Almatada “Musabayéflar We Milliy Maarip” Kitabini Tonushturush Murasimi Ötküzüldi

2016-01-25
musabayef-qazaqistan-evlatliri-aptorlar-almata-2016.jpg

Almatadiki musabayéflar ewladliri «musabayéflar we milliy maarip» namliq kitabning aptorliri bilen bille

RFA/Oyghan

25 – Yanwarda almatadiki «rasul» kaféxanisida «musabayéflar we milliy maarip» namliq kitabni tonushturush murasimi bolup ötti. Uninggha almatadiki uyghur jemiyetlik birleshmilirining wekilliri, ziyaliylar, musabayéflar ewladliri, shundaqla qazaq, tatar, ezerbeyjan milletliri wekilliri we bashqilar qatnashti.

Aldi bilen quran oqulup, andin sözge chiqqan siyasetshunas qehriman ghojamberdi, ezerbeyjan medeniyet merkizining reisi gharib exmédof, «inayet» jemiyetlik birleshmisining reisi turghanjan rozaxunof, qazaqistan uyghurlirining jumhuriyetlik étnomedeniyet merkizining ijraiye mudiri zuhrullam qurwanbaqiyéf, jumhuriyetlik «uyghur awazi» gézitining bash muherriri érshat esmetof, «tinchliq dunyasi» xelqara qazaq ijadiyet birleshmisining prézidénti, yazghuchi abén nurmanoflar musabayéflarning uyghur milliy herikiti hem maaripidiki rolini, omumen tijaretchilerning bügünki künde milliy medeniyetni, maaripni rawajlandurushtiki ornini, mushundaq paaliyetlerning yash ewladlarni terbiyileshtiki ehmiyitini yuqiri bahalidi. Qazaq ziyaliysi a. Nurmanof musabayéflarni eslesh murasimigha teklip qilinghanliqigha minnetdarliqini izhar qilip, mundaq dédi: «men uyghur xelqini néme üchün yaqturimen? türkiy xelqlerning eng gholluq tilini saqlap kéliwatqininglargha men xoshalmen. Aranglarda yürüp men buni yaxshi bayqawatimen. Ikkinchidin, men silerni méhnetkesh, adil, heqiqetchil ikenliginglar üchün yaqturimen. Üchinchidin, siler yürgen yéringlarda yatsirap qalmay, özenglarning uluq shexsliringlarni untumay kéliwatqanliqinglar üchün yaqturimen. Mana mushu üch xasiyet méni silerge yéqinlitiwatidu. Bügün mana musabayéflar heqqide kitab chiqirip, shularni eslep oltarghininglar üchün rehmet éytip, mundaq ishlarni yenimu rawajlandurushunglarni tileymen.»

Murasimda sözge chiqqan shundaqla tatar xelqining wekili, tarixchi munir érzin, yazghuchi we shairlar abdughopur qutluqof, mehemmetimin obulqasimof, abduxaliq mahmudof, «sherqiy türkistan jumhuriyiti» milliy inqilabi qatnashquchisi wapaxan qurbanof, «asiya bügün» gézitining bash muherriri, shaire tashgül héziyarowa, «axbarat» zhurnili wekili nailem hemrayéwa, shundaqla zérip molotof, qasim mesimi, abdullam samsaqof, magélan sheripof, aztékin ibrahimof, ismayiljan iminof qatarliq ziyaliylar, tijaretchiler we bashqilarmu bu heqte öz pikirliri bilen ortaqlashti.

 Almatadiki musabayéflar ewladliri
Almatadiki musabayéflar ewladliri

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan aztékin ibrahimof chin sulalisining mustemlikisi astidiki uyghur élida 19 – Esirning axiri we 20 – Esirning bashlirida bir top milletperwer uyghurlarning yétilip chiqqanliqini otturigha qoyup, mundaq dédi: «aka – Uka musabaylar ter bilen, eqil – Parasiti we japalar bilen tapqan pulini meripetke ishletti. Ular muellimlerni türkiyedin, ottura asiyadin, tataristandin élip kélip, mekteplerni achqan. Yüzligen balilarni tallap, chetellerge oqushlargha ewetken. Shu jümlidin wetinimizge gérmaniyedin chong xrom ishlep chiqish zawutini élip kélip, wetinimizde salghan. Bu zawutning ehmiyiti intayin zor boldi. Uningda bizning nurghunlighan perzentlirimiz, atilirimiz, akilirimiz ishlep, özining idiyisini özgertti, zamangha layiq shu yerdin terbiye aldi. Xelqni oyghitishta ularning oynighan roli nahayiti chong.»

«Musabayéflar we milliy maarip» namliq kitab «turan dunyasi» jemiyetlik fondining mudiri karlin mexpirofning layihisi boyiche, filologiye penlirining namzati ruslan arziyéfning toplishi we neshrge teyyarlishi bilen hemde musabayéflar ewladlirining hamiyliqida neshr qilindi we heqsiz tarqitildi. «Mir» neshriyat öyi teripidin yoruqqa chiqqan bu kitabta uyghur élining soda – Sanaitini rawajlandurushqa salmaqliq töhpe qoshqan milletperwer, meripetperwer shexsler hüsenbay we bahawudunbay musabayéflarning hayati we paaliyitige ait maqaliler orun alghan. Ziyaritimizni qobul qilghan hazir almata shehiride istiqamet qiliwatqan azad aka musabayéf özining ewladliri heqqide toxtilip, mundaq dédi: «méning bowam imammuhemmet, uning oghli muhemmet éli, uning oghli men. Biz tört bala. Tashkendte tughqanlirimiz bar. Ular kélelmidi. Bishkekte abdullam ependining baliliri bar. Aka – Uka ikkisi milletke yaxshiliq qilghan. Yitimlarning béshini silighan, oqutqan, kiyim – Kéchek, yataq bergen. Zawutqa shundaq ishchilarni alghan. Mekteplerni échip, ularni oqutqan.»

138 Betlik bu kitabta musabayéflar heqqide yézilghan shérip xushtar, yalqun rozi, bumeriyem, yaponluq alim uyishi sinichironing maqaliliridin tashqiri, qazaqistanliq tetqiqatchilar, zhurnalistlar we bashqilarning maqaliliri, shu jümlidin q. Ghojamberdining «musabayéflar we ilgharliq yoli», a. Nurmanofning «abruyini tik tutqan aka – Uka musabayéflar», tonulghan qazaqistanliq tarixchi ablet kamalofning «millet we kapital: musabayéflar ailisining uyghurlar tarixidiki roli», aztékin ibrahimofning «meshhur atilirimiz», yadikar sabitofning «aka – Uka musabayéflar» maqaliliri, shair m. Obulqasimofning «zulmetke üzülgen oq» namliq shéiri orun alghan.  (Oyghan)

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: