Almatada Ataqliq Yazghuchi Ziya Semedining Xatirisige Béghishlanghan Kitab Chiqti

Ziya-semedi-ailisi-bilen.jpg

Qazaqistan xelq yazghuchisi, dölet we jemiyet erbabi ziya semedi(aldinqi qatar soldin birinchi) ailisi bilen. 1974-Yili, almata

RFA/Oyghan

Yéqinda almatadiki «mir neshriyat öyi» teripidin qazaqistan xelq yazghuchisi, dölet we jemiyet erbabi ziya semedining yarqin xatirisige béghishlanghan «mezkur weqelerning tirik guwahchisi» namliq kitab yoruqqa chiqti.

Kitabta yazghuchining kündilik deptirige yézilghan hem bügüngiche metbuat sehipiliride téxi yorutulmighan qiziqarliq xatiriliri, yazghuchining hayati we ijadiyiti heqqide uning zamandashlirining her xil yillarda yazghan maqaliliri, edib bilen yürgüzgen söhbetliri, shéiriy eserler hemde edib perzentlirining atisi heqqidiki eslimiliri orun alghan.

Kitab matériyallirini yazghuchining qizi béliqiz semedi toplighan bolup, uning hejmi 370 betni teshkil qilidu. U kirishme sözidin, z. Semedining bir qatar maqaliliridin, xatiriliridin, uyghur, qazaq, rus ediblirining yazghuchining hayati we uning eserliri, dölet we jemiyetlik paaliyiti heqqide yazghan maqaliliri we eslimiliri shundaqla yazghuchi heqqidiki shéirlar qismidin ibarettur.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan kitab aptori béliqiz semedi kitabning yézilish sewebini chüshendürüp, mundaq dédi: «dadam wapat bolghandin kéyin, nurghunlighan xetler kélishke bashlidi. Uning arxipini achqinimda qolumgha bir nechche depterliri, xatire deptiri chüshüp qaldi. Shularda yézilghan weqelerni oqup chiqtim. Shularni yighip, kitab qilip chiqirish meqsitige keldim. Bu kitab baldurraq chiqishi kérek idi.»

B. Semedi dadisi alemdin ötüp, on besh yil dawamida uning eserlirini qayta neshr qilish, namini ebediyleshtürüsh, xatire paaliyetlirini ötküzüsh ishlirigha alahide köngül bölgenlikini ilgiri sürüp, mundaq dédi. «On besh yil ichide dadamning eserlirini chiqirishqa tirishtuq. Mesilen, axirighiche yézip tügitelmigen ‹istek we qismet› romani. Shundaqla oqurmenlerning iltimasi bilen ‹derdmenning zari›, ‹bir tal papiros›, ‹mayimxan› romanliri. ‹Derdmenning zari› we ‹bir tal papiros› eserliri ingliz tilida chiqti. Ular gérmaniyede ötken körgezmige qoyuldi. Dadam namida kochilar ataldi, uning turghan öyige xatire taxtisi ésildi. Bügün bolsa mana bu kitab yoruqqa chiqti. Arminimgha yettim, nahayiti xursenmen.»

«Mezkur weqelerning tirik guwahchisi» namliq bu kitabta z. Semedining «nenjingge seper», «muhajir», «dewr tiniqi» namliq maqaliliridin parchilar, «saxtilashturulghan aptonomiye», «atmish yil muqeddem» eserliri, shundaqla ataqliq qazaq edibliri bigéldi ghabdullinning «daim zamaniwi», ebu sersénbayéfning «sanga hewisim kélidu», shariyazdan éléukénofning «mahir ijadkar», akadémik ghojexmet sedwaqasofning «bediiy til mahiri», körneklik yazghuchi mesümjan zulpiqarning «hemmimizning iptixari we ghururi idi», yazghuchi özining we qizi biliqizning xatiriliri we bashqimu köpligen maqaliler orun alghan.

Ziyaritimizni qobul qilghan ataqliq shair abliz hézim mezkur kitabqa öz bahasini mundaq dep berdi: «kitab omumen muweppeqiyetlik chiqqan. Kitabqa matériyallarni orunlashturushning özi yéngiliq bolghan. Buning muwappeqiyiti ziya akining xatirilirini oqughandin kéyin, shuninggha qarita béliqiz inkasini bildürgen, bezi yerlerde uni chüshendürgen, bezi yerlerde shuni oqughandin kéyin, özide tughulghan pikirlerni otturigha qoyush mumkinchilikini tapqan.»

A. Hézim kitab aptorining mezkur emgekni teyyarlashta jüretlik bolghanliqini, yeni z. Semedining meyli chong bolsun, meyli kichik bolsun qelemdashlirining barliqigha obyéktip baha bérishni bilgenlikini alahide tekitlidi: «ziya aka bilen bolghan munasiwetlerde beziler menpeetige tegse, uningdin bir menpeet kütkende qandaq gep-Sözlerde bolghan, qandaq muamilide bolghanliqidin tartip yézip bergen. Yene bir alahidilik, biliqizning qelimi qedimqidek pishqan. Béliqiz özining yolini tapqan qelem igisidek bilindi manga. Shuning üchün mushuning bilenla toxtap qalmastin, buningdin kéyinmu yézishni dawamlashtursa deymen.»

Kitabta z. Semedining bolupmu 1975-Yili yawropa ellirige, 1977-Yili hindistangha qilghan seper tesiratliri, 1984-We 1991-Yillar ariliqidiki kündilik xatiriliri hem bu jehette dalay lama, eysa aliptékin, erkin aliptékin, shéripidin ömer, hüsenjan jami, riza békin, rehmitullah türkistani oxshash ataqliq shexsler bilen bolghan munasiwetliri, 1997-Yili amérika prézidénti bill klintongha yazghan xéti we bashqilar yorutulghan.( oyghan
2016-07-21)

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/medeniyet-tarix/ziya-semedi-07212016163833.html/story_main?encoding=latin

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: