Ayköl Weqesining Jeryani Ashkarlandi

12799134_197936650573229_429322476572200346_n (1)

Sherqiy türkistanning aqsuning ayköl yézisi peyshenbe bazardiki 2013-yili ramizanning 27-küni toqunushta 2000din artuq uyghurning tutqun qilin’ghanliqi 500gha yéqin uyghurning shu künki weqede shéhit qilin’ghanliqi bügün ashkarlandi.
Muxbirimizning iz qoghlap tekshürüsh jeryanida bu weqege biwaste qatnashqan kishlerdin ehwal igellesh dawamida towendikdek uchurlarni yollap ewetti.
Öz waqtida xitay tajawuzchiliri terpidin ayköl weqesini kichklitip körsitishke urun’ghan bolsimu, allaning yardimi bilen bügün’ge kelgende heqiqi weqelik otturgha chiqti.
Aqsu aykölning peyshenbe bazardiki meschitke bashqa yézidiki qari balilardin 6bala qur’an tamam qilish üchün peyshenbe bazarliq meschitke kélidu.
Meschit aldida küzetchilik qiliwatqan memet sikritarning terpidin tosulup meschitke kirishke yol qoymaydu.meschit imami we shu yerlik jama’et naraziliq körsetkendin kéyin memetning shu yerdiki saqchixanisgha tilfun qilip, qur’an oqushqa kelgen 6neper qari balini xitay saqchilar terpidin tutqun qilip élip kétidu.
Buningdin xewer tapqan mehelle jama’iti xitayning bu qilmishigha qarita nazraziliqini ipadilep jama’etlerning chonglirini élip, peyshenbe bazarliq16-etrettiki yuqirdin kelgen xizmet guruppisigha shikayet qilidu.
Aqsu sheherlik jama’et xewipsizlik idarisi siyasiy yitekchisi bolghan mutellipke bolghan weqeni éytidu,eger u balilarni qoyup bermiseng bizmu ketmeymiz, senmu ketmeyse dep topliship olturidu.
Mutellip bash aghriqidin qutulush üchün saqchixanigha tilfun qilip u balilarni jama’etke bérish üchün ekeldurgende u balilarning méngishqimu hali yoq, qattiq tayaq zerbisidin yüz –közliri ishshighan halitini körup jama’et «bu balilar nime gunah qilghanliqi üchün bularni bunchiwala ursen ?bular shu bir yézidin yene bir yézigha namaz oqughili kelgenliki üchün urumsen ?qur’an tamam qilghanliqi üchün uramsen?» dep saqchilardin soraydu.
Jama’etning elpazidin qorqan xitay saqchi oq chiqiridu, u oq yandiki ashxanida oynawatqan ghupurjanning 8yashliq singlisigha tigip shu yerde shéhit bolidu,buning bilen ghupurjan xitay saqchini uridu.jama’et naraziliq bilduridu.
Buning bilen peyshenbe bazar saqchixanisining saqchiliri i jama’etni qorshawgha élip, jama’etke qartip oq chiqiridu.buning bilen köp kishler put, bedenlirige oq tigip yarlinidu.bu jeryanda singlisi shéhit bolghan ghupurjan xitay saqchilirigha qarshiliq qilwatqan peyitte xitay saqchilar terpidin yirgirme nechche oq bilen shéhit qilinidu.hemde xitay saqchilar neq meydanidiki barliq uyghurlarni widiyogha we resimge éliwalidu.
Buningliq bilenmu bésiqturalmighan xitay tajawuzchilarning chumaqchisi mutellip otturgha chüshüp bu meslini 8yashliq qizni we ghupurjanni atqan saqchini men jazalighuzup bérimen hazir weqe chongiyip ketse nurghun yashlar tutulup kétidu digen shekilide jama’et terep turghan körünushni élip saqchilarghimu qorallirini chüshürüshke buyruq bergen qiyapette yalghan wede bilen jama’etni aldaydu.
Bu weqe shu yer waqti kech sa’et 22:00giche dawam qilidu.
Shu yer waqti yene00:00din kéyin yézining mu’awin sikritari memetning yuqirigha dokilat qilish netijisde , xitay tajawuzchilirining qoralliq qismigha «bizni qorshiwaldi »dep tilfun qilidu buning bilen qoralliq qismning 1000din artuq qoralliq xitay eskerliri peyshenbe bazargha aldiki bir mashining chiriqini yoritp qalghan esker basqan mashinlarning chiriqini ochurup kélip putun etrapni qorshawgha élip, tarqilip ketmigen xelqini oqqa tutidu.bu chaghda xelq terep –terepke özini daldigha alidu. Bezi pida’iylar yarlan’ghan uyghurlarni mashinlirigha bésip doxturxanigha élip mangidu.
Emma yollarda tosaqqa qurulup bolghan bolghachqa 3-etretning yol heqqi élish ornigha kelgende, üch kichik aptomobildiki 9neper yardar we 3neper shopuri bilen qoshup 12uyghurni shu yerde tutqun qilip saqchixanigha aprip solaydu.patemxan digen ayalgha 3pay oq tekken bolup ,uyghurlarning yarliridin qan éqip tursimu, ularni doxturgha aparmay xitay saqchilar oq tekken yerlirige tapanchisini tiqip qochup, yarlan’ghan orunlirigha tépip urup dessep, haqaretlep qiynaydu.
Uyghur saqchilar hichnime qilalmay sha’it bolup qarap turidu.
12neper uyghurni ölükni tashlighandek bir-birsining üstige tashlap, soraq qilmay belki yuqirdek qiyin –qistaqta qiynap yarlardin chiqqan qanlar saqchixanida ériqtiki sudek aqqan.5neper uyghur shu yerde ölgen.
Ramizanning 30-küni shu yer waqti etigen 10:20minut ötkende andin ularni doxturxanigha yötkigen.
Neq meydanda qalghan uyghurlarni bolsa xitay qoralliq qisimliri pütün yerni qarangghu qilip turup oqqa tutqan ,neq meydanidiki sha’itlarning bayanida neq meydanda 500din artuq uyghurning shéhit bolghanliqi melüm.
Xitay tajawuzchiliri ayköldiki qirghinchiliqtin kéyin,tang seherge yéqin 6dane ot ochurush mashinisining yardimi bilen weqede tokulgen qan daghlirini tazlap tügetken.
Ölgen ülüklerni öy igisige bermey,mexpi yerge köllikitp kömup, bir qisimini köydurup yighishturghan.
Ayköl weqeside éghir yarlan’ghan we tutqun qilighanlar bolup 1500kishni turmige qamighan.
Ölgen we turmige qamalghan kishlerning ehwalini bir yilgha qeder xewirini alalmighan.yuqurqidek ayköl xelqighe bolghan bésim we zülüm tupeyli,ayköl xelqi xitay tajawuzchilirigha bolghan qarshiliq herkitini izchil dawam qilip kelmekte.
Ayköl yézisigha qarashliq ikki etrettin toqquz kenittin bolup, jem’i chétlghan adem sani 2000din ashqan.
500din artuq uyghur weqede shéhit bolghan, turmide qanchilik öldi we qanchlik késildi uninggha da’ir éniq uchurlar yoq.
Emma xitay hökümitining élan qilghan sanida 7neper uyghurni öldi dep xewer tarqatqan.
Weqe ramizanning 27-küni bashqa kenittin kelgen qari balilarni tutqun qilish bilen bashlinip, ramizanning 30-küni qirghin qilish bilen axirlashqan, ayköl yézisida rozi hiyit qilghuzmighan ayköl xelqi ikki siritqa chiqalmighan.(Sherqiy türkistan informatsiyon merkizining sherqiy türkistanda turushluq ixtiyari muxbiri Yalqun Yalchin )

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: