Engliye maliye ministiri uyghur élidiki ziyariti jeryanida uyghurlarning kishilik hoquq weziyitini tilgha alamdu?

Muxbirimiz irade
2015-09-22
engiliye-maliye-ministiri-jorj-osborn-George-Osborne.jpg

Engliye maliye ministirliqining ministiri jorj osborn shangxey paychek bazirini ziyaret qilghanda, xitay-Engliye hemkarliqini qattiq tekitligen. 2015-Yili 22-Séntebir, shangxey.

XINHUA

Engliye maliye ministirliqining ministiri jorj osborn xitayda 5 künlük ziyarette bolidighan bolup, uning bu qétimliq ziyaritide toxtap ötidighan orunlirining biri uyghur élidur. Adette kem uchraydighan bu ziyaret xelqaradiki kishilik hoquq organlirining küchlük diqqitini qozghidi. Ular bu heqtiki bayanlirida engliyelik ministirni bu nöwet uyghur éligha qilidighan ziyaritini choqum uyghurlarning kishilik hoquqini tilgha alidighan pursetke aylandurushqa chaqirdi.

Yekshenbe künidin étibaren xitaydiki 5 künlük resmiy ziyaritini bashlighan engliye maliye ministiri jorj osbornning bu qétimliq ziyaret béketlirining ichide néme üchün uyghur élining barliqi we buning qaysi döletning orunlashturushi boyiche bolghanliqini éniq emes. Emma bu yerde közetküchilerning diqqitini qozghawatqini, osborn ependining uyghur élini ziyaret qilidighan künining del uyghur ziyaliysi ilham toxti ömürlük qamaq jazasigha höküm qilinghanliqigha bir yil tolghan künge toghra kélishi boldi. Engliyede chiqidighan gardiyan géziti muxbirining ürümchidin xewer qilishiche, jorj osborn ependi 22-Séntebir seyshenbe küni axsham uyghur éligha qarap yolgha chiqip, etisi 23-Séntebir küni paaliyetlirini bashlaydiken. Bu del uyghur ziyaliysi ilham toxti ötken yili ömürlük qamaq jazasigha höküm qilinghan kün idi. Kishilik hoquq organliri bolsa buning xitay hökümiti teripidin pilanliq halda orunlashturulghanliqidin guman qilmaqta.

Azatliq Üchün

Xelqara kechürüm teshkilati asiya ishliri diréktori we uyghur éli mutexessisi nikolas bikulin gardiyan gézitige qilghan sözide, xitay hökümitining engliye ministirining ziyaritini meqsetlik halda uyghur éligha orunlashturup, özining uyghur élidiki siyasetlirini yolluq körsitishke we shundaqla uyghur élini meblegh sélishqa muwapiq tinch jay, dep körsetmekchi bolghanliqini bildürgen. Nikolas bikulin ependi sözide mundaq dégen :

-Mushundaq bir künde engliyelik ministir uyghur élidiki kishilik hoquq depsendichiliklirige perwasiz qalmasliqi kérek, u ziyaritide uyghur élida yürgüzülüwatqan qéyin-Qistaq, mejburiy yoqitiwétish, diniy bésim, namayish qilish we pikir qilish erkinlikining pütünley inkar qilinish mesililirini otturigha qoyushi kérek. Engliye hökümiti bu arqiliq iqtisadiy hemkarliqni kücheytish bilen birge, özining asasiy prinsipliridinmu waz kechmeydighanliqini ipadilishi kérek.

Engliye maliye ministiri jorj osbornning bu qétimliq xitay ziyaritining meqsiti ikki dölet arisidiki iqtisadiy hemkarliqlarni kücheytish bolup, uning uyghur élidiki ziyariti mezgilidimu shi jinping otturigha qoyghan «yéngi yipek yoli iqtisad belwéghi» siyasitini qollap söz qilidighanliqi melum. Jorj osborn seyshenbe küni shangxey paychek bazirini ziyaret qilghanda ikki dölet hemkarliqini qattiq tekitlep «ikki dölet sistémisidiki perqlerge qarimay hemkarliship, engliyeni xitayning gherbtiki eng yéqin shériki qilayli» dégen we xitayning engliyege téximu köp meblegh sélishini telep qilghan. Amérika uyghur birleshmisi reisi alim séyitof ependi bu heqte toxtilip, engliyening iqtisadiy krizistin kéyin xitay bilen bolghan munasiwetlirining kishini epsuslanduridighanliqini, lékin shundaqtimu amérika uyghur birleshmisining jorj osborn ependidin uyghurlarning kishilik hoquq mesilisini tilgha élishini ümid qilidighanliqini bildürdi.

Melum bolushiche, gardiyan géziti engliye maliye ministirliqidiki erbablardin osbornning uyghur éli ziyariti mezgilide ilham toxti mesilisini we uyghur élidiki omumiy kishilik hoquq weziyitini ochuq-Ashkara tilgha alidighan-Almaydighanliqini qayta-Qayta sorighan bolsimu, bir jawabqa érishelmigen. Buning ornigha jorj osborn yazma bayanatida «biz ikki dölet munasiwetlirini tereqqiy qildurush we kishilik hoquq mesilisini tilgha élishni bir tallash dep qarimaymiz. Biz her ikkisini birlikte élip mangimiz, derweqe menmu bu yerdiki uchrishishlirimda shundaq qildim» dep jawab bergen. U shundaqla engliyediki b b s agéntliqining ziyaritini qobul qilghanda «menche xitay bilen yéqin munasiwet ornitish, bir chette turuwélip kanayda towlighandin yaxshi» dégen.

Emma kishilik hoquq organliri osbornni agahlandurup, eger osborn uyghur élida turup kishilik hoquq depsendichilikini tilgha alalmisa, u halda u özi xitayning teshwiqat qoraligha aylinip qalidu, dédi. Xelqara kechürüm teshkilati asiya ishliri diréktori nikolas bikulin gardiyangha qilghan sözide, bu qétimliq ziyaretning engliyeni xuddi xitayning uyghur élidiki bésim siyasetlirini qollaydighandek körsitip qoyidighan xetiri barliqini eskertken. Kishilik hoquqni közitish teshkilati asiya ishliri diréktori sofi richardson sözide osbornning choqum ilham toxti mesilisini tilgha élishi kéreklikini eskertip «eger osborn undaq qilalmisa, bu, engliyening xitay bilen bolghan munasiwetliride qanchilik derijide toxu yürek bolup ketkenlikini ashkarilap qoyidu» dégen we herqandaq bir hökümetning zorawan hökümetler bilen hemkarlashmasliqi kéreklikini eskertken.

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: