Pasport Yighiwélish Peqet Uyghur Élidila Élip Bérilmaqta

Xitay pasportliri

Xitay pasportliri

Qutlan
Uyghur élida uyghurlarning pasport béjirishi ezeldin mushkül bolushigha qarimay, pasport siyasitimu dawamliq özgirip turidu. Uyghur aptonom rayonluq j x nazariti bultur yéngi pasport siyasiti yolgha qoyulghandin buyan «228 ming 876 ademning pasport béjirish iltimasi qobul qilinip, ‹birla qétimda béjirip bérish› tüzümi boyiche nurghun qolayliqlarning yaritilghan» liqini bildürgen idi. Aridin bir yil ötmey uyghur aptonom rayonluq j x tarmaqliri yéqinqi künlerde arqa – Arqidin uqturush tarqitip, uyghur élidiki ahalilerning pasportlirini yene yighiwélishqa bashlidi. Saqchi orunliridin igilep delillishimizge qarighanda, pasportlar yighiwélinghandin kéyin, kim nege bardi? néme ishqa bardi? tarqaq hej qildimu yoq? pasportta qan ewrishkisi, awazi, DNA ewrishkilirige oxshash choqum bolushi shert qilinghan uchurlar toluqmu ? dégendek uchurlirighiche tekshürülidiken. Emma pasportning qachan qayturup bérildighanliqi éniq emes shundaqla saqchining pasport yighishning néme üchün peqet uyghur élidila yürgüzüliwatqanliqigha bergen jawabi «shinjang alahide rayon bolghachqa, pasportqimu alahide siyaset yürgüzilidu.»

Uyghur éli dairilirining yéqinqi hepte ichide, tarqatqan pasportlarni yighiwélish heqqidiki jiddiy we keng dairilik uqturush muhajirettiki uyghurlardila emes, xelqara metbuatlardimu küchlük ghulghula qozghimaqta. Del mu shu peytte, radiyomizmu bu heqte inkas we munasiwetlik uchurlargha ige bolduq hemde bu uchurlarni delilleshke tirishmaqtimiz.

Özlirini hökümet tarmaqlirida ishleydighan kishi dep atighan bezi kishilerning pasport yighish heqqidiki yetküzgen inkaslirigha qarighanda, uyghur élida ikki heptidin buyan omumyüzlük bashlanghan bu qétimliq pasportlarni yighish herikitini yéngidin uyghur éligha yötkep kélingen xitay partkom sékrétari chén chuengo özi bash bolup tutqan, u buning üchün mexsus bir mesul guruppa teshkillep, özi kontrol qiliwatqan bolup, deslepki pilanda 500 ming pasportni yighip tekshürüshni pilanlighan. Bu nuxtiliq halda uyghurlargha qaritilghan iken. Yighinlarda uning ijra jehettiki qattiq qolluqni tekitlishi, rayondiki uyghur kadirlar arisida «pasportlarni yighiwélish pat arida yene bir qattiq tazilash herikiti élip bérilishining teyyarliqi bolushi mumkin» dégen endishilerni meydangha keltürgen. Bu heqte uchur yetküzgen kishi yene, uyghur élidimu tazilashni herbiy qisim arqiliq ijra qilidiken, dégen mish – Mish gepler boluwatqanliqini we özining buningdin endishe qiliwatqanliqini, chünki chén chuengo herbiy küch ishlitishtin yaltaymaydighan adem dep anglighanliqini bayan qildi.

Bu heqte échilghan ichki yighinda, chén chüengoning barliq xizmette muqimliq, ebediy eminliktin ibaret bash nishanni chörideshni qayta tekitligenlikini tilgha alghan bu uchur yetküzgüchi kishining éytishiche, u yene noyabir kirgüche pasportlarni yighip bolush buyruqi bergenlikini, emma qachan qayturup bérilidighanliqini tilgha almighanliqini bildürdi.

Yéqinda manas, qomul, ürümchining midung rayoni, shixenze qatarliq nahiye, sheherler chiqarghan pasportlarni yighish oqturushliridimu, yéqin muddette pasportini tapshurmighanlarning pasportining tonglitip qoyulidighanliqi yaki pasport igilirige awarichilik bolidighanliqi agahlandurulghan idi.

Uyghur aptonom rayonidiki saqchi orunliri teripidin chiqirilghan uqturushlarda pasport yighiwélish herikitining qarimaqqa barliq ahalilerge qaritilghandek qilsimu, emma buning yenila noqul uyghurlargha qaritilghanliqi texmin qilinmaqta.

Xitay hökümiti 2015 – Yili uyghurlargha pasport cheklimisini bikar qilghanliqini élan qilip, bezi rayonlarda xelqni pasport élishqa ilhamlandurghan idi. Emdi pasportlarni qaytidin tuyuqsiz yighiwélishqa néme seweb bolghanliqi éniq emes. Shungimu bu kishilerde xelqara jemiyette türlük qiyas we endishilerni meydangha keltürmekte. Bu heqtiki shübhilerge jawab élish üchün we shuningdek inkaslarni delillesh yüzisidin uyghur élidiki dairiler bilen alaqilashtuq. Uyghur aptonom rayonluq jamaet xewpsizlik idarisi siyasiy bashqarmisidin téléfonni alghan uyghur kadir, pasportni jamaet xewpsizlik tarmaqlirigha tapshurush kéreklikini éytqandin bashqa söz qilmay téléfonni qoydi.

Pasport yighish uqturushlirining peqet uyghur éli bilenla cheklengenliki melum, shundaqtimu buni yene qayta delillesh üchün béyjing sheher xeyding rayonidiki saqchixanigha téléfon uliduq, u pasportni yighish dégen gepke heyran qalghandek, undaq ishni bilmeymen, dédi we uyghur rayonida yürgüzüwatqanliqini uqup, emise, shu yerning jamaet xewpsizlikidin sorang, dep téléfonni üzdi.

Puqralarning pasportlirini yighishqa dair oqturushlar hazir pütün uyghur éli miqyasida tarqitilghanliqi melum, bu heqte uchurlarni delillesh üchün dawamliq jenubtiki jaylarghimu téléfon qilip sinap körduq. Atush sheherlik saqchi idarisidin ziyaritimizni qobul qilghan bir uyghur saqchi atushtimu – 25 Öktebirgiche pasportlarni nopus tewelikidiki saqchixanilargha tapshurush uqturushi tarqitilghanliqini, kéchikkende 29 – Öktebirdin qalmasliqi kéreklikini éytti. Uning déyishiche, yighish möhliti bérilgen bolsimu, emma pasportlarni qachan qayturup béridighanliqi heqqide hazirche héchqandaq buyruq yaki siyaset chüshmigen.

U, «néme üchün pasport yighish peqet uyghur élidila yürgüzülidu ?» dégen soalimizgha «shinjang alahide rayon, shunga pasporttimu bashqa jaylardin alahide siyaset qollinilidu» dep jawab berdi. Uning déyishiche, saqchixanilar pasportlarni yighishqa mesul bolsimu, uni tekshürüshke yuqiri tarmaqlar mesul bolidiken, tekshürüsh mexsus, pasport igisining chégra atlash tarixi we sewebliri, pasportqa kirgüzülgen shexsi uchurlar qatarliqlarni öz ichige alidiken shundaqla u, pasporti lazim bolghanlarning saqchixanilargha iltimas qilghandin kéyin, eger ularning salahiyitide gumanliq ehwallar körülmise,qayturup bérilishi mumkinlikini bildürgen bolsimu, özimu ishench qilalmaydighanliqini ipade qildi. Emma uning tekitlishiche, tapshurulmighan pasportlar jamaet xewpsizliki tarmaqliri teripidin bir tutash tonglitip qoyulidiken. Emma, özining pasportini möhlet ichide tapshurmighanlargha qandaq jaza köridighanliqidin xewiri yoq iken.(gülchéhre) 2016-10-25

 

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/kishilik-hoquq/pasport-10252016225304.html/story_main?encoding=latin

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: