Uyghur Ejdadliri Tarixta Yaratqan Yette Keshpiyat We Uning Ilmiy Asasliri

uyghur-tarixidiki-huner-texnika-qurban-weli.png

Musteqil tetqiqatchi qurban weli yéqinda tamamlighan «uyghur tarixidiki hüner-Téxnika: yette keshpiyat» namliq ilmiy emgek (2014-Yil, washinggton)

RFA/Qutlan

Uyghur ejdadlirining uzaq tarix jeryanida bayqighan we keship qilghan ixtiralirining insaniyet medeniyet tarixigha öchmes töhpilerni qoshqanliqi hemmige ayan.

Arxéolog we qedimki yéziqlar tetqiqatchisi qurban weli ependi özining yéqinda tamamlighan «uyghur tarixidiki hüner – Téxnika: yette keshpiyat» namliq ilmiy emgikide bu heqte sistémiliq melumat berdi.

U ziyaritimiz jeryanida uyghur ejdadliri öz tarixida yaratqan köpligen hüner – Téxnikiliri we ixtiraliri ichidin wekillik xaraktérige ige 7 keshpiyat heqqide toxtilip ötti. Bular metbe, qeghez, gilem, kön, kariz, iger we top (zembirek) qatarliqlar bolup, ular insaniyet medeniyet tarixida intayin muhim orun tutup kelgen.

Qurban weli ependi uyghur ejdadliri yaratqan yette keshpiyatning birinchisi süpitide metbe téxnikisini tilgha aldi we uning uyghur medeniyet tarixidiki alahide orni toghriliq pikir bayan qildi.

Melumki, qeghezning keship qilinishi insaniyet medeniyet tarixidiki dewr bölgüch ehmiyetke ige weqe. Xitaylar uzaqtin buyan qeghezni öz tarixidiki 4 chong keshpiyatining biri dep dawrang sélip kelgen bolsimu, emma qurban weli ependi uyghur ejdadliri turpan we lopnorda kendir gholidin yasighan qeghezning xitaydiki seylun ijat qilghan qeghezning yil dewridin az dégende 100 yil burunluqini eskertidu. Shuning bilen bir waqitta yene u, uyghur ejdadliri yaratqan qedimki ulugh keshpiyatlar ichide kariz téxnikisining dunyada az körilidighan medeniyet hadisisi ikenlikini tekitleydu.

Tetqiqatchi qurban weli budapéshtta échilghan hon qurultiyida
Tetqiqatchi qurban weli budapéshtta échilghan hon qurultiyida

Qurban weli ependi yéqinda tamamlighan «uyghur tarixidiki hüner – Téxnika» namliq ilmiy emgikide gilemning uyghur ejdatliri teripidin tarixta eng burun toqup chiqilghan yéngiliq ikenlikini ilgiri süridu.

Arxéologiyelik tépilmilar we tarixiy xatiriler kön – Xirum téxnikisi bilen igerning yasilishini merkiziy asiya xelqlirining ijadiyiti dep testiqlaydu. Qurban weli ependimu öz tetqiqatida ilmiy pakitlar arqiliq kön – Xirum téxnikisi bilen igerning yasilishining uyghur ejdadlirining ijadiyitige mensupliqini tilgha alidu.

U axirida top, yeni qedimki zembirekning keship qilinishi we jenglerde ishlitilishide uyghur ejdadliriningmu mueyyen ölüshining barliqini, tarixta mongghullarning yawropagha qilghan yürüshide uyghur zembireklirining muhim rol oynighanliqini alahide tekitleydu.(Qutlan)
2015-01-27

Tepsilatini awaz ulinishtin anglighaysiz.

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: