilimliri”, “ikki tilliq lughet” we idiqut xanlirining menggü tash xatiriliri, iqtisadiy höjjetler; Ereb yéziqidiki eserlerdin: “tomur tezkirisi”, “tezkiri ewliyalar”, “mérajname”, “köngülname”, “bextname”, “sha’ir harazimi tallanmiliri” we “mewlane lutfi shé’irliridin tallanma”; Buningdin bashqa dédaktik telim – terbiye mezmunidiki edebiy, shé’iriy eserlerdin ” ” axawarka “, ” qalyamqara – papamqara “; Dédaktik nesriy eserlerdin: ” chong maymun patmaral “, ” bextiyar shahzad “, ” ressam bilen yaghachchi hékayiliri ” qatarliq intayin köp eserler yézilghan we terjime qilin’ghan.

Yuqirida tizip ötkenlirimiz idiquttin tépilghan medeniy yadikarliqlarning peqet bir türkümidinla ibaret. Mutleq köp qismi 19 – esirning axirliridin bashlap chet el arxé’ologlirining qoligha chüshüp ketken.

Yalghuz gérmaniyining töt qétimliq arxé’olog etritila bu yerdin élip ketken yazma höjjetler birnechche tümendin éship kétidu! bashqa ellerning élip ketkenliri buning sirtida.

Idiqutta qandaq qilip bunchiwala tarixiy yadikarliqlar meydan’gha kelgen we saqlinip qalalighan?

Birinchidin, idiqutta ma’arip we idé’ologiye erkinliki yolgha qoyulghan, qaysi étiqadqa mensup bolushidin qet’iynezer, u bilim igisi bolsila, bolupmu ewladlarni terbiyiliguchi bolsila hörmetke sazawer idi. Xelqqe menpe’et yetküzgüchi bundaq kishiler “iltebir ” (ilteber) dep atilatti.

Ikkinchidin, idiqutta kitab yézish we köchürüsh eng sawabliq kesip dep qarilatti. Bundaq étiqad “buyan ” (buyan) déyiletti. Mesilen: pütülgen kitablarning xatimiside mundaq sözler alahide yézilatti: ” bu kitabning sawabi aldi bilen xan sariyigha, andin qalsa merhum ejdadlargha we yaru – buraderlerge bolghayler…”.

Üchinchidin, idiqutta bilge kéngishi (ma’aripperwer danishmenler kéngishi) tesis qilin’ghan. Ular derije, unwanlarni belgileytti hem el ichidiki aqartish ishlirigha yétekchilik qilatti. Bilge kéngishi nurghun tilliq izahliq lughetler (sanskrit – uyghurche, xenzuche – uyghurche, tuxar – uyghurche, soghdi – uyghurche) ni qollanma süpitide tüzüp chiqqan.

Idiqut uyghurliri yene süpetlik qeghez keship qilghan. Xet pütülüshtin burun qeghez üstige aq shilim sürtületti. Bu qeghez ” partlap yézish usuli ” déyiletti. Qaraghujida yene xéli chong qeghez zawutimu qurulghan.

Idiqutluqlar öz aldigha yaghach metbe’e keship qilghan. Herpler dane – dane kwadrat yaghachlargha uyulup, andin qélipqa békitilip üstidin reng sürtülüp xilmu xil renglik kitablar bésilatti. Mushundaq metbe’e herpliridin chet el arxé’ologlirining élip ketkenliri 100 mingdin artuq (4).

Eyni zamandiki idiqut ma’aripi toghriliq ataqliq seyyah wang yendi (939 – 1006 – yillar) özining ” astane xatiriliri ” namliq esiride mundaq yazghan: ” idiqutta kespiy mu’ellimler bar iken, uyghurlar shé’ir we qoshaqqa xushtar iken. Ular öz yéziqini kündilik éhtiyaj üchünla emes, belki türlük edebiy eserlerni, kitablarni yézishqimu ishlitidiken, u yerde her xil tillarda yézilghan nurghun kitablarni kördüm…”.

Idiqut uyghurliri ana tilining sapliqini qoghdap qalghanidi. Ular mensep namlirini atashta urxun uyghurlirining en’enisige warisliq qildi. Mesilen: ular ” qaghan ” sözini uzaqqiche qollandi. Bu söz hökümran, impérator, xan meniliride bolup, hon, türk we siyanpilarmu bu sözni ortaq ishletken, hazirqi zamanda bu atalghu – isimlarning axirigha ulinidighan hörmet qoshumchisi süpitide ishlitilmekte. Mesilen, qazaqlarda ömerqan, tilewqan, uyghurlarda abdukérimxan, qadirxan dégenlerdek. ” idiqut ” sözi – bextke yétekligüchi dégen bolidu. ” qut ” sözi hazirmu ishlitilidu. Mesilen: “qutluq bolsun “, “sanga bu mal qut etsun, qutap qalsun ” dégendek.

Quchu uyghur xanliqi (miladining 9 – 13 – esirler) dewride idiqut ma’aripi nurghun tilshunaslarni, köp tillardin xewerdar terjimanlarni, abroyluq oqutquchilarni, meripetlik edib – sha’irlarni, dramatorglarni, boghaltir – hésabatchilarni, tewip – doxturlarni yétishtürgenidi. Bularning ichide: singqu seli (bu heqte kéyinki babimizda mexsus toxtilimiz), ataqliq edib we terjiman , ma’aripchi, yazghuchi, dastanchi apirinchuritkin, “hékmetler peziliti ” ning aptori, dédaktik sha’ir ki ki, sha’ir chinuya totung, sha’ir qalim kéyxi, sha’ir atsang, koltarqan, asix totung, qarundaz qatarliqlar bar.

Shuni mu’eyyenleshtürüshke boliduki: qochu (idiqut) xanliqi dewride pütkül ma’arip idé’ologiyisi üstide herxil diniy eqidiler hokümran orunda turatti. Biraq, u omumiy xelq edebiyati we ma’arip üchün éytqanda qismen ramkidinla ibaret. Uning tektide xelqning arzu – tilekliri, ijtima’iy turmush ré’alliqi, tarixi we medeniy – ma’aripi yenila küchlük eks étip turatti. Buninggha meshhur ” oghuzname ” qissisi téximu toluq ispat bolalaydu. ” oghuzname ” uyghur xelqining qedimqi hayat tarixi, dunya qarishi, ijtima’iy örp – adetliri, peziletliri we jenggiwarliq xisletlirini tonushturidighan qisqa we uniwérsal derslik qollanmidur.

Izahatlar:

(1) aka – uka kelir (528 — 968 kelir) we metudi (728 — 588 metudi) miladining 855 – yil 5 – ayning 25 – küni bulghariyide tunji rus – slawyan yéziqini kةship qilip bergen. Slawyanlar bu künni her yili xatirilep turidu.

(2) nisturi (401 – 451 – yillar) – xristi’an dinining bir mez’hibi bolghan nisturi eqidisini tesis qilghuchi. Rahib araban 635 – yili idiqutqa kélip bu dinni terghib qilghan.

(3) zara ostir – (miladidin 8 esir burun ötken) usta doxtur we sha’ir, zerdexit dinining ewliyasi.

(4) pirtanrakxit teripidin terjime qilin’ghan bu drama 9 -, 10 – esirlerde bashbaliq qatarliq qochu sheherliride sehnide oynalghan. Buningdin ilgiri qedimqi kösen (kucha) ning “ejdiha oyuni”, “sumuch oyuni” qatarliq ochuq sehne oyunlirimu drama we komédiye sheklini alghan oyunlar idi.

(5) 20 – esirning bashlirida rosiyilik oldinburg turpan’gha kélip, yaghach metbe’ege (kelagerofi) herpliridin 100 mingdin artuqraqini élip kétip, moskwa muziyigha tapshurup bergen. Idiqut uyghurlirining metbe’e téxnikisi taki gérmaniye alimi inogin kodinborg keship qilghan métal herplik ilghar metbe’e téxnikisi ishlitigüchilik (15 – esirgiche) dunyada aldinqi orunda turatti. Buningdin idiqut ma’aripi, neshiriyatchiliqining xéli zor kolemde rawajlan’ghanliqini körüwalalaymiz

(Uyghuristan uniwérsitéti adimiyet penliri instituti 2009-yilliq chaghatay uyghur til-edebiyati kespi magéstr aspranti qedirdin nur’ehmed quttékin) See More

Shillimizdin Bésip Turghan Ikki Munar

Jumhuriyet tajawuzchilarni wetendin qoghlap chiqirish üchün ularning jénini emes zadiche altunlirini istigenidi. Bar turup nepsaniyetchilk bilen yoq dédi. Wetenni emes waqitliq mal-bisatni tallidi. Uzaq ötmey düshmen xayinlarning yardimi bilen jumhuriyetni yiqitti. Arqidinla ularning altunini istigen idi, meydanda bir altun munari shekillendi!

Düshmenler altundin yene bir munar yasashni könglige püküshkenidi.Düshmen téximu köp altun istidi. Ular altunning hemmisi moshu, dédi. Rastinla bu qétim ularning düshmenge bergüdek jénidin bashqa hich nersisi qalmighanidi. Chünki ular düshmenge altunning hemmisini biraqla bériwetkenidi.

Düshmen ulargha ishenmidi.Düshmen ghezeplinip, shu dewirdiki satqun beglerning qoli arqiliq ularning kallisini birdin-birdin qilichtin ötküzüp, altun munarning yénigha yene bir kalla munarisi yasap chiqti.Shundaq qilip Uyghuristanning qelbi hésaplanghan qeshqerde yasalghan bu ikki munar tarix bétide tashqa urulghan qara tamghidek milliy nomusimiz bolup qaldi!

Milletning pishanisige üch seweptin qulluq tamghisi bésilidu:
Bir:Düshmenge sétilip siyasiy küreshni kontorul qiliwalghan milliy munapiqlarni yol bashlighuchi, milletning heqiqiy nijatkarlirini düshmen dep qalghan chaghda,
Ikki:Esirlep dawamlishiwatqan muqeddes diniy étiqatni süyistimal qiliwatqan sheytanlar yaqa, allaning shu milletke hediye qilghan ulugh alimliri itek yérige chüshüp qalghanda,
Üch:Qehrimanlar pegahqa, munapiqlar törge bashlinip, qanxor jallatlar munberde wehez éytip, alimlar pada baqqanda!

Yoqarqi üch hadise yüz bergende milletning közige rezillik güzellik bolup, güzellik rezillik bolup körünidu.Heqiqet nuri öchüp, dunyani zulmet qaplap kétidu.

Alemlerning perweydigari yüce Alla ejdatlirigha asiyliq qilghan tuzkor qewimni wehshiy bir qewimning qoli arqiliq jazalaydu. Qan deryadek aqidu…köz yéshi déngizgha aylinidu…Alla bir asiy qewimni jazalashni niyet qilghan haman, düshmen heqiqettin yüz örigenlerning qelbige altun we kalla bilen ikki munar yasaydu.

Mezlum milletler wetinimiz üchün dep inqilap qilidu, inqilapning méwisini milliy roh, siyasiy irade we dini itiqadimizni ishghal qiliwalghan teyyartap milliy munapiqlar yeydu! Milliy munapiqlar qénimizni ichish üchün jénining bériche tirishchanliq körsütidu. Ularning meqsetke yétish arzusi, heqiqiy qehrimanlarning küchlük iradisi we jasaritidin qélishmaydu. Ular weten we milletni menggülük mülüküm, dep qaraydu. Ular xuddi weten satquch munapiq Appaq Xojidek Xeliqni mal-charwining ornida tajawuzchi milletlerge erzanla sétiwitidu.

Mustemlike dewride ular milletke séni biz qoghdap turiwatimiz dep, xelqimizge köyüniwatqandek qiyapetke kiriwalidu, düshmenge bolsa bu yalangtöshlerni biz tosup turiwatimiz, biz bolmisaq téximu wehshiyliship kétidu, dep yaxshichaq körünidu.Oxshash waqitta her ikki tereptin payda alidu. Alghan paydini jan béqish we milletni aldash üchün desmaye qilidu. Xojayinliri tashlap béridighan eshu yalaqni yalaymen dep, bir künde sheytandek yetmish ikki xil qiliqqa kirip teqdirimiz bilen oynishidu.

Millet hushyar turmisa ular qul qilinghanlarning neziride asanla milletning nijatkaridek tesir peyda qilalaydu.Ularni sözidin, herkitidin we exlaqidin asanla toniwalghili bolidu. Bu xitaydinmu better milliy munapiqlar milliy inqilap sépige kiriwalghan bolsa, milliy inqilap asanliqche ghelbe qilalmaydu, qulluq esirlep dawamlishidu! (K.Atahan)

*****

23.12.14 Gérmaniye

Oghuzname

-Uyghurlarning büyük ejdadi Oghuzhanning hayati we küreshliri heqqidiki qehrimanliq Iposi Oghuzname dastani

Ashundaq bolsun déyishti. Uning turqi mana mundaq (Bu qurning keynige bir Arislanning buqisining resimi sizilghan iken) shundin kéyin shatliqqa muyesser boldi.

Bir küni ayxanning közi yorudi, u bir oghul tughdi. Bu oghulning yüz-chirayi kök idi, éghzi choghdek qizil, közliri hal, chachliri, qashliri qara idi. U hör-perilerdinmu chirayliqraq idi. Bu oghul anisining oghuzini bir qétim émipla, ikkinchilep emmidi. Xam gösh, ash, mey soridi, tili chiqishqa bashlidi. Qiriq kündin kéyin , chong boldi, mangdi, oynidi.

Uning puti buqa putidek, béli böre bélidek, mürisi qara bulghun mürisidek, köksi éyiq köksidek idi. Pütün bedinini qoyuq tük basqan idi. U yilqilargha qaraytti, atlarni minetti, ow owlaytti.

Künler ötüp, tünler ötüp, u yigit boldi, bu chaghda bu yerde bir chong orman bar idi, uningda köp tagh-éqin bar idi. Bu yerde yawayi haywanlar köp bolup, qushlar uchushup yüretti. Bu orman ichide bir chong qi’at bar idi, u mal-charwa we xelqning jénigha zamin bolghan intayin wehshiy bir haywan idi, u el-jama’etke zor jewri-japa keltürgen idi.

Oghuz xaqan bir batur adem idi, u bu qi’atni owlimaqchi boldi. Künlerning biride owgha chiqti, neyze élip, oq-ya élip, yene qilich élip, qalqan élip atlandi. Bir bugha owlidi, u bu bughini talning chiwiqi bilen derexke baghlap qoyup ketti. Etisi tang atqanda kelginide kördiki, qi’at bughini élip kétiptu. U yene bir éyiq owlap, uni altun belwéghi bilen derexke baghlap qoyup ketti. Ikkinchi küni tang atqanda kelginide kördiki, qi’at éyiqni élip kétiptu.

Oghuz xaqan héliqi derexning tüwide turghinida , qi’at kélip béshini oghuzning qalqinigha urdi. Oghuz neyzisini qi’atning béshigha urdi, uni öltürdi, qilich bilen béshini kesti, uni élip ketti. U yene kelginide kördiki, bir shungqar qi’atning ich-baghrini yep turghan, u shungqarni oq-ya bilen öltürdi, uning béshini kesti. Andin éytti: ” qarang, mana bu shungqarning turqi ( bu yerge bir shungqarning resimi sizilghan iken) qi’at bugha yédi, éyiqni yédi, u gerche tömürdek qattiq bolsimu neyzem axir uni öltürdi, ” sözlep bolup kétip qaldi. Mana bu qi’atning turqi( Bu yerge kerkidan’gha oxshap kétidighan taq mönggüzlük bir haywanning resimi sizilghan iken).

Künlerning biride oghuz xaqan bir yerde tengrige séghiniwatqanda, etrap qarangghuliship, asmandin bir kök yoruq chüshti, u kündinmu nurluqraq, aydinmu yoruqraq idi, oghuz xaqan uning yénigha bérip qarisa, bu yoruqning ichide bir qiz tenha olturghan. U sahibjamal bir qiz idi, uning péshaniside choghdek parqiraq méngi bolup, xuddi tömür qozuqqa (1)oxshaytti, u qiz shundaq güzel idiki, u külse tengrimu küler idi, u yighlisa tengrimu yighlar idi. Oghuz xaqan uni körginide pütün bedinini titrek bésip, hoshidin ketti, uninggha köyüp qaldi, uni aldi, uning bilen birge yatti, tilikige yetti. Künler ötüp, tünler ötüp, uning közi yorudi, üch oghul tughdi, tunjisigha kün dep, otturanchisigha ay dep, kenjisige yultuz dep at qoydi.

Bir küni oghuz xaqan owgha chiqti, aldidiki kölning otturisida bir tüp derexni kördi. Bu derexning kawikida bir qiz tenha olturatti, u intayin sahibjamal idi, uning közi asmandinmu kökrek, chéchi su éqimidek, chishi ünchidek idi. U shundaq sahibjamal qiz idiki, yer-jahandiki kishiler uni körse ” ah,ah! janni alidiken ” der idi. Sütmu qimizgha aylinatti.Oghuz xaqan uni körginide hoshidin ketti, yürikige ot chüshti, uninggha ashiq boldi, uni aldi, uning bilen bille yatti, tilikige yetti. U qiz ikki qat boldi, künler ötüp, tünler ötüp uning közi yorudi, üch oghul tughdi, tunjisigha kök, otturanchisigha tagh, kenjisige déngiz dep at qoydi.

Shundin kéyin oghuz xaqan chong toy berdi, el-jama’etni teklip qildi, ular kélip qatnashti. Qiriq shire, qiriq orunduq yasatti. Köpchilik türlük nazu-németni yéyishti, türlük mey-sharapni ichishti. Toydin kéyin, oghuz xaqan beglerge we el-jama’etke yarliq chüshürüp mundaq dédi:” men silerge boldum xaqan, élinglar ya bilen qalqan. Tamgha bizge bolsun buyan (2), kök böre bolsun hem uran(3);Tömür neyziler bolsun orman, owliqta yürüshsun mal-waran; Hem aqsun derya we éqin, quyash tugh bolsun, asman qorghan.”

Andin kéyin , oghuz xaqan terep-terepke yarliq chiqardi. Mektup yézip elchilerdin ewetti. Bu mektupta mundaq déyilgen” men uyghurlarning xaqanimen, men pütün jahanning xaqani bolushum kérek. Men silerning manga boy sunushinglarni soraymen. Kimki méning aghzimgha baqsa, men uninggha tartuq tartip, uning bilen dost bolimen. Kimki aghzimgha baqmisa, ghezep bilen leshker tartip, uni özümge düshmen tutimen. Leshkerlirim hemmila yerde silerni yoqitidu”. Bu chaghda , ong terepte altun xaqan dégen bir xaqan bar idi, bu altun xaqan oghuz xaqan’gha elchi ewetip, nurghun altun-kümüsh, nurghun yaqut, ünche-merwayitni sowgha qilip, oghuz xaqan’gha béqinidighanliqini bildürdi. Oghuz xaqan uning yaxshi begliri bilen dostluq munasiwet ornatti, altun xaqan bilen dost boldi.

Sol terepte ürüm(4) dégen bir xaqan bar idi, bu xaqanning leshkerliri we sheherliri nurghun idi. Bu ürüm xaqan oghuz xaqanning yarliqini qobul qilmidi, uni hörmetlep aldigha barmidi,” bu sözlerge pisent qilmaymen” dep yarliqqa boy sunmidi. Buning bilen oghuz xaqanning ghezipi kélip, uninggha esker chiqirishqa teyyarlandi.

Tughlirini kötürüp, eskerlirini bashlap atlandi. Qiriq kündin kéyin , muz tagh dégen taghning baghrigha yétip bardi. Chédir tikip, shük bolup uxlashti. Tang süzülgende oghuz xaqanning chédirigha kündek bir yoruq chüshti. U yoruq ichidin kök tüklük, kök yayliliq chong bir erkek böre chiqti. Bu böre oghuz xaqan’gha mundaq dédi:” hey oghuz, sen urumgha esker chiqarsang, men aldinglarda yol bashlap mangimen.”shundin kéyin oghuz xaqan chédirlirini yighip atlandi. Qarisa, leshkerlirining aldida kök tüklük, kök yayliliq chong bir erkek böre yol bashlap méngiwatqan, buning bilen ular börining keynidin egiship ilgirilidi.

Birnechche kündin kéyin kök tüklük, kök yayliliq bu chong erkek böre yoldin toxtidi, oghuzmu leshkerliri bilen birge toxtidi. Bu yerde étil(5) dégen bir derya bar idi. Étil deryasining qirghiqidiki qara tagh baghrida qattiq urush boldi, ikki qoshun arisida nahayiti köp jiddiy urush boldi, urush el-jama’etning könglige köp qayghu saldi. Urush shundaq qattiq boldiki, étil deryasining süyi qipqizil sirgha aylandi.Oghuz xaqan yengdi, ürüm xaqan qachti, oghuz xaqan ürüm xaqanning xaqanliqini aldi, el-jama’etni özige qaratti, nurghunlighan jansiz we janliq gheniymetler oghuz xaqanning ordisigha kirdi.

Ürüm xaqanning bir qérindishi bolup, uning ismi urus(6) beg idi, urus beg oghlini tagh béshigha jaylashqan, etrapi chongqur xendek bilen oralghan sheherni qoghdashqa ewetti, hemde oghligha:” sheherni qoghdishing kérek, urush bashlan’ghandin kéyinmu, sheherni qoghdap qélishing kérek” dédi. Oghuz xaqan ashu sheherge atlandi. Urus begning oghli oghuz xaqan’gha nurghun altun -kümüsh ekeldi, hemde:” éx, sen méning xaqanimsen! atam bu sheherni manga bergen hemde sheherni qoghdishing kérek, urush bashlan’ghandin kéyinmu sheherni qoghdap qélishing kérek, dégen. Eger atam xapa bolup qalsa, méning halim ne bolur? Men séning yarliqingni ijra qilishqa teyyarmen, bizning bextimiz , séning bexting; Bizning urughimiz, séning derixingning urughidin; Tengri sanga pütün zéminni ata qilmaqta. Méning jismim we bextim sanga mensup, men sanga tartuq tartip turup, dostluqtin chiqmaymen” dédi. Oghuz xaqan’gha yigitning sözi yaqti, shadlinip küldi, hemde:” manga köp altun teqdim qilipsen, sheherni yaxshi saqlapsen” dédi. Shunga uninggha ” saqlap”(7)dep at qoydi, uninggha dostluq qildi.

Shundin kéyin oghuz xaqan leshkerliri bilen bille étil deryasigha keldi. Étil deryasi chong bir derya idi, oghuz xaqan buni körüp éyttiki:” itilning süyidin qandaq ötermiz?” leshkerler ichide ulus orda beg dégen bir yaxshi beg bar idi, u qabiliyetlik we eqilliq adem idi. U beg derya boyida nurghun tal-yaghachlarning turghanliqini kördi, buning bilen héliqi beg…. Ashu yaghachlar…. Kesti. Uni suning üstide leylitip, özliri uning üstige chiqip étil deryasidin ötti. Oghuz xaqan shadlinip küldi, éyttiki:” hey, sen bu yerge bolghin beg, qipchaq(8) sanga at bolsun. ”
Ular dawamliq ilgirilep mangdi. Shundin kéyin , oghuz xaqan yene héliqi kök tüklük, kök yayliliq erkek börini kördi. Bu kök böre oghuz xaqan’gha éyttiki:” oghuz, emdi leshkerliringni bashlap bu yerdin qozghal, sen el-jama’et we beglerni bashlap mang, men sanga yol bashlap mangimen.” tang atqanda oghuz xaqan erkek börining leshkerliri aldida yol bashlap kétip barghanliqini körüp shadlandi hemde dawamliq ilgirilep mangdi.

Oghuz xaqan bir chipar ayghir atqa minetti. U bu ayghirni intayin yaxshi köretti. Yolda bu ayghir közdin yütti. Bu yerde égiz bir tagh bar idi, uning üstide tong-muzlar bar idi, uning choqqisida ap’aq qarlar bar idi. Shunga bu tagh muz tagh dep atilatti. Oghuz xaqanning éti muz tagh ichige kirip ketti, buning bilen oghuz xaqan uzun’ghiche azab chekti. Leshker ichide bestlik we tembel bir er bar idi, u héchnémidin qorqmas batur adem idi, jenglerning sinaqlirigha berdashliq bergen adem idi. Bu adem atni izdigili taqqa kirdi, toqquz kündin kéyin , oghuz xaqan’gha ayghirni hazir qildi. Muz tagh intayin sogh bolghachqa, bu begning pütün et-janini qar-muz qaplighan idi. Oghuz xaqan xursen bolup küldi, éyttiki:” hey, sen beglerge bolghin bashliq, menggülük isming bolsun qarluq(9)” . Hemde uninggha nurghun dunya teqdim qildi.

Yene dawamliq ilgirilidi. U yolda égiz bir öyni kördi, bu öyning témi altundin, tünglüki kümüshtin, ishiki tömürdin yasalghan idi. Ishiki quluplan’ghan bolup, achquchi yoq idi. Leshker ichide bir chéwer ustam bar idi. Uning ismi tömürdu qaghul idi, oghuz uninggha:” sen bu yerde qal, ishikni ach, ishikni achqandin kéyin ordigha qaytip bar” dep yarliq chüshürdi hemde uninggha ” qalach(10)” dep at qoydi.

Yene dawamliq ilgirilidi. Bir küni kök tüklük, kök yayliliq erkek böre yene yoldin toxtidi. Oghuz xaqanmu yoldin toxtap, chédirlirini tikti. Bu térilmighan tüzlenglik bir yer bolup, jurchit(11) dep atilatti. Uning el-jama’iti köp, yerliri keng idi, bu yerde yilqilar, pada-kalilar, altun-kümüsh, ünche-merwayitlar köp idi. Jurchit xaqan we el-jama’iti oghuz xaqan’gha qarshiliq bildürdi. Urush bashlandi, ikki terep oq chiqirip, qilich urushup jeng qildi. Oghuz xaqan jurchit xaqanni yengdi, uning béshini élip öltürdi, jurchitning el-jama’itini öz aghzigha qaratti. Urushtin kéyin , oghuz xaqanning leshkerlirige, nökerlirige we xelqige shundaq köp gheniymetler chüshtiki, uni toshushqa shunchila at, qéchir, kalilar azliq qildi.

Oghuz xaqanning leshkiri ichide bir chéwer kishi bar bolup, uning ismi barmaqliq yosun billig idi. Bu chéwer adem bir égiz harwa yasidi. Harwa üstige jansiz gheniymetlerni qachilidi, harwining aldigha janliq gheniymetlerni qoshti, ulargha harwini tartquzdi. Nökerler , el-jama’et buni körüp heyran boldi, ularmu harwa yasidi. Égiz harwa mangghanda ” qan’gha, qan’gha” dégen awaz chiqatti, shunglashqa uninggha ” qan’gha” dep at qoydi. Oghuz xaqan qan’ghalarni körüp küldi, éyttiki:” qan’gha bilen jansiz gheniymetni janliq gheniymet sörep mangidiken. Égiz harwini menggü untup qalmasliq üchün, qan’ghuluq(12) sanga at bolsun” sözini tügitip yürüp ketti.

Andin kéyin , oghuz xaqan yene kök tüklük, kök yayliliq erkek böre bilen bille sindu(13), tangghut(14), shagham(15) tereplerge yürüsh qilip bardi, köp urush we toqunushlardin kéyin , u jaylarni ishghal qildi we u yerlerni öz dölet térritoriyisige qoshti. Untup qalmasliq kérek, jenub terepte barqan(16) dégen yerning barliqini bilish kérek, u yer nahayiti munbet we issiq yer iken. U yerde haywanlar we qushlar köp iken, altun-kümüsh, bayliq köp iken. U yerdiki xelqlerning chirayi qapqara iken, xaqanining ismi masar(17) xaqan iken. Oghuz xaqan shu yerge atlandi, intayin qattiq urush boldi. Oghuz xaqan yengdi, masar xaqan qachti. Oghuz xaqan bu yerni ishghal qildi, buningdin uning dostliri xursen boldi, düshmenliri zar qaqshidi. Oghuz xaqan uni yenggendin kéyin , pütmes-tügimes bayliqqa we mal-charwigha ige boldi hemde ularni öz élige toshup ketti.

Untup qalmasliq kérek, kishilerge bildürüsh kérek. Oghuz xaqanning yénida aq saqalliq, boz chachliq, qabiliyetlik bir qéri kishi bar idi. U bilermen we lilla wezir idi, uning ismi ulugh türk idi. Künlerning biride, u chüshide bir altun ya bilen üch kümüsh oq kördi, bu altun ya kün chiqishtin ta kün pétishqiche sozulghan idi. Üch kümüsh oqning uchi shimalni körsitip turatti. Uyqudin kéyin , u chüshige kechkenlerni oghuz xaqan’gha éytip mundaq dédi:” hey xaqanim, sanga uzun ömür yar bolsun;Hey xaqanim, séning el-nizaminggha adalet yar bolsun; Kök tengri chüshümde berdi manga isharet, ishghal qilghan yerlirini urughigha bölüp bersun dep. “oghuz xaqan ulugh türkning sözini anglap, intayin xursen boldi hemde:” éytqining kelsun ” dédi.

Ikkinchi küni tang atqanda, balilirini chaqirip keltürüp éyttiki:” hey oghullirim, owni könglüm tartip turidu. Yashinip qalghanliqim üchün owgha chiqishqa chamim yetmeydu. Kün, ay, yultuz, üchinglar tang atar terepke béringlar. Asman, tagh, déngiz üchinglar tün qarangghusi terepke béringlar.” buning bilen ücheylen tang atar terepke, qalghan üchi tün qarangghusi terepke ketti. Kün, ay, yultuz nurghun haywan, qushlarni owlidi, hemde yoldin bir altun yani tépiwaldi, shundaqla uni atisigha tapshurup berdi. Oghuz xaqan shadlandi hemde altun yani üch bölekke böldi we éyttiki:” hey akilar, bu ya silerge mensup bolsun, siler yagha oxshash oqni kökke étinglar.”

Yene shundin kéyin , asman , tagh, déngiz nurghun haywan we qushlarni owlidi, yoldin üch kümüsh oq tépiwaldi hemde uni atisigha tapshurup berdi. Oghuz xaqan shadlandi hemde oqlarni üchige bölüp berdi, éyttiki:” hey iniler, bu oq silerge mensup bolsun, ya oqni toghrilaydu, siler oqqa oxshash yagha boy sununglar” .
Shundin kéyin oghuz xaqan chong qurultay chaqirdi. Nökerlirini, el-jama’etni chaqirtti, ular kélip bameslihet olturushti. Oghuz xaqan chong chédirda……,…. Ong teripige, qiriq ghulachliq uzun bir yaghachni qadatturdi, uning uchigha bir altun toxuni asti, uning tüwige bir aq qoyni baghlidi. Sol teripige qiriq ghulachliq uzun bir yaghachni qadatturdi, uning uchigha bir kümüsh toxuni asti, tüwige bir qara qoyni baghlidi. Ong terepte buzuqlar(1) olturdi, sol terepte üch oqlar(2) olturdi. Qiriq kéche-kündüz toy boldi.

Ichishti, yéyishti, xursen bolushti. Shundin kéyin oghuz xaqan oghullirigha yurtni üleshtürüp berdi, éyttiki:” hey oghullirim, men köp yashidim, köp urushlarni bashtin kechürdüm. Ya bilen köp oq attim, ayghir bilen köp yollarni kezdim. Düshmenlerni zar yighlitip, dostlarni shad eylettim, tengri aldida mejburiyitimni ada qildim. Emdi yurtni silerge bölüp bérimen. ……………..

———————————————-
Izahatlar:
(1)tömür qozuq __ shimaliy qutup yultuzi
(2) uran __ jenggiwar sho’ar
(3) buyan__ bext, qut
(4) ürüm__ __ bu yerde sherqiy rimni körsitidu.
(5)étil____ qedimki uyghur tilida wolga deryasini körsitidu.
(6) urus____ orus, qedimki ruslarni körsitidu.
(7) saqlap __ bu söz erebche saqaliba[ slawyan] ning köplük shekli, slawyanlarni körsitidu
(8) qipchaq__ türk qebililiri ichidiki meshhur qebile, miladi 9-esirdila bu nam islam tarixlirida körülidu, mongghul dewride bular altun orda xanliqini qurghan asasliq küch idi, shundaqla hazirqi qazaqlarning’ejdadi, qazaqistan ” deshti qipchaq” depmu atilidu.
(9) qarluq__ tarixta ötken meshhur türk qebilisi, miladi 774-yili bu qebile qedimki uyghur, basmillar bilen birliship sherqi türk xanliqini yoqatqan, bular eslide altay téghining gherbiy jenub rayonida yashighan. 8-esirde yette su wadisini igiligen, kéyin téximu jenubqa siljip, qeshqer etraplirinimu igiligen.
(10) qalach__ hazirqi iranning gherbi shimal qismida olturaqlashqan türk qebilisining nami.
(11) jurchit__ jurjitlar , jin sulalisini qurghan
(12) qan’ghaluq__ qedimki türk qebilisining nami, qazaqlar ichide hazirmubir qebilining nami mushundaq atilidu, xenzuche menbelerdiki 高车
Qangli , bu namning menen terjimisidur.
(13) sindu __ hindistanni körsitidu
(14) tangghut __ gherbi shiyani körsitidu; Mehmud qeshqeri ” bu yéqin chin’gha olturaqlashqan türk qebilisi” dégen; Bezi türki menbelerde bu nam zangzularnimu körsitidu.
(15) shagham__ sham, süriyeni körsitidu.
(16) barqan__ bu éniq emes, qara xitayni körsitidu dégüchilermu bar.
(17) masar__pilli’ot bu sözni misirni körsitidu dep qaraydu. Lékin delil-ispat yéterlik emes. See More

756 people reached

Méni xush kelding dep warqiranglar!

Men ishik we derizilerning hemmisini taqiwettim.
Bu tamlarning arisi payansiz alem boshluqigha aylansun.
Bu qarangghuluq ölük okyanlardek kengeysun.
Bu bina yalghuzluqqa yölensun, timtasliqta uxlisun we kök qehrige ejel téghidek yükselsun.
Méni zaman, makan we rehimdillik qetli qilinghan bu pinhan hem xilwet tik qiyagha ésiwitinglar.
Hey put-qolumdin bulduqlap aqqan qip-qizil qénimgha ussighan rohim,
Hey gholghundin uzaqlishalighan yigane qehriman,
Hey yarilanghan yürükümni oyup yigen qismitim sanga apérin!
Men emdi qarliq choqilardin quyashning tughulishini we qara chöllerge pétishini körüp yashaymen!
Men meshuqimning tughulghan we ölgen chéghidiki eshu jimjitliqni söydüm.
Men söyüshning ilahiy nurigha chümüldüm…
Her tangda, u tughulghanda köz yéshigha bölündüm,
Her axsham, u qaranurgha patqanda ademiylikke kömüldüm!
Men jehennemdin qoghlanghan adem,
Men meshuqimning wehshiy düshmini.
Men bu yalghuzluqni depla özümni we hawani öltürgen qatil!
Men ilgirkidek ularning, ular ilgirkidek méning emes!
Men ularni öltürüp artuq ademge aylandim!
Hey taqalghan muhtesem ishik-deriziler, hey qarangghuluq patmay qalghan jennitim, hey kökke sanchilip turghan baghrini manga anamdek achqan dergahlar, hey méning ishretxor meshuqum, méni xush kepsen dep warqiranglar!
Meynet chiraylar, hesetxor közler, rezil yüreklerni dessep turghan
bu taghlarmu emdi méni xush kepsen, dep warqirisun! (K.Atahan)

*****

29.12.14 Gérmaniye 

Muhabbet, Aile we Perzentning Düshmini Hawayi Hewes

Sen Ata-Ana Bolushqa Yayiq Bir Insanmu?!

Yashliqing urghup turidu, baliliq we öylük-ochaqliq bolushni isteysen.

Men hem sendin sorap baqay:Bir perzentke layiq insanmusen?!

Ghelbe qazinishqa közüng yétemdu, bu mesilide özengni boy sunduralamsen?!
Tuyghuliringgha hökümdarliq qilalamsen, himmet we séxiyliqning efendisimusen?
Bularni sorishim kérek yene sendin:
Yaki xiyalingda sanga kiche-kündüz aram bermeywatqan hawayi hewesliringni qandurush üchünmu?

Isteytimki séni toy qilishqa, perzentlik bolushqa ündigen ghalipliqing, hürlüküng we hökümdarliqing bolushini.

Toy Qilish janliq xatire munarisi inshah qilish, ghelbe qilish we erkin bolush üchündur. Ailini özengning üstige inshah qilishing shert.

Qeddi-qametlik, qeyser we boyun egmes halette eng awal özengni inshah qilishing lazim.
Zadiche haywandek ewlat qaldurush emes, özengdinmu küchlük bolghan kélichek nesillerning yüksilish yolining bir parchisini tughushung kérek!

Ikki kishining, uning Rebbi yaratqannila emes, uningdinmu kélishken nesillerni tughalaydighan bir ailini qurushini toylishish deymen men.
Mana eshundaq niyet bilen bir-birige yéqinlashqan erkek we chishilerning qurghan ugisini heqiqiy öylük-ochaqliq bolush dep ataymen!

Mana bular öy-ochaqliq bolush we ewlat qaldurushning heqiqitidur!

Eger meqset undaq bolmaydiken, erkek we chishi mexluqlarning tört tam ichige jem bolushi ademni yirgendürüdighan exlaqsizliqtur men üchün.

Ah, bu ikki kishlik köngül yoqsulluqi,

Ah, bu ikki kishlik köngül paskinichiqi

Ah, bu ikki kishlik zindandiki huzur

Qizziq bolghini ular toy qiptumish, jennetke kirermish, nikahliniptumish, namehrem we guna bolmaymish…wahakazalar.

Eksik bolsun bu janiwarlarning jenniti!
Eksik bolsunlar bu jennetni süyistimal qilip, gül-chécheklerni sunduridighan saxta nikah bilen bir-birige baghlanghan mexluqlar!

Külmeng bundaq bir toylarda!

Qaysi bir bebek achchiqtin qirqirap yighlimayduki, u erkek-chishi haywanlarning betbeshire chirayigha qarap.

Bu adem bir qehrimanlardek aile üchün chirpandi we axirda qoligha tegkini renglik we kichik, kichik bolghandimu bekla kichik bir yalghan olja bolup qaldi. U buni méning ailem, deydu téxi.
Bu adem bir melektek sexi, güzel, özi üchün payipetek bolidighan ajayip méhriban bir qizni xiyal qilatti.
Kütülmigende bir jeddal xotunning xizmetchisi bolup qaldi.
Hazir bezide xiyalpereslik bilen ajayip bir melek bolushnimu oylaydu téxi!

Sanap tügetkilimu bolmaydighan axmaqliq bilen tolghan ashiq-meshuqluq budur sizning neziringizde.Wah bu toyni, wah bu öylük-ochaqliq bolushni, wah bu ailini. Bu aile emes exlaqsizliq, buzuqchiliq we exmaqliqning uwisi méningche!

Erkeklerning xotunlargha, xotunlarning erkeklerge bolghan söygüsi bumu?!
Ah! Bu aile muhabbet otida köyüp, külge aylanmastin polattek tawlinip chiqqan Leyli-Mejnunlarning yarisigha melhem bolghan bolsa kashki.
Ah! Bu öylük-ochaqliqliq jüptini tapalmay bir ömür hesret chekken, balisi külüp tughulidighanlarning mukapati bolghan bolsa kashki!

Emma shuqeder bir bexitsizlikki, eshu tört tamning arisida ikki haywan bir ömür öz-ara bir-birige qarshi küresh qilip, peskesh tebiyitini téxmu wayigha yetküzishidu.

Ular éytiwatqan ashiq-meshuqluq dastani adimiylikni köydürüp külini exlettek soriwitidighan bir bexitsizlikning muqeddimisidur!

Némini söyseng özengning üstige qoyup söyisen künlerning biride, emma tek bu seweptin söyüshni mukemmel ögüniwélishing kérek!

Tallanghangha layiqtur heqiqi muhabbet, aile we bala…
Sözle, warqirap sözle, sözle hemme anglisun…sözle!

Öylük-ochaqliq bolushning sewebi senche néme!?
Nezirimdikidek bir jup, nezirimdikidek muhabbet, nezirimdikidek aile, nezirimdikidek perzent heqiqiy qutsaldur méning közümde!

*****

Gérman Peylasop Friedrich Nietschening Zoro Asttraning Eyitqanliri dégen esiridin élindi

20.12.14 Gérmaniye

Alahiyde Agahlandurush! General Warnung! Acele Uyari!

-Yaghi yandin bala qérindashtin.
———–Uyghur ata sözi

Hey Uyghur milliti, hilighu musulman yaki Türükken hetta dadang bilen anang bolsimu aldirap ishenme, siringni berme, pilaningni ashkarilima!

Uyghuristan Ziyariti we Uyghur-Türük munasiwetliride saqliniwatqan kishini chöchütidighan ishlar barghanche su yüzige chiqmaqta!

Dunyaning herqaysi jayliridin, otura sheriqtiki erep dewletliridin jümlidin türükiyedin bir qisim tehlikelik kishiler her türlük yollar bilen wetinimiz Uyghuristangha köp baridu.

Ular özini xitaygha men Kürt…., Uyghurgha men Türük yaki sanga yardem qiliwatqan Erep dep tonushturidu.

Uyghurlar bek köngülchek, mehmandost we qérindashperwer. Xelqimiz ularni türükiyeden kelgen Türük/ qérindishim dep oylaydu, yigüzidu, ichiridu, oynitidu hemmidin yamini siyasiy sirini/mexpiyetlikini bériwetidu.

Bu tiptiki Türük qiyapitige kiriwalghanlar diplomatiye, soda we bashqa ishlar bilen meshghul boliwatqandek qilghini bilen emiliyette xitay yaki Türük istixbaratigha ishleydighan, yaki oxshash waqitta her ikki terepke ishleydighan gumanliq kishiler bolup, ular bilen alaqilashqanda intayin diqqet qilghan yaxshi.

Bir tonushumning éytip bérishiche Uyghuristandiki nurghun siyasiy teshkilat we milletchi qiz-yigitler ularning wastisi bilen pash qilinghan, türmige tashlanghan we öltürülgen.

Xitay Uyghurlarning arisida biwaste özi erkin herket qilalmighachqa, weten ichi we siritida xitaygha sétilghan yalghan musulman yaki türk we uyghur qiyapitidiki ishpiyonlar arqiliq melumat igillimekte.

Nöwette Xitay Sherqiy Jenubiy asiyadiki Uyghur köchmenler weqesidemu yene shundaq arqa körünüshtiki jasuslarni ishqa salmaqta.

Demisimu Xitaylarning Türükiyege qarshi kürtlerge iqtisadiy, siyasiy we eskiriy jehettin mexpiy yardem qilip kéliwatqinigha 60 yil boldi.

Kürtler hergiz Uyghurlarni dep xitay bilen bolghan munasiwitige tesir yetküzmeydu we Uyghurning menpeetini özining menpeeti üstige qoymaydu.

Uningdin bashqa Türükiye hökümitiningmu xitay bilen birliship qiliwatqan bezi ishliri bar!Waqti kelgende özining paskina menpeetini dep peqet bir Kürt yaki Türük emes Uyghurdin bashqa yene nurghun milletlerning qilidighini bir-biridin anche periqlenmeydu.

Uyghurlar bügün bir top yalghan diniy qérindash, yalghan qan qérindash, yalghan dimokratchi, yalghan kishlik hoquq paaliyetchisi, yalghan teshkilat we yalghan reyislerning qorshawi ichide qaldi.Ularning rasti bilen yalghinini periq étish qabiliyitini yétildürmise wetende yildin-yiligha téximu köp qan tökülidu.

Düshmen ichi we téshidin chüshünüsh qiyin boliwatqan bir sisstem bilen bizge qarshi yumshaq we qattiq, yéqin, ottura we uzaq mezgillik pilan bilen öz-ara masliship oyun oynawatidu. Ular toniwalghusiz shekilde arimizgha kiriwaldi.

Biz bombining üstide turiwatqandek bolup qalduq. Hichqandaq yerde hayatimiz, mal-barliqimiz we temel heq-hoquqlirimiz kapaletke ige emes. Xitay qolini sozup öyimizge qeder kirdi. Wetende ot köyüwatidu, köz yéshi yamghurdek, qan deryadek éqiwatidu.

Bu ot bügün bashqa bir yurttiki Uyghurgha tutashqan bolsa, ete yurtdéshing, ögün xoshnang, indinliqqa ailengge tutishidu. Hey millet oyghan, közüngni ach, bir kishini bolsimu palakettin qutqaz, bu uchurni her terepke tarqat.

Axirda deydighinimiz millitimiz allaburun intayin xeterlik bir quyunning ichide qaldi. Janabiy Alla qérindashlirimizni öz-panayida saqlisun!

Uyghuristan Kultur Merkizi

02.01.14 Gérmaniye

Milliy Dewlet, Emperiyalizim We Milliy Roh!

Dewlet eng bashta rohta qurulidu.Rohda qurulghan dewletni herqqandaq küchlük düshmen yiqitiwitelmeydu!Beziler Yehudiylar bilen bizni sélishturup, ular 2000 yilda dewlitini qaytidin qurup chiqti, bizge téxi baldur dégendek tétiqsiz sepsetini bazargha salmaqta. Bizni Yehudiylargha oxshutushqa bolmaydu.Chünki 200 yil awal bizning dewlitimiz yiqilishtin burunla rohimizdiki dewlet xurapatliq we nadanliqning mudhish qarangghuluqida allaburun gumran bolup bolghan. Yehudiylar 2000 yil dewletsiz qalghan bolsimu, rohidiki dewlettin ikki yüz esirde bir minutmu ayrilip qalmighan. Bizning rohimizdiki dewlitimiz jismimizdin awal yiqldi, Yehudiylarning rohidiki dewlet 2000 yil ichide xuddi derex yiltizidek derijidin tashqiri uzurap we küchlinip ketti.Hazir birla Israil emes pütün dunya Yehudiy dewliti bolup qaldi dégen paranglarmu yoq emes!

Dewletni eslige keltürimiz deydikenmiz, eng awal qaghjirap bir tire-bir ustixan bolup ketken milliy rohiymizni tirildürüshimiz kérek! Milliy rohiymizni tirildürüshning, riqabet we küreshte dayim tik turush tebiyiti yétildürüshning charisi asan:

*Awal kichik balidek kitap oqush, andin chong ademdek kitap oqush, andin yene yétishken alimlardek kitap oqushni pütkül jemiyitimizde xuddi her küni üch waq tamaq yigendek adetke aylandurush! Özimizning kitabinimu, yatlarning kitabinimu hetta düshmen milletlerning kitabinimu zirikmey oqush!

*Ömür boyi birla kitapni oqup, bolishigha dua qilip, bir ishek hem sütlük kala, issiq öy, xotun bala üchünla yashawermey, Matimatika, pelesepe, qanun, iqtisadshunasliq, astirnomiye, edebiyat-sennet, tibabet, Jughrapiye, siyaset, eskeriyet, biologiye, ximiye, pizika, tiologiye we sotsologiye… penlirige ayit bilimlirimizni bashtin axirghiche yéngilash.

*Milliy enene we medeniyitimizdiki bizge yük bolup qalghan waqti ötken, konirighan, küchtin qalghan jisim we dewletchilik éngi qatarliqlarni baturluq bilen ming yil ilgirkisige sadiq bolghan halda zamanisigha layiqlashturup islaha qilish !

Insanning jahalet qaplap ketken jismi insan tebiyitining türmisi.Waqti ötken dewletchilik Insaniyetning türmisi! Jisim we rejim shunche qélin, shunche égiz we shunche soghaq tört tamdek esir-esirlep qénimizni ichip keldi! Insaniyetning jümlidin millitimizning pelesepe, edebiyat we sennet tarixi insan rohigha zindan bolghan jisim we insaniyetke türme bolghan dewletchilikke qarshi turup rohni azat qilish tarixidur.

Peqet pelesepe, edebiyat we sennet arqiliqla bizning qénimizni ichip, rohimizni qetli qiliwatqan eshu mudhish tort tamgha qarshi urush qilalaymiz! Milletning dunya qarashi, qimmet qarishi we istitik istekliri bilimning éshishigha egiship tediriji zamaniwiyliship ilghar milletlerning sewiyisige yétidu.Bu waqit küchimeyla dewletke yene kélip sünniy we saxta emes heqqiy bir dewletke ige bolup qalghan waqtimiz bolidu!

Közüngni ach! Qilghanliring, qiliwatqanliring we qilmaqchi bolghanliringgha munasiwetlik yollar xata lahiylengen! Pilanlar bashqilar teripidin tüzülgen, nishan bashqilar teripidin békitilgen.Shundaq bolghachqa azatliq tangliri ikki yüz yildimu atmidi, qénimiz sharqirap éqiwatidu, mislisiz derijidiki mal-barliqimiz we waqtimiz israp bolup kétiwatidu.Bu millet yoq bolmisun, qéni sharqirap aqmisun, waqit we mal-bisatimiz shamalda sorulmisun, ademdek yashisun, dunyaning bashqilardek rahitini körsun, özining eskiri, özining saqchisi, özining türmisi bolsun, özining dewliti, özining bayriqi bolsun déseng Özengni, düshminingni, dunyani hazirdin bashlap toluq chüshinishni bashla!

Sen ichingdin yétiship chiqqan hökümdarliringgha asiyliq qilghan Ikki esirdin béri Aldanding, kemsitilding, qul qilinding! Düshmenler uzaqtin milliy teqdiring, milliy tepekkuring we diniy itiqadingni sanga paydisiz shekilde kontrul qilip keldi.Shu seweptin köp hallarda sen bir terep, pütün dunya bir terep bolup qaldi! Bu dunya ghaliplarning, sen ularning sépidin yer élishqa layiq isil milletsen! Ular bilen qarshilashsang düshmining bilen birliship yene séni basturidu! Ular eslide bizning her türlük küreshlirimizni hémaye qilishni oylaydu.Biz dayim ularning zitigha tigidighanlargha aldinip, ishni buzup qoyiwatimiz! Özingge kel, sen tégiddin isil bir milletning ewladisen. Sanga qarap turghanlargha jasaritingni bir körsütüp qoyghin. Sanga qarap turghanlargha küchüngni bir tonutup qoyghin. Sanga qarap turghanlargha iradengni bir namayan qilip qoyghin!

Sanga qarap turghanlar séni körüp xatirjem bolmastin teshwishke chüshsün! Ular séni körüp mensitmeslik keypiyatide bolmastin özini asta daldigha alsun! Ular séni körüp qorqqinidin wetiningge xatirjem kelelmisun!

Ular séni körse bu bélining astini toxtimay tolghaydighan zeypane bir milletken dep qalmastin, Arislannning buqisidek jinsi iqtidari urghup turidighan, shan-sheripi we nomusi üchün ölümdinmu qorqmaydighan, jéni chiqip ketsimu düshmendin xeyrixaliq kütmeydighan heqiqiy erkek bir milletken déydighan bolsun! Mana bu meniwiy dewlettur!

Hür yashay déseng rohingni xuddi düshmendek siqmay, pelesepe, edebiyat we sennet penjiresi arqiliq hayatliq we dunyagha qarashni ügüniwal! Jahalettin uzaq tur! Insanlarning medeniyet jehettiki oyghunishida tarix boyi pelesepe yol, edebiyat yolbelgüsi we sennet dayim köwrük bolup keldi! Bu qanuniyet özgermeydu!

Insanlar eng kamida besh ming yidin béri jisimdin qutulush üchün jisim, dewlettin qutulush üchün delwlet qurushtin ibaret bésip ötmise bolmaydighan qarangghuluq dewridin halqip kételmidi.Biz uyghurlarmu shuning ichide.Meniwiy bir dewliting bolmay turup hichnimini étirap qildurghili bolmaydu.

Dewlet qurmay turup milletke tehdit boliwatqan yat milletning dewletchilikige qarshi küresh qilghili bolmaydu.Küresh qilish üchün eng bashta meniwiy dewlet kérek! Dewlet qurush üchün bashta tömür tesek we mal-dunya emes zamaniwiylashqan pelesepe, edebiyat we sennet kérek! Dunyada hemme kishi dewlet yaki dewliti üchün küresh qiliwatidu, bizmu shu, emeliyette kilassik dewletning alla burun waqti ötüp ketti! Dunyaning qeyiridila bolimisun irade, bilim we téxnika kimning qolida bolsa dewlet uning bolidu! Nurghun dewlet we milletler yoshurun dewlet yaki yoshurun xandanliqlarning qanunluq mülikige aylinip qaldi. Dunya 21-yüz yilgha kelgende intayin kichiklep, insanlar alla burun tarixta hich körülmigen bashqa bir dewirning ichige kirip ketti!(K.Atahan)

*****
06.12.14 Gérmaniye 

247 people reached