Amérikining Ottura Asiya Siyasiti

 

4437577668abdbayra
Tarqitilish 20.11.2015 yéngilinish 20.11.2015 AA
Amérikigha nisbeten ottura asiyaning ehmiyiti we washin’gitonning rayonluq siyasitining arqa körünüshi.

Türkiye awazi radiyosi xewiri: amérika qoshma ishtatliri tashqi ishlar ministiri jon kéri 28 – öktebirdin 3 – noyabirghiche ottura asiya döletliride ziyarette boldi. Bu ziyaret jon kérining ottura asiyadiki 5 döletni öz ichige alghan tunji rayonluq ziyariti bolghanliqi üchün nahayiti zor ehmiyetke ige. Ottura asiya döletliri rehberliri teripidin qobul qilin’ghan kérining bu ziyaritini amérikining rayon döletliri bilen bolghan munasiwetlirini yépyéngi pellige kötürüsh istiratégiyesining bir qismi déyishke bolidu.
Jon kéri aldi bilen qirghizistanda ziyarette boldi. Kéri, bishkikte ottura asiya amérika uniwérsitétining yéngi qorusi we amérikining bu yerdiki bash elchixanisining yéngi binasining échilish murasimigha ishtirak qildi. Kéri kéyinche özbékistan’gha ötti. Kéri özbékistanning semerqend shehiride ottura asiya döletlirining tashqi ishlar ministirliri bilen bir yerge jem boldi. Yighindin kéyin rayon döletliri bilen amérika otturisida C5+1 yéngi hemkarliq munbiri quruldi. Buninggha oxshash bir munberning yaponiye teripidin 2004 – yildin tartip hazirghiche ishqa kirishtürülüwatqanliqi hemmimizge besh qoldek ayan, elwette.
Semerqend yighinigha özbékistan tashqi ishlar ministiri abdul’eziz kamilow, amérika qoshma ishtatliri tashqi ishlar ministiri jon kéri, qazaqistan tashqi ishlar ministiri érlan idrisow, qirghizistan tashqi ishlar ministiri érlan abdildayéw, tajikistan tashqi ishlar ministiri sirejeddin aslow, türkmenistan tashqi ishlar ministiri rashid mérédow qatarliqlar ishtirak qildi. Yighinda amérika – ottura asiya munasiwetliri muzakire qilindi. Terepler iqtisadiy tereqqiyat, rayonluq bixeterlik, ma’arip, medeniyet we bashqa sahelerde hemkarliqni yenimu kücheytish hemde muzakirilerni dawamlashturush mesililiride ortaq chüshenche hasil qildi. Amérika taratqulirida bu yighinning esli nishanining, térrorizmgha qarshi küreshte amérikining ottura asiya döletlirige kapaletlik qilidighanliqini bildürüp qoyush ikenliki ilgiri sürüldi.
Kéri kéyinche qazaqistan’gha ötti. Kérining astane zyaritide 4 – nöwetlik amérika – qazaqistan istiratégiyelik hemkarliq diyalogi yighini chaqirildi. Buningdin bashqa yene, kéri nezerbayéw uniwérsitétida konféras berdi.
Kéri qazaqistan ziyaritini axirlashturghandin kéyin tajikistan’gha ötti hemde uchrishishlarda boldi. Kéri uchrishishlarda tajikistanning tok mesilisini kelgüsi 5 yil ichide hel qilidighanliqini éytti. Afghanistan mesilisimu kérining uchrishishlirining asasliq küntertip maddiliridin biri idi. Tajikistandiki uchrishishlirini axirlashturghan kéri türkmenistan’gha ötti. Bu yerdiki uchrishishlarda türkmenistan – amérika hemkarliq munasiwetliri hemde rayonluq bixeterlik mesililirini chöridigen halda muzakire élip bérildi. Kérining ottura asiya ziyariti 3 – noyabir küni axirlashti.
:::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::
Pütkül ottura asiya döletlirini bir qétimdila ziyaret qilghan amérika qoshma ishtatlirining tunji tashqi ishlar ministiri unwanigha érishken kérining bu ziyariti köp jehettin nahayiti zor ehmiyetke ige. Aldi bilen, ottura asiya döletlirige bir qétimdila ziyaret qilish kéyinki yillarda moda bolup qaldi. Ilgirimu hindistan, pakistan, xitay we yaponiye rehberliri rayonda shundaq ziyaretlerde bolghanidi. Bumu rayonning barghanséri yüksiliwatqan ehmiyitining namayendisi bolsa kérek, elwette.
Kérining ziyaritining kütülmigende ottura asiya döletliride ziyarette bolushini rusiyening süriyege kirishidin kéyinki özgirishler bilen munasiwetlik dep qarashqa bolmaydu. Chünki chong döletler rayondiki nopuzini kücheytish arqiliq bir – birining kemchilikini tépish, buni kéyinche kozérgha aylanduruwélishning koyida.
Kéri bu ziyayiti jeryanida «yéngi yipek yoli» layihesining muhimliqini qayta tekitlidi. Bu layiheni yéngi shekillendürülgen C5+1 munbiri bilen birlikte analiz qilghinimizda, amérikining kelgüsi 10 yil ichide rayon’gha téximu köngül bölidighanliqini perez qilalaymiz.
Ziyaret jeryanida iqtisadiy mesililer nahayiti köp küntertipke kelgen bolsimu lékin héchqandaq iqtisadiy kélishim imzalanmidi. Yene bir tereptin, kérining ziyaritige parallél halda amérika qoshma ishtatliri tashqi ishlar ministirliqi bayanat élan qilip, iqtisadiy jehettin tereqqiy qilishi üchün washin’gitonning ottura asiya döletlirige uzaq mezgillik yardem béridighanliqini jakarlidi.
Amérikining aldimizdiki yillarda rusiye bashchiliqida qurulghan birlikke daxil bolmighan özbékistan we türkmenistan bilen téximu zich hemkarliq ornitidighanliqini texmin qilish mumkin. Bu nuqtida türkiyeningmu pütkül ottura asiya döletlirige qarita yépyéngi bir siyasetni yolgha qoyushi zörürdek qilidu.

http://www.trt.net.tr/uyghur/

 

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: