Xelqaraliq Türük Dunyasi Eneniwiy Tenterbiye Paaliyitide Uyghur Medeniyet Körgezmisi Échildi

turk-tenterbiye-uyghur-2016.jpg

Xelqaraliq türk dunyasi eneniwiy tenterbiye paaliyitidin bir körünüsh

RFA/Arslan

26 – Awghust küni istanbulning küchükchekmeje rayonidiki barizgan meydanida xelqaraliq türk dunyasi eneniwiy tenterbiye paaliyiti ötküzülgen bolup bu paaliyette sherqiy türksitan maarip we hemkarliq jemiyitining tertiplishi bilen uyghur medeniyet körgezmisi échildi.

Bu tenterbiye paaliyiti türk dunyasining eneniwiy tenterbiyelirini yéngidin janlandurush meqsitide dunya étnospor konfédrasiyisi teripidin uyushturulghanliqi bildürüldi.

Biz bu paaliyet toghrisida neq meydandin anglitish bérimiz. Bu paaliyette türk dunyasining uyghur, qazaq, qirghiz, özbék, türkmen, tatar, nogay we türk xelqliri üchün her birige mexsus chidir qurulghan bolup, uyghurlargha ayrilghan chédirda sherqiy türksitan maarip we hemkarliq jemiyiti uyghurlarning medeniyet, örp – Adetlirini, milliy tamaqlirini, chalghu eswablirini we milliy kiyimlirini tonushturup körgezme achti.

Bu paaliyet meydani xoddi qedimi zamandiki türk qebililirining ijtimaiy yashash hayatini teswirligen bolup 40 tin artuq chédir qurulghan, chédirning aldidiki qatar tizilghan chong yaghach mumigha her qaysi qebililerning bayraqliri ésilghan bolup sherqiy türksitan bayriqimu bu bayraqlar qatardin orun alghan.

Uyghur chédirida, uyghur chalghu eswabliri, tamaqliri, milliy kiyimlerdin etles köynek, kanway köynek, chimen we badam doppa, körpe, yastuq, gilem qatarliq uyghurlarning kündilik ijtimaiy hayatida qollinidighan buyumlar qoyuldi. Bu körgezmining échilish teyyarliqi basquchida dunya éntospor eneniwiy tenterbiye fédrasiyisining reisi bilal erdoghan ependi ziyaret qilip uyghurlarning medeniyet örp – Adetlirini qiziqip kördi.

turk-tenterbiye-uyghur-2016-3.jpg
Xelqaraliq türk dunyasi eneniwiy tenterbiye paaliyitidiki uyghur medeniyet körgezmisi

Bilal erdoghan türkiye jumhuriyiti reisi rejep tayyip erdoghanning oghli bolup, u dunya étnospor konfédradsiyisining reisi bolush süpiti bilen bu qétimqi türk dunyasi eneniwiy tenterbiye paaliyitining uyushturulushi üchün alahide küch chiqarghan.

Paaliyetning échilish murasimigha türkiye yashlar we tenterbiye ministiri akif chaghatay qilich, dunya itnosipor komfédrasiyisining reisi bilal erdoghan, parlamént ezasi shundaqla oqchilar fondi reisi haydar ali yildiz, istanbul sheher bashliqi qadir topbash, küchükchekmeje sheher bashliqi temel qaradéngiz qatarliq muhim rehberler qatnashti. Bu paaliyetning échilish murasimigha her qaysi türkiy xelqlerning wekillirimu teklip bilen qatnashqan bolup, uyghurlargha wakaliten sherqiy türksitan maarip we hemkarliq jemiyitining reisi hidayetullah oghuzxan, abdulhekimxan mexsumhajim, yawroasiya türk jemiyetliri fédrasiyisining reisi ismail chéngiz qatarliq shexsler qatnashti.

Bilal erdoghan échilish murasimida söz qilip mundaq dédi: «biz bu yolgha chiqqanda ötmüshimizge, kimlikimizge, medeniyitimizge alaqidar untulushqa qarap yüzlengen we bizning untuldurushimizni xalighan köpligen qimmetlik medeniyetlirimizning yéngidin xelqimiz bilen uchrishishini, yéngidin tonulushini we omumlishishini shundaqla qedirlinishini meqset qilimiz.»

Paaliyet meydanida bügün at beykisi ötküzüldi, oq étish we chélishish musabiqiliri dawam qildi. Nechche ming kishi qatnashqan bu paaliyette ziyaretchiler uyghur qatarliq türk xelqler achqan milliy medeniyet körgezmisini qiziqip kördi.

Bu paaliyet 3 kün dawam qilidighan bolup 28 – Awghust yekshenbe küni axirlishidiken. Igiligen xewerlerge asaslanghanda, bu paaliyetke türkiye jumhuriyiti reisi rejep tayyip erdoghan shenbe küni qatnishidiken we türkiy xelqlerning medeniyet körgezmisini ziyaret qilidiken.

Bu paaliyet türk xelqlirining milliy eneniwiy paaliyetliri toghrisida tünji qétim ötküzülgen bir paaliyet bolup, türk dunyasi xelqlirini bir yerge jem qilishta muhim ehmiyetke ige dep qaralmaqta.

Biz uyghur medeniyet körgezmisini ziyaret qilghan istanbul alperen ojaqliri teshkilatning reisi kurshad mijan ependi bilen söhbet élip barduq. Kurshad mijan ependi, uyghurlarning qedimi tarixtin bashlap medeniyetke bay bir xelq ikenlikini, bu körgezmini ziyaret qilghandin kéyin uyghurlarning shunche bésim we zulum astida yashapmu öz milliy medeniyetlirini untup qalmay qoghdap kéliwatqanliqi üchün ulargha aprin oquydighanliqini, türkiyide yashawatqan köp sanda uyghurlarning öz milliy eneniliri boyiche yashawatqanliqini körüp turuwatqanliqini, uyghurlarning milliy medeniyitini qoghdash üchün ehmiyet bériwatqan uyghurlarni chin qelbidin tebrikleydighanliqini ipadilidi.

Kurshad mijan ependi türkiye hökümitining, süriye xelqini türkiye puqraliqigha alghangha oxshash, uyghurlarnimu türkiye puqraliqigha qobul qilish kéreklikini tilgha aldi.

Kurshad mijan ependi sözining axirida, uyghurlarni her zaman qollap quwwetleydighanliqini maddi we meniwiy jehette yardemlishish üchün teyyar ikenlikini bildürdi.

Biz yene bu paaliyetni ziyaret qiliwatqan qirghizistan xelq amsambili muawin reisi shundaqla qirghizistan uyghur ittipaqining reisi artiq haji, qazaqistanda yashaydighan uyghur yurt mötiwerliridin tursun haji arzuyuf bilen söhbet élip barduq.

Artiq haji we tursun haji ependiler birdek bu paaliyetke qatnashqanliqidin memnun bolghanliqini, türk dunyasining jem bolghan bu xil paaliyetlerde uyghur medeniyitiniing tonushturulushining intayin ehmiyetke ige ikenlikini ipadilidi.

Biz bu paaliyet toghrisida sherqiy türkistan maarip we hemkarliq jemiyitining reisi hidayetullah oghuzxan, ayallar bölümi mesuli munewwer özuyghur xanim bilen söhbet élip barduq.Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2016-08-27

Advertisements

İşgalcı Çin hükümetinin Doğu Türkistan Türklerine uygulamakta olduğu keyfi tutuklama, yargısız infaz, Uygur Türklerinin dil, din ve diğer kültürel haklarını gasp etme siyasetini Kinma Yürüsine Acil Duyuru!

Flag_of_Eastern_Turkistan
İşgalcı Çin hükümetinin Doğu Türkistan Türklerine uygulamakta olduğu keyfi tutuklama, yargısız infaz, Uygur Türklerinin dil, din ve diğer kültürel haklarını gasp etme siyaseti doruk noktasına çıkmış durumdadır. Bununla yetinmeyip Çin’in bu sene yürürlüğe soktuğu “Terörizme karşı mücadele yasası” ve “Yurt Dışındaki Teşkilatları Yönetme Yasası” ile yurt dışında Doğu Türkistan Milli mücadelesini yürütmekte olan baskı siyasetini arttırmakta.
Bildiğimiz gibi Çin Halk Cumhuriyeti BM İnsan Hakları Kuruluna üye 53 devletten biridir. Çin BM’deki bu haklarından yararlanarak, BM’deki insan hakları toplantılarında Uygur ve Tibetlerin konuşma haklarını ellerinden alarak, BM’deki gözlemci statüsünü kaldırmaya çalışmakta. Her yılı BM İnsan Hakları Genel Kurulunda Uygur Türklerinin sesini dünya devletlerine iletmekte olan Dünya Uygur Kurultayının BM’de katılmakta olan etkinliği ciddi tehdit altındadır. Çin’in bu tehditini yok etmek önümüzdeki en önemli görevlerden biridir.
Bu sene 13 Eylülden 30 Eylül tarihine kadar devam edecek olan İnsan Hakları Genel Kurulunda Çin’deki insan hakları ihlalleri masaya yatıralacaktır. Bu toplantıda Doğu Türkistan sorununu gündeme getirmek davamızın acil ihtiyacıdır. Mart 2017 Tarihinde BM İnsan Hakları Kurulu seçimi olacak, bu seçimde Çin’in üyeliğini iptal ettirmek için mücadele etmeliyiz.
14102305_1559087607450159_8334045948236725891_n (1)
Bu amaçla Dünya Uygur Kurultayı ile Uluslararası Tibet Hareketi, Dünyanın çeşitli bölgelerinde faaliyet göstermekte olan Sivil Toplum Kuruluşlarını seferber ederek 16 Eylül 2016 Tarihinde Cenevredeki BM binasının önünde büyük gösteri düzenlemeyi kararlaştırmışlardır. Gösteriye Avrupa devletlerinde faaliyet göstermekte olan Uygur, Tibet, Türk ve diğer İnsan Hakları Teşkilatları katılacaktır. Gösteriye 3000 ile 5000 arasinda kişinin katılacağı beklenmektedir.
Gösteriye Avrupadaki bütün dostlarımızın katılmasını, ülkesinin bağımsızlığını arzu eden bütün Uygur ve diğer Türk soylu kardeşlerimizin katılmasını arzu ederiz. Katılamayanların maddi bakımdan yardım etmesini istiyoruz.
Türk İslam toprağı olan Doğu Türkistan’ın özgürlüğü için sağladığınız katkıdan ötürü şimdiden teşekkür eder, allah razı olsun diyoruz.
Dünya Uygur Kurultayı

31 Ağustos 2016

— at Uyghuristan Kultur Zentrum e.V.

Doğu Türkistan Sürgün Hökümetinin Basbakani, Avrasya Türk Dernekleri Federasyonu Genel Başkanı İsmail Cengiz, ‘TÜRK OLİMPİYATLARI DÜZENLENMELİ’ dedi

14202813_1100287553372501_441025044_o

26-28 Ağustos tarihlerinde İstanbul Küçükçekmece’de Etno Spor Konfederasyonu tarafından gerçekleştirilen ETNOSPOR KÜLTÜR FESTİVALİ’nde Türk Dünyası temsil edildi. Etkinlik alanında kurulan yirmi dört Boz Üy çadırının yer aldığı Türk Dünyası Obası’nda; Doğu Türkistan’dan Balkanlar’a uzanan coğrafyada yaşayan Türk Devlet ve Toplulukları temsil edildi.

14218312_1100286100039313_532825819_n

Avrasya Türk Dernekleri Federasyonu’nun öncülüğünde oluşturulan çadırlar, Türk dünyasına ait yöresel eşyalarla, giysilerle, kilimlerle süslendi, yöresel sofralar kuruldu, yöresel müzikler eşliğinde halk dansları oynandı.

14212021_309080779459565_3514226273513223374_n

Doğu Türkistan Maarif ve Dayanışma Derneği, Irak Türkleri Derneği, İstanbul Nogay Türkleri Derneği, Kazak Türkleri Derneği, Bulgaristan Türkleri Derneği, Kazak Türkleri Vakfı, Kırım Türkleri Derneği, Terekeme-Karapapak Türkleri Derneği, Türkistanlılar Kültür ve Sosyal Yardım Derneği, Afganistan Türkleri Derneği, Afganistan Türkmenleri Derneği, Suriye Türkleri Derneği, Şanlıurfa Özbekleri Derneği, Oğuz Derneği, Dünya Türkleri ve Akraba Toplulukları Derneği, Ulupamir Derneği, Azerbaycan Kültür Evi, Gagauz Türkleri Derneği, Ahıskalılar Vakfı, Türkmeneli İnsan Hakları Derneği, Türkçe Konuşan Uluslararası Gazeteciler Derneği, Dünya Gazeteciler Federasyonu, İstiklal TV ile Kırgız Türkleri Derneği’nin yöresel ürünleriyle temsil ettiği Etnospor Şöleni’nde; halk dansları oynandı, halaylar çekildi, horyatlar okundu, Türkistan pilavı ikram edildi ve geleneksel ata sporları sergilendi.

 

14199422_1098312210236702_667126726875691004_n

 

Atlı okçuluk, Atlı güreş, aba güreşi, kuşak güreşi, yağlı ve şalvar güreşleri, Cirit, Kökbörü Oyunu, Av sürme, Menzil okçuluğu, Çubuk çekme (ağaç güreşi) gibi ata sporlarının dışında Mangala, Tokuz Taş, Aşık Atma gibi stratejik oyunların da oynandığı Etnospor Şöleni’nin son gününde Türkiye’de “Dombramnı Çalarmen” şarkısıyla tanınan Nogay Halk Sanatçısı Arslanbek Sultanbek sahne alarak etkinlik katılımcılarını coşturdu.

14183919_1098312200236703_6751270806848615737_n

Geleneksel Ata Sporları Şöleni’nin ilkini Bursa’da Bursa Büyükşehir Belediyesi’nin destek ve ev sahipliğinde tarihi Kocayayla’da gerçekleştiren Avrasya Türk Dernekleri Federasyonu Genel Başkanı İsmail Cengiz; “Türkiye’de faaliyet gösteren soydaş derneklerin festivale damgasını vurduğunu” belirterek şunları söyledi:

14218312_1100286100039313_532825819_n

“Etnopor Şöleni ilk olmasına rağmen amacına ulaşmıştır.  Türk Dünyası bütün renkleri bir araya getirilmiştir. Uygur ile Kazak, Kırgız ile Özbek, Türkmen ile Karapapak, Gagauz ile Ahıska, Nogay ile Suriye Türkmeni, Irak Türkleri ile Bulgaristan Türkleri, Azerbaycan Türkleri ile Afganistan Türkleri’nin kucaklaşmaları sağlanmıştır. Doğu Türkistan’dan Tuna boylarına kadar uzanan coğrafyanın zengin medeniyetinin küçük örnekleri sergilenmiştir. Türkiye’de Okçuluğunun gelişmesine öncülük yapan sayın Bilal Erdoğan’ın liderliğinde gerçekleştirilen bu şölenin her yıl olarak devam ettirilmesi, geleneksel sporların yaygınlaştırılması açısından önem arz etmektedir.  Ancak şunu da belirtmeliyim ki, “Türki” tabirinden bizler rahatsızlık duymaktayız. Bizler “Türki” yani “Türk’e benzeyenler”den değiliz, Türk’ün taa kendisiyiz. Bu tabirin kullanılmaması bizleri mutlu kılacaktır. Türk Devlet ve Topluluklarının bayrakları ay yıldızlı Albayrak gibi bizim namusumuzdur. Dolayısıyla bayraklarımıza sahip çıkmak da bizim ana vazifemiz olmalıdır.

14079691_10207128559592084_7625342084566426377_n

Bu yıl yurt dışından Kırgızistan’dan katılım sağlanmıştır. Etnospor’un ikincisinde diğer Türk Devlet ve Topluluklarından da temsilcilerin davet edilerek katılmaları sağlanmalı ve bu etkinlik “Türk Olimpiyatları”na dönüştürülmelidir… Biz Avrasya Türk Dernekleri Federasyonu olarak, soydaş dernek ve vakıflar olarak devamını arzuladığımız bu şenliğin her aşamasında hizmet etmekten, katkı sunmaktan onur duyacağımızı ifade etmek istiyoruz.” Ddedi.

 

https://www.avrupagazete.com/kultur-sanat/226615-turk-dunyasi-olimpiyatlari-duzenlenmeli.html

Xitay Atum Sinaqliri Ziyankeshlikini Yunéskoning Es Mirasi Qilayli …


eastturkestan 19641016

Japan

18. AUG. 2016 — “Xitay atum sinaqliri ziyankeshlikini yunéskoning es mirasi qilayli” “10-Ayning 16-künini xitay atum sinaqliri ziyankeshlikining musibet küni qilip belgileyli”

1964-Yili 10-ayning 16-kunidin bashlap 1996-yilghiche bolghan 32 yilda, xitay höküméti sherqiy türkistan(hazirqi atalmish shinjang uyghur aptonum rayoni)ning lopnurda atum sinaqliri élip bardi. Xitay höküméti 46 qétim sinaq qilduq dep resmiy élan qilghan bolsimu,kichik tiptiki sinaqlarnimu qoshqanda atum sinaqlirining sani 50 qétimdin ashidu.

Xitay höküméti, atum sinaqliri élip kelgen muhit bulghinish we sherqiy türkistanliqlarning salametlikige bolghan ziyankeshlikni inkar qilidu. Shundaqla etraptiki ahaliler bilen kari bolmighan ehwal astida atum sinaqlirini dawamlashturidu. Sherqiy turkistanliqlargha hetta bu atum sinaqliri we atum sinaqlirining özlirining salametlikige qandaq tesiri barliqi toghriliqmu héchqandaq melumat berilmigen.

1980-Yili 10-ayning 16-küni eng axirqi hawa boshluqidiki atum siniqi, 1996-yili 7-ayning 29-küni eng axirqi yer asti siniqi ötküzüldi. Xitayning atum siniqining buzghunchiliq küchi yaponiye héroshimadiki 120000 din 140000 gha qeder ademning jénigha zamin boldi dep qarilidighan atumning buzghunchiliq küchidin 1300 din 1400 hesse artuq.
1994-Yili uyghur doxtur enwer toxti özi ishleydighan doxturxanida uyghurlar we uyghurlar olturaqlashqan rayonlarda turidighan xitay köchmenliridiki yaman xaraktérliq ösme yeni rakning intayin köplini bayqap tekshurushke bashlaydu.

Undin kéyin, engiliyening höjjetlik filim etriti bilen hemkarliship atum sinaqlirining ziyanklkeshlikige uchrighanlarni biwaste tekshüreydu. “Yipek yolidiki ölüm ilahi” dégen höjjetlik filim 1998-yili engiliyening “chanél 4” te qoyulup dunya xelqige xitay atum sinaqlirining buzghunchiliqlirini tonutidu.

Insan qélipidin chiqqan jinayetlik sinaqlar bedilige atum qoraligha ige bolghan xitay höküméti pakistan,shimaliy koriye we iran qatarliq döletlerni atum téxnikisi bilen teminlimekte.
Hazir iqtisadi tereqqiyatqa érishken xitayning herbiy küchi we atum tehditining arqa körünishidin uning yéqin etraptiki dölet we zéminlarni bésiwélish oyining barliqini körgili bolidu. Uning yéqinqi bir yürüsh heriketliri dunya we asiyaning ténchliqigha tehdit salidu.

Xitay höküméti élip barghan atum sinaqlirining heqiqiy epti-beshirisini échip bérish we yadro qoralliridin xali ténch dunyagha dewet qilish üchün ikki imza toplash pa’aliyitini xelqarada qanat yaydurmaqchi:

“Xitay atum sinaqliri ziyankeshlikini yunéskoning es mirasi qilayli”
“10-Ayning 16-künini xitay atum sinaqliri ziyankeshlikining musibet küni qilip belgileyli”

Imza toplashqa chaqiriq qilghuchilar:
Doktor enwer toxti
Sherqiy türkistan sürgün höküméti prézidénti exmetjan osman
2016-Yili 8-ayning 14-küni imza toplash resmiy bashlandi.
2016-Yili 10-ayning 16-küni yaponiye tokyoda “xitayning atum tehditi”
Ilmiy muhakime yighini échilidu.

Uyghur Arabic
http://eastturkestan19641016.com/19641016_uyghur.pdf

Enlist Chinese Nuclear Test Damage to UNESCO Memory List …

eastturkestan 19641016

Japan

18. AUG. 2016 — Enlist Chinese Nuclear Test Damage to UNESCO Memory List
Announce October 16 as a Chinese Nuclear Test Damage Day

The Chinese government launched nuclear testing experiments in Lopnor, East Turkistan for 32 years from October 16, 1964 to 1996. Although the Chinese government officially estimated that the nuclear tests were experimented 46 times in Lopnor, in reality it exceeded 50 times including small scale experiments. Last atmospheric nuclear testing was done on October 16, 1980 and the last underground nuclear testing took place on July 29, 1996.

The destructive power of the Chinese nuclear tests in East Turkistan is 1300 to 1400 times higher than that of the Hiroshima atomic bomb that claimed the lives of approximately 120000 to 140000 people in Japan.

The Chinese government has denied health effects and environmental damage of Lopnor nuclear tests to the local Uyghurs. The devastating effects of the nuclear tests in Lopnor remained unknown.

In 1994, Uyghur doctor Enwer Tohti noticed malignant cancer tumors even among Han people who were living in the Uyghur region. Thus, he started his own investigation in Uyghur regional hospital. Later, he co-operated with film makers in the UK and interviewed Uyghur victims of nuclear tests in Lopnor. As a result, a documentary titled “Death on the Silk Road” has been broadcasted on Channel 4 in the UK in 1998 and accused the Chinese of nuclear damage.

China is offering nuclear technology to war prone countries such as Pakistan, North Korea and Iran. Therefore, it became a main player of nuclear threat on world peace. China’s dangerous nuclear threat followed by its economic and military power is not something that we can neglect.

We call on the international world community to support the following two signature campaigns for the utmost importance of a nuclear free world:

Enlist Chinese Nuclear Test Damage to UNESCO Memory List
Announce October 16 as a Chinese Nuclear Test Damage Day
8/14/2016

National Advisory Board:

Enver Tohti
Uyghur doctor of medicine

Ahmatjan Osman
President of East Turkisan Government-in-Exile

https://www.change.org/p/%E4%B8%AD%E8%8F%AF%E4%BA%BA%E6%B0%91%E5%85%B1%E5%92%8C%E5%9B%BD-%E4%B8%AD%E5%9B%BD%E6%A0%B8%E5%AE%9F%E9%A8%93%E8%A2%AB%E5%AE%B3%E3%82%92%E3%83%A6%E3%83%8D%E3%82%B9%E3%82%B3%E8%A8%98%E6%86%B6%E9%81%BA%E7%94%A3%E3%81%AB-10%E6%9C%8816%E6%97%A5%E3%82%92%E4%B8%AD%E5%9B%BD%E6%A0%B8%E5%AE%9F%E9%A8%93%E8%A2%AB%E5%AE%B3%E8%A8%98%E5%BF%B5%E6%97%A5%E3%81%AB/u/17600513

Hunlar Qurultiyi D U Q Muawin Reisi Ümid Agahini Altun Midal Bilen Teqdirlidi

umit-agahi-honlar-qurultiyi-altun-medal.jpg

Hunlar qurultiyi d u q muawin reisi ümid agahini altun midalgha érishti

RFA/Ekrem

Wéngiriye paytexti budapéstta 7-Nöwetlik hunlar qurultiyigha qatnishiwatqan d u q muawin reisi ümid agahi ependining bügün chüshtin kéyin bergen melumatlirigha asaslanghanda, hunlar qurultiyi uninggha hun – Uyghur munasiwetliri yolida yaratqan töhpisini teqdirlesh üchün, hunlar qurultiyining reisi patrubaniy miklosning imzasi bilen bir altun midal we bir sherepname teqdim qilghan.

Midal we sherepnamilerge dunya hunlar qurultiyining nami bérilgen. Sherepnamige «hun – Uyghur qérindashliqi üchün qimmetlik töhpiler qoshqan uyghur perzentige teqdim» dégendek sözler yézilghan.

Melumki, 7 – Nöwetlik hunlar qurultiyi 15 – Awghust bashlanghan idi. 6 – Nöwetlik turan qurultiyining axirlishishigha ulapla bashlanghan bu qurultaygha 40 etrapidiki dölet we rayondin kelgen 980 neperdin artuq wekil qatnashqan. D u q muawin reisi ümid agahi ependimu bu qurultaygha qatniship, hunlar qurultiyining eng aliy midali we aliy sherepnamisige érishken. Hunlar qurultiyi 20 – Awghust axirlishidiken.

Bu yil dunya hunlar qurultiyining 70 yilliq xatire dewri bolup, wéngiriye döliti 2 – Dunya urushidin kéyin sabiq sowétler ittipaqining mustemlikisige aylinip qalghach, taki 1989 – Yilighiche bolghan uzun bir muddet qurultay chaqirish pursitidin mehrum qalghan.

umit-agahi-honlar-qurultiyi-altun-medal-2.jpg
Hunlar qurultiyi d u q muawin reisi ümid agahi ependi érishken altun médal

Bu qétimqi 7 – Nöwetlik qurultay teshkilatning nizamnamisidiki belgilimilerge binaen, teshkilatning rehberlik qatlimini saylam arqiliq belgilep chiqqan. Patrubaniy miklos yene bir qétim qurultayning reisi bolup saylanghan. U, ümid agahini sehnige teklip qilip, ümid agahining 12 yildin béri uyghur – Hun munasiwetlirini eslige keltürüsh we bu ikki millet otturisidiki qan béghini chéngitish yolida körsetken térishchanliqlirigha yuqiri baha bergen hemde sherepname we midalni öz qoli bilen teqdim qilghan.

D u q muawin reisi ümid agahi ependi sehnide, uyghur millitining otluq salamlirini yetküzüsh bilen birge, uyghur diyarining nöwettiki weziyitidin melumatlar bergen. U bu qétimqi mukapat toghrisida toxtalghanda, xitayning uyghurlarni qérindashliri hunlardin ayrip tashlash, hunlar qurultiyi we turan qurultiyigha qatnashturmasliq qatarliq süyiqest we ziyankeshliklirining meghlup bolghanliqini, 40 tin artuq dölette tarmaq teshkilatliri we ishxaniliri bolghan wéngiriyediki eng chong teshkilat hunlar qurultiyining hun xelqining iradisini dunyagha jakarlighanliqini ilgiri sürdi.

umit-agahi-honlar-qurultiyi-altun-medal-kinishke.jpg
Hunlar qurultiyi d u q muawin reisi ümid agahi ependi érishken mukapatname

Wéngiriye aqsöngekler jemiyitining reisi, hunlar qurultiyining qurghuchi ezasi, uyghur mestanisi yanush ependimu bu heqte toxtilip, uyghur – Hun munasiwet réshtini hichkimning buzalmaydighanliqini tilgha aldi. U mundaq deydu: «uyghurlar hun – Türk nesillik milletler ichidiki eng qedimiy, eng medeniyetlik, eng seltenetlik bir millet idi. Hala bügünki künge kelgende, uzun tarixlarda özlirige béqinip, özlirige tiz püküp yashighan bir milletke mustemlike bolup qaldi. Uyghurlar dölet qurup, medeniyetlik sheherlerni berpa qilip yashighan u dewirlerde, nurghun milletler yawayiliq tebiitidin téxi ayrilmighan. Hun bilen uyghurning menggü ayrilmaydighan bir qelb rishti bar, ortaq bir hékayisi we ortaq bir tarixi bar. Bügün hunlar qurultiyining aliy midaligha érishken uyghur oghlani ümid agahi, ayrilip ming yildin kéyinki bügünki künde bu hékaye we tarixning betlirini waraqlashqa, türkiy milletlerning ejdadi bolghan hun – Uyghur milletlirining qelb réshtini qaytidin chingitishqa zor hesse qoshti. Uningdin yalghuz uyghurlarla emes, biz majarlarmu pexirlinimiz.»

Ümid agahining bildürüshiche, u 2004 – Yilidin bashlapla hunlar bilen alaqe ornitishqa bashlighan bolup, hetta uyghurlar bilen qan béghi bolghan saklar, changgolar qatarliq ruminiye, moldawiye elleride yashaydighan nesildash milletlernimu izdep tépish yolida zor ejir serp qilghan.

Melum bolghinidek, bu yil awghust aylirining 12 – 14 – Künliri wéngiriye paytexti budapéshitta chaqirilghan 6 – Nöwetlik turan qurultiyida uyghurlar majar xelqining chungqur hörmitige nail bolghan idi. Ümid agahining bugün wéngiriyediki eng nopuzluq teshkilat bolghan hunlar qurultiyining altun midaligha érishishi, uyghurlarni tebiiy halda söyündüridu.

Almatada Uyghurlarning Milliy Birleshmisi Reisi Tamara Memetowa Alemdin Ötti

13938358_484470338419582_5309179085590187578_n

3 – Awghustta qazaqistan uyghur jamaetchiliki éghir judaliqqa uchridi. Bu küni uyghurlarning milliy birleshmisining reisi, 2004 – We 2006 – Yillar dunya uyghur qurultiyining qatnashquchisi tamara memetowa 69 yéshida alemdin ötti. Shu munasiwet bilen 4 – Awghust küni amata shehiride uning bilen widalishish murasimi bolup ötti. Uninggha qazaqistandiki uyghur teshkilatliri wekilliri, köp sanda ziyaliylar, qazaq, rus we bashqimu millet wekilliri, yashlar, sheher we nahiyelerdin kelgen jamaetchilik qatnashti.

T. Memetowa bilen xoshlishish murasimining riyasetchisi qazaqistan uyghurlirining jumhuriyetlik étno – Medeniyet merkizi yénidiki yigit bashliri kéngishining reisi abduréshit mexsütof peqet qazaqistanla emes, belki qoshna memliketlerdiki uyghurlarningmu éghir musibetke uchrighanliqini, merhumning bolupmu qazaqistan uyghurlirining medeniy hayatigha chong töhpe qoshqanliqini alahide tekitlidi.

Murasimda sözge chiqqanlar t. Memetowa hem u teshkilligen «uyghurlarning milliy birleshmisi» ning hemde uning orgini «axbarat» zhurnalning ish – Paaliyetlirige, merhumning uyghur milliy herikiti we uyghurlarning omumen tereqqiyatigha qoshqan töhpisige öz bahalirini berdi.

«Jibék b» namliq hessidarliq shirkitining reisi waqqas memedinof: «tamaraning biz üchün ishiki daim ochuq bolup, u özining könglini, niyitini peqet yaxshi ishqa béghishlighan insan idi. U qurghan uyghurlarning milliy birleshmisining chirighini yashlar öchürmeydu, dep oylaymen» dédi.

Jumhuriyetlik «uyghur awazi» gézitining bash muherriri yérshat esmetof: «heqiqetenmu tamara hede uyghurlarning barliq milliy qedriyetlirini saqlashqa özining munasip hessisini qoshqan ayal. Uni men eng milletperwer shexslerning biri dep bilimen. U saghlam pikir qilidighan, toghra paaliyet élip baralaydighan shexs idi» dédi.

image

Dunya uyghur qurultiyining siyasiy kéngishi ezasi, siyasetshunas qehriman ghojamberdi: «tamara xanim dölet xizmetliride ishligen bolsimu, kéyinki waqitlarda özining hayatini milletke xizmet qilish oxshash ulugh ishqa béghishlidi. Dunya uyghur qurultiyining reisi rabiye qadir we péshqedem siyasetchimiz erkin aliptékin pütkül qazaqistan uyghurlirigha teziye bildürdi. Biz tamara xanim oxshash milletperwer shexslirimizni daim untumasliqimiz kérek» dédi.

Alim rabik ismayilof: «biz millitimiz ichidin chiqqan ajayip qizimizni axirqi seperge uzattuq. Insan balisi milletke xizmet qilish üchün bu dunyagha kélidu. Bizning tamara ene shu milletni dep öz jénini qurban qildi. Biz mushundaq ademlerni qedirleshni bilishimiz kérek» dédi.

Amata sheherlik meslihet kéngishining ezasi shawket ömerof: «biz heqiqeten öz ishini yaxshi köridighan, millitini söyidighan hedimizdin ayrilduq. U daim xelqimizning teqdirige köyünüp, uyghur mekteplirining tereqqiyatigha öz ülüshini qoshqan shexslirimizning biri. U yene yashighan bolsa, buningdinmu köp ishlarni qilghan bolatti» dédi.

Qazaqistan uyghurlirining jumhuriyetlik étno – Medeniyet merkizining ijraiye mudiri zuhrullam qurwanbaqiyéf:«tamara qasim qizi bolupmu özining bay meslihetliri bilen uyghur yashlirini durus yolgha bashlaydighan hedilirimizning biri idi. U pütkül angliq hayatini milliti üchün, qazaqistan dölitining musteqilliqi üchün, qazaqistan xelqining dostluqi üchün serp qildi» dédi.

«Inayet» birleshmisining bashqarma ezasi turghanjan sopiyéf: «tamara jumhuriyitimiz we dunyada boluwatqan weqelerdin yaxshi xewerdar, bilimlik insan idi. Uning qérindashliri, uruq – Tughqanliri, dostliri bar. Ular hemmisi birliship tamaragha yadikarliqlar ornitip, uning ismini öchürmeydu, dep ishinimen» dédi.

Amata shehiri türksib nahiyilik xanim – Qizlar kéngishining reisi mahinur israyilowa: «xelqimiz bir ulugh perzentidin ayrildi. Men tamara qasim qizidek heqiqetenmu uyghurning ghémini qilidighan adem yoq, dep oylaymen. Men uni ‹axbarat› zhurnili chiqqandin béri yaxshi bilimen. U daim özining kichik péilliqi, chongqur oylaydighanliqi bilen perqlinetti» dédi.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan siyasetshunas qehriman ghojamberdi t. Memetowaning bolupmu uyghur milliy herikitidiki rolini tekitlep, mundaq dédi: «tamara xanim qazaqistan uyghurlirining medeniy – Maarip ishliridin bashqa, biwasite weten dewasigha xizmet qilghan shexs. Eng muhimi 1997 – Yil 5 – Féwral ghulja qanliq weqesidin kéyin, köpligen qachaqlar qazaqistan, ottura asiyagha qachqanda tamara xanim edliye xadimliri bilen birlikte shulargha yardem bérip, üchinchi döletlerge kétishke köp küch chiqarghan.»

Murasimda dunya uyghur qurultiyining reisi rabiye qadir xanimning teziye xéti oquldi, shundaqla qirghizistan uyghur jamaetchilikidinmu teziyelerning kelgenliki éytildi. Uningda shundaqla t. Memetowaning kesipdashliri, sawaqdashliri, dostliri, qérindashliri we bashqilarmu öz eslimilirini, niyet – Tileklirini bildürüp, merhumning ish – Paaliyetlirini, insaniy xisletlirini alahide tekitlidi.

Ziyaritimizni qobul qilghan sulayman demirel uniwérsitétining oqutquchisi, tilshunas doktor dilnur qasimowa t. Memetowaning bolupmu yashlargha köp yardem bergenlikini eslep, mundaq dédi: «tamara xanimning yashlargha, wetendin chiqqan puqralargha qilghan yardimi cheksiz. Bizning ijadiyette, ilim – Pende qiliwatqan ishlirimizgha tamar xanim pütün dili bilen ariliship, yolyoruqlar körsitip béretti. Mesilen, ‹uyghuriye› kitabimning tonushturush murasimini ötküzüshke qolidin kélishiche yardem berdi. Tamara xanimning teshebbusi bilen u kitab töt tilgha terjime qilindi. Uni bilmeydighan adem yoqqu deymen, chünki hemmisige chin dilidin yardem qildi. Bügün hemmisi özlirining rehmiti bilen uning rohigha tezim qildi.»

Tamara qasim qizi memetowa 1947 – Yili amata wilayitining kégen nahiyisige qarashliq jalangash yézisida dunyagha kelgen bolup, ottura mektepni tamamlighandin kéyin, nahiyilik yashlar komitétida ishlidi. 1973 – Yildin 2000 – Yillarning bashlirigha qeder milliy bixeterlik organlirida her xil lawazimlarda ishlidi.

Igilishimizche, uning teshebbusi bilen 2002 – Yili qurulghan «uyghurlarning milliy birleshmisi» qazaqistan uyghurlirining milliy medeniyitige, maaripigha zor hesse qoshqan. Birleshmining orgini bolghan «axbarat» zhurnili bolsa, uyghurlardin chiqqan meshhur shexslerni, uyghurlarning ana tili we edebiyatini terghib qilishta muhim rol oynidi.

T. Memetowa qazaqistan jumhuriyiti prézidénti yénidiki insan heqliri boyiche komissiye, qazaqistan xelqi assambléyisi hem shundaqla yawropa hemkarliq we bixeterlik teshkilatining bir nechche mejlislirige ishtirak qildi. U shundaqla yerlik ahale we qachaqlar hoquqlirini qoghdash boyichimu paaliyet élip bardi.