Yérim Esir Pinhan Tutulghan Uyghuristan Heqqidiki Mexpi Kélishim

11403457_1591839714416905_2481686561158389836_n

Ilawe: jongxua xelq jumhuriyiti qurulup uzun ötmey yeni 1949-yili 12-ayning 12-küni re’is mawzédong ömek bashlap moskiwagha bérip bir qanche aygha sozulghan ziyaritini bashlaydu. 1950-yili 1-ayning 20-küni jongxua xelq jumhuriyitining zonglisi qushumche tashqi ishlar ministiri ju’énleymu moskiwagha kélip re’is mawzédongning söhbet wekili süpitide sowét ittipaqi terep bilen söhbet élip baridu. (anglashlargha qarighanda merhum seypidin ezizimu shu söhbetke qatnashqan iken).
Söhbet uzun dawamliship 2-ayning 14-küni axirlishidu. Söhbet netijiside ikki mexpi sheritname tüzülidu.bu sheritnamining ünümlük waqti 30yil qilip békitilidu. Ikki terep kélishimni mutleq mexpi tutushqa kélishidu,emma 1950-yili 7-ayning 16-küni amrika tashqi siyaset jemiyiti niyuyorkta kélishim mezmunlirini xelqaragha ashkariliwétip zil-zile qozghaydu.emma dölet ichide yenila sir péti qalidu.1991-yili12-ayning 25-küni sowétler ittipaqi yimirilgendin kéyin rusiye terep bu mexpi shertnamini ashkarilaydu…bu shertnamining mezmuni xenzuche tor betlerge qoyulghandin kéyin intayin küchlük inkas qozghaydu.emma nimishqidur hazirghiche bu sheritnamige da’ir uchurlar uyghurche tor betlerge qoyulmay keldi.shunga bu qétim xenzuche qanunluq munberge qoyulghan nusxisigha asasen shertnamini uyghurchilashturup baghdash munbirige yollap qoydum.
Jongxua xelq jumhuriyiti bilen sowét sotsiyalistik jumhuriyetler ittipaqining dostluq- ittipaqdashliq alahide kélishimi
(toluq tékisti)
Ikki dölet arisidiki qoyuq hemkarliqni kücheytish ;impiryalizimning herqandaq shekildiki tajawuzchiliqidin hemde yapun jahan’girliki bilen til biriktürüp qayta bash kötürüp chiqishidin ortaq ortaq mudapi’elinish;asiyada yéngi tertip ornitish;ikki döletning dostluq-hemkarliq munasiwitini mustehkemlesh üchün ikki dölet arisidiki dostluq-hemkarliq sheritnamilirin sirt bu alahide kélishim tüzüp chiqildi.herqaysi terep ewetken toluq hoquqluq wekil töwendikiche:
Jongxua xelq jumhuriyiti merkizi hökümitining alahide wekili jonggo memuri kéngishining zonglisi qoshumche tashqi ishlar ministiri ju’énley.
Sowét sotsiyalistik jumhuriyetler ittipaqi ali sowét hey’et riyasitining alahide wekili tashqi ishlar ministiri andiri wishiniski.
Ikki toluq hoquqluq wekil guwahnamilirini öz-ara körüshkendin kéyin muwapiq tépip töwendiki maddilargha qoshuldi:
1.madda:shertname tüzüshken ikki dölet jahan’girlarning tajawuzchiliqidin ortaq mudapi’elinidu, 3-dunya urushigha ortaq taqabil turudu. Jongxua xelq jumhuriyiti jonggo chégrisi ichide sowét sotsiyalistik jumhuriyetler ittipaqining esker turghuzishigha ruxset qilidu,dunya ténchliqini ortaq qoghdaydu.
2.madda:kélishim imzalan’ghan kündin bashlap jongxua xelq jumhuriyiti awal sherqi shimal we shimali jonggoda sowét sotsiyalistik jumhuriyetler ittipaqigha herbi oronlashturishi üchün déngiz we hawa armiye bazisi béridu.hemde jonggo xelq azatliq armiyisi mes’ul bolup sherqi jenubi asiyani azat qilishqa yardemlishidu, asiyani azat qilish büyük ishini tamamlaydu.
3.madda:shertname tüzüshken ikki terep jonggo xeliq azatliq armiyisini xelqara qizil armiye qilip özgertishke,qizil armiye ali bash qomandani biwaste qomandanliq qilishqa qoshulidu.
4.madda: jongxua xelq jumhuriyiti 10milyun ishchi teyyarlap sowét ittipaqigha yardemliship jonggo-sowét herbi eslihelirini ortaq qurup,jahan’girlikning tajawuzchiliq herkitige taqabil turidu.
5.madda: jongxua xelq jumhuriyiti shimali jonggodiki herqaysi portlarni sowét ittipaqining ebedi esker turghuzishigha échip béridu.eskerler erkin kirip chiqidu.échilidighan portlar chingxuangdaw, xeyjow, yentey, wéyxeywéy, chingdaw,dali’enlerni öz ichige alidu.
6.madda: jongxua xelq jumhuriyiti yil axiridin burun 4milyon esker toluqlap, jahan’girlarning tajawuzchiliq herkitige teyyarliq qilidu.
7.madda:bayliq menbesi kemchil bolghanliqtin jongxua xelq jumhuriyiti 100milyun nopusni kémeytidu.uning tepsili charisini jongxua xelq jumhuriyiti özi belgileydu.
8.madda: jongxua xelq jumhuriyiti mezkizi hökümitige qarashliq idare-organlargha,omumi mülükchilik tijaret kesipi orunlirigha sowét sotsiyalistik jumhuriyetlet ittipaqining mexsus xadimliri meslihetchilikke seplinidu.
9.madda:shertname tüzgen ikki terepning qoshulishi bilen sowét hökümiti ewetken téxnik xadimlar jonggoning her qaysi jayliridiki mohim sa’a’et tijaritige qatnishidu.jongxua xelq jumhuriyiti hökümiti ulargha ewzel mu’amile qilidu.
10.madda: jongxua xelq jumhuriyiti déngiz buyidiki soda baziri we ichki bazirini sowétliklerning erkin soda qilishigha échiwétidu hemde 100de bir pirsentlik étiwar bilen baj alidu.
11.madda: shertname tüzgen ikki terepning qoshulishi bilen ikki terep öz-ara menpe’et yetküzüsh sherti astida maddi boyum tégishish sheklide soda qilip dostluq munasiwiti tikleydu.
12.madda:sowét ittipaqi hökümiti jongxua xelq jumhuriyiti chégrisi ichide kömür,tömür xam eshyaliri qatarliqlarni bashqurush alahide hoquqigha ige boludu.buning ichide qeley kénining yilliq mehsulatning yüzde yigirme pirsenti jonggogha qaldurulup qalghan qismi sowét ittipaqigha teminlinidu.éghir sana’etni rawajlandurup jongxua xelq jumhuriyitining sana’etleshtürüsh qurulishigha yardem béridu.
13.madda: jongxua xelq jumhuriyiti béyjing,shangxey, tiyenjin, guangju, chongching,changsha,xangju,jujang,wuxu,shiyamén,shento,fuju qatarliq 15sheherning mezkizi rayunini sowét ittipaqi muhajirlirining olturaqlishishi üchün ayrip béridu.
14.madda:sowét sotsiyalistik jumhuriyetler ittipaqi hökümiti jongxua xelq jumhuriyiti hökümitining teliwini qandurush üchün jonggogha üch milyon dollar qeriz béridu.(qeriz qayturush pirinsipi qeriz kélishimide békitilidu) jongxua xelq jumhuriyiti sherqi shimal we shimali jonggodiki pütün xam eshya mehsulatlirini qeriz üchün renige qoyudu.qeriz qayturdighan xam eshya türlirini sowét ittipaqi emili éhtiyajigha asasen békitidu.
15.madda:shertname tüzüshken ikki terepning qoshulishi bilen sowét ittipaqi hökümiti changchün tömür yoli we yol buyidiki 50chaqirim da’irediki rayunni ortaq bashquridu.ikki terep wekilliri öteydighan wezipide mesilen tömüryol idarisining bashliqiliqini, da’imi hey’et re’isilikini emili éhtiyajgha asasen sowét wekilliri üstige élip jonggo wekilliri mu’awin boludu.
16.madda:jonggo komnistik partiyisi bilen sowét sotsiyalistik jumhuriyetler ittipaqi ilgiri imzalighan manjuriye kélishimige asasen sowét ittipaqi dawamliq soda imtiyazidin behrimen boludu. Jongxua xelq jumhuriyiti sowét ittipaqini déhqanchiliq mehsulatliri bilen teminleydu.
17.madda:shertname tüzüshken ikki terep ichki mongghul, shinjang, shizangda herqaysi milletlerning xelq jumhuriyitining qurulishigha qushulidu.ularning musteqil bolushigha ikki terep ortaq mes’ul boludu,yardem béridu.
18.madda:kélishimname ikki terep testiqlighandin kéyin derhal küchke ige boludu.testiqname chita shehride öz-ara almashturulidu.
19.madda:kélishimname mexpilikke ige bolup ,sheritname tüzüshken ikki terepning mexpiyetlikni saqlash,ashkarilimasliq mejburiyiti bar.
1950-yili2-ayning 12-küni moskiwada imzalandi.jemi 2nusxa bolup her bir nusxisi xenzuche-rusche ikki xil yéziqta yézildi,oxshash küchke ige.
Jongxua xelq jumhuriyiti merkizi xelq hökümitining toluq hoquqluq wekili

Ju’énley(imza).
Sowét sotsiyalistik jumhuriyetler ittipaqi ali sowét hey’et riyasitining toluq hoquqluq wekili andiri wishiniski(imza).

Yuqurqi kélishim imzalinip 2kündin kéyin yeni 1950-yili 2-ayning 14-küni ikkinchi kélishm ___ Zhungo sowet dostluq, ittipaqliq we hemkarliq shertnamisi imzalinidu.hem shu yili 4-ayning 11-künidin bashlap küchke ige boludu.
Ikkinchi kélishimning mezmunini ehwalgha qarap baghdash munbirige kéyinraq yollap qoyushum mümkin.özem kespi tilmach bolmighanliqim üchün ana tilimizgha örüshte sewenlikler körülgen bolushi mümkin.bundaq ehwal bolsa tordashlarning esli nusxa asasida tüzitip qoyushini tewsiye qilimen.

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: