China Is Creating an Unprecedented ‘Security State’ in Uyghuristan

China Is Creating an Unprecedented ‘Security State’ in Uyghuristan (NotXinjiang)

A scholar suggests Beijing is heightening its suppression of the Uyghur ethnic minority.

By Massoud Hayoun

Chinese soldiers march past the Id Kah Mosque, China’s largest, on July 31st, 2014, in Kashgar, China. (Photo: Getty Images)

China has, in recent years, embarked on a far-reaching, oft-chimerical quest to pacify its restive far-Western region of Xinjiang, home to the predominantly Muslim ethnic Uyghurs. And now Beijing is busily building a “security state” in the region, according to one scholar on Uyghur affairs.

This month, amid reports of heightened violence in Xinjiang, China’s push has seen tightened controls on movement and prompted a large, showy state-sponsored police demonstration against terror in Xinjiang’s regional capital. These moves come during what has been reported in international media as an uptick in violence between Uyghurs and majority Han — one that is shrouded in mystery, simply because the international press faces overwhelming restrictions reporting there.

In what had been described as part of a national program, officials from the Xinjiang prefecture of Bayingolin have ordered that vehicles in the area have GPS tracking devices installed as a means of ensuring national security, the United States’ Radio Free Asia reported Monday. In a separate incident last week, thousands of law enforcement officers conducted the latest in a series of rallies pledging to combat terrorism in the regional capital of Urumqi, China’s Global Times reported.

“Recent events are suggesting that the Chinese state is creating a security state within Xinjiang like never seen before,” says Sean Roberts, a scholar on Uyghur and Asian affairs and director of George Washington University’s International Development Studies Program. Roberts is the author of a forthcoming book on the Uyghurs, Self-Fulfilling Prophecy: How the Global War on Terror and China Created Uyghur Terrorism.

“In [creating a security state, Chinese authorities] are taking full advantage of the new technologies that allow states to control their populations — they are making residents install tracking devices in vehicles, they are randomly searching cell phones of Uyghurs without probable cause, they are using public surveillance cameras and biometrics,” Roberts says. “In general, it is a frightening experiment that could spread to elsewhere where authoritarian states seek to fully control the lives of their citizens.”

Uyghur rights advocates condemned both the news on the GPS tracking and the law enforcement rally.

“The overt exploitation of an ostensibly precarious security situation to broaden an already well-entrenched web of surveillance architecture in the region is clear to see here from the government,” says Peter Irwin, project manager with the World Uyghur Congress, a group that aims to represent the interest of Uyghurs internationally. Together with other Uyghur rights groups, the WUC is alleged by the Chinese government to promote violence and separatism in Xinjiang.

Uyghurs wait at a bus stop on July 27th, 2014, in old Kashgar, Xinjiang Uyghur Autonomous Region, China. (Photo: Kevin Frayer/Getty Images)

“The recent mass rallies are counter-productive—forced participation has no buy in,” says Henryk Szadziewski, senior researcher at the Washington, D.C.-based advocacy group Uyghur Human Rights Project. “The pervasive nature of surveillance in Xinjiang has become a daily reality for many Uyghurs. China has stepped up its technological approach to keep tabs on the people in the region. GPS tracking of cars, real name registration, and onerous Internet restrictions are elements in this augmented surveillance.”

The effectiveness of this surveillance remains dubious, Szadziewski says. “There is no evidence that points to how these measures and laws protect Uyghurs and improve their lives.”

In September of 2013, China signed a series of agreements with Central Asian energy exporters like Kazakhstan that border Xinjiang to the West that would funnel oil and gas directly into the region. In the following months and years, Beijing embarked on a heightened push to pacify Uyghur uprisings.

That push has occasionally bordered on the surreal. In August of 2014, the government sponsored a cartoon called Princess Fragrant that portrayed the story of a Uyghur imperial consort of the ethnic Manchu Qing Dynasty emperor. Uyghur rights advocates told international media that the cartoon was a poor attempt to whitewash over years of violent suppression. Also in 2014, the government embarked on a bid to pay Xinjiang residents who informed authorities of neighbors who seemed to be keeping beards — considered to be a sign of Islamic faith; analysts said that bid aimed to acculturate Uyghurs and alienate them from their faith.

“The pervasive nature of surveillance in Xinjiang has become a daily reality for many Uyghurs. China has stepped up its approach to keep tabs on the people in the region.”

But Uyghur lives have also been lost or otherwise upended in China’s push to re-assert control in Xinjiang. The attempt to quell Uyghur unrest has led to ongoing reports — often from Radio Free Asia or Chinese state media— of extrajudicial killings of suspected Uyghur separatists.

A case that garnered international attention was that of Ilham Tohti, who had been a Uyghur economics professor at one of China’s top universities, Renmin University. Tohti had run a website that reported the religious and socioeconomic repression of Uyghurs. It offered a rare insight into the situation on the ground in one of the most restrictive media environments in China — and, indeed, the world.

At the time, Tohti spoke on several occasions with Pacific Standard’s reporter. He never advocated for Xinjiang separatism in those interviews, but rather expressed that Uyghurs suffer many of the same incursions on civil liberties as their Han counterparts and other Chinese ethnic minorities. On September 23rd, 2014, a Chinese court sentenced Tohti to life in prison on charges of inciting separatism that international rights groups like Amnesty International have said were trumped up in order to silence a prominent voice on Uyghur rights.

Tohti’s daughter, Jewher Ilham, who is a student at Indiana University, tells Pacific Standard by phone that her “family is allowed to send him some money once [every] couple of months to the prison, so he can use the money to order food from outside.”

“That’s all I know,” she adds.

Chinese policemen push Uyghur women who are protesting at a street on July 7th, 2009, in Urumqi. (Photo: Guang Niu/Getty Images)

Tohti’s removal from the international conversation on Uyghurs is felt far beyond the confines of his family.

“The absence of Professor Tohti has dealt a significant blow for our understanding of the relationship between the Chinese government and the Uyghur population,” WUR’s Irwin says. “Tohti was such a well-respected voice on the issue, particularity his understanding of the importance of bringing people together while the state continued its efforts at driving a wedge between people with much more in common than is often suggested.”

Chinese media have reported a series of national security incidents in recent years that it has attributed to Uyghurs. In one high-profile example in late October of 2013, a car rammed into a crowd at Tiananmen Square, killing five. This and other such attacks were attributed to Uyghur assailants, but authorities tightened control of the scenes of the attacks — often mounting physical barriers to keep observers from reporting details, prompting rights organizations to decry a lack of transparency into Beijing’s handling of these incidents and its accounts of perpetrators.

Some scholars of Uyghur affairs argue that China’s suppression of Uyghurs helped precipitate the existing security threats.

GWU’s Roberts says that, since 2009, when deadly riots resulted in increased suppression of Uyghurs, many left the country. “While most of these Uyghurs, who leave with their entire families, are seeking refuge in Turkey, a substantial number of them have also been recruited and radicalized by extremist groups fighting in Syria,” Roberts says.

“As a result, China’s pressure on the Uyghurs is essentially leading to many Uyghurs becoming more militant, which, of course, leads to more pressure from the state on Uyghurs,” Roberts says. “It is a vicious circle, which has made Xinjiang into a virtual security state where surveillance and the repression of independent thought is far more draconian than elsewhere in the People’s Republic.”

China has, in recent months, been internationalizing its foray into its own take on a global war on terror. In October, Beijing conducted its first-ever counterterrorism drills with Saudi Arabia in the southern Chinese city of Chongqing. The drills were received in international media as an effort to garner Muslim-world support for its bid to address security issues involving Uyghurs.

Armenier haben 35 000 usbekische Zivilisten getötet

Armenier haben 35 000 usbekische Zivilisten getötet

Tarix 16.01.16, 9:01

Font ölçüsü : / +


Von armenischen Daschnaken und Bolschewiken wurden gnadenlos Tausende unschuldiger Menschen in Turkestan getötet. Ausserdem haben im Jahr 1961 Armeniern Massakern in anderen Städten des Fergana und Turkestan begehen. Es ist bekannt, dass während der Sowjetzeit verboten war, darüber zu schreiben, daher wurden diese Tatsachen nie veröffentlicht.

Aber heute hat sich die Situation geändert. Keiner hat Angst solche Fakten, wie brutalen Mord an Tausenden von unschuldigen Menschen ans Licht zu bringen. Wie der usbekischer Gelehrter, Historiker Schöhret Barlas…

Darüber schreibt er in seinem Buch `´Turkestan und Südkaukasus im XIX – XX Jahrhunderte. Daschnaken von Karabach bis Fargana `´.

In der Regel führte die bolschewistische Expansion in den Tod von Millionen von Menschen in Turkestan ! Bei dem Massakern ist die Rolle der Armenier gross ! Angst in der Bevölkerung zu schaffen, brutale Massaker an Zivilisten ist der wirkliche Terror, der ethnische Säuberung und Völkermord!

Nach den offenbarten Archivmaterialien von den Usbekischen Historiker Sh. Samaqdiyev, wurden in den Jahren 1918-1919 im Fergana-Tal Siedlungen mit einer Bevölkerung von 180 von Armenian Daschnaken verbrannt. In Kokand wurden innerhalb 3 Tagen, 10.000, in Mergilan 7000, in Endican 6000, in Namangan 2000, in Bazarkurgan 4500, in Osch 2000, in Cust 1500 Menschen brutal ermordet worden. Um alle Spuren des Verbrechens zu verlieren verbrannte Daschnaken die Leichen.


In Turkistan werden all diese Bolschewiki-Dashnak Terrorismus von allen Archivalien bestätigt. Innerhalb von drei Monaten sind 35 000 Usbeken in Ferghana-Tal von Armeniern getötet. Als Ergebnis der bolschewistischen Terror sind 1 Million 700 Tausend Menschen in Turkestan getötet wurden. Völkermords durch die Dashnak bolschewistischen Henker in Fargana sei damit nicht beendet. Sie haben in ganzem Zentralasien solche Massakern begehen.


Heute hat Usbekistan nichts mit Armenien zu tun.Die Usbeken haben sogar keine Botschaft in Armenien. Es gibt auch keine armenischen Botschaft in Usbekistan. Usbekistan unterstützt angenommen Auflösungen 822, 853, 874 und 884 durch den UN-Sicherheitsrat über Berg-Karabach, erkennt Territorium des Berg-Karabach als aserbaidschanisches Territorium…

Hürü Aliewa

Yüjel Tanay: Men Uzun Yillardin Béri Uyghurlar Üchün Xizmet Qiliwatqan Insan Heqliri Paaliyetchisimen


Zhurnalist yüjel tanay. 2014-Yili, türkiye.

Zhurnalist yüjel tanay. 2014-Yili, türkiye.

Social Media

Türkiyege tor kirgen 1993-Yillardin bashlap uyghurlar toghrisida maqale yézip kéliwatqan tetqiqatchi zhurnalist yüjel tanay ependi, kéyinki üch yildin béri, izchil halda uyghurlar toghrisida her heptide bir parche maqale yéziwatmaqta. U, ziyaritimizni qobul qilip özining bir tetqiqatchi zhurnalist bolupla qalmastin, uyghurlarning insani heq we hoquqlirini qolgha keltürüshi üchün küresh qiliwatqan insan heqliri paaliyetchisi ikenlikini ilgiri sürdi.

Yüjel tanay ependining kéyinki üch yildin béri her qaysi gézit, zhurnallar, tor gézitliride köp sanda maqalisi élan qilinghan bolup, kishiler teripidin diqqet bilen oqulmaqta.

Bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan yüjel tanay ependi uzun yillardin béri, bolupmu türkiyege tor kelgendin béri uyghurlar toghrisida maqale yéziwatqanliqini bayan qilip mundaq dédi: «men uyghurlar toghrisida yazghan maqale sani nahayiti köp. Tor türkiyege kirgendin béri bu heqte maqale yéziwatimen. Yeni toluq ottura mekteptin béri bu mesilige köngül bölüp kéliwatimen. U, yillarda merhum eysa yüsüp aliptékinning kitablirini oqudum, hetta sherqiy türkistan toghrisida ötküzülgen namayishlargha ishtirak qildim. Hazirghiche sherqiy türkistan toghrisida yazghan maqalilirimni sanap baqmidim, emma perizimche yüz parche etrapida maqale yazdim.»

Yüjel tanay ependi maqalilirining köpining uyghurlarning tarixi, medeniyiti we insani heq we hoquqliri toghrisida ikenlikini bayan qilip mundaq dédi: «men köprek sherqiy türkistanning tarixi, insan heqliri, yene biri, uyghur medeniyiti toghrisida we siyasiy tutqunlar, mesilen ilham toxti ependi, dunya uyghur qurultiyi reisi rabiye qadir xanim toghrisida yéziwatimen.»

Yüjel tanay ependi radiyomizgha qilghan sözide, hazirghiche uyghurlar toghrisida yazghan yüz parche etrapida maqalisi barliqini, bu maqalilerni bir kitabta maqaliler toplimi qilip neshr qildurushni oylawatqanliqini tekitlidi.

Yüjel tanay ijtimaiy taratqularning aktip qollanghuchisi bolup, dunyaning herqaysi jayliridiki, bolupmu türkiyediki uyghurlar ijtimaiy taratqularda uning maqalilirini oqumaqta. 2-Ayning 15-Küni türk tilidiki Namliq tor bétide «uyghurlarning wapakar we pidakar dosti zhurnalist yazghuchi yüjel tanay ependini oylighinimda» mawzuluq maqale élan qilindi. Uyghur yazghuchi memetimin hezret yazghan mezkur maqalide uning kéyinki yillarda yazghanliri toghrisida toxtilip mundaq dep yazidu: «men bir sherqiy türkistanliq ziyaliy bolush süpitim bilen ulugh wetinim, eziz xelqimning échinishliq turmushini türkiyening kün tertipige élip kélish üchün izchil halda maqale yéziwatimen. Türkiyede sherqiy türkistan we uyghurlar toghrisida yézilghan maqalilerni yéqindin teqib qiliwatimen. Hörmetlik yüjel tanay ependining maqalilirini 3 yildin béri izchil halda oquwatimen. U, heptide bir qétim sherqiy türkistan toghrisida maqale yéziwatidu. U, türkiyediki dangliq gézitlerning obzorchisi emes, köprek türkiyediki tor gézitliride yazidu. Uning maqalilirini ijtimaiy taratqulardin oqughanlarning sani künsayin köpeymekte. Türklerge harmay ‏- Talmay sherqiy türkistandiki tragédiyeni anglatmaqta.»

Biz yüjel tanay ependining hazirghiche élan qilinghan maqalilirining mezmuni, maqalilerge kéliwatqan inkaslar we yüjel tanay ependining uyghur dewasigha qoshqan töhpisi toghrisida köz qarishini igilesh üchün uning maqalilirini dawamliq oqup kéliwatqan we tor gézitide élan qilip kéliwatqan hamit göktürk ependi bilen söhbet élip barduq.

Hamit göktürk ependi yüjel tanay ependining uzun zamandin béri izchil halda uyghurlar toghrisida maqale yéziwatqanliqini, uning maqalisini oqup ijtimaiy taratqularda tarqitidighan kishilerning saniningmu köpiyiwatqanliqini bayan qildi.

Dunya uyghur qurultiyi muawin reisi séyit tümtürk ependi yüjel tanay ependining sherqiy türkistan dewasining türkiyede tonulushi üchün zor töhpe qoshuwatqanliqini, dunya uyghur qurultiyi namidin özige rehmet éytidighanliqini bayan qildi.(Erkin Tarim)

Yüjel tanay ependi 1968-Yili 9-Ayning 24-Küni türkiyening shimaligha jaylashqan rize wilayetining pazarjiq nahiyiside dunyagha kelgen. U, inglizche, némische we özbékche bilidiken. Uning, musteqil zhurnalist bolush süpiti bilen «önje weten géziti», «yéngi chaghri géziti» we «ülküjü tawir», «uyghurnét», «radikal» qatarliq tor gézitliride obzorliri élan qilinmaqta. U, aktip ijtimaiy taratqu qollanghuchisi.(

Xitay Analizchiliri: 14-Féwral Xoten Weqesi Chén Chüengoning Qattiq Basturush Siyasitining Mehsuli


Xitay qoralliq küchlirining «térrorluqqa zerbe bérish» manéwiridin körünüsh. 2014-Yili 6-Iyun, xoten.

Xitay qoralliq küchlirining «térrorluqqa zerbe bérish» manéwiridin körünüsh. 2014-Yili 6-Iyun, xoten.


14-Féwral xotenning guma nahiyiside yüz bergen pichaqliq hujum xotende yéqinqi 2 ay ichide yüz bergen 3-Qétimliq toqunush.

Mezkur weqening, partkom sékrétari chén chüengoning rayonda muqimliq tedbirlirini kücheytip, ötken hepte xoten j x idarisining muawin bashliqi nijat awudun qatarliq 6 neper uyghur kadirni wezipisidin qaldurghanda yüz bérishi, taratqular we weziyet analizchilirining jiddiy diqqitini qozghidi.

Béyjing bahari zhurnilining bash muherriri, obzorchi xu ping qatarliq xitay analizchilar bu heqte toxtilip, yéqindin buyan uyghur diyarida bu xil naraziliq weqelirining yene köpiyishige chén chüengoning barghanche kücheytiwatqan radikal basturush siyasiti seweb boluwatqanliqini agahlandurdi.
Xitay taratquliri 14-Féwral xewer bérip, xotende pichaqliq hujum yüz bergenlikini, weqede hujumgha uchrighan puqralardin 5 kishi ölüp, 5 kishi yarilanghanliqini, pichaqliq hujum qozghighan 3 kishining neq meydanda saqchilar teripidin étip öltürülgenlikini élan qildi.

Mezkur weqening xitay merkizi hökümiti bultur 8-Ayda rayonda 2010-Yildin buyan wezipe ötep kéliwatqan emeldar jang chünshenning ornigha tibet aptonom rayonida bir mezgil wezipe ötigen chén chüengoni partkom sékrétari qilip teyinligen we chén chüengo rayonda bir qatar qattiq bixeterlik tedbirlirini yolgha qoyup, rayonda milliy basturushni kücheytken mezgilde oxshash rayonda yüz bergen 3-Qétimliq qarshiliq weqesi ikenliki diqqet qozghidi.

Chetellerdiki weziyet analizchiliridin béyjing bahari zhurnilining bash muherriri, obzorchi xu ping ependi we amérikdiki forstburg uniwérsitétining proféssori, xitaydiki musulmanlar mesilisi tetqiqatchisi ma xeyyün ependiler mezkur weqe we rayon weziyiti heqqide öz qarashlirini otturigha qoyup, chén chüengo kelgendin buyan uning rayonda yürgüzgen bir qatar radikal siyaset, belgilimilirining 14-Féwraldiki xoten guma pichaqliq hujumigha oxshash qarshiliq heriketlirining yüz bérishige seweb boluwatqanliqini ilgiri sürdi.

Béyjing bahari zhurnilining bash muherriri, obzorchi xu ping ependi, chén chüengo kelgendin buyan rayonda muqimliqni tekitlep, yéngidin bir qisim radikal siyasetlerni yolgha qoyghan bolsimu, emma rayon weziyitining téximu jiddiyliship, 14-Féwral xoten guma pichaqliq hujumigha oxshash weqelerning köpiyishi xelqaraning diqqitini qozghawatqanliqini bildürdi.

Xu ping mundaq dédi:«elwette, chén chüengo ilgiriki emeldar jang chünshenning ornigha teyinlengendin buyan, u uyghurlargha qarita jang chünshendinmu radikal bir qatar siyasetlerni yürgüzdi. Emma u, rayonda muqimliqni qanche tekitlep, jiddiy tedbirlerni köpeytkenséri, uyghurlarning naraziliqi küchiyip, qarshiliq heriketliri köpeygen weziyet shekillendi. Nöwette u yolgha qoyghan bir qisim qattiq belgilimiler we barghanche köpiyiwatqan qarshiliq heriketliri xelqara taratqular we kishilik hoquq teshkilatlirining jiddiy diqqitini qozghawatqan mesililerning birige aylandi. Bu heqtiki munazirilerde ‹chén chüengo muqimliqni tekitligenséri muqimsizliq shunche küchiyiwatidu›, ‹chén chüengo tibette alliqachan meghlup bolghan belgilimilerni uyghurlargha köchürüp ekélip rayondiki milliy ziddiyetni ötkürleshtürüwetti› dégendek inkaslar otturigha qoyulup, uning radikal basturush siyasetliri tenqidliniwatidu.»

