Namayishtin Tughulghan Hislar

Autori: Dolkun Isa

10501806_10206989860373870_2040409712479249800_n

Bir hepte, 10 kündin buyan Yawrupaning her qaysi sheherliride yeni Bruksel, Paris, Wiena, Muyinxen, Berlin, Bremen, Hamburg…lardiki yighin we mariponche namayishlar uchun qatrap, bu heptining axiriqi Namayish bekiti bolghan Hamburgdiki namayishni tugutup, Muyinxenge, öyge qaytish uchun Poyizgha chiqtim.

DUQ diki bashqa sepdashlirim Stuttgard, Manheim, Nurenberg, Köln, Düseldorf, Hannover, Frankfurt, Dormund, Innsiburck, Begrenze, Fulda, Wolffürfell..qatarliq sheherlerdiki namayishni tügitip, öyige qaytmaqta. Poyizda kitwetip xiyalim „Namayish“ largha keti, „Namayish“ heqide oylinishqa bashlidim.

bu bir hepet Turkiye we Dunyada Uyghurlar uchun elip berilghan nurghun namayishlargha shayit bolduq. Yawrupaning her qaysi sheherliride 40 din artuq Namayish elip berilidi. DUQ bulup, bu Namayishlargha imkan qeder adem ewetish, Sherqiy Turkistandiki weziyetler heqide melumat berishke gheyret körsetuq. DUQ rehberliri bölünüp her qaysi sheherlerge yurush qilduq. Her birimiz bezi künliri ikki heta 3 yerdiki Namayishqa ulgurushke tirishtuq. Mexset Sherqiy Turkistan dawasining igisi bulush supitimiz bilen, Turk qerindashlirimiz teshkiligen namayishlarda ularning yenida bulush, ulargha rexmet-shukranlirimzini bildurush, Bayraq, Lozinka teminlep berish we qollashning dawamliliqi uchun turke bulush.

Namaysihlargha qatnishish pilanliri tuzup, orunlashtush qilwatqanda, bu seperge birge atlinish uchun sepdashargha we wetenperwer dep bilgen kishilerge iltimas qilishqa toghra keldi. Aktip awaz qoshqanlar bodi, uni buni bahne qilip bash tartqanlar teximu kop boldi. Bular epsuslinarliq, ama Erkin dunyadiki Uyghurlar arisida dawamliq sadir buliwatqan riyaliq. Meni epsuslandurghini emilyete bu emes, bu dawada birge kitwatqan sepdashlarning jawabi boldi. Bir sepdishimning „men Ramizanda bir yerge barmaymen, Ramizandin kiyin tetilge barimen, uning uchun ishimdin ruxset soriyalmaymen…“ diyishi we yene bir sepdishimning „ yaq, men barmay…“ diyishi we sewebini sorghunumda „ Ramizanda bir yerge berish xosh yaqmaydiken..“ digen jawabi meni ich ishimdin ökünüshimge sewep boldi.

Taylandin qaytughan 109 neper qerindishimizning achiq hesriti, charesizlik ichide bir ish qilish uchun chirpinishlar bilen u sepdashlirimning jawabi heqide oylunshqa kop waxtimu bolmidi, peqet „Allah insap, hidayet ata qilsun…“ diyish bilen cheklinip yolumgha rawan boldum.

8-chilsa kechide Taylandin qerindashlirimiz Xitaygha qayturilghandin kiyin, 9-chilsa kechide Berilinge qarap yolgha chiqtuq, mexset 10-chilsa Taylanda elchixanisi aldida namayish qilish. Namayish qilduq, Namayishtin kiyin birge kelgen sepdashlarning bir qisimi yene uxlimay Muyinxenge qaytishti, bir qisimimiz bashqa sheherlerdiki namayishqa atlanduq. bir qulamizda kiyim-kechigimiz bar somkam, bir qulamizda Namayish quraliri, Bayraq, Lozinka we teshwiqat wareqchisi, hawa 35 dereje ishiq, poyiz istansisida u biketin bu biketke, chilip-chilip ter ichide yugireymiz, bayraqning destliri pulangship, uningha buningha tigip kitwatqan, „xapa bomang“ dep epu soraydighan gep, bir namayishni tugutup yene bir namayishqa ulgurush kerek.

Shundaq qilip, bugun bu heptning axiri Namayishini tugutup, Poyiz bilen oyge qaytwatimen, 800km yol bar, yeni oylunushqa, otkenlerni esleshke waxtim chiqti. Uzem bilen uzem wijdan hisawi qilishqa, dostlarning digenlirini qayta mulahize qilishqa bashlidim.

Öz üzemge sual qoydum, hazirghiche bolghan hayatimda qatnashqan namayishlarni esleshke bashlidim. „Heqiqeten men exmeqmu ye..“, „qilwatqan bu ishlirim emeqaniliqmu nime..“, „nimishqa menmu ramizanda ailem bilen iftar qilip, öyde olturmaymen…? digendek sualarni sordum.

Eslep baqsam, Universitetning 2- yiliqida uqiwatqan waxtimda, 1985-yili 12-dikabir uqughchilar namayishigha qatnishishim bilen bashlanghan namayish hayitimgha del 30 yil boptu. 1988-yilidiki 15-Iyul uqughuchilar namayishini dostlirim bilen birge teshkiliduq, mekteptin heydelim. Buninghumu 27 yil bop qaptu. 1994-yili wetendin ayrildim, 21 yilliq muhajiretiki hayatamining asasli qisimi namayish bilen ötüptu.

1997-yili 5-februal Ghulja weqesi sadir bolghandin kiyin, Abduhelilning resmini boynimizgha eslip, 1998-yili Rabiye xanimni qolghan alghandin kiyin, Rabiye xanimning resmini boynimizgha eslip, 2009-yildiki qirghinchiliqtin kiyin, Gulmire Imin, Memet Abdula, Tanka aldidiki Tursungul ana we iz-dereksiz ghayip bolghan onlarche qehrimaning resimni eslip, 2013- 2014-yilidin bashlap, Abduweli Ayup, Ilham Tohtining resimni boynimizgha esip … Yawrupaning her bulung pushqaqlirida, hem qarliq qishlirida, hem pij-pij isiqlirida Namayish qilip, erkinlik telep qilip waqirap yuruptimiz. Bu namayishlarni bezide binglarche insan bilen, bezide 4 kishi bilen qiptimiz.

Bu 30 yilliq, bulupmu muhajiretiki 21 yilliq hayatamidiki qatnashqan namayishni texmine hisap baqtim, 300 -350 arisida namayishqa qatnishiptimen., heta xele kop bir qismigha riyasetchilik qiptimen. Bu jeryanda birge yolgha chiqan sepdashlirimizdin bir qisimi yerim yolda herip qaptu, bir qisimi zirikip kitip qaptu, bir qisimi teslim boptu, yene bir qisimi bu ishlarni „exmeq“ning ishi dep bilip, „eqiliqliq“ qilip, yaxshi yashash yulini taliwaptu, ish qilip hazirghiche birge manghan bu „exmeq“ sepdashlirimizning sani bekla azken iken.

Bezi „eqiliq“ kishilerning diginidek, „bu namayishlarning nimige paydisi boldi..“ dep oylap baqtim. Heqiqeten bir qarisam hichnimge paydisi bolghandek emes, chunki wetendiki zulum kündin künge wehshi, weziyet teximu paijelik…

Ama yene bir oylisam, Erkinlik, musteqiliq undaq asan qolgha kilidighan yaki Latariye belitidek teley ongdin kelgende, bir künde bext qushi qonidighan hadise emes iken. Bugunki dunyada hör ve erkin yashwatqan her milletning tarixigha qaraydighan bolsaq, töligen hisapsiz bedeller, tökulgen qanlar arqiliq erkin tarih yaratqanliqigha, Weten, millet digende her nersisidin waz kecheligenligige shayit bulimiz.

Uzun tarixqa qarashning hajiti yoq, peqet mushu otken 10 künlik jeryangha qarap, uzimizdin intahan alidighan bolsaq, sinipta qalghanliqimizni körümiz. Bir hepte ichide Turkiye 100 din artuq sheherde, Yawrupada 40 din artuq sheherde Namayish boldi. Weten bizning idi, zulum uyghurlargha buliwatqan zulum idi, bu zulumgha qarshi namayishqa qatnashqanlarni, adam qetim sani bilen hisap qilsaq 500 ming bilen bir miyon arisida insaning seperwer bolghanliqini qiyas qilish mumkin. Buning mutleq kop qismi Turkler bulup, buning ichide uyghurlarning umumi qetim sanini 5 mingimu yetmeydu. Weten sirtida 1.5 milyon etrapida Uyghur barliqini texmin qilishimiz, Ottura Asyadiki weziyetni kozde tutup, ularni Namayish qilish mumkinchiligi yoq digen ehwaldimu, Turkiye we bashqa Gherip doletliridiki Uyghurlaning sanimu 60-70 ming atrapida. Dimek hör dunyadiki ( demokiratik döletlerdiki) Namayishqa qatnashqan uyghurlarning sani 10% etrapidimu emes. Buningdin shuni diyish mumkinki, erkinlik, musteqiliq bizdin texi kop uzaqta!!!

Toylarda, Nezir-chiraqlarda, Iftar soprilirida, Noruzda, Meshreplerde körgen qizghinliqning 10% ni Namayishta körüsh mumkin emes. Namayishqa qatnashmasliq uchun körsetken sewepler, toy yaki nezir-chiraqa kelgende mewjut emes. eger bir ayda 4 qetim Toy bolsa, her toy uchun ishimizdin ruxset soriyalaymiz, dukandarlar ornimizgha adem selip we heta dukani taqap bolsimu shu sorunda kechikmestin hazir bulalaymiz, her toy uchun eng az 100 euro pulni hich ikkilenmestin chiqirip hediye qilalaymiz. ama yilda bir qanche qetim bulidighan, heta neche yilda bir qetim bolghan zor kölemlik namayishqa kelgende ishtin ruxset sorash bekmu qiyin, teshkilatqa ayda 10 Euro berish, yaki yilda bir ikki qetim 100 euro iaden qilish uchun qulimiz bilen yanchuqimizning orni bekmu uzun.

bularni oylighanda insaning ümütsizlenmesligi mumkin emes. ama bu yolda her xil qiyinchiliq, xorluqlargha chidap kitwatqan, barmaq bilen sanighuchilik insanlarning, bu dawada tewrenmey kilishining ilham qaynighi wetendiki qorqmas, jeni bilen, qeni bilen kuresh qilwaqtan yigit-qizlardur.

Weteni wetendiki qehrimanlirimzi azat qilidu, ama chetelerdiki dawaning rolimu pewqulate muhim. Eger weten sirtidiki, erkin duyandiki her Uyghur ozning wijdani mejburyitini his qilghanda we his qilip emili heretke ötkende Xitay titreydu.
Emiliy herket diginimizde; Hich bolmighanda bir toy uchun korsetken jiddiyetni körsitip, her Xizmetchi ishidin, oqughuchilar mektiwidin ruxset soriyalighanda, dukandar dokunidin, chiqip Namayish sorunda teyar turalighanda, her bir uyghur 10 euroni titrimey bereligende… Xitay, Uyghurdin titreshke bashlaydu.
Bularni oylap, teni erkin dunyada yashwatsimu, texi rohi quluq ichide yashwatqan, rohi dunyasini shexsiyetchilik, bexiliq, pixsiliq, qorqunchaliq qaplap ketken insanlargha ökündüm.. Chetelde pul tapqan bolsimu, alim bulup yüz tapqan bolsimu ama rohi gadayliqtin qutulamighan shu bichare yurtashlirimgha ichim aghridi.

Kechisi uxlimay, bezide ach. Bezide toq namayish yollarda sersan bop yurgen sepdashlirimni „bichare“ dep, özlirini „ajayip“ chaghlap yurgen rohi qelender „Ajayip“largha ichim aghridi.

Namayish;- rohi quluqtin azat bulushning achquchi, iradini belgileshning olchimi, wetenperwerligingizni ölcheshing tarazisi, sexi yaki pixsiqliqingizning bahasi, insaniyliqingizni teshkil qilghan eng eqeli elmint, qorqmas yaki toxu yürekligingizning siniqi, Wijaningizning melhemi, qelbingizni pakizlaydighan, changqighan dilingizning uchun abi hayat! Namayish 21-Esirning mustebitlike qarshi eng küchlik we tesirlik inqilap shekli! Uzingizning kimligini bilduridighan tarix dersi! Uyqudin oyghatquchi yangraq choqan!

Men 30 yilliq kuresh hayatimda 300 namayishqa qatnishqan bolsam, allah yene 30 yil ömür berse , yene 300 qetim namayishqa qatnishimen. Janabi allah meni bu yoldin ayrimigin dep dua qilimen!

Hamburg –Muyixen sepiride
2015-yili 7-ayning 12-küni

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s

%d bloggers like this: