Uyghurlar Gherb Elliridin Panahliq Tileshning Yollirini Zadi Qanchilik Bilidu?

Gollandiye-panahliq-Lagiri.JPG

Gollandiyidiki panahlinish lagéridiki uyghurlardin bir körünüsh. 2013-Yili yanwar.

RFA/Pidaiy

Gherb ellirige xitay zulumdin qéchip chiqip panahliq tiligen nurghun uyghurlarning siyasiy panahliqtin bashqa panahliq yollirini bilmeydighanliqi melum bolmaqta.

Hemmige ayan bolghinidek, öz wetinide xitayning türlük bésimlirigha uchrighan uyghurlarning gherb elliridin panahliq tilesh ishliri 90-Yillardin kéyin ewj élip, onminglighan uyghurlar herqaysi döletlerde siyasiy panahlanghuchi bolup yashimaqta. 2000-Yillardin kéyin, bolupmu 2009-Yilidiki «5-Iyul ürümchi weqesi»din buyan, öz wetinini terk étip gherb elliridin siyasiy panahliq tileydighanlarning sani téximu yükseldi. Tayland, malayshiya qatarliq ellerge qéchip chiqip éghir eziyet chekken, hetta xitaygha qayturulup bérilip türlük jazalargha uchrighan uyghurlarning sanimu az emes.

Biraq, gherb ellirige ming musheqqette yétip kélip siyasiy iltijada bolunghan uyghurlarning hemmisiningla telipi undaq asan qobul körülgen emes. Gérmaniyede hetta bügünge qeder, 20 yildin buyan panahliq mesilisi hel bolmay kéliwatqan uyghurlarmu bar. Öz béshigha kelgen külpetlerni layiqida ipadilep bérelmey gherb elliride awarichilik tartiwatqan bu uyghurlarning panahliq tileshning dairisi we yolliri heqqide yéterlik melumati bolmighach, ular xitay zulumdin qutulghan bolsimu, yatel siyasitining türlük bésimlirigha muptila bolghan.

Yuqiriqi pikirni otturigha qoyghan d u q bash katipi dolqun eysa ependi, yawropa döletlirige kelgen köpligen uyghurlarning siyasiy panahliq telepliri qobul körülgen bolsimu, yene bir qisim uyghurlarning jawab kütüwatqanliqini tilgha aldi.

B d t we gherb döletlirining siyasiy panahliq toghrisidiki kélishim, qanun we belgilimiliridiki shertlerge uyghun salahiyetke ige dep qariliwatqan uyghur musapirlarning iltimasi néme üchün undaq asan qobul qilinmaydu?

Gérmaniyening karlisruhi shehiride 10 yildin buyan hökümetning panahliq qobul qilish organlirida xizmet qilip kelgen uyghur ziyaliysi eniwer ehmet ependi soalimizgha mundaq jawab berdi: «gherb ellirige qéchip kélip panahliq tiligen uyghurlarning siyasiy panahliq telipining qobul körülüshige, uning uyghur bolghanliqila kupaye qilmaydu. Nurghun uyghurlar özlirining xitay zulumigha uchrighanliqini asasiy desmi qilidu. Uyghurlarning xitay hökümitining basturushlirigha uchrawatqanliqini hem hemme bilidu. Biraq, panahliq tiligüchi özi uchrighan zulumni konkrétni ispatlap bérelmise we sotchilarni öz dertlirige heqiqiy ishendürelmise, uning panahliq iltimasi ret qilinidu.»

Siyasiy panahliq saheside mutexessiske aylanghan eniwer ehmetning bildürüshiche, panahliq yalghuz siyasiy panahliqnila körsetmeydu. B d t we jenwe ehdinamisige köre, u yene urush musapirliri panahliqi, tebiiy apet panahliqi, diniy jehettiki panahliq, maarip jehettiki panahliq, késellik panahliqi, nikah erkinliki panahliqi qatarliqlarnimu öz ichige alidu. Bu programmining meqsiti, mana bu mezmunlar heqqide uchur bérish.

Gérmaniye axbarat wasitiliridiki melumatlargha asaslanghanda, 2015-Yili ottura sherq elliridin 1 milyondin artuq insan urush malimanchiliqidin qéchip, gherb ellirige kélip panahliq tilidi. Mutleq köp qisim süriyeliklerning «urush musapirliri panahliqi» iltimasi qobul körüldi. Yene onminglighan insan afriqa we balqan yérim arili döletliridin qéchip kélip «siyasiy panahliq» we «tebiiy apet panahliqi» iltimasida bolunmaqta. «Késellik panahliqi» telep qiliwatqanlarningmu sani az emes. Bulargha sélishturghanda, uyghur musapirlarning sanini yoq déyerlik hésablashqa bolidu.

Eniwer ehmet ependi köpligen uyghurlarning peqetla siyasiy panahliq tiligüchi ikenlikini, panahliq tileshning muhim sahesi bolghan diniy jehettiki panahliq, maarip jehettiki panahliq, késellik panahliqi, nikah erkinliki panahliqi dégendek chong mezmunlardin uyghurlarning asasen sawatsizliqini tilgha aldi.

U sözide, maaripta heqsizliqqe uchrawatqan, dawalinishqa qurbiti yetmeywatqan yaki mejburiy nikahqa qistiliwatqan uyghurlarning eslide, siyasiy panahlitin bashqa yene diniy, késellik we maarip panahliqini tilesh shertlirige toshidighanliqini eskertti.

Wehalenki, xitay hökümiti öz teshwiqatlirida «xitayda diniy erkinlik kapaletke ige, maarip tereqqiy qilghan, késellerge dawalinish sharaiti bar, nikah erkinlikige dexli-Teruz yoq» dégenlerni ilgiri süridu.

Eniwer ehmetning bildürüshiche, gérmaniyege kélip siyasiy panahliq tilewatqan xitaylarning sani yéqindin buyan hessilep köpeymekte iken. Ular panahliq tiligende, «diniy panahliq» iltimasida bolidiken. Diniy étiqad erkinliki éghir derijide depsende qiliniwatqan uyghurlar bolsa, diniy jehette uchrighan zulumlar heqqide zuwan sürmeydiken.

D u q bash katipi dolqun eysaning bildürüshiche, qurultay rehberliri xéli burunla uyghurlarning siyasiy panahliq mesilisige köngül bölüp, mexsus panahliq tilesh qollanmilirini tüzüp tarqitish ishlirinimu yolgha qoyghan.

Démekki, xitay zulumdin qéchip gherb ellirige musapir bolup kelgen uyghurlar b d t we jenwe ehdinamiside tilgha élinghan «diniy jehettiki panahliq», «maarip jehettiki panahliq», «késellik panahliqi» we «nikah erkinliki panahliqi» dégenlernimu bilip qoyushi lazim iken.(ekrem
2016-07-28)

Advertisements

Türkiye Hökümiti, Türkiye ‏- Xitay Dostluq Fondi Bilen Türkiye-Xitay Sanaetchiler Hemkarliq Jemiyitini Taqiwetti

turkiye-xitay-dostluq-fondi.jpg

Türkiye hökümiti fethullah gülen xizmet herikiti bilen munasiwiti bar dep qarap taqiwetken köp sanda weqip, jemiyetlerning biri «türkiye-Xitay dostluq fondi». 2016-Yili 27-Iyul, türkiye.

RFA/Erkin Tarim

7-Ayning 15-Küni aqsham türkiye armiyisi ichidiki bir guruh armiye herbiy özgirishke urunüp, meghlup bolghandin kéyin, türkiye hökümiti buni «gülen herikiti» bilen munasiwiti bar kishiler teripidin élip bérilghanliqini ilgiri sürüp, bügüngiche 10 ming etrapida kishini tutqun qildi, 45 ming etrapida dölet xizmetchisini ishtin toxtitip qoydi. Türkiye hökümiti «fethullah gülen herikiti» bilen munasiwiti bar dep qaralghan doxturxana we shipaxanidin 35 ni, yesli, bashlanghuch, toluq we toluqsiz ottura mekteptin 934ni, oqughuchilar yataqxanisidin 109 ni, weqiptin 104, jemiyettin 1125 niwe 15 uniwérsitétni taqiwetti. Bularning ichide merkizi enqerede turushluq türkiye-Xitay dostluq fondi bilen merkizi istanbulda turushluq türkiye-Xitay sanaetchi we sodigerler jemiyitimu bar iken. Türkiye-Xitay dostluq weqpi 2009-Yili qurulghan bolup, xitayning enqerede turushluq bash elchiliki bilen hemkarliship nurghun paaliyetlerni élip barghan idi. Atalmish uyghur aptonom rayonluq hökümet teripidin türkiyede oquwatqan uyghur oqughuchilargha tarqitiliwatqan oqush yardem pulinimu mezkur fondining qoli bilen tarqatqan idi.

Biz bu heqte köz qarishini igilesh üchün türkiye istratégiyilik chüshenche instituti mutexessisi doktor erkin ekrem ependi, qehrimanmarash sütchi imam uniwérsitéti diniy ilimler fakultéti oqutquchisi alimjan bughda ependi we iqtisadshunas abduréshit abdulxemit ependiler bilen söhbet élip barduq.

Doktor erkin ekrem ependi türkiye-Xitay dostluq fondi bilen merkizi istanbulda turushluq türkiye-Xitay sanaetchi we sodigerler jemiyitini taqiwétishtiki sewebning «gülen herikiti» bilen munasiwiti barliqidin bolghanliqini bayan qildi.

Doktor erkin ekrem ependi xitayning enqere elchixanisining bu weqip arqiliq uyghur oqughuchilargha pul tarqitishining sewebliri toghrisida toxtaldi.

Qehrimanmarash sütchi imam uniwérsitéti diniy ilimler fakultéti oqutquchisi doktor alimjan bughda ependi burun türkiyede oquwatqan oqughuchilargha yardem qilish üchün bir komitét qurghanliqini, kéyin türkiye-Xitay weqpi qurulghandin kéyin uyghur oqughuchilarni her xil yollar bilen özlirige tartiwalghanliqini bayan qildi.

Doktor alimjan bughda ependi türk-Xitay dostluq weqpi bezi türklerni uyghur diyarigha ziyaret qildurush arqiliq, türk xelqige xitayning uyghurlargha bésim ishletmeywatqanliqini, xitayning uyghur siyasitining toghra ikenlikini teshwiq qilghanliqini ilgiri sürdi.

Iqtisadshunas abduréshit abdulxemit ependi türk-Xitay sanaetchiler we sodigerler hemkarliq teshkilatigha eza kishilerning, türkiye hökümitini aghdurushqa tirishqanliqi ilgiri sürülüwatqan «gülen herikiti»ge iqtisadiy jehettin yardem qilghanliqi üchün taqiwetken bolushi éhtimali barliqini ilgiri sürdi.

7-Ayning 15-Küni türkiyede herbiy özgirish élip bérishqa urunush weqesi yüz bergendin kéyin, hökümet 3 ayliq alahide weziyet élan qilip, bu heriket bilen munasiwetlik dep qaralghan kishilerni sotlimaqta, dölet kadirlirining chetelge we özi turushluq wilayetning sirtigha chiqishigha ruxset qilinmaywatqan bolsimu, xelqning kündilik turmushi normal dawamlashmaqta.(erkin tarim
2016-07-27)

 

 

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/xelqara-xewer/turkiye-weziyiti-07272016143800.html/story_main?encoding=latin

Almatada Ataqliq Yazghuchi Ziya Semedining Xatirisige Béghishlanghan Kitab Chiqti

Ziya-semedi-ailisi-bilen.jpg

Qazaqistan xelq yazghuchisi, dölet we jemiyet erbabi ziya semedi(aldinqi qatar soldin birinchi) ailisi bilen. 1974-Yili, almata

RFA/Oyghan

Yéqinda almatadiki «mir neshriyat öyi» teripidin qazaqistan xelq yazghuchisi, dölet we jemiyet erbabi ziya semedining yarqin xatirisige béghishlanghan «mezkur weqelerning tirik guwahchisi» namliq kitab yoruqqa chiqti.

Kitabta yazghuchining kündilik deptirige yézilghan hem bügüngiche metbuat sehipiliride téxi yorutulmighan qiziqarliq xatiriliri, yazghuchining hayati we ijadiyiti heqqide uning zamandashlirining her xil yillarda yazghan maqaliliri, edib bilen yürgüzgen söhbetliri, shéiriy eserler hemde edib perzentlirining atisi heqqidiki eslimiliri orun alghan.

Kitab matériyallirini yazghuchining qizi béliqiz semedi toplighan bolup, uning hejmi 370 betni teshkil qilidu. U kirishme sözidin, z. Semedining bir qatar maqaliliridin, xatiriliridin, uyghur, qazaq, rus ediblirining yazghuchining hayati we uning eserliri, dölet we jemiyetlik paaliyiti heqqide yazghan maqaliliri we eslimiliri shundaqla yazghuchi heqqidiki shéirlar qismidin ibarettur.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan kitab aptori béliqiz semedi kitabning yézilish sewebini chüshendürüp, mundaq dédi: «dadam wapat bolghandin kéyin, nurghunlighan xetler kélishke bashlidi. Uning arxipini achqinimda qolumgha bir nechche depterliri, xatire deptiri chüshüp qaldi. Shularda yézilghan weqelerni oqup chiqtim. Shularni yighip, kitab qilip chiqirish meqsitige keldim. Bu kitab baldurraq chiqishi kérek idi.»

B. Semedi dadisi alemdin ötüp, on besh yil dawamida uning eserlirini qayta neshr qilish, namini ebediyleshtürüsh, xatire paaliyetlirini ötküzüsh ishlirigha alahide köngül bölgenlikini ilgiri sürüp, mundaq dédi. «On besh yil ichide dadamning eserlirini chiqirishqa tirishtuq. Mesilen, axirighiche yézip tügitelmigen ‹istek we qismet› romani. Shundaqla oqurmenlerning iltimasi bilen ‹derdmenning zari›, ‹bir tal papiros›, ‹mayimxan› romanliri. ‹Derdmenning zari› we ‹bir tal papiros› eserliri ingliz tilida chiqti. Ular gérmaniyede ötken körgezmige qoyuldi. Dadam namida kochilar ataldi, uning turghan öyige xatire taxtisi ésildi. Bügün bolsa mana bu kitab yoruqqa chiqti. Arminimgha yettim, nahayiti xursenmen.»

«Mezkur weqelerning tirik guwahchisi» namliq bu kitabta z. Semedining «nenjingge seper», «muhajir», «dewr tiniqi» namliq maqaliliridin parchilar, «saxtilashturulghan aptonomiye», «atmish yil muqeddem» eserliri, shundaqla ataqliq qazaq edibliri bigéldi ghabdullinning «daim zamaniwi», ebu sersénbayéfning «sanga hewisim kélidu», shariyazdan éléukénofning «mahir ijadkar», akadémik ghojexmet sedwaqasofning «bediiy til mahiri», körneklik yazghuchi mesümjan zulpiqarning «hemmimizning iptixari we ghururi idi», yazghuchi özining we qizi biliqizning xatiriliri we bashqimu köpligen maqaliler orun alghan.

Ziyaritimizni qobul qilghan ataqliq shair abliz hézim mezkur kitabqa öz bahasini mundaq dep berdi: «kitab omumen muweppeqiyetlik chiqqan. Kitabqa matériyallarni orunlashturushning özi yéngiliq bolghan. Buning muwappeqiyiti ziya akining xatirilirini oqughandin kéyin, shuninggha qarita béliqiz inkasini bildürgen, bezi yerlerde uni chüshendürgen, bezi yerlerde shuni oqughandin kéyin, özide tughulghan pikirlerni otturigha qoyush mumkinchilikini tapqan.»

A. Hézim kitab aptorining mezkur emgekni teyyarlashta jüretlik bolghanliqini, yeni z. Semedining meyli chong bolsun, meyli kichik bolsun qelemdashlirining barliqigha obyéktip baha bérishni bilgenlikini alahide tekitlidi: «ziya aka bilen bolghan munasiwetlerde beziler menpeetige tegse, uningdin bir menpeet kütkende qandaq gep-Sözlerde bolghan, qandaq muamilide bolghanliqidin tartip yézip bergen. Yene bir alahidilik, biliqizning qelimi qedimqidek pishqan. Béliqiz özining yolini tapqan qelem igisidek bilindi manga. Shuning üchün mushuning bilenla toxtap qalmastin, buningdin kéyinmu yézishni dawamlashtursa deymen.»

Kitabta z. Semedining bolupmu 1975-Yili yawropa ellirige, 1977-Yili hindistangha qilghan seper tesiratliri, 1984-We 1991-Yillar ariliqidiki kündilik xatiriliri hem bu jehette dalay lama, eysa aliptékin, erkin aliptékin, shéripidin ömer, hüsenjan jami, riza békin, rehmitullah türkistani oxshash ataqliq shexsler bilen bolghan munasiwetliri, 1997-Yili amérika prézidénti bill klintongha yazghan xéti we bashqilar yorutulghan.( oyghan
2016-07-21)

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/medeniyet-tarix/ziya-semedi-07212016163833.html/story_main?encoding=latin

Mutexessisler Xitay Dairilirini Uyghur Isimlirining Yézilish Qaidisige Hörmet Qilishqa Chaqirdi

China-uyghur-passport--640x350

Xitayning kona pasporti(solda) we yéngi pasporti. 2012-Yili 14-May, nentong.

Imaginechina

Uyghur aptonom rayonluq hökümet yéqinda mezkur rayondiki yerlik millet adem isimlirining xitaychisining yézilishi we teleppuzining qéliplashturulidighanliqini we ölchemleshtürülidighanliqini élan qilghan.

Shu munasiwet bilen uyghur aptonom rayonluq hökümet we aptonom rayonluq til-Yéziq komitéti bu yil 23‏-Iyun axbarat yighini chaqirip, yerlik millet adem isimlirining yézishilidiki chéchilangghuluqni bu yil axirilirigha qeder tüzitip bolidighanliqini bildürgen idi.

Biz mezkur belgilime heqqide tepsiliy uchur élish üchün uyghur rayonidiki bezi saqchi ponkitlirigha téléfon qilduq. Shimaliy uyghur rayonining melum bir yézisidiki bir saqchi ponkitining xadimi, ismini tüzitidighanlar saqchi ponkitining nopus xadimini izdishi kéreklikini bildürdi.

Saqchi: 1 «bu ishni ete waqtingiz chiqsa, kent saqchisini izdep tepsiliy ehwalni shuningdin uqsingiz bolidu. Andin bizning nopus saqchisini izdisingiz, u tepsiliy ehwalni éytip béridu. Aldi bilen kent saqchisini izdeng. Siz kent saqchisini izdep bérip, uninggha ismingizni özgertish uyaki tüzeshning qayil qilarliq bir sewebini körsetsingiz, u sizge xet qilip béridu. Xetni élip bizning nopus saqchisini izdeysiz» dédi.

Lékin bashqa bir saqchi ponkitining ayal xadimi, undaq uqturushni anglap baqmighanliqini bildürüp, emma saqchi ponkiti peqet nopus bilen kimliktiki isimlarning yézilishini tüzitidighanliqini ilgiri sürdi.

U mundaq deydu: «waytang, undaq uqturushni men anglimaptimenghu! ashu kart béjirgendek nopus we kimliktiki isimni yazghan bolsa toghra bolidu. Choqum shundaq yézilishi kérek. Eger kimliktiki isimning xenzuche yézilishi uyghurche isim bilen oxshash kelmise, xata yézilip qalghan bolsa, uni bu yerdin özgertip béretti. Lékin banka karttiki isim bashqa yangza yézilip qalsa, uninggha qandaq bölidiki emdi. »

Yerlik millet adem isimlirining yézilishini konkrét qandaq qéliplashturidu, bu hazirgha qeder taza ayding emes. Yéngi belgilimide nurghun halqiliq mesililerge jawab bérilmigen. Mesilen, uyghurlarning sayahet guwahnamisi yaki pasportidiki isim- Familisi qandaq élinidu?

Hazirqi isim bilen familini almashturuwétidighan ehwal özgertilemdu? pasport yaki sayahet guwahnamiliridiki isimning inglizche transkiripiyesi qaysi teleppuzni asas qilidu? hazirqidek dawamliq xitaychini asas qilamdu yaki burunqidek uyghurchisi qandaq teleppuz qilinsa, eynen élinamdu?

Amérikida olturushluq uyghur statistika we sanliq melumat ambéri mutexessisi tughluq abdurazaq ependining körsitishiche, uyghur adem isimlirining yézilish we teleppuz qaidisining gherezlik yaki gherezsiz özgertilishi yalghuz uyghurlargha qiyinchiliq peyda qilip qalmighan. U yene xitay hökümitining özige nurghun qiyinchiliqni tughdurghan.

Tughluq abdurazaq mundaq dédi: «(amérikigha) kelgenlerning hemmisining ismi qalaymiqan. Awu küni biri bilen uchriship qaldim. Uning ismi enwer iken. Axiri kélip, buning familisi en, ismi wéér bolup qaptu. Ashu isim bilen ichkirige barsa buni xitayla deydu, hergiz uyghur démeydu.

Eger ölchemleshtüriwetse, kompyutér birla qarap uning uyghurluqini biliwalidu. Ichkiride nurghun uyghur bar. Eger ular ismini shundaq özgertiwalsa, ularning ismigha qarap uyghurluqini perq ételmeydu. Démek, ismigha qarap bular xitaylashqan dep bezi xitaylar belki xosh bolidu. Emma waqti kelgende séning nedin kelgenlikingni bilishke toghra kelse, belki telep qilip, sanga burunqi isminglarni ishlitinglar déyishi mumkin.»

Tughluq abdurazaq yene, özlirining 1996‏-Yili uyghur aptonom rayonining sabiq reisi ablet abduréshit amérikigha kelgende uninggha iltimas sunup, uyghurlarning isim-Famile qaidisige hörmet qilishni telep qilghanliqini, emma buning aqmighanliqini bildürdi.

Tughluq abdurazaq mundaq dédi: «ablet abduréshit bir qétim amérikigha kelgentighu, héliqi ebeydulla dégen tashqi ishlar ishxanisining mudiri shuning bilen birge. U adem rehmetlik bolup ketti. Shu waqitta biz ücheylen washingtongha bérip körüshkende, u chaghda bizning tosa deydighan teshkilat baridi. Shu teshkilatning men reisi idim. Shu waqitta biz mushu toghriliq resmiy bir layihe sunghan. Abletkam shu waqitta qoshulghan buninggha. Qoshulup, bu nahayiti yaxshi layihe boluptu, men buni yuqirigha sunimen. Bunchilik ishlar qolimizdin kélidu dep, wede bérip ketkenti.»

Xitay axbaratining qeyt qilishiche, uyghur adem isimlirini qéliplashturush weölchemleshtürüsh pilani xitay hökümitining bu yil uyghur rayonida yolgha qoyghan «milletler ittipaqliqini algha sürüsh yili» programmisidiki 20 nechche xil tedbirning biriken.
Uningda, uyghur adem isimlirining xitaydiki yézilishi we teleppuzidiki 6 xil qalaymiqanchiliqni tüzitish tekitlengen.

Amma,amérikidiki yipek yoli medeniyet tetqiqatchisi doktor qahar baratning qarishiche, xitayning uyghur adem isimlirini özgertishi bir xil bihörmetlik we zorawanliq bolup, u uyghurlardiki medeniyet kimlik xewpini kücheytiwetken.

Qahar barat: «xitayda qandaqla bolmisun uyghurlarning ismini ularning özining herpi bilen ipadileshke héchqandaq qiyinchiliq yoq idi. Lékin ular uyghur isimlirini mejburiy xitaylashturup, xitayche xetning pinyin sistémisigha kirgüzüp, uyghurche isimlarni pütünley chüshengili bolmaydighan qilip buzuwetti. Buzuwetkende bu yerde mundaq ikki ish bar. Biri, bu az sanliq milletlerning tiligha we ismigha hörmetlik qilmasliq. Ikkinchisi, chong milletchilik, shunga séning ismingni bizning xitaylarning xitayche ahang sistémisigha kirgüzimiz, dep, bir xil zorawanliq qildi» dédi.

Qahar barat yene, xitayning uyghur isimlirini özgertishidiki meqsiti«uyghur tawush sistémilirini burmilash» dep körsetti.

Xitay öktichilirining qarishiche, xitay hökümiti uyghur adem isimlirini qéliplashturush we ölchemleshtürüsh uyghurlargha qulayliq yaritishni meqset qilidu dep tekitlisimu, emma uning emeliyettiki meqsiti uyghurlarni kontrol qilish we ongushluq bashqurushni nishan qilghan.

Amérikidiki xitay kishilik hoquq paaliyetchisi lyu ching yéqinda radiomizgha bergen bayanatida, uyghur «adem isimlirining qalaymiqan bolushi xitay hökümitige nurghun qulaysizliqlarni tépip bergen» dégen.(erkin
2016-07-18 )

Kechmish Bolsun Türkiyem!

13680628_1502444749781796_7576582770716305243_n

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti 

 

16.07.2016

D U Q ning 5 – Nöwetlik Saylimigha Sherqiy Türkistan Sürgündiki Hökümitining Prézidéntimu Qatnashti

12279228_1017590641597151_3063035286074409594_n

7 – Ayning 11 – , 13 – Künliri parizhda chaqirilghan d u q ning 5 – Nöwetlik qurultiyigha qatnashqan bir qisim wekiller yighin xatimiside özlirining bu qétimqi qurultaygha bolghan tesiratlirini bayan qilip ötti.

10 Din artuq dölettin kelgen 130din artuq uyghur wekillirining ishtirakida chaqirilghan 5 – Nöwetlik d u q yighini 13 – Iyul küni axirlishishtin ilgiri, yighingha biterep közetküchi süpitide qatnashqan bir qisim uyghurlar özlirining bu yighindin hasil bolghan tesiratlirini türlük shekillerde sherhlidi.
duq-fransiye-erkin-alip-tekin-exmetjan-osman.jpg

Sherqiy türkistan sürgündiki hökümitining prézidénti exmetjan osman ependi erkin aliptékin ependi bilen bille
Melumki, dunya uyghur qurultiyi gérmaniyening myunxén shehirini merkez qilghan «sherqiy türkistan (uyghuristan) milliy qurultiyi» bilen «dunya uyghur yashliri qurultiyi» ning 2004 – Yili 4 – Ayda birlishishidin shekillengen. 2006 – Yilighiche qurultayning reislik wezipisini erkin aliptékin ependi üstige élip kelgen. 2006 – Yilidin hazirghiche rabiye xanim reislik wezipisini ötimekte.

Bu qétim firansiye paytexti parizhda chaqirilghan 5 – Qurultaygha «sherqiy türkistan sürgündiki hökümiti» ning prézidénti exmetjan osman ependimu qatnashti. Qurultay ehli buni «zor yéngiliq we ijabiy qedem» dep bahalidi. Exmetjan osman ependi özining bu qurultaygha qatnishishtiki meqsiti toghrisida toxtaldi.

U, ‹sherqiy türkistan sürgündiki hökümiti» ning prézidénti salahiyiti bilen bu yighingha qatnashqanliqi we ikki teshkilat arisidiki soghuqchiliqlarni tügitish üchün kelgenlikini bildürdi.
duq-fransiye-rabiye-qadir-exmetjan-osman.jpg

Sherqiy türkistan sürgündiki hökümitining prézidénti exmetjan osman ependi rabiye qadir xanim bilen bille
D u q bash katipi dolqun eysa ependi, sürgündiki sherqiy türkistan hökümiti prézidénti exmetjan osmanning uzun yilliq dosti we sepdishi bolup, dolqun eysa ependi exmetjan osmanning bu qétimqi qurultaygha qatnashqanliqigha bolghan memnuniyitini izhar qildi.Biraq, uyghur siyasiy zatliridin erkin aliptékin ependi bu xususta ziyaritimizni qobul qilghanda, özining sürgündiki hökümet prézidénti exmetjanning bu qurultaygha qandaq salahiyet bilen qatnashqanliqidin xewiri yoqluqini, shundaqtimu exmetjan osmanning yighingha qatnashqan uyghur jamaiti bilen qizghin alaqilerde bolghanliqi we qarshi élishqa érishkenlikini tilgha aldi.

duq-fransiye-dolqun-eysa-exmetjan-osman.jpg
Sherqiy türkistan sürgündiki hökümitining prézidénti exmetjan osman ependi dolqun eysa ependi bilen bille

Sherqiy türkistan sürgündiki hökümitining prézidénti exmetjan osman ependi bu qétimqi qurultayda reis rabiye qadir xanimningmu qizghin qollishigha érishti. Exmetjan osman ependi d u q bilen sürgündiki hökümetning kélechekte ish birliki qurush éhtimali bar – Yoqluqi heqqide sorighan soalimizgha mundaq jawab bérip ötti.

D u q bash katipi dolqun eysa ependi bolsa, xitaygha qarshi milliy mujadile qiliwatqan barliq teshkilatlarning wekillirini bu qétimqi qurultaygha chaqirghanliqini tilgha élip, kélechektiki milliy dewaning bir pütünlüki nuqtisidin, sürgündiki hökümet reisi exmetjan osmanning bu qétimqi qurultaygha qatnashqanliqining zor ehmiyetke ige ikenlikini mueyyenleshtürdi we uninggha yuqiri bahalar berdi.

5 – Nöwetlik qurultay heqqidiki tesiratini sorighinimizda, sherqiy türkistan sürgündiki hökümitining prézidénti exmetjan osman ependi öz bahalirini otturigha qoyup ötti.

«Sherqiy türkistan sürgündiki hökümiti» 2004 – Yili 14 – Séntebir washingtonda qurulghan. Uning tunji prézidéntliq wezipisini uyghur siyasiy erbabliridin exmet igemberdi ependi üstige alghan. Hazir kanadadiki uyghur ziyaliysi exmetjan osman ependi prézidént bolup xizmet qilmaqta.( ekrem)
http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/xelqara-xewer/duq-exmetjan-osman-07162016001241.html/story_main?encoding=latin

Milliti, Dini We Medeniyeti Bolmighan Térorni Lenetleymiz!

13669705_1802788553288202_4435554459413445938_n

 

Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti Sürgündiki Hökümiti 

15.07.2016