Wetinige Qaytqan Roh: Merhum Hüsen Hesen Ependining Hayat Bayani

 Autori: Qutlan

Merhum hüsen hesen ependi hayatining axirqi yillirida. 2013-Yili, gérmaniye.

Merhum hüsen hesen ependi hayatining axirqi yillirida. 2013-Yili, gérmaniye.

RFA/Qutlan

2014-Yili 10-Ayning 31-Küni seherde awstraliyening sidnéy shehiride bir otluq yürek soqushtin toxtidi. Hayatiy boyi weten sewdasida ötken bir insan 62 yéshida bu alemdin ketti. Uning jismi yat tupraqqa kömülgini bilen uning rohi yiraqtiki wetinige qaytti.

Bu ot yürek insan muhajirettiki uyghur dewasining pidakarliridin merhum hüsen hesen ependi idi.

U 2013-Yili, yeni wapat bolushtin bir yil ilgiri dawalinish üchün yawropagha kelgen künliride radiyomiz ziyaritini qobul qilip özining hayat kechmishlirini qaldurghan idi. Rak hüjeyriliri merhumning yutqunchaq we nepes yoligha tarqighan bolghachqa, u söz qilishtin qiynilatti, emma merhum hayatining axirqi yillirida öz kechmishliridin eslime qaldurdi.

Merhum 62 yil ömür kördi. Emma uning hayatidiki untulmas kechmishler hélihem zamandashliri we muhajirettiki meslekdashliri teripidin yad étilmekte. Töwendiki bayanlar merhumning hayat waqtida qaldurghan awazliq eslimisige asasen retlendi.

«Hayat kechürmishlirimni sözleshtin ilgiri ailem we nesebim heqqide ikki éghiz qoshumche qilishimgha toghra kélidu. Bilishimche, méning ulugh bowilirimdin töre xoja dégen kishi 1852-Yilliri etrapida perghane oymanliqidiki nemengan shehiridin qeshqerge kélip olturaqlashqan iken. Kéyinche ular urush malimanchiliqi tüpeyli kélip chiqqan köch-Köchte yene perghane wadisigha qaytip, u yerdin ghuljigha kélip olturaqlashqan iken. Chong bowimiz töre xoja, uning ukisi böre xoja, uningdin kichiki xamush xoja iken. Xamush xojining nami 1864-Yili kuchada yüz bergen rashidin xoja qozghilingi heqqidiki matériyallarda tilgha élinidu. Bowilirimning ichide chongraq ish qilghini shu xamush xoja iken.

Xamush xojining imam xoja dégen oghli bolup, uningdin ikki oghul bolghan iken. Chongi arip xoja, kichiki hüsen xoja iken. Arip xoja sodigerchilik qilip rusiyening shemey, sankit-Pétirburg sheherliride turghan iken. Hüsen xoja qeshqer we ghuljida turghan iken. Hüsen xoja méning bowam bolidu.

Ghuljining qazanchi mehellisidiki qazanchi meschiti, özbék meschiti, özbék maziri we 1910-Yillarda herembaghda qurulghan doxturxana qatarliqlar imam xoja we hüsen xoja qatarliq bowilirimning nami bilen munasiwetlik.

Anam tereptiki bowam adil xoja bolup, ghuljida elixan töremler bilen tughqanchiliqi bar kishilerdin idi.

Dadam exmet xoja ailimizde aliy mektepkiche oqughan melumatliq kishi idi. U 1940-Yillardiki ili inqilabi we uning netijiside qurulghan sherqiy türkistan jumhuriyitide muhim xizmetlerni atquzghan kishi idi. Dadamning sözlep bérishiche, bizning aile sodiger ailisi bolghachqa, iqtisadiy asasimiz küchlük iken. Shunga milliy armiyege qoral sétiwélish ishida bir qétimda 3 ming tuyaq qoy hediye qilghan iken.

Uningdin bashqa, bizning aile jemetimizdin milliy inqilab mezgilide 16 kishi shéhit bolghan iken. Ularning ichide anamning chong akisi sedridin tagham herembagh urushida shéhit bolghan bolup, polkownik derijilik herbiy kishi iken. 1960-Yillarda ghuljida qebre yötkesh bolghanda men onnechche yashta idim. Chonglarning merhum sedridin taghamni öz ichige alghan 16 shéhit tughqinimizning qebrisini köchürgenliki hélimu ésimde.

Dadam 1950-Yillardin kéyin soda-Sanaet saheside xizmet qildi. Men 1952-Yili tughuluptimen. Emma 1956-Yilidin kéyin dadam ‹yerlik milletchi›, ‹burzhua unsur›, ‹riwiziyonizmchi›, ‹partiyege qarshi unsur› dégendek qalpaqlar bilen tartip chiqirilip körmigen küni qalmidi.

Hélimu ésimde, 1968-Yili ‹medeniyet inqilabi› taza ewjige chiqqanda qizil qoghdighuchilar anam bilen biz 6 balini öyimizning bir ashxanisigha solap qoyghan idi. Shu küni ular öyimizge bésip kirip, anamni sörep chiqip qattiq urup-Cheyleptu. Öyde yoshurup qoyghan altun-Kömüshlerni tapshur dep qattiq qiynaptu.

Anam shu qétimliq zerbidin kéyin 9 ay orun tutup yétip qaldi-De, axiri bu dunya bilen xoshlashti.»

(Dawami bar)

http://www.rfa.org/uyghur/yoruq-sahillar/husen-hesen-03142017165607.html?encoding=latin

Wetinige Qaytqan Roh: Merhum Hüsen Hesen Ependining Hayat Bayani-2

Merhum hüsen hesen ependi hayatining axiriqi yilida (2013-Yili, gérmaniye)

Merhum hüsen hesen ependi hayatining axiriqi yilida (2013-Yili, gérmaniye)

RFA/Qutlan

1950-Yillardin kéyin biz uchrighan külpetler, jümlidin «yerlik milletchilik» ke qarishi heriketler, sowét «réwiziyonizmchiliri» gha qarshi küreshler we «medeniyet inqilabi» ning boran-Chapqunliri yalghuz bizning ailining béshigha kelgen qismetler emes, belki pütkül uyghur xelqi duch kelgen pajielik kechmishlerdur.

Hazir oylap baqsam, xitay kommunist hökümiti mushu bir qatar heriketler arqiliq 1940-Yillardiki milliy inqilabtin taki «medeniyet inqilabi» ghiche bolghan ariliqta ösüp yétilgen bir ewlad yashlirimiz bilen milliy armiyidin qep qalghan péshqedemlirimizni dewr éqimidin siqip chiqiriwétishni pilanlighan iken.

Men 1960-Yilidin 1966-Yilighiche deslepte ghuljidiki özbék mektepni püttürdüm. Andin ghulja sheherlik 7-Ottura mektepke kirip uzaq ötmeyla jahan malimanliship, oqushtin toxtashqa mejbur boldum. Dadam tartip chiqirilip yiraqqa sürgün qilinghan we éghir emgekke sélinghan bolghachqa, shu yillarda kichik turupla turmushning éghirchiliqlirini kötürüshke mejbur boldum. Kanda bala ishchi bolup ishlidim, ashxanilarda kawapchiliq we lengpungchiliq qildim, gazir purchaq sattim. Ishqilip qilghili bolidighan ishlarning hemmisini qildim.

1970-Yili ailimiz boyiche ghulja shehiridin heydilip ghulja nahiyesige sürgün qilinduq. Men ghulja nahiyesining yéngitam yézisigha «ziyaliy yash» bolup chéniqishqa chüshtüm. Hayatimning newqiran chaghliri yézida harwa heydep, étiz ishi bilen ötti. Shu chüshkenche yéngitam yézisida 4 yil emgek qildim. Hayat gerche japaliq bolsimu, emma xelqimizning qoynida bu éghir künlerni ular bilen bille ötküzdüm. Yazghuchi zordun sabir bilen ene shu yillarda tonushtum. Uning yurti bostan yézisida uning bilen köpligen söhbetlerde bille boldum.

1974-Yili hayatimda burulush boldi. Men chüshken yézigha «poméshchik, bay déhqan we bay sodigerlerning baliliridin terbiyeleshke bolidighan namzat» körsitip bérishke bir san keptu. Teliyim kélip méni namzat qilip körsitishti. Shundaq qilip, shu yili men yézidiki emgek qilip turghan jayimdin shinjang uniwérsitétining matématika fakultétigha oqushqa keldim. Aliy mektep hayati manga ilimning qimmitini, kimlikimni we insaniy ghururni ögetti. Ustazlirim muhemmed abdulla, sawut mollaxun, abduraxman wekili qatarliqlardin aliy matématika öginipla qalmastin, belki weten, milletke bolghan milliy burch tuyghusinimu ögendim.

1979-Yili oqush püttürüp ghuljidiki ana mektipim-7-Ottura mektepke oqutquchiliqqa teqsim qilindim. Shuningdin tartip taki 1988-Yilining axiri awstraliyege chiqip ketküche bolghan ariliqta hayatimdiki eng menilik yillarni bashtin ötküzdüm. Bu xelqimizde ilim-Pen rohi, ilmiy tepekkur, milliy kimlik we millet hoquqigha bolghan tonush qayta oyghiniwatqan yillar idi. Ene ashu yillarda men pütün küchüm we zéhnimni oqutushqa qarattim. Taki wetendin ayrilghuche bolghan ariliqta nechche qarar toluq otturini püttüridighan oqughuchilargha sinip terbiyechisi boldum. Ularni bir-Birlep aliy mekteplerge uzattim. Yash bir ewladta ilmiy tepekkur we milliy tuyghuni oyghitish üchün tirishtim. Ene shu oqughuchilirimdin xéli bir qismini hazir dunyaning her jaylirida uchritalaymen. Bu méning hayatimda öz wetinimde öz perzentlirimizni terbiyilesh yolida ter tökken we uningdin iptixarliq hés qilghan eng untulghusiz künlirim idi.

1988-Yili 11-Ayda wetendin ayrilip awstraliyege keldim. Bu tallashning men üchün menggü öz wetinimge qaytalmaydighan «barsa kelmes yol» bolup qalidighanliqini u chaghda hés qilmighan ikenmen. Ghuljidiki ustazim abliz sayim men awstraliyege kelgendin kéyin manga bir parche xet yézip: «ghulja, dewrge qarshi isyan qilidighan bir oghlidin ayrilip qaldi» dégen idi.

Men 1980-Yillarda zordun sabir, abduréhim ötkür we turghun almas qatarliq ustazlarning eserliri arqiliq milletning teqdiri heqqide oylinishqa bashlighan idim. Kéyinche sirttiki erkin dunyada turup millitimiz üchün bir ish qilghili bolamdu-Yoq, dégen soal izchil türde kallamdin ketmidi. Shunga 1988-Yili kelgen bu pursette men qilche ikkilenmestin bu yolni tallidim. Yene biri, ailimizning xitay kommunistliridin körgen xorluqlirimu méni erkin dunyagha chiqip xelqimiz we yurtimiz üchün qoldin kélidighan herqandaq tirishchanliqlarni qilishqa ündigen idi.

Men ene ashu oylar bilen wetendin ayrildim!

(Dawami bar)

 

http://www.rfa.org/uyghur/xewerler/medeniyet-tarix/husen-hesen-03212017202244.html?encoding=latin

 

Wetinige Qaytqan Roh: Merhum Hüsen Hesen Ependining Hayat Bayani (3)

Merhum hüsen hesen ependi hayatining axirqi yilida. 2013-Yili, gérmaniye.

Merhum hüsen hesen ependi hayatining axirqi yilida. 2013-Yili, gérmaniye.

RFA/Qutlan

1988-Yili 11-Ayning 7-Küni awstraliyening adélayd shehirige chüshtüm. Bu méning wetinimdin ayrilip, musapirettiki hayatimning bashlinishi boldi.

Men wetendin ayrilidighan yili ötkür ependining mundaq bir jümle sözini özidin anglighan: «weten mushundaq turuwermeydu. Bu weten haman özining kélechikini izdep tapidu. Haman bir küni özining eslige qaytidu. Shuning üchün weten-Xelqimizning silerdek yashlarning dunyaning jay-Jaylirida bu dewani anglitip turushigha éhtiyaji bar.»

Mana mushu bir jümle söz hélihem qulaq tüwimde jaranglap turmaqta. 1980-Yillardiki on yilliq hayat uyghur ziyaliyliri we serxillirigha özimiz heqqide, weten we milletning kélechiki heqqide eng chongqur derijide oylinish pursiti bergen idi. Elwette, men we méning idiyemmu ene ashu oyghaq dewrning mehsuli idi.

Awstraliyege keldim. Kélipla bu yerde dölet puqralirining öz wetini aldidiki mejburiyiti we döletning öz puqralirigha temin etken heq-Hoquqlirini öz közüm bilen kördüm, chüshendim. Hoquqsizliqning parlaq ötmüshi we milliy qediriyiti bolghan bizdek bir milletni yéqinqi yüz yil mabeynide qandaq bir échinishliq ehwalgha chüshürüp qoyghanliqini yenimu chongqur derijide hés qildim.

Men yash bolghachqa bu eldiki ewzel ijtimaiy parawanliqqa tayinip bikar yürüshni xalimidim. Awstraliyening qoy göshi mehsulatliri köpligen musulman ellirige éksport qilinghachqa, bu sahediki shirketlerning musulman xizmetchilerge éhtiyaji bar iken. Shunga bu pursetni gheniymet bilip, imtihan bérip kirdim. Uzaq ötmey xizmetke qobul qilinip, adélayd shehiridin 270 kilométir yiraqliqtiki qoy göshi éksport shirkitining qushxanisigha ishqa chüshtüm.

Qushxana intayin zamaniwi esliheler bilen yasalghan xelqara ölchemdiki orun idi. Men musulman ellirige éksport qilinidighan halal qoy göshi qushxanisida qoy boghuzlidim. Künde 3 ming qoyni boghuzlap, halal ikenlikige imza qoyup ötküzettim. Bu yerde shu ishligenche 4 yil bérilip ishlidim. Pulmu taptim. Kéyinche maashi uningdinmu yuqiriraq shirketke yötkeldim.

Wetende galstuk taqap 10 yil ependichilik qilghan hüsen ependi emdilikte qoligha pichaq tutup, qoy boghuzlaydighan kespiy qassap bolup qalghan idi. 4 Yildin kéyin adélayd shehirige qaytip keldim.

Bu yerde payatlash kespini öginip paraxot yasash zawudining bir séxigha ishqa kirdim. Bu 1990-Yillarning bashliri idi.

Shu yilliri sabiq sowétlar ittipaqining yimirilishidek tarixiy muqerrerlikning signalliri chélinishqa bashlidi. Sowét ittipaqi boyiche aldi bilen baltiq déngizi boyidiki éstoniye, latwiye we litwa qatarliq 3 dölet musteqilliq élan qildi. Andin bashqa ittipaqdash jumhuriyetlermu arqa-Arqidin musteqilliq jakarlidi. Del shu peytlerde qelbimge sighmighan bir hayajan bilen wetenge qayttim. Ghuljida bir mezgil turup, andin qorghas éghizi arqiliq özbékistangha bardim.

Halbuki, musteqilliq jakarlanghan bolsimu, lékin özbékistanda men tesewwur qilghandek bir xil hayajan yaki milliy iptixarliq keypiyatini hés qilalmidim. Tashkenttiki künlirimde teliyimge bir chong yighilish boldi. Yeni xarjidiki (chetellerdiki) özbék muhajirliri bilen özbékistan parlamént ezaliri qatnashqan bir chong söhbet yighini boldi. Seudi erebistan, amérika, türkiye qatarliq döletlerdin kelgen 30 nechche özbék muhajiri bilen özbékistan parlaméntining yüzligen ezaliri yighingha qatnashti. Men yighinda söz qilghan hökümet kattiliri, parlamént ezaliri we özbék muhajirlirining sözliridin héchbir tutamgha chiqqudek yéngiliq hés qilalmidim. Seudi erebistandin kelgen muhajirlar özlirige yer-Jay bérilish toghriliq, amérikidin kelgen özbék muhajirliri soda-Tijarette hemkarlishish heqqidiki tekliplirini otturigha qoydi. Men ariliqta yighin reisige baghaqche chiqirip söz qilishni telep qildim. Ijazet bérildi.

Men sehnige chiqipla: «siz, musteqil emessiz!» ‏ dep söz bashlidim. Hemme heyran bolup manga qarashti. Men sözümni dawamlashturdum‏ : «birinchi, men bügün bu sorunda özlirini parlamént ezasi-Députat dewatqan erbablarning sözliridin hörlük we musteqilliq tuyghusini körmidim. Raziqip kütken musteqilliq, yeni bir hör wetenning özige özi xoja bolushi bundaq keypiyatta bolmaydu. Ikkinchi, bu wetenning bir parchisi, yeni eng yéqin qoshnisi we qérindishi bolghan uyghur xelqi musteqil bolmay turup, silerni heqiqiy musteqilliqqa érishti déyelmeymen. Chünki, yéqinqi yüz yillar mabeynide, yeni xitay 1884-Yili wetinimizning namini ‹shinjang› dep özgertkendin buyan, uyghur xelqi öz köksini qalqan qilip hörlük üchün küresh qilip keldi. Mundaqche éytqanda, uyghur xelqi xitayning ottura asiyagha bolghan tehditini tosup kéliwatidu. ‹Ghunijinning béshigha kelgen kün mozayning béshighimu kélidu› dégendek, egerde uyghur xelqining öz erkinliki yolidiki küreshliri xitayni tutup turmisa, silerning halinglar bizningkidinmu better bolatti. Özbékistanda bügün ahalining aran 15 pirsenti rus turup, bu yerdiki parlamént ezaliri ependilerning 80 pirsentining xotunliri rus iken…»

Yighin riyasetchisi shuan söz qilishimni cheklidi. Bu yighinda kerimofning özimu bar idi. Uning xotunimu rus bolghachqa, belkim gépim uningghimu yaqmighan bolushi éniq idi. Pestikiler chawak chélip méning dawamliq sözlishimni telep qilghan bolsimu, emma dawamliq sözleshke ruxset bermidi. Etisidin bashlap bu sözüm özbékistandiki radiyo, téléwiziye we gézitlerde bésilip muxbirlar bes-Beste méni ziyaret qilishqa bashlidi. Öktichi partiyelerdin ‹erk partiyesi› ning bashliqi muhemmed salih, ‹milliy birlik partiyesi› ning bashliqi polat qadiri qatarliq kishiler méni izdep sözlishishke bashlidi. U chaghlarda téléwiziyeler téxi jumhuriyetler boyiche ayrilmighan waqitlar bolghachqa, bu sözümni qazaqistandikilermu, hetta qorghastikilermu anglaptu.

Shu teriqide özbékistanda 4 aydek sayahet we ilmiy ziyarette bolup, axiri qorghas arqiliq ghuljigha qayttim. Epsuski, qorghas éghizida xitay saqchiliri méni wetenge kirgüzmidi.

(Dawami bar)

http://www.rfa.org/uyghur/yoruq-sahillar/sadaqet-tayiqi-03282017162307.html/husen-hesen-03282017163209.html?encoding=latin

 

Wetinige Qaytqan Roh: Merhum Hüsen Hesen Ependining Hayat Bayani (4)

Merhum hüsen hesen ependi hayatining axirqi yilida. 2013-Yili, gérmaniye.

Merhum hüsen hesen ependi hayatining axirqi yilida. 2013-Yili, gérmaniye.

RFA/Qutlan

Özbékistandin qaytip, qorghas éghizigha kelginimde tamozhnidiki xitay saqchiliri méni ghuljigha kirgüzmidi. Keynimge qaytip udul moskwagha bardim. U yerdiki awstraliye elchixanisidin xet élip, qayta xitayning moskwada turushluq elchixanisigha kirdim. Chünki qolumdiki awstraliye pasportida xitayning wizisi bar idi. Ular chégradin kirsem bolidighanliqini éytishti. Shundaq qilip, ikkinchi qétim qorghas éghizigha kélip chégradikiler bilen zakonlashtim. Ulardin moskwagha bérip kélishte ketken yol chiqimlirim üchün 3000 amérika dolliri tölem bérishni telep qildim. Bu sabiq sowétlar ittipaqi parchilinishning aldi-Keynidiki waqitlar bolghachqa xitay biraz éhtiyat qilidighan waqitliri bolsa kérek. Axiri telep qilghan tölemni bérip, méni ikkinchi qétim chégradin kirgüzdi.

Sirtqa chiqsam, bizning suderwazidiki mehellimizde olturidighan tashmemet dégen kishi bolidighan. U kishi aldimgha kélip: «hüsen ependi, sizni biz alghach kéteyli,» dédi. Menmu ularni qorghas éghizigha birer méhmanni uzitip kelgen bolsa kérek, dep oylap mashinisigha chiqtim. Nedin biley, ular eslide ghulja sheherlik dölet xewpsizliki idarisidin méni alghili chiqqan kishiler iken. Méni udul ili méhmanxanisigha élip bérip, bir yataqta birqanche saet soraq qildi.

Ular méning özbékistandiki pütün paaliyetlirimni bilidighanliqini, muhajir bolghanliqim üchün bu qétim étibar bérip chégradin kirgüzgenlikini, lékin wetende peqetla ikki hepte turalaydighanliqimni, bu jeryanda herqandaq ijtimaiy paaliyet sorunlirida söz qilsam bolmaydighanliqini agahlandurup qoyup berdi.

Ghuljida birqanche kün turup uruq-Tughqan we dost-Buraderler bilen körüshkendin kéyin hökümet tereptin köz-Qulaq bolidighan kishiler méni ürümchige apirip, dölet xewpsizliki nazaritige ötküzüp berdi. U yerdin polat isimlik uyghur bala manga mesul bolup, muhajirlar méhmanxanisigha orunlashturdi-De, bir heptidin kéyin béyjingghiche bille bérip, méni awstraliyege yolgha séliwetti.

Awstraliyege qaytip kelsem, adélayd shehiridiki jamaet millet ayrimisi boyiche jemiyet qurushqa bashlaptu. Ilgiri tatarlarning bir jemiyiti bar idi. Emdilikte bu yerdiki birqanche aililik özbéklerni asas qilip awstraliye özbék jemiyiti quruluptu. Exmet igemberdi reis, özbéklerdin biri muawin reis boptu.

Men béripla bundaq ushshaq milliy ayrimiliqni asas qilip, jamaetni bölidighan we millet ayrimisi boyiche öz aldighan jemiyet qurush ishigha qarshi turdum. Chünki musteqilliqning upuq siziqida turuwatqan ottura asiya jumhuriyetliride, bolupmu özbékistandiki serxiller arisida qaytidin türkiy xelqler ittipaqi qurush we türkchilik idéologiyesini turghuzush idiyisi oyghiniwatqan iken. Bu hal mangimu küchlük tesir qilip, dawa yolumda we idiyemde tüptin özgirish bolghan idi.

Harmay-Talmay chüshendürüsh we teshwiqat élip bérish netijiside axiri özbék jemiyiti emeldin qaldurulup, uning ornigha awstraliye türkistan jemiyitini qurduq. Exmet igemberdi yene reis boldi. Menmu jemiyetning heyet ezasi we teptishlikige saylandim. Bu jemiyitimizde uyghurlarmu, özbéklermu, tatarlarmu bar idi. Bir öylük qazaq bilen bir öylük qirghizmu bar idi. Pütün paaliyetlirimiz, héyt-Bayram, toy-Tökün we nezir-Chiraghlirimiz bille idi. Aridin bir ikki yil ötüp shexsiy munasiwetlerdiki ziddiyet tüpeyli axiri bu jemiyitimiz tarqilip kétish girdabigha bérip qaldi.

Bu yillarda men nikahidin ajrishish, yalghuzluq we jemiyet ishlirimizning köngüldikidek bolmasliqi qatarliq bir qatar bésimlar ilikide chüshkünliship kettim….

Kéyin adélayd shehiridin ayrilip sidnéyge köchüp bardim. U yillarda sidnéyda bizning jamaitimiz yoq déyerlik idi. Bari-Yoqi birqanche aililik uyghur idi. Men bu yerde yéngi hayatimni qayta bashlash, chüshkünlüktin qutulush, igilik tiklep mewjut halitimni özgertish hemde weten we millet aldidiki burchumni ada qilish üchün tirishtim.

Shu yillarda sidnéydiki birqanche öylük qérindashlarni jem qilip, awstraliye uyghur jemiyitini qurdum. Chünki ilgiriki türkistan jemiyitimiz parchilinip, uyghur, tatar, özbék we bashqa türkiy tilliq muhajirlarni toplap bir gewdige uyushturush mumkin bolmay qalghan idi. 1997-Yili 5-Féwral ghulja qirghinchiliqi yüz bérip, chetellerdiki pütün qérindashlarni tewritiwetti. Biz shu yili 2-Ayning 21-Küni sidnéyda xitaygha qarshi namayish ötküzmekchi bolduq.

Sidnéyda olturaqlashqan uyghurlar köp bolmisaqmu, lékin derhal heriketke kélip namayish teyyarliqini jiddiy élip barduq. U chaghlarda hazirqidek teyyar bayraqlirimiz bolmighachqa, ay-Yultuzluq bayraq, lozunka, teshwiqat waraqchisi qatarliqlarning hemmisini özimiz yasap chiqtuq. Oylimighan yerdin shu yili 19-Féwral küni déng shyawpingning ölgenlik xewiri tarqaldi. Biz namayish qilip, sidnéydiki xitay konsuli aldigha toplinishimizgha herqaysi dölet wekillirining xitay elchixanisigha déng shyawpingning ölümi munasiwiti bilen gülchembirek teqdim qilish paaliyitige duch kélip qalduq.

Men qolumgha kanay élip sözlewatimen, yighlawatimen, xitaygha qarshi shoar towlawatimen… sözlirimni neq meydanda 3 kishi inglizchigha terjime qilip anglitip turdi. Bizge yardem qilghanlarning ichide türk qérindashlarmu, bizning wetenge bérip uyghurche öginip kelgen awstraliyeliklermu bar idi. Namayishimiz ewjige chiqip hemmisining diqqitini qozghidi. Xitay konsulxanisining aldidiki gülchembirek teqdim qilish murasimi bizning namayishning süren-Chuqanliri ichide qaldi. Nechche ming kishi yighilip namayishni kördi. Hetta beziliri sépimizge qoshulup bizge medet berdi. Bu awstraliyediki uyghurlar hayatida élip bérilghan tunji qétimliq tesiri zor bolghan bir meydan xitaygha qarshi namayish idi.

Awstraliyediki 3 chong téléwiziye qanili, herqaysi radiyo we gézitlerning muxbirliri neq meydandin xewer tarqatti. Déng shyawpingning ölümi munasiwiti bilen élip bérilghan sidnéydiki diplomatik resmiyetler we xelqara siyasiy hawadin bu qétim ünümlük paydilanduq. Eslishimche, bu qétimliq namayishimiz eyni yillardiki gherb dunyasida tesiri zor bolghan namayishlarning biri bolup qaldi….

Shu yillarda yene dunya uyghur yashliri qurultiyi, dunya uyghur qurultiyi bolup ötti. Hemmisige bérip qatnashtim. Chetellerdiki siyasiy paaliyetlirimiz janlinishqa bashlidi. Awstraliyediki jamaitimizmu yildin-Yilgha zoraydi.

1999-Yili men türkiyege bardim. Bu yerde eyni waqitta men ghuljida oqutqan oqughuchim gülbostan bilen uchrashtim. Teqdir bizni bir kémide méngishqa buyruptu. Gülbostan bilen toy qilip yéngi hayatimni bashlidim. Gülbostanning awstraliyege kélishi we ikkimizning yéngi hayatimizni bashlishimiz manga zor teselli we medet berdi. Men pütün küchüm bilen bir tereptin özüm qurghan qurulush shirkitimni rawajlandurdum, yene bir tereptin siyasiy dawa yolida paaliyet élip bardim. Birqanche yilliq tirishchanliqtin kéyin shirkitimiz tereqqiy qilip, birqanche milyon awstraliye dolliri meblighi bolghan bir shirketke aylandi. Iqtisadiy jehettin sharait hazirlanghandin kéyin elwette weten ichidiki maarip ishlirigha, xeyr-Éhsan ishlirigha her xil yollar bilen yardem qilduq. Chetellerdiki uyghur teshkilatlirigha, jümlidin dunya uyghur qurultiyining her xil paaliyetlirigimu qolimizdin kélishiche yardemde bolduq.

Omumen, wetinimning bir sadiq oghli bolushtek bash tartip bolmaydighan mejburiyitim aldida tinimsiz chaptim… chong ish qilalmighan bolsammu, emma hayatimni bihude ötküzmigenlikimni, imkaniyitimning bariche tiriship-Tirmiship yol izdigenlikimdin xushalmen….

(Dawami bar)

http://www.rfa.org/uyghur/yoruq-sahillar/husen-hesen-04042017154809.html?encoding=latin

Wetinige Qaytqan Roh: Merhum Hüsen Hesen Ependining Hayat Bayani (5)

Merhum hüsen hesen ependi hayatining axirqi yilida. 2013-Yili, gérmaniye.

Merhum hüsen hesen ependi hayatining axirqi yilida. 2013-Yili, gérmaniye.

RFA/Qutlan

Weten we milletke xizmet qilishni könglige pükken bir insan wetini we millitige xizmet qilishning herqandaq pursitini qoldin bermeydu, elwette.

Bir peyshenbe küni idi. Sidnéyning obén dégen rayonigha bardim. Bu yerde xuddi istanbulning sultan ehmed jamesige oxshash heywetlik sélinghan bir türk jamesi bar idi. Kishiler uni obén jamesi dep ataytti. Bu yerde türk fédératsiyoni (türk birliki) dégen chong bir teshkilatning ishxana binasi bar idi. Bina aldidiki qatar bayraq xadilirigha awstraliye, türkiye, ezerbeyjan, qazaqistan, qirghizistan qatarliq döletlerning bayraqliri ésiqliq turatti. Her qétim bu bayraqlarni körginimde ichimde bir türlük ümid, bir türlük ökünüsh we hetta bir türlük hesetke oxshap kétidighan tuyghular peyda bolup, méni qiynaytti. Némishqa bizning ay-Yultuzluq kök bayriqimiz mushu bayraqlar qataridin orun alalmaydu, dep öz-Özümge soal qoyattim.

Shu küni obéndiki türk jameside namaz oqup bolup, türk birliki teshkilatining xizmet binasigha yene bardim. U yerde xizmet qilidighanlar bilen tonush idim. Heptide birer qétimdin uchriship, parangliship turattuq. Men qaytidighan chaghda bina aldidiki qatar bayraqlargha qarisam, ezerbeyjanning bayriqi shamalda titilip, yirtilip kétiptu. Uni héchkim yéngigha almashturup qoymaptu. Kallamgha bir xiyal kélip qaytip kettim.

Shu küni yérim kéchide özüm yalghuz bu yerge keldim. Ezerbeyjanning yirtilip-Titilip ketken bayriqini éliwétip, uning ornigha özimizning, yeni sherqiy türkistanning ay-Yultuzluq kök bayriqini ésip qoyup kettim.

Etisi chüshke yéqin kélip qarisam, bizning kök bayriqimiz bashqa bayraqlar qatarida jewlan qilip turuptu. Xushal bolup, resimge tartiwaldim. Héchkim buninggha diqqet qilmaptu. Menmu héchkimge tinmidim.

Shundin kéyin künde kélip bayraqqa qaraymen. Bayriqimiz öz jayida, shundaq chirayliq lepildep, jewlan qilip turghan. Bashqilar diqqet qildimu-Yoq, buni bilmidim, emma ay-Yultuzluq kök bayriqimizning bashqa bayraqlar bilen bir qatarda türk birliki teshkilatining binasi aldida lepildishi manga zor teselli boldi.

Shu teriqide bir hepte ötüp, yene jüme boldi. Yene burunqidek obéndiki jamege bérip jüme namizi oqudum. Namazdin kéyin bir ashxanida tamaq yep oltursam, téléfonum jiringlap qaldi. Alsam, türk birlikidin keptu. Ular méning qeyerde ikenlikimni sorap, «mumkin bolsa tézrek kelsingiz, muhim bir ish bar idi,»-Dédi. Men udulla türk birliki binasigha bardim. Qarisam, bayriqimiz yene öz jayida lepildep turidu. Bina ichige kirip, ularning zaligha kirsem bir top kishi jiddiy qiyapette méni saqlap olturghan iken.

Ularning ichide türkiyening sidnéyda turushluq bash konsuli we uning katipi, obén sheherlik hökümetning bashliqliq wezipisini ötewatqan barbara dégen ayal, türk birliki teshkilatining reisi tursunjan öner, ezerbeyjan jemiyitining reisi imaniddin, türk medeniyet kulubining bashliqi béshir qarasu we ikki neper xitay bar bolup jiddiy qiyapette olturuptu.

Könglüm bir ishni tuyghandek bolup, körsetken orunda olturdum. Türk konsuli söz bashlap, «bu yer türk birliki teshkilatining orni. Bu yerde qanun boyiche peqet b d t gha eza döletlerning, yeni qanunluq tizimgha aldurulghan döletlerning bayriqi ésilidu. Nechche kündin buyan bu yerge sherqiy türkistanning bayriqi ésilip qaptu. Bu ishtin sizning xewiringiz barmu-Yoq, bilmiduq. Mumkin bolsa bayraqni öz qolingiz bilen éliwetken bolsingiz!»-Dédi. Uningdin kéyin barbara xanim sözlidi. Tursunjan ependi sözlidi. Ular: «biz sizni chüshinimiz. Shundaq bolsimu belgilime boyiche bayraqni éliwetken bolsingiz,»-Déyishti.

Men ulargha: «bolidu. Awstraliye démokratiyini himaye qilidighan bir qanuniy dölet. Men awstraliye girazhdani. Elwette qanun boyiche ish körimen. Emma méning bu yerde bilmekchi bolghinim, bu ikki xitay zadi kim? ular néme sewebtin bu yerde olturidu?»-Dep soal qoydum.

Andin obén sheherlik hökümetning bashliqi barbara xanimgha mundaq dédim: «bu yer awstraliye. Menmu awstraliye puqrasi. Eger qanungha xilapliq qilghan bolsam, méni chaqirip özüm bilen sözlishishinglar kérek idi. Emma bu yerde xitay konsulxanisining ademlirige néme bar? awstraliyeni siz bilen mendek awstraliye puqraliri bashquramdu yaki xitay konsulxanisi bashquramdu?!»

Men ghezep bilen sözlidim, héliqi ikki xitayni anglisun dep inglizche sözlidim, hetta achchiqimda ularni tillapmu saldim. Men ulargha: «egerde méni mushu ikki xitayning aldida bayraqni al désenglar, aldi bilen méni ashu bayraqning astigha kömünglar, bolmisa bayraq élinmaydu!» dédim-De, ornumdin des turup chiqip kettim.

Arqamdin tursunjan bilen imaniddin ikkisi yügürüp chiqip, méningdin özre tilidi we bir qehwexanigha kirip qehwe ichtuq. Yérim saetkiche ularning sewrchanliq bilen chüshendürüshliri netijiside achchiqim bésildi. Türk birlikige qaytip barsaq, héliqi ikki xitay kétiptu. Bashqilarmu tarqiliptu. Biz amalsiz ay-Yultuzluq kök bayriqimizni chüshürüp, uning ornigha ezerbeyjanning yéngi bir bayriqini chiqirip qoyduq. Bu weqe hazirghiche ésimdin chiqmaydu.

Shuningdin kéyin yene nurghun paaliyetlerni élip barduq. 2009-Yili ürümchide dunyani zilzilige keltürgen «5-Iyul weqesi» yüz berdi. Shu yili séntebir ayliri bolsa kérek. Dunya uyghur qurultiyining bash katipi dolqun eysadin manga téléfon keldi. U méning salametlik ehwalimni sorap bolup, bir jiddiy ish bilen téléfon qilghanliqini, wiyétnamda hazir 20 nechche qérindishimizning yoshurunup turghanliqini, ularning ‹5-Iyul weqesi› din kéyin yoshurunche wiyétnamgha qéchip chiqqanliqini, ehwalining intayin xeterlik ikenlikini éytti. U téléfonda mumkin bolsa méning wiyétnamgha bérip, wetendin qéchip chiqqan qérindashlarni 3-Bir bixeter döletke chiqiriwétishke yardem qilishimni soridi.

Méning bundaq jiddiy peytte bu ishqa yaq déyishke qandaqmu tilim barsun!? doxturlar 2008-Yili 11-Ayning 28-Küni manga «qizilönggech raki» dep dep diagnoz qoyghan idi. Opératsiyedin kéyin, taki yérim yilghiche qorsiqimdin neyche ötküzüp shuning bilen ozuqlanghan idim. Qorsiqimdin ötküzülgen yene bir neychide qizilönggichimge yighilghan qan-Yiringlar mangdurilatti. Salametlikim kündin-Künge yamanliship kétiwatqan bolsimu, lékin dolqun eysagha «men baray» dep keskin jawab berdim.

Men awstraliye uyghur jemiyitining reisi bolup wezipe ötewatqan memtimin ela bilen bu qétimliq seperning teyyarliqi we pilanini tüzduq. Méngishtin awwal awstraliyediki wiyétnamliq tonushlirimni izdep, ular arqiliq wiyétnamdiki yerlik ademlerning téléfon nomurini aldim.

Shundaq qilip, nimjan halitim bilen wiyétnamgha uchtum. Xujimin shehirige yétip barghandin kéyin dolqun eysa manga bergen téléfon nomuri boyiche, sheher sirtidiki bir bananzarliqta yoshurunup turghan qérindashlarni taptim.

(Dawami bar)

 

http://www.rfa.org/uyghur/yoruq-sahillar/husen-hesen-04182017134155.html/story_main?encoding=latin

 

Wetinige Qaytqan Roh: Merhum Hüsen Hesen Ependining Hayat Bayani (6)

 

Awstraliyidiki uyghur mötiberliridin hüsen hesen ependi

Awstraliyidiki uyghur mötiberliridin hüsen hesen ependi

RFA/Ekrem

Men wéytnamning xujimin shehirige chüshkendin kéyin taksi bilen déyishken jaygha bardim. Bu yer sheherdin yiraqraq bolghan bir yéza bolup, 3 neper qérindishimiz bananzarliqta yoshurunup turghan iken. Yétip  bérishimgha ular bananzarliqtin chiqip méning bilen körüshti.

Men bu 3 neper qérindishimni bazar bolidighan bir jaygha taksi bilen élip bardim. Bu yerde ulargha sayahetchiler kiyidighan kiyim-Kéchek, qara közeynek, keyme chach qatarliq nersilerni aldim.

Ular eslide qeshqer, mekit we xotende tughulghan yashlar bolup, «5-Iyul weqesi» din kéyin yoshurunche qéchip chiqqanlar iken.

Men awstraliyediki wéytnamliq tonushum bergen héliqi téléfon nomurigha téléfon qildim hemde yardem telep qildim. U kishi taksichi bilen sözliship, bizni özi turghan jaygha élip bérishni tapilidi. Biz bérip körüshtuq. Uningdin méhmanxanidin yataq élishimizgha we musulmanche ashxana tépishimizgha yardem bérishini telep qilduq.

U kishi bizni shu etraptiki bir méhmanxanigha bashlap bardi. Méhmanxana xojayini bilen körüshüp bizge üstünki qewettin yataq achturup berdi. 3 Balining héchqandaq qanuniy resmiyiti, yeni pasport yaki kimliki bolmighachqa, yataqni méning ismim bilen tizimlattuq. Méhmanxanidikilerge biraz pul qoshupmu berdim. Yataqqa orunliship bolup, héliqi kishi bizni yéqin etraptiki hindistanliq musulmanlar achqan «taj-Mahal résturani» dégen musulmanche ashxanigha bashlap bardi. Tamaqlanduq. Men bixeterlikni közlep ashxanidikilerge etidin bashlap tamaqni méhmanxanigha apirip bérishni orunlashturdum.

Shu küni kechte méhmanxanida men bu 3 qérindishim bilen tepsiliy paranglashtim. Ular özlirining qandaq jeryanlar bilen wéytnamgha qéchip chiqqanliqini sözlep berdi.

Ularning déyishiche, ularning hemmisi 2009-Yili ürümchide yüz bergen «5-Iyul weqesi» ning shahitliri iken. Shu küni kéchidiki qirghinda ular ürümchining melum bir yéride yoshurunup yétip hayat qaptu. Üchinchi küni kéchisi, yeni 7-Ayning 7-Küni yoshurunghan jayi saqchilar teripidin axturulghachqa yene qéchip, döngköwrüktiki tarchuq kochilardin ötüp kétiwatqanda bir uyghur momay ularni öyige bashlap kirip yoshurup qoyidu. Ular ücheylen bu öyde taki 8-Ayning otturilirighiche yoshurunup yatidu. Shu kochidiki yene bir öyde yene 4 neper uyghur bala yoshurup qoyulghan iken. Bu wijdanliq we aqköngül kishiler bir amallarni qilip bu ikki ailide yoshurunup yatqan balilarni axiri xitay ölkilrige yoshurunche yolgha salidu.

Ular 7 kishi shu qachqanche yünnenge baridu. Yünnendin gwangshi arqiliq wéytnamgha tawuz toshurydighan kichik paraxotlargha pul bérip yoshurunche wéytnamning xujimin shehirige bériwalidu. Bu yerde ular dunya uyghur qurultiyining torigha kirip, dolqun eysa bilen alaqilishidu hemde özlirining wéytnamgha qéchip chiqqanliqini bildüridu. Dolqun ikkinchi küni bu ishni manga uqturidu. Halbuki, biz ular bilen xewerliship uzaq ötmey ular yoqap kétidu. Téléfonimu üzülüp qalidu.

Bu del 9-Ayning ichi bolup, ularning hemmisi shu künlerde wéytnam saqchiliri teripidin tutqun qilinip, xujimindiki chégradin qanunsiz kirgenlerni tutup turush ornigha qamiwétilidu. Yette kishidin alteylen biraqla tutulidu, biri hajetxanigha kétip qélip qutulup qalidu. Emma shu kündin étibaren uning iz-Dériki yoqilidu.

Ular alteylen xujimindiki tutup turush ornida 33 kün yatidu. Bu jeryanda wéytnam saqchiliri xitay terep bilen alaqiliship, ularni xitaygha qayturush resmiyetlirini béjiridu. Emma ulargha: «biz silerni xitaygha qayturup bermeymiz, saqlap turunglar!» dep yalghan sozleydu.

Özlirining hayati xewep astida qalghanliqini, uzungha qalmay xitaygha qayturulidighanliqini sezgen balilar öz-Ara meslihetliship: «hemmimiz bu yerdin qéchip chiqip kételmeymiz. Shunga arimizdin 3 kishi bolsimu qéchip chiqip, bizning ehwalimizni dunya jamaetchilikige yetküzsun,» dep qarar alidu. Axiri 33-Küni kéchisi chek tashlash arqiliq qachidighan kishiler békitilip, qalghanlar ularni qachurushqa yardemlishidu. Shundaq qilip ulardin ücheylen tutup turush ornidin qéchip chiqip, xujimin etrapidiki bananzarliqta men bilen körishidu.

Men ularning hékayisini anglap bashqiche bir adem bolup qaldim. Ularning erkinlik üchün töligen bedelliri we pidakarliqliridin ajayip tesirlendim.

Etisidin bashlap ularni qutuldurushning yolliri üstide izdendim. Wéytnam paytexti xanoyda b d t musapirlar mehkimisining siyasiy iltija ishxanisi bar iken. Uning adrésini memtimin ela tordin tépip ewetip berdi.

Shu ariliqta  xristiyan murtlirining iltija ishlirini qilidighan engiliyelik jim dep birsi peyda bolup, méning bilen körüshti. Men uni gollandiyede échilghan dunya uyghur qurultiyining bir yighinida körgen idim. U manga wéytnamgha qéchip chiqqan uyghurlarni qutuldurush üchün kelgenlikini, özining dunya pasporti hazirlap ularni wéytnamdin élip chiqip kételeydighanliqini, buning üchün méning pul bérishimni soridi.

Men uningdin: «kim séni bu yerge ewetti?» dep sorisam, bir patman chek basmaydighan chüshendürüshlerni berdi. Chünki wéytnamgha qéchip chiqqan uyghur balilarning ishini dolqun eysa, men, memtimin ela we bashqa sanaqliq birqanchila kishi bilettuq. Bu toghriliq héchkimge éghiz achmighan iduq. Men jimning sözliridin biraz guman hés qilip, shu küni kéchisi yataqlirimizni bashqa bir jaygha yötkiwétip, andin xanoygha özüm yalghuz kettim.

Xanoydiki b d t ning ishxanisigha bérip, pütün ehwalni ulargha melum qildim. Ular: «epsus, wéytnam b d t ning siyasiy panahlanghuchilarni qoghdash ehdinamisigha imza qoymighan dölet. Bu balilarni wéytnam hökümiti her xil bahane-Seweblerni körsitip xitaygha qayturup bérishi mumkin. Eng yaxshisi bu balilarni kambodzhagha yötkep shu jaydiki b d t ishxanisigha apirip siyasiy panahliq iltijasini béjirish kérek. Chünki kambodzha b d t ning siyasiy panahlanghuchilarni qoghdash ehdinamisigha imza qoyghan dölet,» dep körsetme berdi.

U yerdin chiqip xanoydiki awstraliye elchixanisigha bardim. Ular méning ehwalimdin xewer tapqan iken, méning bilen körüshüpla qorsiqimdiki yaramni soridi. Elchixana ichide kichik doxturxana bar iken. Ular tekshürüp, qorsiqimdiki neyche mangdurghan töshükning yallughlinip ketkenlikini éytti. Doxtur qorsiqimni tazilap, dizinféksiye qilip, qaytidin téngip qoydi. Elchixanidikiler, bu balilarni eng yaxshisi kambodzhadiki b d t ishxanisigha siyasiy iltija qildurush lazimliqini, andin bu yerdin awstraliye qobul qilalaydighanliqini éytti. Men eslide balilarni bashlap kélip xanoydiki awstraliye elchixanisidin panahliq telep qildursam boptiken. Mende u waqitlarda bu toghriliq tejribe bolmighachqa bu amal héch kallamgha kelmeptu. Buning üchün hazirmu ökünimen.

U yerdin chiqip xanoydiki türkiye elchixanisigha bardim. Türkiyiyege nisbeten barliq uyghurlargha oxshashla mendimu bizge yardem qilidughu dégen xiyal bar idi. Epsus, türk elchixanisimu awstraliye elchixanisigha oxshashla gepni qildi. Yeni kambodzhadiki b d t ishxanisigha siyasiy iltija iltimasi tapshurghandin kéyin türkiye terep andin bu ishqa arilishalaydighanliqini éytti.

Ümidsiz qaytip chiqip, derhal xujimingha bérip tézdin heriket qilishni könglümge püktüm. Ayrudrumgha kétiwatsam awstraliye elchixanisidin téléfon keldi. Téléfonni alsam, ular méning tézdin keynimge qaytip xanoydiki awstraliye elchixanisigha kiriwélishimni, xitay terepning her waqit méni we qéchip yürgen balilarni qoshup tutup kétish xewipi barliqini éytip agahlandurdi. Men ulargha: «hayati xewp astida qalghan bu qérindashlirimni tashlap kételmeymen. Méning jénim ularning jénidin qimmetlik emes, kéchürünglar!» dep téléfonni qoyiwettim.

Üch-Töt saet uchup xujimin shehirige qaytip keldim. Yataqqa qaytip kélip balilar bilen körüshtüm. Hawa bekmu issiq we nem bolghachqa yuyunush üchün monchigha kirip kettim. Shu ariliqta téléfon keldi. Men monchida turup yataqtiki balilarning téléfonni élip qoyushini éyttim. Birazdin kéyin monchidin chiqsam, yataqtiki balilarni béshi chüshüp, hemmisi shük bolup qaptu. «Néme ehwalken, téléfon kimdin keptu?» dep soridim. Ular téléfonning jim dégen héliqi kishidin kelgenlikini, méning hayatimning xewp ichide qalghanliqini, derhal taylandqa yaki malaysiyagha kétishimni éytiptu.

Ular ücheylen meslihetlishwalghandekla gep achti: «hüsen ependi, biz xelqimizning erkinliki we allah rizasi yolida hayatimizni atighan kishilermiz. Siz késel bolsingizmu bizni dep bu yerge kepsiz. Siz bizge ata yolluq hem bilimlik kishisiz. Sizning hayatingiz tehlikige uchrisa biz qarap turalmaymiz. Shunga biz sizni herqandaq bedel kétishidin qetiy nezer qoghdap tayland yaki malaysiyagha tinch-Aman kétiwélishingizgha yardem qilish qararigha kelduq. Bizdin ensirimeng. Biz öz amalimizni özimiz qilip körimiz. Emma siz xeterge yoluqup qalsingiz biz hergizmu chidap turalmaymiz!…» Déyishti.

Ularning bu geplirini anglap közlirim yashqa toldi. Ulargha: «méning bu jénim silerdek erkinlik jengchilirge tesedduq bolsun! néme bolsa teng körüp, siler bilen hayat-Mamatta bille bolimen. Siler manga gheyret, jasaret we ümid berdinglar. Xelimizning silerdek oghlanliri bolidiken, bu milletning kélechikidin ümid üzülmeydu. Men silerdin pexirlinimen!…» Dédim.

 

http://www.rfa.org/uyghur/yoruq-sahillar/husan-hasan-6-04252017171054.html/story_main?encoding=latin

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: