Diniy Zat Turghunjan Alawudun Hajim: Uyghurilidiki Diniy, milliy we Kultural Besimlar Heqqide Toxtaldi

Turghunjan Alawudun1

Ötken hepte ijtimaiy taratqularda «xoten wilayitining namazgha alaqidar 7 nuqtini birlikke keltürüsh pilani» namidiki bir höjjetning foto resimi taralghan. Mezkur höjjette tekitlengen jüme namizida «xitay reisi shi jinpinggha minnetdarliq bildürüp, xotenning tinch, muqim bolushini, milletlerning inaq, xatirjem tirikchilik qilishni tileymiz» dégen tileklerni tilesh heqqidiki belgilimiler, chetellerdiki féysbok qatarliq taratqularda munazire qozghap eyibleshke uchrighan idi.

 

Uyghur diyaridin igiligen ehwallardin, nöwette jüme namizida gerche mezkur belgilimide tilgha élinghan söz-Ibariler eynen orunlanmisimu, emma imamning xutbide jamaetke sözleydighan wez nesihetliride, «xitay kompartiyisige minnetdarliq bildürüsh, inaq jemiyet berpa qilish, muqim jemiyet berpa qilish» heqqidiki söz-Ibariliri asasiy salmaqni igileydighanliqi delillendi.

 

9c8c8b20-f780-4048-a694-9563655a01f6

Xitay alahide qoralliq saqchilirining jüme namizidin qaytqan uyghurlarni nazaret qiliwatqan körünüsh. 2014-Yili 23-May, ürümchi.

Yomiuri of AFP

 

Xotendiki hökümet dairilirining mezkur höjjet heqqidiki inkaslirini bilish üchün, xotendiki meschitler we xotendiki diniy ishlar idarilirige téléfon qilip, ehwal igileshke tirishqan bolsaqmu, lékin téléfonimiz ulanmidi.

Ijtimaiy taratqularda xoten dairiliri teripidin chiqirilghanliqi ilgiri sürülgen «jüme namizigha alaqidar belgilimiler» ning uyghur diyarining bashqa jaylirida bar-Yoqluqi heqqidiki ehwallarni igilesh üchün, ili oblastining ghulja nahiyisige téléfon qilduq.

Bu xitay kadir ijtimaiy taratqularda tarqalghan mezkur höjjettin xewiri yoqluqini bildürgen bolsimu, emma uyghur diyarining jenub-Shimal rayonliridiki diniy paaliyetlerning kadirlarning bashqurushida élip bérilidighanliqini we diniy zatlarning hökümetning qanun-Belgilimiliri boyiche jüme namizi qatarliq diniy paaliyetlerge riyasetchilik qiliwatqanliqini ret qilmidi.

U: «elwette, torda tarqilip yürgen bu xil uchurlar heqiqeten köp, emma ishenchlik derijisi qanchilik buni bilmeymen. Méningche, jenubiy uyghur rayonidiki diniy paaliyetler bilen shimaldiki rayonlarda zor perq bolmisa kérek. Chünki, diniy paaliyetler dölitimizning diniy siyasiti boyiche bashqurulidu. Sékrétar chén chüengo kelgendin buyan, heqiqetenmu jaylardiki herqaysi yézilargha chüshürülgen xizmet guruppisidiki munewwer kadirlarning muhim wezipiliridin biri, yézilardiki diniy paaliyetlerge nazaret qilish. Dingha ishinidighan amma we diniy zatlar hemmisi hökümetning qanun-Belgilimilirige boysunup kéliwatidu. Shunga nahiyimizde bu jehette chong mesile yoq» dep jawab berdi.

Öz kimlikini ashkarilimasliq sherti bilen ziyaritimizni qobul qilghan uyghurlar, yéqindin buyan uyghur diyaridiki meschitlerde oqulidighan jüme namizining hökümetning belgilimiliri boyiche oquluwatqanliqini bildürüp, jüme namizigha riyasetchilik qilidighan imamning muhim wezipiliridin biri, hökümetning siyaset-Belgilimilirini qurandiki ayetlerge tetbiqlap jamaetke chüshendürüsh we jamaetni hökümetning méhri-Shepqitige minnetdar bolushqa ündesh ikenlikini bildürdi.

Shu yer waqti peyshenbe küni kechqurun radiyomiz ziyaritini qobul qilghan bir uyghur özining adette 5 waq namazni toluq oquyalmisimu, emma öz mehelliside oqulidighan jüme namizigha toluq qatniship kéliwatqanliqini bildürdi.

Bu kishi nöwette, yurtida oquluwatqan jüme namizining emeliy ehwali heqqide toxtilip, ularning yézisida jüme namizigha hökümet teripidin belgilengen imamning bashchiliq qilidighanliqini, imamning jüme namizidin ilgiri namazxanlargha qilidighan wez nesihetliride jamaetni yurtning tinch-Amanliqini, milletlerning inaq-Éjilliqini saqlashqa ündesh bilen bille, xitay hakimiyiti we kompartiyisige minnetdarliq bildürüshke chaqirish imamlarning sözidiki qéliplashqan mezmunlar ikenlikini bildürdi.

Biz uningdin, ijtimaiy taratqularda tarqalghan «xoten wilayitining namazgha alaqidar 7 nuqtini birlikke keltürüsh pilani» namidiki höjjetning mezmunidin xewiri bar-Yoqluqini sorighinimizda, u özining yurtigha oxshash uyghur diyarining shimalidiki jaylarda, mezkur höjjette tilgha élinghan belgilimiler heqqide tarqitilghan höjjetning esli nusxisini körmigen bolsimu, emma jüme namizida jamaetning imamgha egiship dua qilghinida, el-Yurtning amanliqini tilep, kompartiye we hökümet yaritip bergen iqtisadiy menpeetlerge minnetdarliq bildüridighan söz-Ibarilerni awazliq tekrarlaydighanliqini eskertti.

Chetellerdiki diniy ölimalardin, dunya uyghur qurultiyining diniy ishlar mudiri turghunjan ependi, ijtimaiy taratqularda tarqalghan uyghur diyarida yolgha qoyuluwatqan diniy étiqad heqqidiki mexsus belgilime-Qaidiler heqqidiki uchurlargha yéqindin diqqet qilip kéliwatqanliqini bildürdi.

Turghunjan ependi uchurlarda tarqalghan xotendiki jüme namizida xitay reisi shi jinpinggha we xitay hakimiyitige minnetdarliq bildürüp dua qilish mesilisi heqqide toxtilip, «uyghur xelqige milliy zulum we diniy zulum qiliwatqan, dinsizliqni teshebbus qilidighan, xitaydek mustebit kommunist hakimiyetke minnetdarliq bildürüsh, meyli diniy jehettin bolsun yaki milliy ghurur jehettin bolsun, qobul qilghili bolmaydighan qilmish» ikenlikini bildürüp, jüme namizida jamaetke imametchilik qiliwatqan diniy zatlarning öz étiqadi we dindash qérindashliri aldidiki mesuliyitini ada qilishqa chaqirdi.

Turghunjan ependi yene, uyghur diyari weziyiti heqqidimu toxtilip, xitay hökümitining diniy jehettiki cheklime-Siyasetliri qattiq ijra qiliniwatqan bundaq sharaitta, uyghur xelqining quranda tekitlengen «zulum aldida sewr qilish, artuqche qurban bérishtin saqlinish» heqqidiki ayetlerni tekitlep, nöwette uyghur diyaridiki bir türküm diniy zatlarning öz iradisige xilap halda xitay hökümitining qaide-Belgilimilirini ijra qilishqa mejbur qéliwatqan bolsimu, emma ular özining heqiqiy diniy étiqadi we xelq aldidiki wijdaniy mejburiyitini untumighan, allahqa chin étiqadi bilen ibadet qilip, öz xataliqini tonughan bolsila, ularning yenila xelqning hörmitige ige bolidighanliqini eskertti. Bu xil diniy zatlarni 2014-Yili qeshqer héytgah meschiti aldida pichaqlap öltürülgen, qeshqer héytgah meschitining imami jüme tahirgha oxshash diniy we milliy munapiqlardin perqlendürüsh kéreklikini eskertti.

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: