Edebiyat, Sennet we Minus Inirgiye!

Aldinqi qatardiki ziyalilirimiz uyaqta tursun, özini sennetkar dep yürgenlerning ichide edebiyatni hazirghiche til senniti, sennetni köngül échish deydighan ademler nahayiti köp. Ularning ichide milliy edebiyatimizning zamanning arqisida qalghanliqini bilmey hürmetke sazawer milliy yazghuchillirimizdin Abdureyim Ötkür ependi we Zorudun Sabir ependi qatarliqlarni nobil edebiyatigha namzat qilip körsiteyli, dewatqanlarmu xéli bar.
Ular nobil mukapatining rayon, ériq we din atlighan zamaniwiy pelesepe, pen-téxnika, edebiyat, sennet we dinlargha ayit bir yéngi édiologiye ikenlikini, uning yéngi dunya tertiwi üchün inshah qilinghanliqini anche bilip ketmeydu.
Ular bir bolsa edebiyatni yene birge bolsa edebiyatchilarni xata chüshünidu.Ular edebiyat heqqide pikir qilidu emma Edebiy eser bilen tarixiy eserni, yazghuchi bilen tetqiqatchini, tarixchi bilen shairni, pelesepichi bilen pissixologni, Imag we pirsunajlar bilen tarixiy shexis we riyal ademlerni periqlendürelmeydu.
Ulargha edebiyat-sennettiki zamaniwiyliq toghriliq gep qilsa 19- we 20-esirde dunyagha kelgen bir qatar éqimlar we ularning wekillirini saniyalaydu.
Emma eserlerning zadi qaysi éqimda yaritilghanliqi heqqide sennet nezeriyisi, yéziqchiliq bilimliri, pelesepiwiy asas we istitik ölchemliri heqqide qayil qilarliq pikir bayan qilalmaydu.
Ularning bezilliri her bir éqimning özige xas tarixi arqa körünishi, ipadilesh usulliri we pelesepiwiy asasining barliqini bilmey, bashqa éqimlarda yézilghan eserlerni teqlit qilip eser yézip hökümetning siyasetlirini teshwiq qilidu, yene bezilliri bolmisa herqandaq bir sennet éqimi weyaki sennetning hichqandaq bir mentiqisige uyghun kelmeydighan nersilerni edebiyat yaki sennet dep, sennetning shenige dagh chüshüridu.
Ular gheripning 19 we 20-esirdiki pelesepe, edebiyat we senent heqqide toxtalghanda, ulardiki nersilerning hemmisi eslide bizde barken, ular edebiyat-sennetni bizdin ügengen deydu.
Ularning bezilliri gherip edebiyat-sennitige ayit eserlerni körüp yaki oqup, chüshenmidim, aptur néme démekchidur, buning qandaqmu terbiyiwiy ehmiyiti bolsun, deydu. Yene bezilliri mushumu esermu bundaq nersini kichik balilarmu qilalaydu.Men oynap yürüp qilip qoyimen, deydu.
Ular eserliride insan tebiyiti, roh we madiy dunyaning sennet rujikidiki özgermes riyalliqni qalaymiqan ,sennettiki tapqa chüshmeydighan usullar bilen teswirlep turuqluq ang éqimi, sürriyalizim, ipadichilik, qarayomur we mawjudiyetchilik….(yene talay) éqimlirida eser yazghanliqini dawa qilishidu.
Ular edebiyt-sennet we pelesepidiki modérnizim we qara yomur qatarliq atalghularning yomur we adettiki kishiler qolliniwatqan zamniwiy dégen sözler bilen huchqandaq alaqisi yoqliqini bilmeydu.Chüsh teswirlengen eserlerni sürriyalizim, bir putluq orunduqtin ademning yiqilishini qara yomur dep arlashturiwitidu.U söz we kelimilerning sennet we pelesepide eslidisikidin uzaq bir menada qollanilghanliqini bilmeydu.Hisam Qurban aka Uyghurlarning qara yomurchisi, deydighanlarnimu sennet sahesidin uchrutup qalimiz.
Köpinche hallarda bundaq kishilerning eserlirige chalasawat tenqitchiler yoqarqidek yarashmighan kilengsiz qalpaqlarni oydurup chiqip keydürüp qoyishidu.
Gheripning edebiyat-senneti pelesepe we sanaeti bilen birge tereqqiy qilghan bolup, biz Matématika, Ximiye, Pizika, Biologiye we Tibabet qatarliq penler we hésaplash mashinisi, gin tetqiqati qatarliq yene nurghun téxnologiyelerde qandaq arqida hésaplansaq pelesepe, edebiyat we sennettemu shundaq arqida qalduq!
Pelesepe, Edebiyat-sennet jehette ilgirlisek sanaet we téxnologiyede ilgirlesh bolidu.Bizdek igilik hoquqi bolmighan, milliy jasaritini yoqutup qoyghan milletlerde aldirap edebiy oyghunush dewri partilimaydu.Pelesepe we Edebiyat-sennetning Igilik hoquqi qolgha kelgüche qilidighini milliy edebiyat we sennetni enenige warisliq qilghan halda zamaniwiylashturush, Pelesepe we Edebiyat-sennetning dunyawiy éqimgha egishish shundaqla barliq amallar bilen milletning meniwiyitidiki minus énirgiyeni qoghdap qélishqa kapaletlik qilish.San oqidiki minus énirgiye yoqulup ketse ilim-pen tereqqiyati uyaqta tursun millet yoqulup kétidu.(K.Atahan)
*****

12.01.15 Gérmaniye 

11 people reached
Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s

%d bloggers like this: