Soraqtiki Sirlar

Autor: Abduweli Ayup

2017-05-09
Uyghur akadémik ilham toxti ömürlük qamaq jazasigha höküm qilinishtin burun 8 ay tutup turulghan türme. 2014-Yili 24-Séntebir, ürümchi.

Uyghur akadémik ilham toxti ömürlük qamaq jazasigha höküm qilinishtin burun 8 ay tutup turulghan türme. 2014-Yili 24-Séntebir, ürümchi.

RFA

Qeshqerdiki tunji soraqtin kéyin ürümchige palinip ikkinchi qétim soraq qilindim. Tutush buyruqida «meblegh chiqirishta saxtikarliq» déyilgen bilen, qeshqerde bu heqte soralmidi. Ürümchide tunji soraq asasen ana til shirkiti heqqide bolghan idi. Emma shundin kéyinki bir yérim ayliq soraqta ne shirketning, ne iqtisatning gépi bolmidi. Bezide tehdit, bezide saxta shepqet, bezide zulum bilen dawam qilidighan soraqning mezmuni asasen «amérikidin némishqa qaytting, kim ewetti, türkiyege qandaq barding, kim aldinggha chiqti, amérikida kimni tonuysen, türkiyede néme qilding, ana til maaripini némige kötürüp chiqting, tilni qoghdash heqqide néme yazding, nede léksiye sözliding, néme mezmunda sözliding, nechche yerde mektep qurdung, kimler bilen qandaq paaliyetlerni qilmaqchi boldung?» dégendek soallar idi. Yette aydin kéyin adwokatning éytishiche, mendin soralghan soraq xatirisi 12 depter boluptu.

Siyasiy soraq bashlinipla saqchilar talay qorqunchluq töhmetler bilen méni jinayetchidek héssiyatqa keltürmekchi boldi. Ularche ana til herikiti arqiliq musteqilliq dawasi qilarmishmen. Uyghurlarni küshkürtüp beshinchi iyuldek chong «topilang» peyda qilarmishmen. Shirkitim bölgünchilikni meqset qilar imish. Tinimsiz eser yézish, léksiye sözlesh, yighin uyushturush, mektep we yesli échishtiki meqsitim «shinjangni ayrip musteqil qilish» üchün qilghan teyyarliqim imish.

Bir qanche qétimliq soraqtin kéyin, saqchilarning töhmetliridin manga «döletni parchilash, qanunsiz yighilish qilish, hakimiyetni aghdurush, milliy öchmenlikke qutritish» qatarliq jinayetlerning birini suwimaqchi ikenlikini pemlidim. Ular toqup chiqqan jinayi pakitlargha heyran qalmidim, belki héch chüshenche bermey étiraz qildim. Mendek uyghurgha bundaq jinayi qalpaqlar her zaman teyyar idi. Ular jinayetni alliqachan toqup békitip bolghan bolup, mendin tutamgha chiqqudek pakit ündürüsh üchün palaqshimaqta idi.

Soraq jeryanida uchrighan tehdit we zorawanliqlargha alliqachan teyyarliq körüp qoyghachqa chidap kettim. Emma kün-Künlep, kéche-Kéchilep soraqlap, kamérlarda tayaqqa bésip bu qeder rehimsizlik qilishning sewebini chüshenmeyttim. Manga qandaq zulum qilsun, qilmisun, soraqta ulardin yoshurghudek ish, déyelmigüdek gepmu yoq idi. Qeshqer teleppuzida sözleydighan muxter isimlik bir eblexning éghzidin nijaset aqatti. Uni bunche ghezepke keltürgen sewebni ilgha qilalmay aware idim. U soraqchilarning qéshida mügdigendek olturghan bilen hemmini bilip turidiken.
Bir kéchisi soallargha jawab bérip olturattim, muxter:

-Hey kallangni silkiwet juma, uni sorisimu yaq deysen, buni sorisimu bilmeymen deysen. Hökümet sarangma, bakadin baka séni tutup. Néme pilaning barliqini, qandaq ademliringning nedilikini, séning nede, némining péyida yüginingni bilmeyla qeshqerdin ayropilanda ekelduqma! ashu jinayitim yoq dégen aghzinggha juma taza, dep toptek qangqip aldimgha kéletti…

Allahqa shükriki, kündüzi toxtimay soraq qilinip kéchiliri kamérda uxlimay nöwette turupmu oylirim süzük idi. Yolwas orunduqta soraqchilarning méni néme dégüzmekchi boluwatqanliqini her daim perez qilip olturattim. Ular méni qorqutup gunahkarliqimgha qayil qilmaqchi, özümni aqlashqa mejburlimaqchi, iqrar yollirigha bashlimaqchi idi. Shériklirim iqrar qilip bolghanimish, özini melum qilghanimish, menla jahilliq qilip barliq jinayetning bashlamchisi bolush aldida turimishmen. Soraqta oxshash soalni oxshimighan saqchi, ayrim saette, perqliq shekilde toxtimay soraytti. Ularche, méning bir yürüsh isyan pilanim, chetellerde küchlük bir tayanchim we sanaqsiz egeshküchüm bar idi. Ularche rehber bolush süpitim bilen jinayitimni tapshursamla soraqlar ayaqlisharmish, yéniklitip jazalashni saqlisamla bolarmish.

Siyasiy soraqning birinchi basquchida saqchilarning tehdit, zorawanliq we heywiler arqiliq méni jinayetchidek tuyghugha keltürüsh tirishchanliqi manga anche tesir qilmidi. Qeshqer teleppuzida sözleydighan muxter, sörelme soraqchi en jingkün, xenzuwan ekberler bu yolda chish‏-Tirnaqlirighiche hepileshken bolsimu chidiwettim. Hazir oylisam, insanning wujudi we rohi bekmu berdashliq iken, zimistanda qurup baharda kökligen maysidek haman yashnashqa teyyar iken, körgülüklerge chidiwetsila jarahetler pütüp, yarilar saqiyip kétidiken. Eger shu chaghda soraqchilarning qiziqturushi, éziqturushi we qorqutushlirigha boysunup özümni aqlashqa chüshken bolsam, tebiiyla jinayetchilikimni qobul qilghan bolup qalattim. Bu étirap belki méni éghir jazadin qutulush üchün töwe qilishqa, iqrar qilishqa, hetta pash qilishqa élip barghan bolatti.

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: