Abliz Hoshur – Chenggizhan Dewmollahajimning Terjimhali

Autori: Ablimit Hoshur Mexsum

Chenggizhan Dewmollahajim

Chenggizhan Dewmollahajim (abdul éziz)1912-yili1-ayda bügür nahiye yéngisar yéza molla hoshur damolla haji dégen diniy zat a’iliside dunyagha kelgen.1952 -yili 40yéshida ürümchide ülüm jazasi bérilgen.. Inim Abdul’eziz Chenggizhan Dewmollahajim Uyghurche, Xitayche, Erebche, En’glizche, Parische, Türk qatarliq 7 tilni biletti,  hem u tillarda bimalal terjimalliq qilatti.
Chenggizhan Dewmollahajim tughulup 16yashqiche(1928-yilghiche)a’ile terbiyiside bolghan we öz atimiz molla hoshur hajida oqughan.1928-yildin1931-yilghichekucha nahiyiside mosayip damollida oqughan.shu chaghda uning oqushi yaxshi bolghanliqi üchün ”endirip“dégen nam bérilgen.bu erepche söz bolup,menisi“bulbul“dégen bolidu.1932-yildin1934-yilghiche3yil qeshqer diniy xanliq mediriste oqup damolla dégen ünwanni alghandin kiyin waqitni boshqa ötküzmeslik üchün1936-yilghiche hindistan’gha bérip ikki yil dini ders oqughan.1937-yilidin1942-yilighiche 6yil erebistandiki mekkide oqughan.hem shu yerde oqutquchi bolghan .

Abdul’eziz Chenggizhan Dewmollahajim 1942- yilidin1946-yilghiche misirda 4yil oqughan hem jamil ez’her ünwérsitétida oqutquchi bolup del 35yashqa kirgen chaghlirida misirning ez’her dégen ataqliq mektipide her qaysi islam döletlirining bashliqi,padishahliri hem diniy ölimalarning bir qétimliq chong yighinida oqughuchilar terpidin chüshken su’allargha jawap bérishte’abdul’ezizning bergen jawabi toghra bolghanliqi üchün shu qétimliq yighindila misirning padishahi abdul’ezizni maxtap“bügündin bashlap séning isming  Chenggizhan bolsun,chünki burunda jungguda chinggizxan dégen kishi ötken.bu qétim sen junggudin 2-qétim chiqting“dep jakarlighan.shuningdin bashlap abdul’eziz dégen isim ”chenggizxan“dep özgertilgen.”chenggizxan“dégen sözning menisi, Türük Mungghul emperatori Chenggizhanning ismidin kelgen bolup, “ataqliq“,“meshhur“,“nahayiti küchlük“,“tengdashsiz“dégen menani bildüridu.u misirdin erebistan’gha bérip mamut sijang bilen körüshken hem uning bilen bille yapunyege barghan.

Eshu yillar Xitayning yapun’gha qarishi urishi dawamlishiwatqan mezgil bolup inim Abdul’eziz Chenggizhan Dewmollahajimning manga éytip bérishche yapunning bir bashliqi“hazir junggu-yapun urushi boliwatidu.biz jungguni choqum boysundurimiz,siler shinjangdiki mohim ademler,siler béyjinggha béringlar biz ghelbe qilghanda chinggizxan sen shinjangning memuri bashliqi,mamut sijangni sen herbiy bashliq bolisen“dégen.bu ikkisi yapunyedin béyjinggha kelgendin kiyin shing shiseyning shinjangda komunistlarni,wetebperwer zatlarni,ziyalilarni tutqun qiliwatqan ehwallarni anglap shinjanggha barmay axiri nenjing dashöside oqughan.

Bu chaghda mamut sijang wapat bolghan,namizini Chenggizhan Dewmollahajim chüshürüp yerlikke qoyghan. Chenggizhan Dewmollahajim axiri jungguning misirdiki bash elchixanisida bir mezgil ishlep1947-yili1-ayda misirdin ürümchige qaytip kelgen.15kün ötkendin kiyin ata-anisi we bashqa tughqanlirini körüsh üchün bügür yéngisargha kélip üch aydek turghandin kiyin ölkilik hökümet re’isi jang jijung,mu’awin re’is exmetjan qasimi mashina ewetip ölkilik hökümet nazaritide kojang,qoshumche senminjuyi yashlar itipaqining mu’awin re’isi bolup ishligen.(eysa beg re’is idi).

Mushu waqitta  bétim buzulup üch wilayet inqilabi rawajlan’ghan mezgil bolup, inim  Abdul’eziz Chenggizhan Dewmollahajim toxsun,turpan,pichan nahiyilirining hakimliri hakimliqni tashlap ghulja terepke qéchip ketken.Bu jaylarning jemiyet ehwali murekkepliship,ölkilik hökümet bu üch nahiyige jemiyet tertipini tinjitip bashqidin hakim saylash üchün inim chinggizxanni bashliq,li….ni mu’awin bashliq qilip 25 dek kishini 1947-yili7-ayning15-küni toxsun,turpan,pichan nahiyilirige ewetip toxsun nahiyisige hamut damollini hakim,turpan’gha abduraxman mohitining ornigha ablimit dégen chong axunni shenjang,pichan nahiyisige lükchün wangning inisi iskender ghojini hakimliqqa belgilep turmidiki mehbuslarni qoyup bérip wezipini tamamlap8-ayning 1-küni ürümchige qaytip barghan.bu xizmetke ménimu bille élip barghan.
Inim Abdul’eziz Chenggizhan Dewmollahajim bu wezipini tamamlap ürümchige qaytip barghandin kiyin shinjang ölkilik uyghur uyushmisining re’islikige teyinlendi.1948-yili uyghur uyushmisigha re’is bolup turghan mezgillerde jangjéshini zungtung saylaydighan wekil namzatini töwen’ge chüshürgende chinggizxanni bügürdin wekil qilip körsetti.shu yili4-ayda béyjinggha bérip 9-ayda qaytip keldi.jiyang jéshini zungtung saylaydighan qurultaygha bérip qatnashti.qaytip kelgendin kéyin jenubiy shinjangning her bir nahiye,wilayet uyghur uyushmisini közdin kechürüsh üchün bardi hem ölkilik hökümet dini nazaretke bashliq bolup her bir nahiyining chong axunlirini békitish,testiqlash ishlirini béjirdi.
Inim Abdul’eziz Chenggizhan Dewmollahajim 1949 -yili7-ayda tughqan yoqlash we aram élish üchün bügür yéngisardiki a’ilimizge keldi.Shu yili 9-ayning21-küni ürümchidin ölkilik teminat nazaritining naziri memtimin bughra,bash katip eysa beg,qurban qoday,haji yaqup,abduréhim ötkür polat qadir qatarliq kishiler üch mashinida yük-taqni bésip yéngisardiki bizning öyge chüshüp chinggizxan bilen körüshüp bir axsham qonup etisi jenupqa(chet’elge) qarap mangghanda sidiq begni birge kiteyli dése unimidi.

Inim Abdul’eziz Chenggizhan Dewmollahajimni unimighinigha unimay birge élip mangdi.Inim Abdul’eziz Chenggizhan Dewmollahajim ular bille mangghanda 7 dane yambu,400ser yangchen,17ser altun uningdin bashqa xéli köp qeghez pulni élip mangdi. Inim Abdul’eziz Chenggizhan Dewmollahajim chigirigha barghanda bashqilar chigirdin allaburun ötüp ketken iken. Inim Abdul’eziz Chenggizhan Dewmollahajim chigiradin ötelmey(kichikip qélip)yerkende ikki ay turdi.Shu chaghda komenist xitaylarning qeshqerde turushluq azadliq armiyesi Inim Abdul’eziz Chenggizhan Dewmollahajimni  yerkendin qeshqerge chaqirtip, qeshqer xanliq mediriste xelq hökümiti,qeshqer,aqsudin chaqirtqan dini zatlarni üch ay terbiylesh kursigha qatnashturup,üch aydin kiyin qeshqerde qolgha élip, 1950-yili 7-ayda qeshqer türmisidin ürümchi türmisige yötkep, bir yérim yildin kiyin yeni 1952-yilining axiri ölüm jazasigha höküm qilghanidi.
Menbe:Bayin’ghulin tarixi matiriyalliri4-toplamdin élindi.

1990-yili 1-ay neshiri, Uyghuristan/Korla

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: