Kishilik Hoquq Teshkilatliri Awropa Ittipaqi-Xitay Istratégiyelik Dialogida Ilham Toxti Mesilisini Otturigha Qoyushni Telep Qildi

Yawropa parlaméntida ilham toxtini saxarof mukapatigha namzat körsitish yighini échilghan. 2016-Yili 26-May.

Yawropa parlaméntida ilham toxtini saxarof mukapatigha namzat körsitish yighini échilghan. 2016-Yili 26-May.

unpo.org

Yawropa ittipaqi bilen xitayning 7-Nöwetlik istratégiye dialogi 19-, 20-Aprél künliri béyjingda ötküzüldi. Dialogda shimaliy koréye weziyiti we kishilik hoquq qatarliq nurghun mesililer muzakire qilinghan. Biraq söhbet netijisi kishilik hoquq teshkilatlirini ümidsizlendürdi.

Yawropa ittipaqning tashqi ishlar-Bixeterlik komissari fédirika mugérini xitaygha qarap yolgha chiqish harpisida kishilik hoquq közitish teshkilati bayanat élan qilip, mogérinining béyjingda xitay kishilik hoquq weziyitini yépiq we ashkara tenqid qilishini telep qilghan. Kishilik hoquq közitish teshkilati uning xitay hökümitini tenqidlep, qolgha élinghan barliq mehbuslarni, xususen öktichi ziyaliy ilham toxti bilen nobél tinchliq mukapati sahibi lyu shawboni derhal qoyup bérishni telep qilishi kéreklikini tekitligen.

Mezkur organ bayanatida, k h k t ning xitay ishlar diréktori doktor sofiy réchardsonning sözini neqil keltürüp: «aliy wekil mogérini özining xitay ziyaritide yawropa ittipaqining chetelde kishilik hoquq, démokratiye, qanun bilen bashqurushni algha sürüsh wedisige asasen heriket qilishi zörür» dep körsetken.

Mogérini 19-We 20-Apréldiki 2 künlük dialogida, xitay dölet komissari yang jyéchi we bash ministiri li kéchyang bilen söhbet ötküzgen idi.

Uning 20-Aprél béyjingda axbarat wasitilirige bergen melumatida körsitishiche, dialogda süriye, shimaliy koréye, afghanistan tinchliq söhbiti, térrorluq, parizh kilimat shertnamisi, iqtisadiy qurulma islahati, soda-Iqtisad, xitay bazirini échish qatarliq nurghun mesililer muzakire qilinghan. U, shu qatarda kishilik hoquqning otturigha qoyulghanliqini bildürgen bolsimu, biraq bu mesilini hel qilishning yoli dostane we ijabiy dialog, dep qaraydighanliqini qeyt qildi.

Mogérini mundaq deydu: «yawropa ittipaq bilen xitayning otturisidiki istratégiyelik munasiwet küchlük asaslargha tayinidu. U, b d t nizamnamisi, xelqara qanunlarning shérikchilik, hemkarliq, öz-Ara hörmet prinsiplirini asas qilidu. Shundaqla bizning yene eqil, tejribe we dostluqimiz bar. Bu, bizning otturidiki ixtilaplarni bir terep qilishimizgha imkaniyet yaritip béridu. Men dölet komissari) yang jyéchi) gha yawropa ittipaqining xitay kishilik hoquq mesilisidiki endishilirini yetküzdüm. Biz shuninggha qatnishishimiz, dostluq we ijabiy dialog barliq mesililerni hel qilishning eng toghra yoli.»

Mogérini xitaygha kishilik hoquq mesilisidiki endishilirini yetküzgenlikini bildürgen bolsimu, emma bu kishilik hoquq teshkilatlirini qayil qilalmidi.

Gérmaniye «xeter astidiki xelqler jemiyiti» yawropa-Xitay istratégiye dialogi bashlinishtin burun yawropa komitéti bilen körüshüp, ilham toxtini qoyup bérishni otturigha qoyushni telep qilghan teshkilatlarning biri.

Mezkur teshkilatning reisi ulrix délius peyshenbe küni mogérinining sözige inkas qayturup, uning kishilik hoquq mesilisige yéterlik jiddiyet körsetmigenlikini bildürdi.

