Özbékistan Hökümiti Uyghur Medeniyet Merkizige Tashkent Shehiridin Yer Ajratti

Üzbékistandiki uyghurlarning yighilishi

Üzbékistandiki uyghurlarning yighilishi

RFA/Oyghan

Melumki, özbékistan musteqilliq alghandin buyan memlikette qurulghan milliy merkezler her xil paaliyetlerni ötküzüp, özlirining medeniyitini, örp-Adetlirini terghib qilish mumkinchilikige ige bolghan idi. Shu jümlidin 1989-Yili teshkillinishke bashlighan jumhuriyetlik uyghur medeniyet merkizimu bu yönilishte bir qatar ishlarni emelge ashurdi. Deslepte uning béshida tonulghan ziyaliy, shu waqitlarda özbékistan dölet radiyo-Téléwiziye komitéti bashliqining orunbasari lawazimini atqurghan xélem xudayberdiyéf boldi. Lékin u salametliki sewebidin bu ishni 90-Yillarning bashlirida abduljan berayéfqa tapshurdi. A. Berayéf merkez reisi bolup 1994-Yilghiche ishlidi.

Özbékistan jumhuriyetlik uyghur medeniyet merkizining tunji utuqliri ene shu a. Berayéf reislik qilghan waqitqa toghra keldi. U merkezning uyghur tilini, edebiyatini, tarixini öginishni meqset qilghan halda, «ejdadlirimiz kim?» dégen mawzuda chong paaliyet ötküzüp, uninggha pütkül uyghur tarixchilirini, shair-Yazghuchilirini, bashqimu sahe alimlirini teklip qilghanliqini ilgiri sürüp, mundaq dédi: «1991-We 1991-Yili tashkent shehirining télman béghida uyghur seylisini ötküzduq. Shuning bilen inawetlik derijige kötürülüp qalghan iduq. Jay-Jaylarda bizning medeniyet merkizi tillargha élinip, gézitlarda yézilip yürdi. Shuning yarqin bir ipadisi özbékistan musteqilliqi élan qilinghan küni medeniyet merkezlirining reislirini téléwiziyege chaqirghan. Shularning ichide uyghurlarmu boldi, kéyin ishlar yenimu janlinip ketti. Türkiyening prézidénti sulayman demirel kelgende bizni resmiy chaqirghan. Biz türkiye bilen yaxshi munasiwetler ornitip, u yerde balilarni oqutushqa kélishken iduq. Lékin biz buni hel qilalmiduq. 1992-Yili pütkül dunya uyghur qurultaylirigha qatnishish imkaniyitimu bolmay qaldi.»

A. Berayéfning éytishiche, her bir merkez reisi özining imkaniyitining bariche ishni janlandurushqa, merkezni güllendürüshke tirishqan bolsimu, emma köpligen ishlar emelge ashmay qalghan idi. U mundaq dédi: «bolupmu, uyghur tili bilen örp-Adetlirimizni chong derijide élip baralmaywatimiz. Béktémirde uyghur siniplirini échish boyiche köp ish qilindi. Aldida birinchi sinipqa 32 bala yighildi, kéyin 22ge, andin 16ge chüshüp qaldi. Shuning bilen, uni échishqa imkaniyet bolmidi. Qara qamishta murat hemrayéfning namigha bergen bir mektipimiz bar. Kéyinki waqitta unimu tartquzup qoyduq.»

A. Berayéf hazirqi künde jumhuriyetlik uyghur medeniyet merkizide helime baratowaning, sheherlik merkezde bolsa, alimjan zayétofning yaxshi ishlarni qolgha alghanliqini alahide tekitlidi. U shundaqla medeniyet merkizi yénida «güldeste» milliy ansambilining qurulup, uning bediiy rehbirining yene shu h. Baratowa ikenlikini, uyghur usullirini ögitish boyiche reyhan hashimowaning ishlewatqanliqini otturigha qoydi.

uzbekistan-uyghur-merkizi-2017-2.jpg
Uyghur medeniyet merkizi yighilishi RFA/Oyghan

Biz tashkent sheherlik uyghur medeniyet merkizining reisi alimjan zayétof bilen alaqe qilghinimizda, u bu yili noruzghiche merkez namidin «teklimakan» namliq uyghur tilida zhurnalning yoruq köridighanliqini, uning bilen biwasite a. Berayéfning oghli murat berayéfning shughulliniwatqanliqini bildürdi. U shundaqla uyghur tilida gézit neshr qilish boyichimu teshkiliy ishlarning kétip barghanliqini ilgiri sürdi.

A. Zayétof ötken yilning axirida jumhuriyetlik we sheherlik medeniyet merkezlirining hésabat yighini bolup ötkenlikini otturigha qoyup, mundaq dédi: «jumhuriyet reisini saylashta bizde shundaq xushalliq boldiki, yéngi prézidéntimiz saylinip, u yéngi wediler bilen xelqqe chiqti. Shuning bilen birge, bizge yer ajritildi. Hökümet rehberliri bilen bolghan uchrishish yighinigha mushu yéngi saylanghan hedimiz barghan idi. H. Baratowa “bizge yer kérek, biz öz meblighimiz bilen medeniyet öyi qurimiz” dédi. Shu mesile bilen sheherning sérgéli rayonida bir géktardin artuqiraq jay ajritildi. Buning layihisinimu tapshurduq. Bu yerdiki xelqimiz hemmisi buninggha teyyar. Bizning yéngi prézidéntimiz her bir milletning medeniyet merkizige 25 milyon somdin berdi. Uyghur medeniyet merkizigimu bu pul chüshti.»

A. Zayétof mezkur medeniyet öyide senet ömekliri, kitabxana, muzéy, til, edebiyat we tarixni öginish kursliri we bashqilarning bolidighanliqini, binani sélishqa pütkül tijaretchilerni, chong xizmetlerdiki wetendashlirini, yashlarni, hetta bashqimu döletlerdin yardem bergüchilerni jelib qilidighanliqini bildürdi. U, bu yilqi pilanlar heqqide toxtilip mundaq dédi: «bu yili 2016-Yilgha qarighanda, köpirek ishlimekchimiz, chünki jumhuriyetlik we sheherlik medeniyet merkezlirige yéngi ezalar keldi. Ikki merkez birliship ishlimekchimiz. Eng birinchi mesile, medeniyet öyini qurush. Ikkinchidin, ishlirimizgha yashlarni jelb qilmaqchimiz. 19-Féwralda zhurnalistlirimizni yighmaqchimiz. Séntebir éyida yüsüp xas hajibning 1000 yilliqini chong ötküzmekchimiz.»

A. Berayéf hem a. Zayétof öz sözliride bashqimu jumhuriyetlerdiki qérindashliri bilen alaqe baghlap, birlikte ish élip bérish xahishining bar ikenlikini otturigha qoydi.(oyghan)

 

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/xelqara-xewer/uzbekistan-uyghur-merkizi-02172017212013.html?encoding=latin

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: