Türkiye parlamént ezasi gürsel tékin: Uyghurlarni xitaygha pida qiliwétemsiler?

 

Önje xelq bétige chiqirilghan türkiye parlamént ezasi gürsel tékin: «uyghurlarni xitaygha pida qiliwétemsiler?» mawzuluq maqale.

Önje xelq bétige chiqirilghan türkiye parlamént ezasi gürsel tékin: «uyghurlarni xitaygha pida qiliwétemsiler?» mawzuluq maqale.

RFA/Erkin Tarim

Jumhuriyet xelq partiyisi parlamént ezasi gürsel tékin türkiye hökümitidin abduqadir yapchan toghrisida soal soridi. Bügün türkiye parlaméntining tor bétide, önje xelq, gerchek gündem qatarliq tor béketlirining 11-Ayning 24-Künidiki xewiride, j h p parlamént ezasi gürsel tékin hökümettin: «uyghurlarni xitaygha pida qilamsiler?» dep soridi mawzuluq xewerge orun bérildi.

Gürsel tékin ependi türkiye parlaméntidiki omumiy yighinda söz qilip hökümetke yapchan toghrisida munularni sorighan: «türkiyede 15 yildin buyan musapir süpitide turuwatqan bolsimu, wetendashliq heqqi bérilmigen abduqadir yapchan 8-Ayning 31-Küni tutup kétilip 40 kün istanbul maltepe türmiside qamap qoyulghan. Yapchan türkiye sot idarisi teripidin bigunah dep qoyup bérilgen bolsimu, hazir köch idarisining nazaretxanisida tutup turulmaqta. Qérindishimiz yapchan xitaygha qayturulush üchün tutup turulmaqta. Türkiye shangxey hemkarliq teshkilatigha eza bolushni xalaymiz, dewatqan bundaq bir peytte, yapchanning tutup turulushi jamaette türkiye hökümiti shangxey hemkarliq teshkilatigha yaxshichaq bolush üchün abduqadir yapchanni xitaygha qayturup bérishke teyyarliq qiliwatamdu? dégen soal peyda boldi. Adalet we tereqqiyat partiyisi hökümiti uyghurlarning meniwi anisi rabiye qadir xanimghimu oxshash pozitsiyede bolup, uning türkiyege kélishigimu ruxset qilmighan idi.»

Jumhuriyet xelq partiyisi millet wekili gürsel tékin ependi parlaméntta qilghan sözide, türkiye hökümitidin töwendikilerni sorighan:

  1. Yapchanni xitaygha qayturup bérishtiki seweb néme? hökümitinglar sherqiy türkistanda xitayning qirghinchiliqigha we zulumigha uchrawatqan qérindashlirimizgha ige chiqishtin waz kéchemdu?
  2. Abduqadir yapchanni qayturup ber dep xitaydin bir telep keldimu ‏- Yoq?
  3. Shangxey hemkarliq teshkilatigha kirish ‏- Kirmeslik mesilisining türkiyede küntertipke kélishi bilen yapchanni qayturup bérish otturisida bir munasiwet barmu?
  4. Rabiye qadir xanimni türkiyege kirgüzmeslik bilen yapchanni xitaygha qayturup bérish mesilisi dunyaning herqaysi jaylirida yashawatqan uyghurlar arisida qandaq bir tesir peyda qilidu?
  5. Yapchan xitaygha qayturulsa, uning hayati xewpke uchraydighanliqini hökümet bilemdu?
  6. Dölitimizde öz dölitide térrorchi élan qilinghan we daésh bilen hemkarlishiwatqanliqi ashkarilanghan tariq hashimigha oxshash kishiler bimalal yashawatqan bügünki künde, yapchan néme üchün xitaygha qayturulidu?
  7. Kéyinki 10 yil ichide hökümet yapchangha oxshash nechche kishini dölitige qayturup berdi? qaysi döletlerge qayturuldi?

Türkchide «gensoru» déyilgen bu soal hökümettin yaki ministirlardin sorilidighan bolup, qanun boyiche hökümetning bu soallargha jawab bérish mejburiyiti bar.

Biz türkiye hökümitige bérilgen bu soallar heqqide köz qarishini igilesh üchün abduqadir yapchan mesilisini yéqindin közitiwatqan sherqiy türkistan maarip we hemkarliq teshkilati reisi hidayetullah oghuzxan ependi we türkiye-Xitay munasiwetliri mutexessisi doktor erkin ekrem ependiler bilen téléfon söhbiti élip barduq.(erkin tarim)

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/xelqara-xewer/abduqadir-yapchan-11242016135325.html/story_main?encoding=latin

Yaponiyediki «uyghurlar awazi» téléwiziyesining yéngi programmisi tarqitildi

Yaponiyelik siyasiy obzorchi miura kotaro ependi bilen yaponiye uyghur jemiyitining reisi ilham mexmut ependi yaponiyediki «uyghurlar awazi» téléwiziyeside.

Yaponiyelik siyasiy obzorchi miura kotaro ependi bilen yaponiye uyghur jemiyitining reisi ilham mexmut ependi yaponiyediki «uyghurlar awazi» téléwiziyeside.

RFA/Qutluq

Yéqinda yaponiyediki «uyghurlar awazi» intérnét téléwiziyesining yéngidin teyyarlanghan programmisi yotub arqiliq resmiy tarqitilghan.

Yaponiye uyghur jemiyitining tor bétide körsitilishiche, «uyghurlar awazi» intérnét téléwiziyesining yéngidin hazirlanghan mezkur programmisida uyghurlarning üzümchilik we kariz medeniyiti shundaqla turpanda ötken shair abduxaliq uyghur toghrisida qisqiche chüshendürüshler bérilgen.

«Uyghurlar awazi» intérnét téléwiziyesining bu qétimqi yéngi programmisi aldi bilen, uyghur élidiki «üzüm makani» dégen nami bilen meshhur bolghan turpan diyarining jughrapiyelik ehwali we shundaqla turpanning üzümchiliki toghrisida toxtalghan. Uyghur élida neshr qilinghan tarixiy kitablarda körsitilishiche,idiqut xelqi üzüm heqqide gep bolghanda uni tashqa aylinip ketken «yette qiz riwayiti» ge baghlaydiken. Bu riwayette:«yette qiz tashqa aylinish waqtida boyunliridiki ünche-Marjanlirini chachqandin kéyin, bu wadida üzüm barliqqa kelgen iken. Shu sewebtin qizil saywa, qizil yaquttek yaltiraq, kishmishliri ünche-Marjandek körkem üzümning her sapiqi yette qizning boynigha ésilghan ünchilerdek ghuzhmek » dep riwayet qilinghan.

Tarixtin buyan bu munbet tupraqta yashighuchi uyghurlarning asasiy iqtisadi igiliki üzümchilik bolup kelgen bolup, turpan üzümi temining shérinliki, sortining köp xilliqi we mehsulatdarliqi bilen dunyagha meshhur.

Ziyaritimizni qobul qilghan yaponiye uyghur jemiyitining reisi ilham mahmut turpanning üzümchiliki toghrisida mezkur programmida bérilgen mezmunlar toghrisida toxtaldi.

Ilham mahmutning bildürüshiche, mezkur programmida idiqut xelqining pem-Parasitining jewhiri we özige xas keshpiyati bolghan kariz medeniyiti toghrisidimu bezi bir melumatlar bérilgen bolup, uyghur élida 1996-Yili neshr qilinghan «shinjang tarixi matériyalliri» ning 29-Tomidiki kariz heqqidiki melumatta, rusiye alimi grom grzhimaylof:«uyghurlarning ajayip parasetlik bilen turpanda ijad qilip chiqqan heywetlik qedimiy kariz su inshati-Uyghur millitining yéza igilikining nahayiti burunqi zamanlardila yüksek derijide tereqqiy tapqanliqini körsitidu. Uyghurlarning karizi misirliqlarning pramidasidin qilishmaydighan, qayil qilarliq küchke ige su inshatidur» dep teripligenliki qeyt qilinghan.

Ilham mahmutning ilgiri sürüshiche, mezkur programmida yene, turpan diyarida yashap ötken shair abduxaliq uyghur toghrisidimu bezi melumatlar bérilgen.

Uzundin buyan «uyghurlar awazi» intérnét téléwiziyesining programmilirigha riyasetchilik qilip kéliwatqan yaponiyede közge körüngen siyasiy obzorchi miura kotaro ependimning bildürüshiche, u bu qétimqi programmida, yéqinda yaponiyede neshr qilinghan shair abduxaliq uyghurning yapon tilidiki shéirlar toplimi toghrisida özining bezi bir qarashlirini bayan qilghan bolup, bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan miura kotaro mundaq dédi: «men shair abduxaliq uyghurning yapon tilidiki shéirlar toplimining neshr qilinghanliqi toghrisida keng körürmenlerge melumat bérish bilen birge, shairning shéirlirida ilgiri sürülgen dunyawi qarash we u yashighan dewrdiki siyasiy weziyet toghrisida qisqiche toxtilip öttüm.»

Mezkur programma axirida uyghur tilidin «erzimeydu» dégen sözni keng körürmenlerge ögitish bilen axirlashqan.haji qutluq qadiri

Yuqiriqi awaz ulinishidin tepsilatini anglang.

Türkiye parlamént ezasi gürsel tékin: «uyghurlarni xitaygha pida qiliwétemsiler?»

 

Önje xelq bétige chiqirilghan türkiye parlamént ezasi gürsel tékin: «uyghurlarni xitaygha pida qiliwétemsiler?» mawzuluq maqale.

Önje xelq bétige chiqirilghan türkiye parlamént ezasi gürsel tékin: «uyghurlarni xitaygha pida qiliwétemsiler?» mawzuluq maqale.

RFA/Erkin Tarim

Jumhuriyet xelq partiyisi parlamént ezasi gürsel tékin türkiye hökümitidin abduqadir yapchan toghrisida soal soridi. Bügün türkiye parlaméntining tor bétide, önje xelq, gerchek gündem qatarliq tor béketlirining 11-Ayning 24-Künidiki xewiride, j h p parlamént ezasi gürsel tékin hökümettin: «uyghurlarni xitaygha pida qilamsiler?» dep soridi mawzuluq xewerge orun bérildi.

Gürsel tékin ependi türkiye parlaméntidiki omumiy yighinda söz qilip hökümetke yapchan toghrisida munularni sorighan: «türkiyede 15 yildin buyan musapir süpitide turuwatqan bolsimu, wetendashliq heqqi bérilmigen abduqadir yapchan 8-Ayning 31-Küni tutup kétilip 40 kün istanbul maltepe türmiside qamap qoyulghan. Yapchan türkiye sot idarisi teripidin bigunah dep qoyup bérilgen bolsimu, hazir köch idarisining nazaretxanisida tutup turulmaqta. Qérindishimiz yapchan xitaygha qayturulush üchün tutup turulmaqta. Türkiye shangxey hemkarliq teshkilatigha eza bolushni xalaymiz, dewatqan bundaq bir peytte, yapchanning tutup turulushi jamaette türkiye hökümiti shangxey hemkarliq teshkilatigha yaxshichaq bolush üchün abduqadir yapchanni xitaygha qayturup bérishke teyyarliq qiliwatamdu? dégen soal peyda boldi. Adalet we tereqqiyat partiyisi hökümiti uyghurlarning meniwi anisi rabiye qadir xanimghimu oxshash pozitsiyede bolup, uning türkiyege kélishigimu ruxset qilmighan idi.»

Jumhuriyet xelq partiyisi millet wekili gürsel tékin ependi parlaméntta qilghan sözide, türkiye hökümitidin töwendikilerni sorighan:

  1. Yapchanni xitaygha qayturup bérishtiki seweb néme? hökümitinglar sherqiy türkistanda xitayning qirghinchiliqigha we zulumigha uchrawatqan qérindashlirimizgha ige chiqishtin waz kéchemdu?
  2. Abduqadir yapchanni qayturup ber dep xitaydin bir telep keldimu ‏- Yoq?
  3. Shangxey hemkarliq teshkilatigha kirish ‏- Kirmeslik mesilisining türkiyede küntertipke kélishi bilen yapchanni qayturup bérish otturisida bir munasiwet barmu?
  4. Rabiye qadir xanimni türkiyege kirgüzmeslik bilen yapchanni xitaygha qayturup bérish mesilisi dunyaning herqaysi jaylirida yashawatqan uyghurlar arisida qandaq bir tesir peyda qilidu?
  5. Yapchan xitaygha qayturulsa, uning hayati xewpke uchraydighanliqini hökümet bilemdu?
  6. Dölitimizde öz dölitide térrorchi élan qilinghan we daésh bilen hemkarlishiwatqanliqi ashkarilanghan tariq hashimigha oxshash kishiler bimalal yashawatqan bügünki künde, yapchan néme üchün xitaygha qayturulidu?
  7. Kéyinki 10 yil ichide hökümet yapchangha oxshash nechche kishini dölitige qayturup berdi? qaysi döletlerge qayturuldi?

Türkchide «gensoru» déyilgen bu soal hökümettin yaki ministirlardin sorilidighan bolup, qanun boyiche hökümetning bu soallargha jawab bérish mejburiyiti bar.

Biz türkiye hökümitige bérilgen bu soallar heqqide köz qarishini igilesh üchün abduqadir yapchan mesilisini yéqindin közitiwatqan sherqiy türkistan maarip we hemkarliq teshkilati reisi hidayetullah oghuzxan ependi we türkiye-Xitay munasiwetliri mutexessisi doktor erkin ekrem ependiler bilen téléfon söhbiti élip barduq.

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/xelqara-xewer/abduqadir-yapchan-11242016135325.html/story_main?encoding=latin

Passport Application Process ‘Not Easy’ for Uyghurs

A Chinese police officer shows new e-passports introduced last year, in Shenyang city, northeast China's Liaoning province, May 8, 2012.

A Chinese police officer shows new e-passports introduced last year, in Shenyang city, northeast China’s Liaoning province, May 8, 2012.

Imaginechina

Ethnic Uyghurs in China’s troubled Xinjiang region are facing increasing travel restrictions despite a policy introduced last month aimed at simplifying procedures for citizens to apply for passports, sources say.

The new policy allows applicants to submit their passport applications at “one-stop” government processing centers, usually police stations, instead of having to obtain approval stamps at as many as 18 separate locations.

But the mostly Muslim Uyghurs in the Xinjiang Uyghur Autonomous Region (XUAR) complain that the new policy is intended to benefit only the majority Han Chinese and discriminates against them, according to sources.

They say they find it difficult to use the new system because the one-stop government-run processing centers have not yet opened in Uyghur-majority areas of Xinjiang such as Ghulja, Aksu, Hotan, or Kashgar, sources say.

Because of this, Uyghurs often turn to privately run centers, which sometimes demand bribes, to process their applications.

“The new passport regulation, which is supposed to make the application process easy and simple, is not for Uyghurs,” a worker at a privately run passport application office told RFA’s Uyghur Service.

“Everything is difficult for the Uyghurs if you do not know the way,” he said.

Bribes required

Officially, the fee charged for a new passport is 240 yuan (U.S. $40), but Uyghurs applying at privately run offices sometimes face demands for bribes as high as 20,000 yuan (U.S. $3,280), the source said.

Chinese officials in Xinjiang say the new policy is aimed at making it easier for citizens to obtain passports as more locals travel abroad.

“At this moment, the number of people who are traveling abroad is increasing,” said Yu Peng, head of the XUAR public security bureau’s border control office, quoted at the end of October in the Urumqi Morning Post.

“Therefore, in order to serve the people better, we have implemented a new policy to handle all passport-related applications in one location.”

Though retired Uyghurs under the age of 60 can apply for passports, “if you are over 60 it is not that easy,” RFA’s source said.

“They think that people over 60 may have health problems, and so it takes a long time, sometimes as long as three or four years,” he said.

And in some cases, the denial of passports to one group of Uyghurs has been used as an excuse to refuse passports to others, sources said.

“If there was a clear reason for this, we could understand it, but there isn’t any,” U.S.-based Uyghur activist Memet Tohti told RFA, citing information gained from local sources.

“In reality, they are using this policy to block Uyghurs from getting passports,” he said, adding, “not many Uyghurs are able to get passports in the Uyghur region.”

Uyghurs complain they have long suffered ethnic discrimination and oppressive religious controls under Beijing’s policies and blame the influx of Han Chinese into Xinjiang for lack of employment and other opportunities.

Chinese authorities often blame outbreaks of violence in Xinjiang on “terrorists” among Uyghurs, but rights groups and experts say Beijing exaggerates the terrorism threat to take the heat off domestic policies that cause unrest or to justify the authorities’ use of force against Uyghurs.

Xinjiang has seen a string of violent incidents in recent years as Beijing tightens security measures and extends house-to-house raids targeting Uyghur families.

Reported by Guligiekela Kevoumu for RFA’s Uyghur Service. Translated by Mamatjan Juma. Written in English by Richard Finney.

Çin, 10 milyon Uygur’dan pasaportlarını istedi

377806

Çin, Doğu Türkistan’da yaşayan yaklaşık 10 milyon Uygur’dan pasaportlarını polise teslim etmelerini istedi. Çin, yetkililerden izin almadan Uygurların ülkeden ayrılmamasını da bildirdi.

Çin Komünist Partisi’nin resmi yayın organlarından “Global Times” gazetesinin haberine göre, Doğu Türkistan’da yaşayan 10 milyon Uygur’un güvenlik ve bürokratik işlemler nedeniyle pasaportlarını polis karakollarına teslim etmesi istendi.

Şıhızı kenti Kamu Güvenlik Bürosu Göç Ofisi’nin sosyal paylaşım sitesi “weibo”da yayınlanan açıklamasında, Uygur Özerk Bölgesi sakinlerinin pasaportlarını “yıllık inceleme” için polis karakollarına teslim etmeleri gerektiği belirtildi. Doğu Türkistan’da “kamu düzenini” sağlamak için denetimlerin sıkılaştırıldığı da vurgulandı.

Doğu Türkistan’da pasaport almanın ülkedeki diğer eyaletlere göre daha karmaşık hale geldiğini kaydeden bir yetkili, “Global Times” gazetesine yaptığı açıklamada pasaport kontrollerinin suçlu ve şüpheli kişilerin yurt dışına kaçmasını önlemek için sıkılaştırıldığını ifade etti.

“SIRADAN İNSANLAR ETKİLENMEYECEK” UYARISI 

Çinli yetkili, yeni pasaport denetim politikasının sıradan insanları etkilemeyeceğini iddia etti.

Bir güvenlik yetkilisi de pasaportların kişisel veya hizmet pasaportu olup olmadığına bakılmaksızın yerel güvenlik birimlerine teslim edilmesi gerektiğini söyledi.

Pasaport denetim politikasının tüm Doğu Türkistan’da uygulandığını kaydeden yetkili, pasaporta ihtiyacı olan herkesin polis karakollarına başvurması gerektiğini belirtti.

İNSAN HAKLARI İZLEME ÖRGÜTÜ’NDEN UYARI 

İnsan Hakları İzleme Örgütü’ne göre, Çin geçtiğimiz ekim ayından bu yana, Uygur vatandaşlarından pasaportlarını yetkili kurumlara iade etmelerini istiyor. İnsan Hakları İzleme Örgütü, benzer bir uygulamanın Tibet bölgesi için de uygulandığını belirtti.

Çin’den ayrılma talebi olan Tibet ve Doğu Türkistan’daki azınlıklar, Çin tarafından baskı altına alınıyor ve muhaliflerin yurtdışına çıkmasına engel çıkarılıyor.

CHP MİLLETVEKİLİ GÜRSEL TEKİN, TUTUKLU UYGUR YAPÇAN’IN DURUMUNU TBMM.’NE TAŞIDI

Cumhuriyet  Halk Partisi İstanbul Milletvekili Sayın Gürsel Tekin, Çin’in kendisine tesliim edilmesini talep ettiği ve halen Kırıklarıeli Mültecileri Geri Gönderme Merkezi’nde tutulan  Doğu Türkistanlı Uygur Mülteci   Abdulkadir Yapçan’ın durumunu TBMM.’ne taşıdı.Hükümetin cevaplaması talebi ile TBMM:Başkanlığına verdiği  7 maddelik önerge’de Yapaçan’ın yanı sıra Dünya UYgur Kurultayı Başkanı Rabia Kadir’e Türkiye’ye gelebilmesi için neden giriş vizesi verilmediğini de gündeme getirdi. CHP.Milletvekili Tekinyazılı soru önergesin’de Yapçan’in Çin’e iadesi   konusunu gündeme getirerek bunun “ŞANAGHAY İÇİN VERİLEN BİR JEST MİDİR ? ” diye sordu. CHP.Milletvekili Gürsel Tekin  TBMM’ne verdiği soru önergesinin özellikle Başbakan Yardımcısı Tuğrul Türkeş tarafından cevaplanmasını  istediği belirtiliyor,

Gürsel Tekin Resimleri ile ilgili görsel sonucu

Uygur Haber ve Araştırma Merkezi(UYHAM)

Cumhuriyet Halk Partisi  İstanbul Milletvekili Gürsel Tekin, Doğu Türkistan’da yaşayan Uygur Türkleri’nin önde gelen Cemaat    önderlerinden olan Abdulkadir Yapçan’ın durumunu  yazılı bir önerge ile TBMM.’de hükümete sordu. CHP.Milletvekili Tekin, Başbakan Yardımcısı Tuğrul Türkeş’in yanıtlaması istemiyle yazılı soru önergesi verdi.

YAPÇAN HALEN İADE MERKEZİNDE TUTULUYOR

2001 yılından bu yana Türkiye’de bulunan Yapçan, ekim ayında, Çin hükümetinin hakkında “kırmızı bülten çıkarması” gerekçesiyle gözaltına alınmış, 40 gün Maltepe cezaevinde tutulmuştu

Yapçan, cezaevinden salıverildiğinde, bu kez Göç İdaresi tarafından alınarak, vatandaşı olduğu Çin’e iade edilmek üzere Kırklareli iade merkezine konuldu. Yapçan, halen iade merkezinde tutuluyor.

TÜRKİYE’DEKİ UYGUR TÜRKLERİ AYAKTA

Yapçan’ın, 15 yıl Türkiye’de yaşadıktan sonra, tam da Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Türkiye’nin “Şanghay Beşlisi” olarak da bilinen Şanghay İşbirliği Örgütü’ne üyeliği konusunda sıcak mesajlar verdiği dönemde önce gözaltına alınıp, ardından iade merkezine koyulması, Türkiye’de yaşayan Uygur Türkleri’ni de harekete geçirdi.

Hür Doğu Türkistan Platformu yayınladığı bildiri ile Cumhurbaşkanı Erdoğan’a, Yapçan’ın Çin’e iade edilmemesi yönünde çağrıda bulundu. Erdoğan’a hitaben yazılan Hür Doğu Türkistan Platformu mektubunda, ”2002’den beri İstanbul’da yaşayan Çin uyruklu Abdulkadir Yapcan’a iftira atıldığı, kırmızı bültenle iadesinin istenmesinin ise bir tuzak olduğu” vurgulandı.

Doğu Türkistan Sürgün Hükümeti de, Yapçan’ın iade edilmesi kararının ardından yaptığı açıklamada, kararın Uygur Türklerinde derin üzüntü ve endişe doğurduğunu vurguladı. Açıklamada, “Pekin yönetiminin 15 yıl sonra güncelleyerek hazırladığı ‘kırmızı bülten’ ile iadesini talep ettiği Doğu Türkistanlı dini âlim ve kanaat önderlerinden Abdulkadir Yapçan hakkındaki ‘bölücü ve terörist’ suçlaması tamamen iftiradan ibarettir, hakikati yansıtmıyor” ifadeleri kullanıldı.

GÜRSEL TEKİN SORDU: UYGUR TÜRKLERİ FEDA MI EDİLİYOR

Konuyu soru önergesi ile Türkiye gündemine taşıyan Tekin, Başbakan Yardımcısı Tuğrul Türkeş’in yanıtlaması istemiyle verdiği soru önergesinde konuyu şöyle özetledi;

“Türkiye’de 15 yıldır mülteci statüsünde yaşamasına rağmen vatandaşlık hakkı verilmeyen Uygur Türklerinin kanaat önderlerinden Abdulkadir Yapçan, Çin hükümetinin kırmızı bülten kararını güncellemesinin ardından Türkiye’de gözaltına alınmış ve 40 gün Maltepe Cezaevi’nde tutuklu kalmıştır. Yapılan itiraz sonrası mahkeme kararıyla serbest kalan Yapçan’ın serbest kaldığı gün, Göç İdaresi Genel Müdürlüğü gözetim kararı çıkarmıştır. Soydaşımız Yapcan, Kırklareli’nde Çin’e iade edilmek üzere bekletilmektedir. Son yıllarda Türkiye’de, Doğu Türkistan’dan gelip Türkiye üzerinden IŞİD’e katılmak için Irak ve Suriye’ye geçmek isteyen Uygur gençlerine engel olan, Doğu Türkistanlılar tarafından bilge adam olarak nitelendirilen Yapçan’ın kırmızı bülten kararının Çin tarafından yenilenmesini ise yine Doğu Türkistanlılarca, olmayan bir örgütün ismiyle bir iftiraya dayandığı ileri sürülmektedir. Özellikle ekonomi, güvenlik ve siyasi anlamda altyapısız bir söylem olan Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) üyeliğine üye olma sözlerinin üzerine böyle bir hamlenin yapılması, kamuoyunca “ŞİÖ’ye yaranmak için soydaşımız bir iftira uğruna teslim ediliyor” yorumlarına neden olmuştur. AKP Hükümetleri, aynı tutumu Uygur Ana olarak bilinen Rabia Kadir’e de uygulamış, soydaşlarımızın haklarını dünya çapında savunan Kadir’i Türkiye’ye sokmamıştır.

İŞTE O SORULAR: YAPÇAN’IN İADESİ, ŞANGAY BEŞLİSİ İÇİN Mİ ?

Tekin, önergesinde hükümete şu soruları sordu;

  1. Yapçan’ın Çin’e iade edilmesinin nedenleri nelerdir? Hükümetiniz, Doğu Türkistan’daki zulüm ve katliamlara maruz kalan soydaşlarımıza sahip çıkmaktan vaz mı geçiyor?
  2. Yapçan’ın iade edilmesi için Çin tarafından Hükümetinize herhangi bir talep gelmiş midir?
  3. ŞİÖ üyeliğinin kamuoyunda tartıştırılmasıyla Yapçan’ın iade edilmesi arasında siyasi bir ilişki var mıdır?
  4. Rabia Kadir’i Türkiye’ye sokmayan Hükümetinizin, Yapçan’ı da iade etmesi, dünyanın çeşitli yerlerinde yaşayan soydaşlarımız arasında nasıl bir etki doğuracaktır?
  5. Yapçan’ın iadesi sonrası yaşamsal tehlikesi ya da işkence görme riski olduğu Hükümetiniz tarafından bilinmekte midir?
  6. Ülkemizde, kendi ülkesi tarafından terörist ilan edilen ve IŞİD ile işbirliği açık biçimde bilinen Tarık Haşimi gibi kişiler polis korumasıyla rahatça yaşamaktayken, Yapçan neden iade edilmektedir?
  7. Son 10 yılda kaç kişi, Yapçan’a benzer gerekçelerle ülkelerine iade edilmiştir? Bu iadeler hangi ülkeleredir?”

Çin’e Şanghay jesti: 'Abdülkadir Yapçan'

Abdulkkadir Yapçan hakkında Bilgi : 

Türkiye’de 15 yıldır BM.’ce kabul gören “Mülteci” statüsünde yaşayan Uygur Türkleri’nin Cemaat önderlerinden Abdülkadir Yapçan  31 Ağustos 2016’de  tutuklandı, ancak  bir  süre  sonra Savcılık talimatı ile  serbest bırakıldı.Ancak,12 saat geçmeden  tekrar gözaltına alınarak Maltepe Cezaevine konuldu. Ancak,bir süre sonra tekrar tutuklanarak   Göç İdaresi Genel Müdürlüğü’nce   Kırklareli’de bulunan Mültecileri Geri İade Merkezi’ne konuldu.Kendisi halen bu Merkez’de tutulmaktadır. Çin Yapçan hakkında 2003’de çıkardığı Kırmızı Bülteni ekim ayında tekrar güncellediği  ve Türkiye’den kenedizsine teslim etmesini istediği iddia ediliyor. Çin’e  teslim ve iade edilmesinden endişe ediilmektedir. 

Kaynak:  http://www.yenicaggazetesi.com.tr/mobi/cine-sanghay-jesti-abdulkadir-yapcan-151325h.htm

Cumhurbaşkanı Erdoğan’a Abdülkadir Yapçan çağrısı

377426

Hür Doğu Türkistan Platformu, Cumhurbaşkanı Erdoğan’a bir çağrıda bulunarak Abdülkadir Yapçan’ın Çin’e iade edilmemesini istedi.

Hür Doğu Türkistan Platformu, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a bir mektup göndererek Doğu Türkistanlı kanaat önderi Abdülkadir Yapçan’ın Çin’e iade edilmemesini istedi.

“KIRMIZI BÜLTEN ÇİN’İN TUZAĞI”

Hür Doğu Türkistan Platformu mektupta “2002’den beri İstanbul’da yaşayan Çin uyruklu Abdulkadir Yapçan’a yönelik ‘TERÖRİST’ iddiası tamamen bir iftira olup, kırmızı bültenle iadesini temin etmeye yönelik Çin yönetimince kurulmuş bir tuzaktır” diyerek Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan Yapçan’ın Çin’e iade edilmemesi talebinde bulundu.

2002 yılından beri Türkiye’de yaşayan Abdülkadir Yapçan, 30 Eylül 2016 tarihinde Çin Halk Cumhuriyeti tarafından ‘terör faaliyeti’ yaptığı iddiasıyla hakkında kırmızı bülten ile arandığı gerekçesi ile gözaltına alınmış ve tutuklanmıştı.

Hür Doğu Türkistan Platformu’nun Cumhurbaşkanı Erdoğan’a gönderdiği mektup şöyle:

Sayın Cumhurbaşkanım.

Doğu Türkistanlı Kanaat önderi Abdulkadir YAPÇN Hoca için zatıalinize yakışır bir kardeş himayesi ve şefkat arz ederiz.

2002’den beri ikamet tezkeresi ile İstanbul’daki hemşerilerinin himayesinde mülteci olarak yaşayan Doğu Türkistan Kaşgarlı, Çin uyruklu Abdulkadir Yapcan’a yönelik ‘TERÖRİST’ iddiası tamamen bir iftira olup, kırmızı bültenle iadesini temin etmeye yönelik Çin yönetimince kurulmuş bir tuzaktır.

DTİH ( Doğu Türkistan İslam Hareketi) BİR ÇİN UYDURMASIDIR

Öncelikle ifade edeyim ki; Abdulkadir Yapcan, 20 yıldan bu yana Çin’in dışında yaşamaktadır. En önemlisi, iddia edildiği gibi Doğu Türkistan’da, Doğu Türkistan İslam Hareketi (DTİH) adıyla organize olmuş siyasi bir hareket yoktur.

Dolayısıyla, Abdulkadir Yapcan böyle bir hareketin ne kurucusu olmuştur, ne de liderliğini yapmıştır. Zaten Doğu Türkistan bölgesinde böyle bir hareket de oluşmamıştır. Bu iddia tamamen Çin’in Müslüman Uygurları asimile etmeye, onları ‘terörist’ damgasıyla damgalayıp, dünyanın hatta Türkiye’nin gözünde suçlu durumuna düşürmeye, sahipsiz bırakıp ortalığa salmış oldukları korku ile asimile yolunda hedeflerine bir an önce ulaşmaya yönelik uydurma büyük bir iftiradan başka bir şey değildir.

YAPCAN TERÖRİST DEĞİL, BİLGE KİŞİDİR

Abdulkadir Yapcan, Doğu Türkistan halkı arasında milli ve dini şuuru canlı tutmak, Müslüman halkın erezyonuna yönelik Çin hükümetinin etkin ve baskıcı uygulamaları karşısında kendi öz değerlerini ve ona dayalı hayat tarzını canlı ve diri tutup, bir sonraki nesillere onu taşıyabilmek için, halkına Allah’ını ve Peygamberini tanıtmış, kutsal kitabını öğretmiş ve bu doğrultudaki dik duruşu ile ısrarlı bir davranış sergilemiştir. İşte bunun için o, 1984-1997 yılları arasında yaklaşık 13 yılını Çin zindanlarında geçirmiştir.

BAŞKA ÇARESİ YOKTU

Yapcan, 13 yıl süren bu hapis hayatından sonra vücut bütünlüğünü ortadan kaldırmaya yönelik tuzaklardan kurtulabilmek için 1997 yılında Çin’i terk ederek Pakistan’a geçmiştir. Oradan orta asya türki cumhuriyetleri, Suudi Arabistan’a, Mısır’a, Ürdün’e, son olarak da 2002 yılında, tarih boyunca yeryüzündeki bütün mazlumların sığınağı olan, her yer ve zamanda zalimlerin karşısında daima dik duran, gördüğü her yerde, mazlumun elinden tutup onu ayağa kaldıran Türkiye Cumhuriyeti Devleti’ne, biz dindaşlarına, dildaşlarına, kardaşlarına sığınmıştır.

Şimdi ise, Sayın Cumhurbaşkanımızın ülkesini ziyaret etmesini fırsat bilen Çin, bundan 20 sene önce canını kurtarmak için ülkesini terk eden bir mazlumu, kırmızı bültenle aradığını ileri sürerek ‘terörist’ uydurmasıyla, yarım kalan hesabını tamamlamak üzere onun iadesini talep etmiştir.

DAEŞ’E KATILANLARA ENGEL OLMAK SUÇ MU?

Kırmızı bültenle aranan Abdulkadir Yapcan’ın terörist olduğuna dair Türkiye Cumhuriyeti Devletinin resmi makamlarına sunmuş olduğu dosyada Çin, müşahhas örnek olarak, Abdulkadir Yapcan’ın terörist olduğunu ispata yönelik ileri sürdüğü delillerden biri, Yapcan’ın Çin’de bulunduğu dönemlerde etrafındaki Uygurlara Kur’an-ı Kerim öğretmiş olduğu, diğeri de bilhassa son yıllarda Türkiye’de, Doğu Türkistandan gelip Türkiye üzerinden DAEŞ’e katılmak için Irak ve Suriye’ye geçmek isteyen Uygur gençlerine engel olduğunu, onlara ‘eğer bir işe yarayacaksanız gidin doğma yurdunuzda bir işe yarayın’ deyip, onları Doğu Türkistan’a geri gönderdiğini ileri sürmektedir.

‘Şecaat arz ederken merd-i kıpti sirkatin söyler’ misali Çin, DAEŞ’e katılmak isteyen Uygur gençlerine engel olup onları yurtlarına döndüren Abdulkadir Yapcan’ın bu engel olma faaliyetini terör eylemine örnek göstermekle, bizzat kendisinin uluslararası terörizme ne ölçüde destek olduğunu ortaya koymuş oluyordu.

BİR TAŞLA İKİ KUŞ VURMAK

Çin böylece bir taşla iki kuş vurmak istiyor; öncelikle Doğu Türkistan’ın ‘Müslüman – Türk’ unsurundan arınmasını hızlandırmak, ikinci olarak da Türkiye’nin güneyinde İran-Çin-Rus ittifakı doğrultusunda, Türkiye’nin hiç istemediği bir kuşağın oluşmasına katkıda bulunmak.

Çin, gerçekleştirmeye çalıştığı bu gizli hedeflerinin karşısında Abdulkadir Yapcan’ı engel olarak görmektedir. Zira Abdulkadir Yapcan, dünyanın neresinde olursa olsun, Doğu Türkistanlılar arasında saygınlığı olan, sözü sohbeti dinlenen bilge bir şahsiyettir. Dolayısıyla Çin, onun bir şekilde devre dışı bırakılmasını istemekte ve bu doğrultuda diplomatik gayret sarf etmektedir.

Çin’in Yapcan’ı kuzu postuna bürünerek, ‘terörist’likle ithamı ve ‘kırmızı bülten’ taktikleri ile geri almaya kalkması veya yapmış olduğu baskılar sonucu onun Türkiye’den çıkarılıp 3. bir ülkeye gönderilmesini temin etmesi, Çin’in Doğu Türkistan’a yönelik uygulamakta olduğu zulüm ve baskısını kat kat arttıracak, bunun yanında Türkiye’den başka tutar dalı, sığınacak güvenli limanı olmayan mazlum ve mağdur 40 milyonluk Doğu Türkistanlı Müslüman Türk halkını da boynu bükük bir şekilde ümitsizliğe ve yalnızlığa mahkum edecektir.

Halbuki yukarıda ifade ettiğim gibi, 14 yıldan bu yana İstanbul’daki hemşerilerinin himayesinde ikamet tezkeresi ile yaşayan Abdulkadir Yapcan, geldiği günden beri hemşehrilerinin eğitim ve öğretimi ile meşgul olmakta, onlara Kitap ve Sünnet’i öğretmeye çalışmaktadır.

Abdulkadir Yapcan, Ehli Sünnet ve Hanefi kabullenişi doğrultusunda, hiç bir aşırılığa ve fanatizme meydan vermeden, bu öğrenci kitlesi başta olmak üzere, İstanbul’daki Doğu Türkistanlı hemşehrilerinin özlerini, ruh ve manalarını muhafaza ederek, kendilerine yakışır bir şekilde günlük hayatlarına ve eğitim – öğretimlerine devam etmelerini temin için ilmiyle irfanıyla gayret ediyordu.

YAPCAN’IN MEDENİ HALİ

Abdulkadir Yapcan evli ve bir kız babasıdır. Her ne kadar kendisinin vatandaşlık müracatı kabul edilmemiş ise de, Yapcan’ın eşi ve kızı Türk vatandaşıdır.

NETİCE-İ TALEP

Gittiği her yerde, Doğu Türkistan davasına sahip çıkmak, Çin zulmü altında inim inim inleyen Müslüman Uygur halkının sesi olabilme gayretinin ötesinde hiç bir ‘suçu’ bulunmayan Yapcan’a karşı Çin yönetiminin yürüttüğü bu gayri hukuki takibin bu noktaya gelmesi, her zaman haklının ve mazlumun yanında yer alan Hükümetimizin politikalarıyla da ters düştüğü gayet açıktır.

Kabul etmeliyiz ki; Doğu Türkistan davasını sürekli psikolojik baskı altında tutmak isteyen ve bu doğrultuda her fırsatı değerlendiren Çin yönetiminin, Yapcan’ın şahsında tecelli eden bu haksız takip ve ısrarı, Doğu Türkistanlı dindaş ve soydaşlarımızın, tek tutar dalları ve en güvenli limanları olarak gördükleri ülkemizde bile onları, baskı altında tutmakta ve haklı davalarında gösterecekleri gayret ve ileriye dönük besleyecekleri ümitlerini kırmakta ve hepimizin moralini bozmaktadır.

BU İTİBARLA; mahkeme tarafından tahliye edilmesine rağmen Göç İdaresince gözetim altına alınıp Kırklareli geri gönderme merkezinde tutulan ve Bakırköy ceza mahkemesi ve Anayasa mahkemesinin Çin’e iadesi talebinin reddi kararı bulunan Abdülkadir Yapcan’ın ne Çin’e, ne de 3. bir ülkeye gönderilmemesine, “denetimli serbestlik”le, kendisinin serbest bırakılarak Türk vatandaşı olma hakkını elde eden ailesi ile birlikte Türkiye’de mülteci olarak yaşamasına yönelik tavassut ve ilgilerinizi takdir ve tensiplerinize arz ederiz.
Doğu Türkistan halkı adına.

 

http://www.timeturk.com/cumhurbaskani-erdogan-a-abdulkadir-yapcan-cagrisi/haber-377426

 

Shiwétsiyede Ikki Jumhuriyet Künide Sotuq Bughraxan Meschitining Échilish Murasimi Ötküzüldi

 

Norwégiyediki uyghurlar ötküzgen sherqiy türkistan jumhuriyet künini xatirilesh murasimidin körünüsh. 2016-Yili 12-Noyabir.

Norwégiyediki uyghurlar ötküzgen sherqiy türkistan jumhuriyet künini xatirilesh murasimidin körünüsh. 2016-Yili 12-Noyabir.

RFA/Éhsan

Shiwétsiyediki uyghurlar tarixida tunji bolup meydangha kelgen meschitning namini padishah sultan sotuq bughraxanning ismi bilen atap, Meschitning échilish murasimini, sherqiy türkistanda 1933- We 1944-Yilliri 12-Noyabir küni qurulghan ikki jumhuriyet küni bilen teng ötküzüshni qarar qilip, sotuq bughraxan meschitining échilish murasimi bilen, ikki jumhuriyet künini daghdughiliq tebriklidi.

Bu qétimqi qosh murasim, uyghur maarip uyushmisining reisi abdullah kökyarning riyasetchilikide 12-Noyabir küni shiwétsiye waqti saet 12:00 de bashlinip 14:30 de axirlashti.

Mezkur murasimgha, sitokholmda yashawatqan uyghurlar, türkiyening shiwétsiyede turushluq elchixanisining diniy ishlar mushawiri fatix qaraja, türkiye tashqi türk toplimining shiwétsiyediki wekili raféd jandemir, türkiye diyanet diniy ishlar idarisige qarashliq rinkébüy meschitining imami weysel qilich, qazaq islam fédratsiyunining wekili mehmud ghoja, finlandiye uyghur medeniyet merkizining wekili tahir haji, yawropa türk démokratlar birlikining mesulliri, türk teqwa jemiyitining reisning wekili, shimaliy yawropa islam birlikining mesuli, ibni rushid telim-Terbiye merkizining wekili, yerwa islam jemiyitining wekili qatarliqlar we uyghur jamaetliridin bolup 150 din artuq kishi qatnashti.

Murasim aldi bilen rinkébüy meschitining imami weysel qilichning quran kerim tilawet qilishi bilen bashlandi. Arqidin sotuq bughraxan meschitining mesuli farux sadiq ependi sözge chiqip, mezkur meschitning barliqqa kélishige küch chiqarghanlarning körsetken pidakarliqlirini, bu meschitning ismini uyghurlarning musulman bolushigha türtkilik rol oynighan sultan sotuq bughraxanning ismini bérishni qarar qilghanliqini anglitish bilen birge, uyghurlar yéqinqi tarixida yeni 1933-Yili we 1944-Yili 12-Noyabir künliri qurulghan ikki qétimliq islam jumhuriyetlerning qurulush tarixini anglatti.

Biz bu munasiwet bilen teklimakan islam medeniyet merkizining mesuli abdulla kökyarni ziyaret qilduq.

Abdulla kökyar sözide meschitining échilish murasimigha kelgen méhmanlarning xushal bolghanliqi hemde bundin kéyinki xizmetlerde yéqindin yardemde bolidighanliqini bildürgenlikini bayan qildi.

Murasimgha qatnashqan herqaysi teshkilat, meschit imamliri we türkiye elchixanisining diniy ishlar mushawiri qatarliqlar ayrim-Ayrim söz qilip, sotuq bughraxan meschitining kelgüsi tereqqiyati üchün qolidin kélishiche yardemde bolidighanliqini bildürüshti.

Axirda ziyaritimizni qobul qilghan sutuq bughra meschitning mesuli faruq sadiq sherqiy türkistan tarixida ötken ikki jumhuriyetning tarixidiki eslimilerni anglatti.
Paaliyetke kelgen méhmanlarni uyghur taamliridin, murasim üchün teyyarlanghan nazu-Németlerge éghiz tegdi, axirida hemmeylen birlikte qol kötürüp sherqiy türkistanning musteqil bolushi we sotuq bughraxan meschitining ronaq tépishi üchün dua qildi.(éhsan)

Ablajan Leylinaman: Musteqilliq Bilen Öz Teqdirini Özi Belgilesh Bir Yol Emes

13179230_1737210786547888_4535328878877937233_n

Yéqinda kanadaning toronto shehiride ötküzülgen, ikki jumhuriyetni xatirilesh murasimigha qatnishish üchün amérikidin kanadagha kelgen, sherqi türkistan sürgündiki hökümitining tashqi ishlar ministiri ablajan leylinaman ependi ziyaritimizni qobul qilip, sherqi türkistan sürgündiki hökümitining dawa ghayisi qatarliqlarni öz ichige alghan bir qatar mesililer heqqide söhbet ötküzdi.

Muxbir: sherqi türkistan sürgündiki hökümiti qurulghandin buyan, musteqilliq shoari astida paaliyet élip bériwatidu, chetellerde élip bériliwatqan uyghur dawasida, «insan heqliri we öz teqdirini özi belgilesh shoari astida paaliyet élip barmisaq, dunya döletlirining qollishigha érishelmeymiz »deydighan bir weziyet bar, siz bu mesililerge qandaq qaraysiz?
Sherqi türkistan sürgündiki hökümiti prézidénti exmetjan osman(sikda) bilen tashqi ishlar ministiri ablajan leylinaman  sherqi türkistan diplomatiye we kishilik hoquq ishxanisida. 2016-Yili noyabir, kanada.

 

Sherqi türkistan sürgündiki hökümiti prézidénti exmetjan osman(sikda) bilen tashqi ishlar ministiri ablajan leylinaman sherqi türkistan diplomatiye we kishilik hoquq ishxanisida. 2016-Yili noyabir, kanada.

RFA/Gulshen

 

 

Ablajan leylinaman: ittik qarimaqqa uyghur dawasi bir siyasiy dewadek körünsimu, emma bu bir heq telep dawasi. Men buni uzundin buyan dep kéliwatimen. Chünki bu, uyghurlarning qedimi elmisaqtin béri qép qalghan heq zéminini qayturuwélish dawasi. Eslide dunyada adil bir sot mehkimisi bolghan bolsa yaki xelqaraliq sot özining rolini yaxshi jari qilduralighan bolsa, xuddi bir adem özining öyini sot échip qayturuwalghangha oxshash qayturuwélish mesilisi bolghan bolatti. Emma epsuski, xelqaraliq sotlarda buni ijra qilghudek küch qudret yoq. Méning tekitleydighinim, bizning dawayimizning zémin dawasi ikenlikidin chetnep ketmeslik sherti astida, biz kishilik hoquq dawasi élip baralishimiz mumkin. Mesilen dunya uyghur qurultiyi we amérika uyghur birleshmisi qatarliq teshkilatlar mana mushundaq dawa élip bériwatidu. Bu bizning dawa ishlirimizda héch kem bolsa bolmaydighan muhim amillarning biri. Emdi qandaqtur kishilik hoquq dawaliri üchün ishiklerning ochuq bolghanliqini dep, bu dawani mushu shekilde élip barsaq qollaydiken, emma musteqilliq dések qollimaydiken, dep qarisaq toghra bolmaydu.

Muxbir: musteqilliq bilen öz teqdirini özi belgilesh bir ibare dep qaramsiz?

Ablajan leylinaman: zéminidin ayrilghan, tankilarning, küchlük eskiri qoshunlarning muhasirisi we herbiy haliti astida qalghan bir milletning öz teqdirini özi belgileshke iqtidari yetken bolsa, bu künge qalmighan bolatti. Biz u iqtidarimizni yoqatqinimizgha xéli boldi. Elwette musteqilliq bilen öz teqdirini belgilesh ikkisi ikki ibare.

Muxbir: sherqi türkistan sürgündiki hökümitining chetellerde musteqilliq dawasi élip bérishta qandaq istratégiyilik pilanliri bar?

Ablajan leylinaman: biz dunyaning herqaysi döletlirini aylinip, xuddi erapattek, xitayni xuddi uyghurlargha oxshashla düshminimiz dep qaraydighan milletler we xelqler bilen hemkarlashmaqchi.

Muxbir: sherqi türkistan sürgündiki hökümiti dégen chaghda, kishilerning köz aldigha qandaqtur sherqi türkistan sürgündiki hökümitining sabiq prézidénti eniwer yüsüp turanining sherqi türkistangha barghanliq ehwali kélidu. Siz sherqi türkistan sürgündiki hökümitide wezipe alghanlar we ularning jöriliri shundaqla bala- Chaqilirining sherqi türkistangha bérish mesilisige qandaq qaraysiz?

Ablajan leylinaman: sherqi türkistan sürgündiki hökümitide wezipe alghan xadimlar wetenge barmaqchi bolsa, choqum bizdin istépa sorap, wezipisidin ayrilghandin kéyin barsa bolidu. Emma ularning jöriliri we bala-Chaqilirining wetenge barghanliqi bilen ularning xizmitige baha bermeymiz.

Yuqiridiki ulinishtin, ixtiyariy muxbirimiz gülshen abduqadirning bu heqte ishligen mexsus programmisining tepsilatini anglighaysiler.

 

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/siyaset/surgundiki-hokumet-11212016213229.html?encoding=latin

GÖKTÜRKLER’İN BAŞ BELASI : ÇİN CASUSU CHANG SU SHENG VE FAALİYETLERİ

Kür Şad resimleri ile ilgili görsel sonucu

Uygur Haber ve Araştırma Merkezi (UYHAM)

Göktürk (Kök Türk) Hakanlığı, Hunlardan sonra Orta Asya üzerinde bulunan vatan topraklarını ve başkent Ötüken’i miras almıştı. Kendinden sonra gelen bütün Türk toplumlarına, başta devlet modeli olmak üzere birçok teşkilatıyla örnek oluşturdu. Tabi ki Göktürkler, Hunların rakibi olan Çin’in düşmanlığını da miras almıştı. İşte bu içerikte, Göktürkleri yıpratan Çinli Casus Ch’ang Sun-Sheng ve akıl almaz faaliyetlerini inceleyeceğiz.

Türk Yurduna Gelişi
1. Türk Yurduna Gelişi
İslam Öncesi Türk Tarihi konusunda daima Çin kaynaklarına müracaat etmekteyiz. Çince çok zor bir dil olduğu için tabi ki bu kaynakları dünyada çok az kişi okuyabilmektedir. Bizim ülkemizde de önce rahmetli Prof.Dr. Bahaeddin Ögel ve günümüzde  ise, Prof.Dr.Ahmet Taşağıl bu kaynakları bize kazandırmışlardır. Chang Sun-Sheng’e ait malumatlar da bu kaynaklardan elde edilmiştir.

Chang Sun-Sheng ilk olarak Taspar Kağan hükümdarlığı zamanında, Göktürklere yollanan bir prensesle birlikte Türk yurduna gelmişti. Çinliler, Türklere bir prenses yolladıklarında onun himayesinde birçok sayıda hizmetçi de giderdi. Bu hizmetçilerin arasında gizlice gizlenmiş casuslar da bulunurdu. İşte Chang Sun-Sheng de böylece, yollanan prensesin yanındaki heyetle Türk yurduna girme imkanını elde etti.

İlk İntiba
2. İlk İntiba

Chang Sun-Sheng’in bu görev için seçilmesi tesadüf değildi. Kendisi çok iyi bir nişancıydı. Bu sebeple Türklerin dikkatini çekerek onların gözüne gireceği düşünülmüştü. Kağan, bu yaman nişancının meziyetlerini çok beğenmişti. Onu himayesi altına almak istedi ve geri dönen heyetle birlikte Çin’e göndermedi. Korkulan olmuştu, artık casus Sheng, Göktürk ülkesinin içerisine sızmıştı…

Göktürk Taht Mücadelesi
3. Göktürkler’de  Taht Mücadelesi

Göktürk ülkesinde bir takım karışıklıklar meydana geliyordu. Chang Sun-Sheng bu olayları dikkatlice izlemekteydi. Taspar Kağan 581 yılının sonlarına doğru rahatsızlandı. Taht için abisi Mukan Kağan’ın oğlu Ta-lo-pien’i vasiyet ederek vefat etti. Ta-lo-pien’i kendi babası bile tahta vasiyet etmemişti. Nitekim halk Ta-lo-pien’i sevmiyordu ve Taspar Kağan’ın oğlu An-lo’yu istediler. An-lo kağan oldu, fakat Ta-lo-pien bunu kabullenemedi. Dağa çekilerek kendini A’pa Kağan unvanıyla hükümdar ilan etti. An-lo, Ta-lo-pien ile baş edemez duruma gelmişti. Bunun üzerine Kara Kağan’ın oğlu She-T’u kurultaya gelerek İşbara Kağan unvanıyla tahtı devraldı.

Chang Sun-Sheng'in Yükselişi
4.  Çinli Casus Chang Sun-Sheng’in Yükselişi
İşbara Kağan, Chang Sun-Sheng’in nişancılık meziyetlerini denemek istiyordu. Sheng’i kendisiyle birlikte av törenlerine götürdü. Rivayete göre, bir av sırasında Sheng, tek okla iki kuşu vurduktan sonra Kağan’ın dikkatini çekmiştir. İşbara Kağan, kardeşi ve yakınlarının Sheng ile yakınlaşarak onun bu nişancılık yeteneklerini öğrenmelerini istedi. İşte esas tehlike bu andan sonra baş gösterdi. Hakanlığın içindeki devlet adamlarıyla yakınlaşan Sheng, onları iyice tanımaya ve onların zaaflarını öğrenmeye başladı. Mesela, İşbara Kağan’ın kardeşiyle arasının iyi olmadığını öğrendi. Halk, İşbara Kağan’ın kardeşini daha fazla seviyordu. İşbara ise bunu içten içe kıskanıyordu.

Sheng Ülkesine Geri Dönüyor
5. Çinli Casus  Sheng Ülkesine Geri Dönüyor
Casus Sheng, katıldığı av törenleriyle Göktürk yurdunun bütün coğrafyasını tanımıştı. Aynı zamanda hakanlığı oluşturan boyları tanıyarak, hangisinin isyana meyilli olduğunu, hangisinin Çin saflarına çekilebileceğini de belirlemişti.  582 yılında ülkesine geri dönerek Çin imparatoruna gözlemleri hakkında uzun bir rapor sundu. Çin imparatoruyla yüz yüze de görüşen Sheng, avucunu göstererek ”Türkler avucumun içindedir” sözüyle, Göktürkleri ne kadar iyi öğrendiğini belirtti.

Sheng'in Raporu Ve Tavsiyeleri
6.  Çin Casusu Sheng’in Raporu Ve Tavsiyeleri

Chang Sun-Sheng evvela Göktürklerin, Çin için ne kadar büyük bir tehlike olduğundan bahsediyordu. Savaş konusuna gelince, Türkler ile silahlı kaba bir savaşın mantıklı olmadığını söylüyordu. Bunun yerine aralarındaki ihtilafları ve çatışmaları ortaya çıkartmanın uygun olduğunu belirtiyordu.  Sheng, Türklerin kendi içerisinde savaşarak birbirlerini yok edebileceğini savunuyordu. Ona göre, İşbara Kağan ile kardeşinin arası iyice açılmalı, kendini kağan ilan eden A’po Kağan’a destek verilmeli, batıda İstemi Yabgu’nun oğlu Tardu ile ilişkiler kurulmalı ve Göktürk Hakanlığını temsil eden boylar isyana teşvik edilmeliydi.

Göktürkler Bölünüyor
7. Göktürkler Bölünüyor

İmparator, Chang Sun-Sheng’in bu raporunu çok beğenmişti. İşbara Kağan’ın kardeşi Chu-lo-hou’ya elçi gönderilerek Çin İmparatorunun saygıları sunuldu. Göktürk ülkesini oluşturan birçok boy beyine Çin tarafından hediyeler gönderildi. Aynı zamanda Ap’a Kağan, Göktürklere karşı destekleniyordu. Hakanlığın batı kolunu, kuruluştan beri İstemi Yabgu yönetmişti. 575 yılından beri de yerine oğlu Tardu yönetimdeydi. Batı Göktürk Hanlığı her zaman Ötüken’e bağlı hareket etmişti. 582 yılında Çin, Tardu’ya kurt başlı bir sancak gönderdi. Bu, resmen Tardu’nun müstakil egemenliğini tanımak demekti. Babasının ölümünden sonra da merkeze bağlı olan Tardu, nitekim 582 yılında kendini Batı Göktürk Hakanlığının Kağanı ilan etti ve böylece Göktürk Hakanlığı, Batı-Doğu olmak üzere ikiye bölündü.

Göktürk Hakanlığında Karışıklıklar
8. Göktürk Hakanlığı’nda Karışıklıklar

İşbara Kağan, Çin üzerine başarılı seferler düzenledi. Fakat yaşı oldukça ilerlemişti ve artık yorulmuştu. Ülke, Ap’a Kağan ve Tardu’nun bağımsızlığı ile üç başlı bir yönetime sahip olmuştu. Bu  durum ise, ülke’de istikrarsızlığı doğuruyordu. İstikrarsızlık, konargöçer boyların işine gelmiyordu. Kıtlık ve hastalıklar da baş göstermeye başlamıştı.  İşbara Kağan, artık Çin ile savaşmak istemiyordu. Taspar’a yollanan ve 581 yılında Chang Sun-Sheng’in ülkeye getirdiği prensesle evlendi. Böylece Çin İmparatorunun damadı olmuştu. Çin ile mektuplaşmalar başladı. Çin imparatoru, İşbara Kağan’a damatlık unvanını takdim etmek üzere elçilerini gönderdi. Chang Sun-Sheng bu elçi heyetinin başındaydı.

Çin imparatorunun mektubu, İşbara Kağan’a takdim edilecekti. İşbara Kağan, bugüne kadar soyundan hiç kimsenin boyun eğmediğini belirterek, mektubu eğilerek almayacağını söyledi. Chang Sun-Sheng ise imparatorun artık İşbara Kağan’ın babası olduğunu ve babaya saygısızlık yapılmaması gerektiğini söyledi.

Ne garip bir kaderdi… Birkaç yıl önce birlikte avlara çıktığı Sheng, şimdi İşbara Kağan’ın Çin imparatoruna boyun eğerek saygı göstermesini istiyordu. Kağan çaresizce mektubu eğilerek aldı. Büyük Kağan’ın bu çaresizliğini gören devlet adamları, üzüntülerinden ağlamaya başlamışlardı.

Esarete Giden Yol
9. Esarete Giden Yol

587 yılında İşbara Kağan, vefat etti. Çin imparatoru onun vefatına üzülerek 3 gün yas ilan etti. 588 yılında da İşbara Kağan’ın kardeşi Cho-lo-hou hayatını kaybetti. Geride kalan ülke tamamen karışık bir ortam içerisindeydi. Tardu 600 yılında Çin üzerine bir sefer yapmak istedi.

Chang Sun-Sheng yine sahnede idi. Tardu’nun ordusunun su içtiği pınarlara zehir karıştırdı. Ordunun büyük bir kısmı, hatta sudan içip zehirlenen atlar bile öldü. Tardu bu seferden yenilgiyle ayrılarak geri çekilmek zorunda kaldı. O da 603 yılında hayatını kaybetti.

Çin istediğini elde etmişti. Asırlardır savaştıkları Türkleri birbirine düşürerek hakanlığı dağılma noktasına getirmişlerdi. Artık Çin İmparatorluğu açıkça Göktürk Hakanlığının geleceği üzerine planlar yapıyor ve onlara hükmediyordu.

Chang Sun-Sheng'in Akıbeti
10. Chang Sun-Sheng’in Akıbeti

Başarılı bir  istihbaratçı, diplomat ve iyi bir casus olan Sheng, yaptığı bütün bu işler sırasında her başarısında rütbesini yükseltmişti. 609 yılında 58 yaşında hayatını kaybetti. Bundan sonra ülkesine büyük hizmetler etmiş ve Çin’in ezeli düşmanı Göktürkleri birbirine düşürmüş bir kahraman olarak anıldı.

Chang Sun-Sheng’in Türk yurduna verdiği zararlar ise yıllarca silinemedi. Nitekim Göktürkler, 682 yılında Kutluk Kağan ortaya çıkıp il’i tekrar toplayıncaya kadar, Çin’in esareti altına girdiler.

Kaynak : https://onedio.com/haber/10-maddede-gokturklerin-basbelasi-cinli-casus-chang-sun-sheng-ve-faaliyetleri-710590

The ‘Hashar’ Continues in Eastern Türkistan (Not China’s Xinjiang)

 

Uyghur workers are depicted clearing a ditch on the cover of a report on forced labor by the Uyghur World Congress, Nov. 2016.

Uyghur workers are depicted clearing a ditch on the cover of a report on forced labor by the Uyghur World Congress, Nov. 2016.

UWC

In an effort to exert more control in China’s troubled Xinjiang region, Beijing is forcing the Uyghur people to work for free on various public works projects, according to a World Uyghur Congress (WUC) report issued this month.

Called the “hashar” by the Uyghurs, the WUC contends that the Chinese government is using the system of forced labor as another way to repress the local people in the region.

China’s ruling Communist Party formally banned hashar in Xinjiang decades ago, but according to the WUC and sources in Xinjiang who spoke to RFA’s Uyghur Service, it continues.

“In East Turkestan the hashar was suspended for a while, but recently, it has been reactivated in order to monitor Uyghurs’ daily activities collectively and to control their movements,” WUC Secretary General Dolkun Isa told RFA.

“To some extent it is comparable to the organized labor in China’s labor camps,” he added.

East Turkestan is the name some Uyghurs use for China’s Xinjiang Uyghur Autonomous Region, where they would like to re-establish the independent state that briefly existed before the founding of Communist China in 1949.

“Uyghurs living in the southern prefectures of East Turkestan, including Aksu, (in Chinese, Akesu); Bayingolin, Hotan (Hetian) and Kashgar (Kashi) have been forced into unpaid labour for the ostensible purpose of ‘stability maintenance’,” the WUC wrote in its Forced Labour in East Turkestan: State-Sanctioned Hashar System report.

The report was produced with material compiled through investigations conducted by RFA’s Uyghur Service. RFA is often the sole news organization that covers activities in the Xinjiang Uyghur Autonomous Region, where China tightly controls the press and travel.

‘Nobody will go to do the collective labor on their own will’

According to the report, subjects of the hashar work from four to 11 hours a day on a variety of public works projects that include sand encroachment control, waterway maintenance and road improvement projects.

In addition to the unpaid work, Uyghurs are required to pay for their own meals, transportation and medical costs. If they are sick or injured they are “responsible for sending a family member to cover their missed hours,” the report finds.

Penalties for missing work are typically 100 Yuan (U.S. $15) per day, and those who fail to show up to work have been subject to police investigations and detentions that have lasted up to 30 days.

“We do collective labor,” one farmer from southern Uyghur region told RFA. “For example, we fix roads and such. Now we are plastering and fixing the homes along the edges of the roads.”

The farmer, who spoke on condition of anonymity for fear of retaliation by authorities, told RFA that he and others had recently been pressed into the hashar.

“Nobody will go to do the collective labor on their own will,” the farmer explained. “At least one person from each household has to go do the work.”

A female farmer in Aksu told RFA that the hashar comes in the spring and fall, typically when there is a lot of down time on the farms.

“During one year we did the hashar for at least 15 to 20 days, or maybe more,” she said. “If anybody does not do their share of the work, the ones who cannot, pay a fee to the ones who can do the work. Most of the time everyone goes.”

Political indoctrination

While much of the hashar involves difficult manual labor, sometimes the hashar consists of indoctrination sessions that often take up three days a week, an 80-year-old Uyghur farmer told RFA.

“I do not go to hashar, and I do not go the studies either,” he said. “But my son and his wife do go to hashar. In the hashar we do a lot of things like digging irrigation channels, basically the ones in our village, but most of the time we go to political meetings.”

Dolkun Isa says that the hashar violates several of the international treaties signed by the Chinese.

“China signed the UN’s labor law related convention in 1999, but they are enforcing some items, while ignoring some such as the prohibition on forced labor,” he said.

“We prepared this report in an attempt to shed a light on the ongoing human rights violations in the region, and to let the world know about China’s violation of the international conventions it has agreed to,” he added

The mostly Muslim Uyghurs have complained about pervasive ethnic discrimination, religious repression, and cultural suppression by Beijing under its series of “strike hard” campaigns in Xinjiang in the name of fighting separatism, religious extremism and terrorism.

But experts outside China say Beijing has exaggerated the threat from Uyghur “separatists” and that draconian domestic policies are responsible for an upsurge in violence that has left hundreds dead since 2012.

Reported for RFA’s Uyghur Service by Irade and Jilil Kashgary. Translated by Mamatjan Juma. Written in English by Brooks Boliek.

Toronto Shehiride Sherqi Türkistan Jumhuriyetlirini Xatirilesh Murasimi Ötküzüldi

Sherqi türkistan sürgündiki hökümitining prézidénti exmetjan osman ependi söz qilmaqta. 2016-Yili 12-Noyabir, kanada.

Sherqi Türkistan Sürgündiki Hökümitining prézidénti Exmetjan Osman ependi söz qilmaqta. 2016-Yili 12-Noyabir, kanada.
RFA/Gülshen

12-Noyabir küni kanadaning toronto shehiride paaliyet élip bériwatqan sherqi türkistan sürgündiki hökümiti diplomatiye we kishilik hoquq ishxanisi bilen sherqi türkistan medeniyet merkizi birlikte toronto shehiride, 1933-Yili qeshqerde we 1944-Yili ghuljida qurulghan sabiq sherqi türkistan jumhuriyetlirining 83 we 72 yilliqini xatirilesh murasimi ötküzdi. Murasim sherqi türkistanning dölet gémni bilen bashlandi. Dölet gémni orunlinip bolghandin kéyin, sherqi türkistanning musteqilliqi yolida qurban bolghan shéhitlarning rohigha atap xetme quran qilindi.

Amérikidin alahide bu murasimgha qatnishish üchün yétip kelgen, sherqi türkistan sürgündiki hökümitining tashqi ishlar ministiri ablajan leylinaman ependi murasimgha riyasetchilik qildi. Ablajan leylinaman ependi murasimda, uyghur tarixida uda ikki qétim qurulghan musteqil sherqi türkistan jumhuriyitini eslep ötti.

U yene sherqi türkistan dawasining heq telep dawasi shundaqla zémin dawasi ikenliki heqqide toxtaldi.

Tarixtiki sherqi türkistan jumhuriyitini xatirilesh murasimida “yashisun sherqi türkistan jumhuriyiti” dep söz alghan, sherqi türkistan sürgündiki hökümitining prézidénti exmetjan osman ependi sherqi türkistan sürgündiki hökümitining uyghur dawasi qiliwatqan bashqa teshkilatlar bilen bolghan munasiwiti we istratégiyilik nishani heqqide toxtaldi.

Murasimda yene, amérikidin alahide teklip bilen kélip qatnashqan tughluq abdurazaq ependi, uyghurlar nopusining weten ichi we sirtidiki ehwali shundaqla xitaylar nopusining uyghur diyaridiki köpiyish nisbiti sélishturulghan ilmiy doklatini chüshendürüp ötti.

Murasimda yene, kanada sherqi türkistan medeniyet merkizining reisi haji mamut, muawin reisi adil abbas qatarliqlar 1933- We 1944-Yilliri qeshqer we ghuljida qurulghan sherqi türkistan jumhuriyetlirining ghulishidiki sewebler shundaqla weten we wetensizlik heqqide özlirining oylighanliri toghrisida liksiyeler sözlep ötti.

Murasim axirida, sherqi türkistan medeniyet merkizi erkin asiya radiyosi uyghur bölümige rehmet éytish yüzisidin teyyarlighan hediye guwahnamisini, erkin asiya radiyosining torontoda turushluq ixtiyariy muxbirigha tapshurup berdi.

Yuqiridiki ulinishtin bu programmining tepsilatini anglighaysiler.(gülshen abduqadir)
2016-11-14

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/medeniyet-tarix/ikki-jumhuriyet-kanada-11142016164349.html/story_main?encoding=latin

Doğu Türkistan’da devlet doğuran bir isyan: Kumul İsyanı

1911’de Sun Yat Sen’in gerçekleştirdiği bir devrimle Çin’de Cumhuriyet’in ilan edilmesinden sonra, Çinli Han kökenlilerin bölgedeki tarım alanlarına yerleştirilmesi, Nisan 1931’de Kumul’da Niyaz Hacı ve Salih Darga liderliğinde girişilen ve bağımsızlığa uzanan bir isyanı tetikledi.

Emre Gül/ Dünya Bülteni/ Tarih Dosyası

Bugün, Çin işgali ve zulmü altında bulunan ve Çinlilerin “Sinkiang-Sincan-(Yeni Sömürge, Yeni Toprak-Kazanılmış Toprak)” adını verdikleri “Doğu Türkistan”, tarih boyunca birçok devletin kurulduğu ve bağımsızlık mücadelesinin yapıldığı bir yer oldu. O mücadelelerden biri de 1933 yılında “Şarki Türkistan İslam Cumhuriyeti”nin ilanıyla sonuçlanan “Kumul İsyanı” idi. Doğu Türkistan tarihinde önemli bir yere sahip olan Yakub Beg’in kurduğu “Kaşgar Hanlığı-Atalık Gazi Devleti”nin, 1878’de Çinliler tarafından yıkılmasından sonra bölgede şiddetli bir zulüm, baskı ve işkence dönemi başladı.

Kaşgar’ı işgal eden Çin birliklerinin Yakub Beg’in mezarını açarak cesedini yakmalarıyla başlayan bu süreç, Mançu Hanedanlığı’nın atadığı fakat zamanla bağımsız hale dönüşen vali ve memurların, Doğu Türkistan’ı Çinlileştirme ve asimilasyon eğilimleriyle devam etti. 1911’de Sun Yat Sen’in gerçekleştirdiği bir devrimle Çin’de Cumhuriyet’in ilan edilmesinden sonra, Çinli Han kökenlilerin bölgedeki tarım alanlarına yerleştirilmesi, Nisan 1931’de Kumul’da Niyaz Hacı ve Salih Darga liderliğinde girişilen ve bağımsızlığa uzanan bir isyanı tetikledi.

Ayaklanma, Ocak 1933’de Turfan’da Mahmud Muhiti, Şubat 1933’de Hoten’de Mehmed Emin Buğra, Altay’da Şeref Han Töre olmak üzere Musul Maksut, Hafız Beg, Sabit Damolla, Osman Beg, gibi liderlerin de iştirakiyle hızla bütün Doğu Türkistan’da yayıldı. İki yıl süren zorlu mücadele döneminde Rusların, Doğu Türkistan Valisi Jing Şu Ren ile anlaşarak vali güçlerine silah yardımı yapmasına ve desteğine rağmen hareket başarıya ulaştı. Böylece Çin’in 19. Eyaleti olarak saydığı Doğu Türkistan, İli vilayeti ve Urumçi’ye bağlı birkaç kaza dışında tamamen kurtarıldı. 12 Kasım 1933 yılında Cumhurbaşkanı Niyaz Hacı ve Başbakan ise Sabit Damolla olmak üzere Kaşgar’da “Şarki Türkistan İslam Cumhuriyeti” ilan edildi. Cumhuriyet’in devlet amblemi, hilal ve üç yıldız arasında bulunan Osmanlı tuğrası formunda bir kompozisyon ile beraber, Kur’an-ı Kerim’den ayetler, “İslamiyyet, Azadiyyet, Adalet, Uhuvvet” prensipleriyle bezeli “Yaşasın Türkistan Azadlığı, Kutluk Bulsun İslam Hâkimiyeti” sözünden oluşmaktaydı.

Türkistan’da önemli etkiler bırakan ve milli kimliğin pekişmesine katkı yapan bu yeni Cumhuriyet’in tanınması için Başbakan Sabit Damolla, Afganistan, İran, İngiltere ve Türkiye nezdinde girişimlerde bulundu, yardım talep etti ise de bir netice alamadı. Bu devletin varlığına tahammülleri olmayan Rusya ve Çin’in Doğu Türkistan’ın paylaşımı konusunda ittifakıyla 6 Şubat 1934’te, hiçbir yerden yardım alamayan“Şarki Türkistan İslam Cumhuriyeti” yıkıldı. Doğu Türkistan’ı yetiştirdiği en önemli mücahid ve devlet adamlarından ve Kumul isyanının baş aktörlerinden Niyaz Hacı ise önce Urumiçi’de kurulan Çin ordusunun komutanı Şen Şi Şey hükümetinde başbakan yardımcısı yapıldıysa da sonra tutuklanarak diğer bağımsızlık taraftarları ile birlikte 1942’de şehit edildi.

Kaynaklar:

Doç. Dr. S. Gömeç, Doğu Türkistan’da Yakub Han Dönemi Ve Osmanlı Devleti İle İlişkileri,Ankara Üniversitesi, Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, Sayı: 9, Yıl: 1998.

http://maarip.org/tr/2013/11/13/dunyanin-ilk-islam-cumhuriyeti-80-yil-once-bugun-kurulmustu/

Gökbayrak Dergisi,  “Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti Devlet Arması”, Yıl:7, Sayı: 40, Mart-Nisan, 2001

 

http://dogu-turkistan.net/2014/05/07/dogu-turkistanda-devlet-doguran-bir-isyan-kumul-isyani/

DOĞU TÜRKİSTAN CUMHURİYETLERİNİN YILDÖNÜMLERİ KUTLU OLSUN !

Uyghuristan Republik

Uygur Haber ve Araştırma Merkezi(UYHAM)

Doğu Türkistan Türkleri ilk işgalin başladığı 1759’dah beri İstilacı,Gaspçi ve sömürgeci Çin’in lanetlenmiş sürülerini ülkelerinden kovmak ve bağımsız ve hür devletlerini tekrar kurabilmek için 200’dan fazla büyüklü ve küçüklü karşı koyma hareketi gerçekleştirmişlerdir. İşgalcı Çinlilere karşı kutsal cihad savaşları sonucunda 19.yüzyılda Yakup Han Bedevlet önderliğinde Osmanlı devletine bağlı Kaşgariya(Doğu Türkistan)İslam devletini kurarak(1863-1877 arası)bağımsız ve hür olarak tarihe not düşmüştür.


İngiliz-Rus ve Çin işbirliği sonucunda yıkılan bu devletimizden yaklaşık yarım asır sonra 12 Kasım 1933’de Azizane Kaşgar şehrimizde DOĞU TÜRKİSTAN İSLAM CUMHURİYETİ adı ile Ayyıldızlı Gökbayraklı bir yeni devletlerini ilan etmiştir.
12 Kasım 1933’de Kaşgar’ın ünlü Konçi(Göncü) meydanında Kur’anı kerim tilaveti ve göğe yükselen dualarla ilan edilen bu İslam Cumhuriyetimizin Cumhurbaşkanlığına Gazi Hoca Niyaz Hacım,Başbakanlığına büyük bir dini Alimi olan Sabit Abdulbakı Damollam ve Genel Kurmay başkanlığına ise General Gazı Mahmut Muhiti getirilmiştir.


Stalin’in ve din kardeşimiz olarak davet edilen Tungan Ma Cung Ying’ın ihaneti ve iç karışıklıklar sonucu Sovyet Ordusunun fiilen işe karışması ile yaklaşık 4 yıl ayakta kalan bu devletimiz de tarihe karışmıştır.

Ali Han Töre Resimleri ile ilgili görsel sonucu

Ali Han Töre Resimleri ile ilgili görsel sonucu
2.dünya savaşından doğan müsait iç ve dış şartları iyi değenlendiren Doğu Türkistan Türkleri İli bölgesinde kurdukları Azatlık Teşkilatı’nın önderliğinde ilk Cumhuriyetimizin ilanından 11 yıl sonra 12 Kasım 1944’de Gulca şehrinde DOĞU TÜRKİSTAN CUMHURİYETİ’nı ilan etmişlerdir.
Cumhurbaşkanlığına Ali Han Töre,Başbakanlığa Ahmetcan Kasimi ve Genel Kurmay Başkanlığına ise,Kaşgar’ın Aktu bölgesi Kırgizlarından olan General İshakbek Mononov atanmışlardır.

Bu Cumhuriyetimiz de kuruluşundan 6 yıl sonra 2.dünya Savaşının galip devletlerinden Stalin’in ihaneti,Batılı büyük devletlerin de ihanet içerikli lakayıtlığı ve göz yumması sonucunda Yalta Anlaşması gereğince Soyvetler tarafından Mao önderliğindeki Çin Komünist partisi hakimiyetine teslim edilerek yıkılmıştır.

Ahmetcan Kasımı Resimleri ile ilgili görsel sonucu

Kaşgar – Doğu Türkistan İslam Cumhuriyetimizin ilanının 83.yılı
Gulca – Doğu Türkistan Cumhuriyetimizin ise, 72.yıl dönümüdür.

Muhtşem ve şerefli tarihlerinde hiçbir zaman ve asla vazgeçmedikleri Hürriyet Bağımsızlık ve Mustakil devlet kurma fikrinin ve hedefinin bir sonucu olan bu devletlerimiz Doğu Türkistan Türklerinin sarsılmaz iman gücü,onbinlerce vatan evladının  kanları ve canları pahasına elde edilmiştir.
Bu Cumhuriyetlerimiz tarihimizin temel taşları ve dönüm noktalarıdır.
Bu Cumhuriyetlerimiz tarihimizde bize yol gösteren bir ışık, geleceğimiz için heyecan verici bir bir umut ve  muhteşem  geleceğimizi aydınlatan parlak birer Meşaledirler.
Doğu Türkistan Türkleri her türlü olumsuzluklara,düşmanın bütün ihanet,hiyanet ve toptan yok etme emellerine karşı  HURRİYET VE İSTİKLAL’e tarihlerinde hiç olmadığı kadar çok daha yakındır.Çünkü,Doğu Türkistan Türklerinin beynindeki,kalbindeki sönmez bir ateş olan Hürriyet ve Bağımsızlık düşüncesi tarihinde hiç olmadığı kadar zirve yapmıştır.
Doğu Türkistan Türklerinin Hürriyet ve Bağımsızlık Kutsal Ateşi İşgalcı, Gaspçı,İstilacı,Sömürgeci Çin sürülerini yakacak ve ebediyen yok edecektir.
Ati’nin Hür ve Bağımsız DOĞU TÜRKİSTAN CUMHURİYETİ Halik-i Lemyezal’ın lütfu ve keremi ile 21.yüzyılda mutlaka ve kesin kez  kurulacak ve geçmişte olduğu gibi Türk-İslam coğrafyasını paralak ışıkları ile tekrar aydınlatacaktır.

DOĞU TÜRKİSTAN CUMHURİYETLERİZİ KURULUŞ YIL DÖNÜMLERİNi  BİR KEZ DAHA YÜREKLERİMİZDE ÇOŞKU İLE KUTLUYORUZ.
Kurucularımızı,devlet ve hükümet adamalarımızı,kahraman mücahitlerimizi rahmetle anıyor ve minnet ve şükranlarımızı  bir kez daha  aziz ruhlarına sunuyoruz.

 

 

 

DOĞU TÜRKİSTAN CUMHURİYETLERİNİN YILDÖNÜMLERİ KUTLU OLSUN !

 

Rohiyet we Medeniyet

Tengritagh Akademiyesi

10516770_713257888749439_2354955165259693462_n

Autori:Abdushükür Muhemmetimin

Sen öz qelbingni yorutalaydighan nürluq chiraq bol!
(Sakyamuni)

1.Séhirlik rohiyet Dunyasi.

«Insan – ka’inatning mergizi» dégen qarashqa emdilikte étiraz bildürgüchiler köp bolmisa kérek. Emma, bu qarash nopuzgha érishkenche insaniyet nechche ming yilliq séhirlik qarash we adetlerge bent bolushup, qandaqtur özini «rohiyettin xaliy», «özlük rohiyiti bolmighan» mexluq sanap kélishti. Ular insandiki rohiy hadisilerni qandaqtur yaxshi yaki yaman ilahlarning, izgü yaki qabahetlik erwahlarning insandiki sholisi, séhriy tesiri, bughi (sawasi) dep qarap kélishti. Iptida’iy insan türkümliri qudretlik tebi’et hadisliri heqqide dehshetlik tesewwurlirigha itiqad baghlap, özlirini eng qedimki tebi’et ilahchiliqi qarashliri bilen bezlep kélishti. Ana uruqigha séghinish ejdad itiqadchiliqining ishikini achti. Arqidinla texminen yéngi tash qural – epsane dewridin bashlap insaniyet rohiyiti adem qiyapetlik tengriler tesewwurigha ötti. Insan rohiyitining bu ikkinchi chong tarixiy basquchi, epsunkarliq möjiziliri bilen bézendi. «Bediwilik» nami bilen atalghan mushu dewrde kéyinki «siwilzatsiye» dewrining maddiy medeniyet qélipliri bilen meniwi medeniyet törelmiliri turmushqa kirip keldi.
Promitining asiy süpitide siktaylar diyaridiki…

View original post 3,596 more words