Xu ping ependi yene, chén chüengo kelgendin buyan rayonda wezipe ijra qiliwatqan uyghur qatarliq hökümet kadirlirigha ishenmeslik, milliy ayrimichiliq pozitsiyisini ashkara ipadiligenlikini tilgha élip, uning bu xil milliy ayrimichiliq siyasitining uyghurlarning omumiy keypiyatidiki naraziliqining küchiyishige seweb bolghanliqini tekitlidi.

Xu ping «chén chüengo kelgendin buyan, xitay hökümet organlirida ishlewatqan bir qisim uyghur kadirlar tekshürüsh nishani qilindi. U kelgen 3 ayning ichidila birqanchilighan uyghur kadirlar intizamgha éghir derijide xilapliq qilish, wezipisini ada qilmasliq, bölgünchilerge qarshi meydani éniq bolmasliq qatarliq qalpaqlar kiydürülüp wezipisidin qalduruldi. Ürümchidiki qanun-Edliye, saqchi organliri we qeshqer qatarliq jenubiy uyghur diyarida uyghur kadirlar asas qilinip, sadaqitini ipadilesh qesemyad yighinliri ötküzüldi. Yézilarda medeniyet inqilabi dewridikidek özini-Özi pash qilish yighinliri échilip, kishilerdin özidiki diniy radikalliq ipadiliri we hökümetning siyasitige qarshi idiye-Heriketlirini iqrar qilish telep qilindi. Bu ehwal adettiki uyghur puqraliridila naraziliq qozghap qalmastin, belki xitay hökümitining siyasitini ijra qiliwatqan uyghur kadirliri arisidimu naraziliq keypiyatini kücheytiwetti.»Dédi.

Proféssor ma xeyyün ependi rayonda barghanche küchiyiwatqan naraziliq keypiyati we 14-Féwral pichaqliq hujumigha oxshash qarshiliq heriketlirige yéngi emeldar chén chüengoning tibette yürgüzgen bir qatar radikal siyasetlirini uyghurlargha tekrar yürgüzüwatqanliqi seweb bolghanliqini bildürüp mundaq dédi: «omumiy jehettin élip éytqanda, men uyghur diyarida yéqindin buyan naraziliqning küchiyip, 14-Féwral pichaqliq hujumigha oxshash qarshiliq heriketlirining köpiyishining sewebini, yéngi emeldar chén chüengoning tibet aptonom rayonida alliqachan meghlup bolghan bir qatar radikal siyasetlirini uyghurlargha mejburiy köchürüp kelgenlikining netijisi dep qaraymen. Bultur 9-Ayda chén chüengo kelgendin buyan uning teshebbusi bilen diniy ashqunluqqa zerbe bérish kücheytildi, bultur 5-Ayda ilgiriki emeldar jang chünshen kétishtin awwal yolgha qoyghan pasportta bir mezgil erkin bolush siyasiti 100 kün ichidila bikar qilinip, bir qisim rayonlarda uyghurlarning pasportliri mejburi yighiwélindi. Chén chüengo yighinlarda milliy inaqliq, uyghur-Xitay qoshmaq tughqandarchiliqini tekitligen bolsimu, emma emeliyitide milliy ayrimichiliqni ashkara ipadilep, nuqtiliq halda yerlik uyghur kadirlargha zerbe bérip, uyghurlargha qarita tekshürüsh, wezipisidin qaldurush tedbirlirini yolgha qoydi. Mesilen, ötken hepte xotende j x orunlirida ishleydighan 6 neper uyghur kadir birla waqitta wezipisidin qaldurulup, tekshürüshke yollandi. Mana bu ehwallar rayonda uyghur-Xitay otturisidiki milliy ziddiyetni yenimu keskinleshtürdi.»

Xu ping ependi yene, chén chüengoning rayonda yürgüzüwatqan bu xil qattiq basturush siyasiti we radikal tedbirlirining rayon weziyitini téximu keskinleshtüridighanliqini agahlandurup, «eger, uyghur diyaridiki siyaset mushundaq dawamlashsa, rayonda qarshiliq weqeliri yenimu köpiyishi muqerrer. Buning netijiside, xitay hökümitining uyghur diyaridiki hökümranliqimu jiddiy xirisqa duch kélidighan weziyet shekillinidu. Bundaq ehwalda 2009-Yildiki 5-Iyul ürümchi weqesidek zor kölemlik naraziliq yene yüz bérishi mumkin. Shunga xitay merkiziy hökümiti uyghurlargha qaratqan radikal basturush siyasitige jiddiy özgertish kirgüzüshi, rayondiki milliy ziddiyetning yenimu küchiyishining aldini alidighan tedbirlerni qollinishi zörür» dédi.

Proféssor ma xeyyün ependi bolsa, xitay merkizi hökümitining uyghurlargha qaratqan siyasitide yéqin arida özgirish bolushigha ümidwar qarimaydighanliqini bildürüp mundaq dédi: «xitay merkizi hökümitining 19-Qurultiyi échilghuche, chén chüengoning bu xil radikal basturushi dawamlishishi, hetta téximu küchiyishi mumkin. Hazir xitay merkiziy hökümitining ichki qismida hoquq talishish kürishi dawamlishiwatmaqta. Bu ehwalda merkiziy hökümetning yéqin arida uyghurlargha qaratqan siyasitide bir özgirish bolushi natayin. Chünki, xitay merkiziy hökümitining uyghur rayonida yürgüzüwatqan siyasiti yerlik uyghur xelqining menpeetini chiqish qilip tüzülmigen, belki xitay dölitining siyasiy, iqtisadiy menpeetini asas qilghan. Shunga men uyghur weziyitide yaxshilinish bolushigha ümidwar qarimaymen.»

(méhriban 2017-02-16)

Xitayni «Hashar»ni Bikar Qilishni Jakarlashqa Néme Mejbur Qildi?

Hashargha mejburlinip östeng chépiwatqan uyghur déhqanlar. Aqsu.

Hashargha mejburlinip östeng chépiwatqan uyghur déhqanlar. Aqsu.

Social Media

4-Féwral, xitay dairiliri pütün uyghur diyarida déhqanlarni her qandaq shekilde heqsiz emgekke sélishni bikar qilghanliqini jakarlidi. Buning bilen shekli özgergen qulluq tüzümni uyghurlargha hazirgha qeder yürgüzüp kelgenlikini étirap qilghan boldi. Halbuki, uyghur déhqanlarni xush qilghan bu xewer heqqide élip barghan éniqlashlirimizdin, buning rayonda hasharning pütünley bikar qilinghanliqidin dérek bermeydighanliqi delillendi.

Heqsiz emgekke sélishtek qulluq tüzümini teltöküs yoqitish, birleshken döletler teshkilati we insan heq-Hoquqlirini qoghdash teshkilatliri ortaq köngül bölüwatqan bir mesile, dunya uyghur qurultiyi bultur 11-Ayda «sherqiy türkistandiki mejburiy emgek sistémisi-Döletning testiqi bilen yürgüzüwatqan hashar sistémisi» mawzuluq doklatini élan qilip «xelqara jemiyetni uyghur élidiki hashar tüzümige diqqet qilishqa chaqiriq qilghan idi. Uyghur közetküchiler xitay hökümitining uyghurlargha yürgüzüp kelgen mejburiyet emgikini bikar qilishigha, rayonda künsayin küchiyiwatqan qarshiliqlardin bashqa, xelqara jemiyetning bésimimu belgilik rol oynighan bolushi mumkinlikini otturigha qoymaqta.

Déhqanlarni opche mejburiy heqsiz emgekke sélish dunyaning bashqa jaylirida mewjut bolmighan, peqet uyghur élida uyghurlargha qarita yolgha qoyuluwatqan, her qandaq kishilik hoquq ehdinamiliri we emgek qanunlirighimu xilap tüzüm. Xitay bu tüzümni yürgüzüsh bilen 1999-Yili özi qolgha qoyghan birleshken döletler teshkilatining emgek ehdinamisigimu xilapliq qilip kelmekte. Bu ehdinamining 19- We 130-Maddilirida her qandaq bir insanni ishleshke mejburlash yaki heqsiz ishlitishni teshebbus qilishmu, asasiy kishilik hoquqni dexli tawuzgha uchritish dep sherhlengen.

Uyghur élida dawam qiliwatqan hashar tüzümi boyiche, uyghur déhqanlarning yiligha türlük shekillerde bir aydin 2 aygha qeder hashargha ishleydighanliqi melum. Bolupmu déhqanchiliqning bosh waqti hemde bash bahar mezgilliri we yene höl-Yéghinliq pesillerde déhqanlar, östeng chépish, kelkündin mudapie körüsh, yer échish, köchet tikishke oxshash emgeklerge mejburiy hem heqsiz sélinip keldi, xitay hökümiti buni jaza sheklidimu qollandi, hashargha baralmighanlargha hetta éghir jerimane we bashqa chare körüshke oxshash qattiq qolluq tüzümlerni yürgüzüp keldi. Xelqning naraziliqi, uyghur teshkilatlirining tenqidliri we xelqaradiki emgek hoquqi hemde kishilik hoquqni qoghdash organlirining tenqidige uchrighanliqtin, ilgiri xitay hökümiti 2004-Yilida bir qétim hashar emgikini bikar qilidighanliqini élan qilghan. Aridin 10 yildin artuq waqit ötken bolsimu, hashar uyghur élining jenubidiki wilayetlerde yenila türlük shekil we namlar astida oxshash dawam qilmaqta.

Xotendin ziyaritimizni qobul qilghan bir déhqan 3-4 Yil mabeynide hashar tüzümining qaytidin kücheytilgenlikini éytqan idi. Bu del shi jinping hakimiyetke chiqqan dewrge toghra kélidu shundaqla bu mezgildiki uyghur éli weziyiti qarshiliqlar kücheygen, eng keskin bolghan bir mezgil hésablinidu. Undaqta, bu nöwet xitay dairilirining uyghur élida yézilardiki mejburiyet emgikini bikar qilishigha néme seweb boldi? xitayning buni élan qilishtiki sewebi néme? bu heqte mulahize yürgüzgen gérmaniyediki uyghur közetküchilerdin perhat muhemmidi xitay hökümitining uyghur déhqanlirining küchidin heqsiz paydilinip, iqtisadiy menpeet yaritishtin bekrek, muqimliqning éhtiyaji bilen uyghurlarni her türlük hashargha teshkillep yighip bashqurush, ularning erkin paaliyet qilishini cheklesh arqiliq kontrol qilishni, ularni teqib qilishni ishqa ashurush meqsitide qollinip kelgenlikini, hasharning mewjut shekilliri we meqsetliri uning, uyghurlarning namrat qélishigha, ishsiz qélishigha seweb boluwatqanliqidek her türlük tesirliri heqqide dunya uyghur qurultiyi mexsus doklat élan qilghandin kéyin, uyghurlarning hashargha mejburliniwatqanliqidek mesile heqqide xelqaraliq munasiwetlik organlarni teminleydighan matériyal boshluqi toluqlanghanliqini, xitay dairilirining bu nöwet mejburiy emgekke sélishni bikar qilishni élan qilishida muhim seweblerning biri,, xelqara kishilik hoquq we emgek hoquqini qoghdash orunlirining bésimigha uchrighan bolushi mumkinlikini otturigha qoydi.

Bu heqte xoten guma nahiyisining xelq ishliri idarisidin ziyaritimizni qobul qilghan bir kadir, mejburiyet emgeklirini bikar qilish heqqidiki uqturushning hasharni bikar qilghanliqidin dérek bermeydighanliqini delilligen bolsimu, xitay hökümitining bu uqturushni chiqirishigha néme seweb bolghanliqi heqqide éniq jawab bérishtin özini qachurghan idi.

Perhat ependi yene, xitayning «bir belwagh bir yol» istratégiyisini emeliyleshtürüsh üchün, xelqara jemiyetning kishilik hoquq, soda kélishimliri we emgek qanunlirigha boysunmay amali bolmaydighanliqi, belkim mejburiyet emgikini bikar qilishni élan qilishining xitayning ichki we tashqi siyasetlirining éhtiyaji üchün bir köz boyamchiliq bolushi mumkinlikinimu otturigha qoydi. Shundaqla, «bundaq bir köz boyamchiliq rayondiki qarshiliq we ötkür mesililerni yépip kételmeydu, uyghurlarning qanuniy we kishilik heq-Hoquqliri kapaletke ige qilinmay turup, xitay hökümiti uyghur élida tinchliq we bashqa her qandaq siyasiy, iqtisadiy istratégiyilirinimu ilgiri sürelmeydu» dégen köz qarashlirini bayan qildi.(gülchéhre, 2017-02-08)

Torontodiki Uyghurlar Xitay Konsulxanisi Aldida Naraziliq Namayishi Ötküzdi

5-Féwral ghulja weqesining 20 yilliqi munasiwiti bilen ötküzülgen namayishtin körünüsh. 2017-Yil 5-Féwral, kanada.

5-Féwral ghulja weqesining 20 yilliqi munasiwiti bilen ötküzülgen namayishtin körünüsh. 2017-Yil 5-Féwral, kanada.


1997-Yili 5-Féwral küni ghulja shehiridiki minggha yéqin uyghur yashliri kochilargha chiqip, xitay dairilirining héchqandaq sewebsizla, meshrep oynawatqan uyghur yashlirini tutqun qilishi we rayonda yürgüzüwatqan adaletsiz kemsitish siyasitige qarshi namayish qilghan idi. Namayishtin kéyin xitay dairiliri, tinch yol bilen namayishqa chiqqan bu uyghur yashlirini intayin qattiq qolluq bilen basturghan. Közetküchiler, «5-Féwral ghulja inqilabi» sewebidin uyghur xelqi bir ewlad yashlirining ölümge höküm qilinghanliqini, iz- Déreksiz yoqap yoqap ketkenlikini, bezilirining muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilinip taki hazirghiche jaza mudditini ötewatqanliqini, bezilirining jaza mudditi toshup qoyup bérilgen bolsimu emma nérwisidin ézip qalghanliqini ilgiri sürmekte.

20 Yildin buyan, chetellerde yashawatqan uyghurlar her yili 2-Ayning 5-Küni özliri turushluq döletlerde xetme quran ötküzüsh we namayish qilish qatarliq usullar bilen, 5-Féwral ghulja inqilabini xatirilep kelmekte. Kanadaning toronto shehiride yashawatqan uyghur jamaiti, yillardikige oxshash bu yil 5-Féwral küni 5-Féwral ghulja inqilabining 20 yilliqini xatirilesh we xitay hökümitining rayonda yürgüzüwatqan assimilyatsiye we bésim siyasitige qarshi erkin dunyada öz naraziliqini bildürüsh üchün, torontodiki xitay konsulxanisining aldigha yighilip naraziliq namayishi ötküzdi. Namayishni hazir toronto shehiride paaliyet élip bériwatqan, sherqi türkistan medeniyet merkizi teshkilligen.

Namayishta aldi bilen, sherqi türkistan sürgündiki hökümitining reisi exmetjan osman, naraziliq xéti oqup ötti.

Namayishchilar, «xitay sherqi türkistandin chiqip ket, 5-Féwral ghulja inqilabi untulmaydu, shéhitlar ölmes, xitay, uyghurlarni öltürüshni toxtat»dégendek shoarlarni towlidi.
Namayish jeryanida biz namayish qatnashchilirini ziyaret qilduq. Torontoda yashawatqan tahir mijit 3 oghlini élip bügünki bu namayishqa qatnashqan idi.

U, ziyaritimizni qobul qilip, namayish arqiliq shéhitlarni esleydighanliqini, ularning yollirining héchqachan üzülüp qalmaydighanliqini bildürdi.

Namayishni teshkilligen sherqi türkistan medeniyet merkizining reisi haji mamut ependimu söz qilip mundaq dédi: «xitay tajawuzchiliri dölet térrorizmi arqiliq, xelqimizni tutqun qiliwatidu,qirghin qiliwatidu. Bu xitayning istratégiyilik pilani.Biz wetinimizni xitaydin qayturuwélish hemde musteqilliqqa érishish yoli bilen özimizni qutuldurushtin bashqa yolning yoqluqini tonup yettuq».

Namayishqa qatnashqan hazir kanadada yashawatqan uyghur ziyaliysi tuyghun abduweli ependi öz tesiratlirini bayan qilip mundaq dédi: «ghulja shéhitlirining inqilabigha top toghra 20 yil boldi. 20 Yildin buyan biz ularni untup qalghinimiz yoq.Shu künlerde ularni eslep paaliyet élip bériwatimiz.Biz élip bériwatqan musteqilliq herikitimizning haman bir küni ghelibige érishidighanliqigha cheksiz ishinimiz».

Namayish shu küni chüshtin kéyin saet 3 de bashlinip, saet 5 de axirlashti. Namayishqa torontoda yashawatqan bir qisim uyghurlar qatnashti.

Yuqiridiki ulinishtin ixtiyari muxbirimiz gülshen abduqadirning bu heqtiki programmisining tepsilatini anglighaysiler.

Ghulja Weqesi Munasiwiti Bilen Karlisruhi Shehiride Paaliyet Ötküzüldi

Ghulja weqesi munasiwiti bilen ötküzülgen paaliyette d u q bash katipi dolqun eysa ependi söz qilmaqta. 2017-Yili 5-Féwral, gérmaniye.

Ghulja weqesi munasiwiti bilen ötküzülgen paaliyette d u q bash katipi dolqun eysa ependi söz qilmaqta. 2017-Yili 5-Féwral, gérmaniye.


5-Féwral küni gérmaniyening karlisruhi shehiride ghulja weqesining 20 yilliqi xatirilesh munasiwiti bilen yighilish ötküzüldi.

Myunxén shehiridin 300 kilométir yiraqliqqa jaylashqan karlisruhi shehiridiki kishilik hoquq teshkilatining xizmet binasigha 5-Féwral küni yüz etrapida uyghur jamaiti toplanghan bolup, ular bundin 20 yil ilgiri ghulja shehiride yüz bergen qanliq basturush herikitini xatirilesh, shéhitlarning rohigha atap quran tilawet qilish we wetenperwerlik, milletperwerlik terbiyisini qanat yaydurushni meqset qilghan idi. D u q bash katipi dolqun eysa, yawropa sherqiy türkistan birliki teshkilatining reisi turghunjan alawudun hajim, muawin reisi ömerjan bashchiliqidiki bir guruppa kishi alayiten myunxén shehiridin kélip bu paaliyetke qatnashti.

Mezkur paaliyetni uyushturghan enwer exmet ependining bergen melumatigha asaslanghanda, bügünki bu sorungha jem bolghan uyghurlarning köpinchisi karlisruhining sirtidiki sheherlerge tarqaq orunlashqan kishiler bolup, beziliri qanche yüz kilométir musapini bésip bu yerge yétip kelgen. Frankfurt shehiridin kelgen uyghur ziyaliysi küresh ataxan ependimu uzun yol yürüp alayiten bu murasimgha qoshulghan. Paaliyette balilar, ösmürler we ayallarmu köp idi.

Aldi bilen yawropa sherqiy türkistan birliki teshkilatining idare heyet ezasi, mezkur paaliyetning teshkilligüchisi bolghan uyghur ziyaliysi enwer exmet ependi söz élip, bu paaliyetning meqsiti heqqide jamaetke qisqiche chüshenche bérip ötti. Andin teklipke binaen söz alghan mötiwerlerdin abdushükür ependi sorun ehlige teshekkür we salamlar yollidi. Arqidin özi shahit bolghan ghulja weqesining omumiy jeryanini sözlep berdi.

D u q bash katipi dolqun eysa ependi sözge teklip qilinghanda, u, uyghurlarda wetenperwerlik, milletperwerlik terbiyisini kücheytishning zörürlükini tekitlidi. Yawropa sherqiy türkistan birliki teshkilatining reisi, d u q diniy ishlar komitétining mudiri turghunjan alawudun hajimmu tepsirler arqiliq wetenni söyüshning iman jümlisidin bolidighanliqini sherhlidi. Gérmaniyening frankfurt shehiridin kelgen uyghur kültur merkizining reisi küresh ataxan ependi weten üchün xizmet qilishning ehmiyitini tekitlep ötti.

4 Saet etrapida dawam qilghan bu paaliyettin jamaet köp memnun bolushti. Bolupmu paaliyet dawamida ghulja shéhitlirining rohigha atap quran tilawet qilghan ikki sebiy ösmürning talanti jamaetni köp söyündürdi. Quran tilawitidin kéyin shéhitlar rohigha atap dualar qilindi.

Gérmaniye Kishilik Hoquq Teshkilati Xitayni Uyghurlarning Asasi Qanunluq Hoquqigha Kapaletlik Qilishqa Chaqirdi

Xeter astidiki xelqler teshkilatining asiya ishlirigha mesul diréktori ulrix délius ependi

Xeter astidiki xelqler teshkilatining asiya ishlirigha mesul diréktori ulrix délius ependi

Public Domain

Gérmaniye kishilik hoquq teshkilati‏-«Xeter astidiki xelqler jemiyiti» 5‏-Féwral «ghulja weqesi» ning 20 yilliqi munasiwiti bilen élan qilghan bayanatida, xitay hökümitining yéqinqi 20 yildin béri, «ghulja qirghinchiliqi»da jawabkarliqi bar emeldarlarni jazalash ornigha musulman uyghurlarni dawamliq basturup kelgenlikini tenqid qilghan.

Bayanatta, mezkur teshkilatning mesuli ulrix déliusning sözini neqil keltürüp, «shuningdin béri, musulman az sanliq millet uyghurlar xalighanche basturulush, jazalinish, zorawanliq bilen öltürülüsh teqdirige uchrap keldi» déyilgen.

Ulrix délius düshenbe küni muxbirimizning ziyaritini qobul qilip, «ghulja weqesi» xitayning uyghurlarni xalighanche basturushiqa ötüshining bashlanghuch nuqtisi bolup qalghanliqini ilgiri sürdi.

Ultréx délius mundaq deydu: «biz yéqinqi 20 yildin béri shahit bolghan zorawanliqning dewrilikidin tuyghan endishimizni otturigha qoyduq. Bizning nezirimizde ghulja qirghinchiliqi nurghun kishining xalighanche tutqun qilinishi, nurghun kishining öltürülüshi, peqet ammiwi naraziliq heriketlirige qatniship qoyghanliqi üchünla qattiq jazalinip, türmige tashlinishidek ghayet zor apet xaraktérlik bir tereqqiyatning bashlinish nuqtisi. Bu bizning nezirimizde heqiqeten sherqiy türkistandiki bir heywe körsitish we kishilik hoquqqa xilapliq qilish herikitining bashlinishidur».

Lékin ulréx déliusning qeyt qilishiche, «ghulja weqesi» yene tunji qétim xelqara kishilik hoquq teshkilatlirining diqqitini uyghur rayonigha burap, ularning xitay emeldarlirigha bolghan tonushida zor özgirish peyda qilghan.

U: «bu weqe kishilik hoquq teshkilatlirining uyghur insan heqlirini qollashqa ötüshidiki burulush nuqtisi boldi. Ésimde qélishiche xelqara kechürüm teshkilati ‘ghulja weqesidin bir qanche hepte kéyin doklat élan qildi. Bu xelqara kechürüm teshkilatining sherqiy türkistan weziyiti heqqide élan qilghan tunji zor hejimlik doklati idi. Shuningdin kéyin dawamliq doklat élan qilinidighan boldi. Kishilik hoquq közitish teshkilati oyghitish xaraktérlik doklatlarni élan qildi. Eger doklatlar élan qilinmighan bolsa belki sherqi türkistan weziyiti téximu apet xaraktérlik yölinishke qarap mangghan bolar idi. Xitay dairilirining ghulja namayishini bir terep qilish usuli nurghun kishilik hoquq teshkilatlirida xitay emeldarlirigha bolghan tonushni özgertti».

«Ghulja weqesi»de öltürülgen, iz déreksiz yoqalghan, ölüm jazasigha buyrulghan we qamaq jazalirigha höküm qilinghan uyghurlarning hazirgha qeder resimi sanliq melumati yoq. Xitay hökümiti uyghur teshkilatlirining bu weqeni musteqil tekshürüp chiqish heqqidiki teleplirige izchil qulaq salmay keldi.

«Xeter astidiki xelqler jemiyiti», weqede 100 din artuq namayishchining öltürülgenlikini qeyt qilghan bolsimu, emma bezi guwahchilar, heqiqiy sanning buningdin köp artuq ikenlikini eskertti.

Hazir kanadada olturushluq uyghur paaliyetchi bextiyar shemshiddin ependi «ghulja weqesi» mezgilide ghulja sheherlik saqchida ishligen. Uning bildürüshiche, 6‏-Féwral yeni «ghulja weqesi» ning 2‏-Küni qoralliq saqchilar sheherlik saqchi idarisining aldigha namayish qilip barghan uyghurlarni oqqa tutqan.

Bextiyar shemshiddin:«xitay hökümiti éniq istatistékisini qilmaydu buningki, özliride bardu belki uni héchkimge bildürmeydu. Bizmu uni éniq uqmaymiz. Lékin men mundaq ipadilep bersem bolidu. Shu küni namayishqa ghuljining ikki kochisi yeni mawu xenzubazar teshlepke terep bilen qizilbayraq ikki kocha sheherlik saqchigha qaraydighan ikki kochida liq adem namayish qilghan. Shu waqtida étish buyruqi chiqip, oqqa tutulghanda 80% bala öldi shu yerde. Uning ichide nurghun sehradin kelgenler bar, bilmey qatniship qalghanlar bar. Hetta bizning milliy tébabet bar idi. Bu milliy tébabet doxturxanisigha qéchip kiriwalghanda ikki bala, arqidin eskerler kirip doxturxanida étiwétidu bu ikki balini. Étip öltürüp, bu milliy tébabet doxturxanisigha yardem qildi, dep pütün doxturlirini türmige soliwétidu. Mesilen, méning körginim, yaghliq artqan qizlarning yaghliqini alimen, dep béshining térisini yuluwetken qizlarni körgen. Uningdin kéyin ishtinini yeshküzüp qargha olturghuzup qoyup. Biz burun kinolarda körgen gérmaniyening yehudilarni mundaq qiynaptiken, dep. Shuni 1997‏-Yili öz közimiz bilen körduq xitayning xelqqe qilghanliqini».

Bextiyar shemshiddin ependi yene, «‏5‏-Féwral weqesi» de ölüp ketken uyghurlarning sani heqqide herxil sanliq melumat barliqini bildürüp, buning heqiqiy sanini éniqlap chiqish zörürlükini eskertti.

U mundaq deydu: «ghuljida ashu waqtida 3 organ baridi. Oblast, wilayet, sheher. Uningdin kéyin bingtuen bar. Her birining birdin türmisi bar. Her bir nahiyede birdin türme bar. Türmilerdiki éship ketse 10 adem yatidighan kamérlarda 30-40 Qiche adem yatqan shu chaghda. Bularning hemmidin éghir qiynaq körgenler mushu déwiziyeningki türmiliride yatqan balilar. Itlargha talitip, suda tonglitip qiynalghanlarmu mushu déwiziye türmisidiki balilar. Shu waqitta qanche adem öldi, buning istatistékisini heqiqeten chiqirishimiz kérek. Bizning cheteldiki teshkilatlirimiz herxil sanlarni béridu, 5‏-Féwral toghrisida. Beziler 100 nechche deydu. Beziler 300 nechche deydu. Emma 100 nechche, 300 nechche emes. Méning körginimde nechche ming adem namayish qiliwatqan, uninggha aptomatta tatatlitip oq yaghdursa, qandaqsigha 100 adem bolidu. Resimi ademlerni étish buyruqi 2‏-Künidiki namayishta boldi. 2‏-Küni béyjingdin mexsus bir xitay keldi, ismini untup qaldim men. Shu kélip 6‏-Chésla resimi étish buyruqini shu berdi».

«Xeter astidiki xelqler jemiyiti» bayanatida yene, «ghulja qirghinchiliqi sherqiy türkistandiki chongqur bölünüshni ipadilep bergenliki»ni bildürgen. Rayondiki weziyetning shuningdin buyan dawamliq ötkürliship, zorawanliq we anti-Zorawanliq bir-Birini keltürüp chiqiriwatqanliqi we bu buning qattiq endishe qozghawatqanliqini tekitligen.

Mezkur teshkilat bayanatida mundaq deydu: «bir tereptin, uyghurlar nurghun qétim tinch namayish teshkillep, diniy cheklime we xalighanche qolgha élishqa qarshi naraziliq bildürse, qorqup ketken amanliq küchliri namayishchilargha oq chiqirip, chékidin ashqan bu herikitini térrorluqqa qarshi tedbir, dep chüshendürüp keldi. Yene bir jehettin, uyghurlarning wetinidiki dramatik weziyetke diqqet qozghash üchün élip barghan téximu köp ümidsiz zorawanliq heriketler yüz berdi.»

Ghulja Weqesining 20 Yilliqi Munasiwiti Bilen Gérmaniyede Namayish Élip bérildi

Ghulja weqesining 20 yilliqi munasiwiti bilen ötküzülgen gérmaniyediki namayish

Ghulja weqesining 20 yilliqi munasiwiti bilen ötküzülgen gérmaniyediki namayish


4-Féwral küni ghulja weqesining 20 yilliqini xatirilesh munasiwiti bilen gérmaniyening myunxén shehiridiki uyghurlar namayish élip bardi.

1997-Yili 5-Féwral küni ghuljida yüz bergen qanliq basturush weqesining 20 yilliqni xatirilesh yüzisidin gérmaniyening myunxén shehiridiki xitay bash konsulxanisi aldida myunxén hem etrap sheherlerdin kelgen uyghurlar hemde bir qisim türk teshkilatlirining wekillirining ishtirakida 100 etrapida kishi 4-Féwral küni naraziliq namayishi élip bardi.

Bu namayishni d u q bash shitabining teshebbusi bilen yawropa sherqiy türkistan birliki teshkilati uyushturghan bolup, namayishqa köp sanda ayallar we balilarmu qatnashqan idi. Ay yultuzluq kök bayraq we türlük lozunkilarni kötürüshken namayishchilar gérmanche, uyghurche, xitayche tillarda shuarlar towlap, konsulxana aldini lerzige saldi.

Namayish bashlinishtin ilgiri, d u q rehberliri we yawropa sherqiy türkistan birliki teshkilatining bashliqliri bundin 20 yil ilgiri ghuljida yüz bergen qanliq basturush weqelirining jeryanidin melumatlar bérip, xitay hakimiyitini eyiblidi. D u q bash katipi dolqun eysa ependi neq meydanda ziyaritimizni qobul qilghanda bügünki bu namayishning ehmiyiti heqqide toxtaldi.

Namayish jeryanida yawropa sherqiy türkistan birliki teshkilatining muawin reisi esqerjan ependim bir kün ilgiri xeter astidiki milletlerni qoghdash teshkilatining «ghulja qetliami»ning 20 yilliqi munasiwiti bilen élan qilghan axbaratini jamaetke oqup berdi. Axbaratta xitay hökümitining bundin 20 yil muqeddem ghuljida qirghinchiliq élip barghanliqini bildürdi. Esqerjan ependi ziyaritimizni qobul qilghanda, bu nuqtinimu tekitlep ötti.
Bu qétimqi namayishni teshkilligen yawropa sherqiy türkistan birliki teshkilatining reisi turghunjan alawudun hajimmu ziyaritmizni qobul qilip, bu xildiki weqelerni xatirilesh paaliyetlirini bundin kéyin yenimu kücheytidighanliqini alahide tekitlidi.

Namayish jeryanida sözge teklip qilinghan «ilham toxti goruppisi»ning reisi enwerjan ependimu jamaetke nutuq sözlep, uyghur tarixida bolup ötken inqilaplar we qanliq basturush weqelirini xatirileshke uyghur jamaitining yenimu jiddiy köngül bölüshini telep qildi. Enwerjan ependi bügünki namayish üchün «ilham toxti goruppisi» namidin mexsus qara gülchembirek we teshkilatning simwoli chüshürülgen lozunkini birge élip kelgen idi.

4-Féwral chüshtin kéyin saet 3 bilen bashlanghan namayish 4:30 da axirlashti. Namayishtin kéyin öz aldigha uyghur ashxanisi achqan rozimemet ependi yiraq-Yéqindin kelgen uyghurlargha dastirxan saldi.

Ghulja Qehrimanlirini Unutmaymiz!

Uyghuristan Republik



Weten üchün tökülgen qanlar yerde qalmaydu!Weten bergen aq sütni halallap emgenler hergiz untulmaydu!
Shehitler Ölmeydu, milletimiz tiz pükmeydu!
Millitimizning musteqilliq küreshliri haman bir küni miwe béridu!

Mezlumlarning nale- peryatliri kökke yetken kün, zalimlarning zawal tapmaqqa mehkum bolghan qutsal bir kün bolup qalidu!

Ghulja Inqilawini Ihtiram Bilen Xatirleymiz!

Ghulja qehrimanlirini unutmaymiz! 

Sherqiy Türkistan Sürgündiki Hökümiti