Délius mundaq deydu: «u bezi mesililerni otturigha qoydi. Biraq, bu yerdiki soal u, bu mesililerni ikki terep munasiwitidiki nuqtiliq mesile qatarida otturigha qoydimu-Yoq. Bizning alghan tesiratimiz, u, bu mesililer xitayni qayil qilish, xitayda weziyetni muqimlashturush üchün zörür, dep qarighanliqi üchün emes, belki yawropa xelqining anglishi zörür, dep qarighanliqi üchün otturigha qoydi. Men uni buninggha köngül bölidu, dep qaraymen. Mana bu bizning hoshyarliqimizni qozghawatidu.»

Bu nöwetlik yawropa ittipaqi-Xitay istratégiye dialogi uyghur rayonining weziyiti éghirliship, xitay hökümiti qattiq we qoralliq amanliq tedbirlirini yürgüzgen, shuning bilen birge, ékologiye saheside «esebiylik» «bölgünchilik» ke qarshi heriket qozghap, zerbe bérish nishanini ziyaliylar, oqutquchilar, kadirlar bashqa sahe kishilirige qaratqan mezgilde ötküzülgen idi.

Shu sewebtin d u q yawropa ittipaqining xitay bilen bolghan dialogida bezi konkrét mesililerni otturigha qoyushini telep qilip kelgen.

D u q bash katipi dolqun eysa bu heqte toxtilip mundaq dédi: «yawropa ittipaqining xitay ishliri bölümi bilen 20 din artuq xelqaraliq teshkilatlarning rehberliri bilen bir uchrishish bolghan. Shu waqitta bizmu bérip qatniship, özimizning arzu-Teleplirini otturigha qoyduq. Bizning u yerde otturigha qoyghan asasliqi mesililirimiz bezi konkrét témilar üstide boldi. Mesilen, mushu ilham toxti mesilisi bizning shu waqitta otturigha qoyghan muhim témilirimizning biri. Uningdin bashqa diniy mesililerde xitay hökümitining ramizan aylirida roza tutushni chekleshtek, meschitlerge bayraq ésishtek, uyghurlarning sayahet erkinlikini chekleshtek konkrét mesililerni otturigha qoyduq.»

Dolqun eysa yene, döletlerning kishilik hoquq mesiliside xitaygha küchlük bésim ishletmeywatqanliqini bildürüp, buningda döletler otturisidiki soda munasiwiti rol oynawatqanliqini bildürdi.

Ulrix déliusning qarishiche, yawropa ittipaqining xitay bilen soda hemkarliqini kücheytip, uning bilen soda ittipaqi qurushi xitayda kishilik hoquqni dawamliq buzghunchiliqqa uchritidiken.

U mundaq deydu: «omumen yawropa ittipaqi, gérmaniye we xitay munasiwitige dair axirqi bu dialog bizning qattiq endishimizni qozghidi. Chünki, ularning ‹erkin soda›, ‹yer shari erkin sodisi› dégen sözliri bizde heqiqeten yawropa ittipaqi bilen xitay nahayiti zor soda ittipaqi quramdu-Qandaq? dégen tesirat peyda qildi. Ular amérikining siyasitige nahayiti endishe bilen qaraydu. Soda barliq döletler üchün intayin muhim nerse. Gérmaniye axbarati we biz uchrashqan siyasetchilerning bizge bergen tesiri, xitay bilen mushundaq bir ittipaq qurush üchün bir ishlar boluwatqandek qilidu.»

Kishilik hoquq közitish teshkilati bayanatida yene, yawropa tashqi ishlar-Bixeterlik komissarining xitay hökümiti chiqarghan bezi qanunlarning endishe qozghawatqanliqi, bu qanun-Tüzümler ijtimaiy guruhlarning paaliyitini cheklep, kishilik hoquqqa buzghunchiliq qiliwatqanliqini otturigha qoyushini telep qildi.

Kishilik hoquq teshkilatlirining ilgiri sürüshiche, xitayning «térrorluqqa qarshi turush qanuni», «tor bixeterlik qanuni», «chetel ammiwi teshkilatlirini bashqurush qanuni» kishilik hoquq we erkinlikni boghmaqtiken.(Erkin)

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: