Xitay Dairiliri Uyghur Rayonida «Ikki Yüzlimichi» Kadirlarni Pash Qilish Mukapati Tesis Qilghan

Xitayning uyghur élidiki diniy esebiylikke qarshi turush toghrisidiki teshwiqati.

Xitayning uyghur élidiki diniy esebiylikke qarshi turush toghrisidiki teshwiqati.

Oqurmen teminligen

Uyghur aptonom rayonluq intizam tekshürüsh tarmaqliri uyghur élining ürümchi, qeshqer, qizilsu, xoten, sanji, qumul qatarliq jaylirida mukapat tesis qilip, kadirlarning öz ara pash qilish tedbirini yolgha qoyghan.

Mezkur uchurni xongkongdiki «junggo kishilik hoquq-Démokratiye uchur merkizi» 10‏-Aprél élan qilghan bir xewiride ashkarilidi. Mezkur organning ilgiri sürüshiche, bu tedbir bu yil 3‏-Ayda yolgha qoyulghan.

Uyghur aptonom rayonluq hökümet we xoten wilayiti ilgiri ayrim-Ayrim mukapat tesis qilip, «térrorluq herikiti» ge dair uchur bilen teminligen puqralargha mukapat bérishni yolgha qoyghan. Xoten wilayiti bu yil 2‏-Ayda élan qilghan mukapat tüzümide uchurning qimmitige qarap, 5 milyon yüenge qeder mukapat bérilidighanliqini élan qilghan. Emma dairiler kadirlar ichidiki pash qilish mukapati toghrisida hazirgha qeder héchqandaq uchur élan qilip baqmighan idi.

Charshenbe küni, xotendiki bir amanliq kadiri kadirlarni pash qilish mukapati tesis qilinghanliqini delillidi, emma mukapatning tepsilati heqqide toxtitishni ret qildi.

Saqchi: ashu uqturushta chiqirip qoyuqluqqu, ashu yerge. Uni ashu némige qarap uqunglar. Bolmay qalsa mawu j x idarisige kélip uqsanglarmu bolidu. Chaplap qoyghan uqturushta éniq qilip yézip qoyghan eyna.

Muxbir: qaysi derijilik qandaq kadirlarni bash qilishqa bolidu?

Saqchi: mesilen, intizam tekshürüsh kadirlirini intizam tekshürüsh tekshüridu, eyna. Yaki mawu saqchilarni pash qilmaqchi bolsa, mupettish etritige barsimu bolidu. Yéza-Kentning kadirlirini pash qilmaqchi bolsa intizam tekshürüshke baridu.

Bu uchur xoten nahiyesi aznabazar kentining sékrétari jélil metniyaz diniy zatlarning aldida «tamaka chékishtin eymendi» dep wezipisidin élip tashlanghanliqi xelqara axbarat ustilirida keng xewer qilinghan mezgilde ashkarilandi.
Xongkong «kishilik hoquq-Démokratiye merkizi» ning bildürüshiche, pash qilish mukapatida kadirlardiki pash qilinidighan 100 xil xahish otturigha qoyulghan. Bu 100 xil xahish «bölgünchilik»ke qarshi turush kürishide pozitsiyisi müjmel bolghanlar, partiye merkizi komitéti we yuqirining gheywitini qilghanlar, siyasiy orunlashturushni ijra qilmighanlar, dingha étiqad qilghanlar, aile, uruq-Tughqan we etrapidiki xizmetchi xadimlar ichide köz qarishi müjmel bolghanlarni tenqid qilmighan, tüzetmigen we terbiye bermigenlerni öz ichige alghan.

Amérikidiki bezi xitay mutexessislirining qarishiche, xitayning uyghur rayonida kadirlarni pash qilish mukapati tesis qilishi, bu uyghur rayonidiki munasiwetlerning jiddiyliki bilen baghlinishliqtur.

Amérika prinston uniwérsitéti junggo programmisining tetqiqatchisi doktor chén kuydé mundaq deydu: xitay kompartiyesining shinjang siyasiti barghanche éghirlishishqa qarap kétiwatidu. Atalmish esebiylikke qarshi turush, dégen namda shinjangdiki diniy étiqadi bashqa milletlerge buzghunchiliq qiliniwatidu. Bu bir réalliq. Bu ehwalni xitay kompartiyesining yéqinqi yillardiki shinjang siyasiti peyda qildi. Shunga, shinjangda munasiwetlerdiki jiddiylik bir netije. U, kompartiye siyasitining bir netijisi. Uning yuqiriqi tedbirini shinjangda yuqiri bésimliq siyaset yürgüzüp, shinjang xelqining milliy medeniyiti, diniy étiqadi, ularning til, yéziq hoquqlirini tartiwélishidin ayrip qarashqa bolmaydu.

Yene bezi mutexessisler, xitayning mukapat tesis qilip, kishilerni öz ara bir-Birini pash qilishqa righbetlendürüshi nahayiti asanla suyiistémalgha uchrap, xeterlik ehwallarni keltürüp chiqiridighanliqini agahlandurdi.

Amérikidiki yipek yoli medeniyet tetqiqatchisi doktor qahar barat mundaq deydu: «bundaq ishlar kambodzhadimu bolghan. Xitayning medeniyet inqilabi we dopigey dewridimu bolghan. Mesilen, bizning qazaq yurtta bir qazaq, bu shu chaghdiki gepte emdi, mawjushining jyang ching, dep xotuni barken, dégen gepke, ashuni prinsipqa kötürüp, sen ulugh dahiymiz mawjushining xotuni bar, déding. Mundaq déding, undaq déding, dep normal bir gepni prinsipqa kötürüp, ghuljida shu ademni urup öltürüwetken. Yene bir qazaq, türkiyening eng chong shehiri istanbul, dégen gepni dégenge sörep chiqip, sen pantürkist, chetelge baghlanghan, dep shunimu urup öltürüwetken. Mushundaq ehwal. Bu bériwerse, pash qiliwerse ene shundaq yerge yétip baridu. Prinsipqa kötürse, u tétiqsiz, chéki yoq bir yerge yétidu».

Doktor qahar baratning qarishiche, xitay dairilirining uyghur kommunist kadirlirini bundaq depsen qilishi, ulardiki xitay milliti we kompartiyesige bolghan eng axirqi ümidni yoqitidiken.

Qahar barat: «qattiq bésimning shekli nege qeder yetti, dése, bu uyghurlarni bésishta eng chong küch chiqiriwatqan uyghur kadirlarni bésish nuqtisigha keldi. Eng axiri partiyege, xitay millitige bolghan bir xil ishenchini saqlap qéliwatqanlar uyghurlar ichidiki shu kommunist kadirlar idi. Eger bularnimu közge ilmisa, bularnimu chörüp tashliwetse, uyghur xelqi yüzde yüz xitay milliti we hökümitige bolghan dostluqini, yaxshi idiyesini yoqitidu. Uyghur milliti aldida partiyeni maxtawatqan, milletler ittipaqliqini maxtawatqan milliy kadirlarni mundaq depsende qilsa, bu eng axirqi ümidmu tügidi, dégen gep».

Prinsiton uniwérsitéti junggo programmisidiki doktor chén kuydéning qarishiche, bu xil siyaset yerlik uyghurlargha ziyanliq bolupla qalmay, uyghur rayonidiki köchmen xitaylar we xitay hökümitining özigimu ziyanliqken.

Chén kuydémundaq deydu: «öz ara qarshilishish barghanche jiddiyliship méngiwatidu. Buning sewebini nuqtiliq yenila xitay kompartiyesining shinjangdiki atalmish milliy siyasiti, assimilyatsiye siyasiti peyda qilghan. Uning netijiside, öz ara ziddiyet barghanséri shiddetlik, barghanséri keskin, barghanséri nepretke tolghan mushundaq haletke keldi. Emeliyette, bu ehwal noqul shinjang xelqige ziyanliq bolupla qalmay, bu rayondiki xen puqralirigha we xitay hökümitige ziyanliq. Bu siyasetning héchqandaq istiqbali yoq. Biraq xitay hökümiti izchil shinjangdiki atalmish térrorluq, esebiylik tehditini bahane qilip, bu siyasitini dawamlashturup keldi. Lékin shinjangda xitay kompartiyesi dégendek undaq éghir térrorluq ehwali mewjut emes».

Xongkongdiki «junggo kishilik hoquq-Démokratiye merkizi»ning bildürüshiche, uyghur aptonom rayonining kadirlarni pash qilish heqqidiki mukapatlash tüzümide, eger pash qilinghan birer kadirning partiye ezaliqi bikar qilinip, uninggha délo turghuzulsa we teptish organlirining bir terep qilishigha tapshurulsa, pash qilghuchigha eng yuqiri mukapat sommisi 500 ming som bérilidu.

Eger pash qilinghan kadirgha agahlandurush jazasi bérilgen bolsa, pash qilghuchi az dégende 10 ming som, köp bolsa 50 ming somgha qeder mukapat alidu. Intizam tekshürüsh tarmaqlirining mezkur mukapat tüzümide yene, pash qilghuchining mukapatni délo axirliship, 3 ay ichide tapshuruwalidighanliqini bildürgen.

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: