Ürümchidin Kelgen Xet:  Bir Uyghur Pirofesorning Töwenamisi

 

 

Woman-at-computer-with-light-on-wall

 

Qolumda qelem, üstelde kompiyotur . Töwename yézish üchün olturiwatimen. Yazidighinim ilmiy maqale emes, ”ikki yüzlimichilikim“ ning itirapnamisi. Bu kéche yézip ete ettigen uniwérsititimizning rehberlikige tapshurmisam, Piropesorlighimdin, mu’ashimdin mehrum qalimen. Kommenistik partiyedin qoghlap chiqirilimen.Hetta qolumgha koyza sélinip qarangghu kamérlargha solinishim mumkin. Yalghuz men emes, pütün a’ile epradim weyran bolidu. Késel azabi tartiwatqani 30 yilliq qedirdan ayalimni, jan- jiger balilirimni, omaq newrilirimini körelmeymen. Gundipaylarning aldida ittin xar bolimen.

Néme dégen qorqunuchluq…. Men heqiqeten jonggu kommonistik partiyisige, xenzu xelqige ikki yüzlük qildimmu? Men bir tuzkormu? Yaq. Hayatimda hich qachan partiyige ikki yüzlük qilishni könglümge keltürüp baqmidim. Nimishke méni ikki yüzlimechilik rohi dunyasimni qézip chiqip étirapname yézishqa mejburlaydu?

 

Oyla, hey hayatini xitayning arghamchisida ensiz mangidighan darwazgha oxshash ensizlik we éhtiyat ichide ötküzüp kelgen Pirofesor!… Men oylap, oylap axiri özemning bir, heqiqi ikki yüzlimichi ikenlikimni tonup yettim. Men rastinla ikki yüzlimichi. Men ömrüm boyiche öz millitimge ikki yüzlimichilik qilip yashidim.  Men bir qanun Pirofesori turup, oqughuchilirimgha millitimning qanundiki heq-hoquqliri toghrisida bir qétimmu ders sözlimidim. Bu heqte sorighanlarni qattiq azarlidim. Oqughuchilirimgha ”singgen néninglarni yenglar“ dep nesihet qildim.

Dadam öldi, anam öldi. Jama’et meschitte namizini chüshürgende men meschit aldida saqlap turdum. Hetta ata- anamning jinaza namizidimu jama’et bilen bir septe turmidim. Saqchilar men ders sözlewatqan sinipqa oqughuchilirimning qoligha koyza sélip élip chiqip ketkende, bu oqughuchilarning gunahi nime?! Qolinglarda tutush ruxsiti barmu?- dep sorashqa jür’et qilalmidim. Fakolit partiye yachéykisi ”tutulghan oqughuchilarda milliy bölgünchilik idiyisi bolghan“ dise, men siniptiki oqughuchilargha eynen yetküzdüm. Oqughuchilirimdin beziler “ Tutup kétilgenlerning qanun’gha xilap jinayiti heqqide nex pakit barmu?“ dep sorighanida. ”ulugh partiyemiz, partiye rehberlikidiki bixeterlik organlirimiz xata ish qilmaydu“ dep jawap berdim.

Bir oghlumni chet’elge oqushqa chiqiriwettim. Chet’elde bölgünchiler bilen arilashmasliq toghrisida dayim tapilap turdum. Junggo rehberliri u döletke ziyaretke barghanda oghlumgha téléfun qilip “ Xitay yoldashlar bilen bille qolunggha qizil bayraqni élip chiqip rehberlirimizni qarshi élishqa qatnash” dédim. Balam chet’elde uyghurlarning til, haqaritige uchrighan bolsimu déginimni qildi. Men türkiyige sayahetke bardim. Uniwérsitétta bir sinipta oqughan sawaqdishim istanbulda yashayti. Körüshküm bolsimu körüshmidim. Hetta bashqilardin ismini sorap qoymidim. Bashqa sepdashlirimgha “ Istanbulda tonimighan uyghur gep sorisa jawap bermenglar. Milliy bölgünchilerning teshwiqat torlirigha chirmiship qalmanglar!“ dep agahlandurup turdum.

Türkiyening Aqsaray dégen yéride bir binaning üstige ay yultuzluq kök bayraq ésighliq iken, biz sayahetchilerge yol bashlawatqan bir uyghur bala “qaranglar! u bizning musteqil bolghan waxtimizdiki dölet bayriqi“ dep körsetti. Hemmeylen qaridi. Bayraqni körüp közlirimge lömmide yash keldi. Yénimdiki birsi, minishke yighlaysiz?, dep soridi. ”shu bayraqni élip yértip tashliwitelmiginimge échindim“ dédim

 

Bu yilqi doppa bayrimi yéqinlashqanséri oqughuchilirim ”muellim, xelqara doppa bayramlirida hemmimiz doppakiyip, qizlar etles köynek, oghul balilar, kanway köynek kiyip, milliy qiyapet bilen yasinip bayrimimizni tebrikleymiz. Siz bir qétimmu doppa kéyip biz bilen bille bolmidingiz. Bu bayramda doppa kéying bille turup bir xatire resimge chüshüwalsaq qandaq deysizkin“ déyishti.

Shuning bilen ömrümde tunji qétim doppa, kanway köynek kiyip bayramni oqughuchilirim bilen bille tebiriklidim.Xatire resimge chüshtuq. Oqughuchilirim mendin bek razi bolushti. Ular ”Muellim, milliyche kiyim-kéchekler sizge bekla yarishidiken.“ déyishti. Men hayajandin” men bir uyghur. Uyghurlighim bilen pexirlinimen. Silermu pexirlininglar“ dep saptimen. Mana emdi asanla ”ikki yüzlimichi“ bolup qaldim.

Tekshürüsh yéziwatimen. Men heqiqeten ikki yüzlimichi, asiymen. Kimge asiliq qildim? Öz ata- anamgha, öz xelqimge, öz millitimge, öz tariximgha, öz medeniyitimge asiyiq qilghan ikki yüzlimichimen. Shundaq qilipmu partiyege yarimighan, atalmish ulugh xitay millitige yarinalmighan ikki yüzlimichimen. Qanun oqup, qanun Pirofesori bolup turup xelqimni qanun bilen qoghdashni bilmigen, qanunni öz xelqimning put, qoligha salidighan koyza- kishen qilip ishlitishke sewebchi bolup bergen ikki yüzlimichimen.

Hayatim boyiche xenzulargha xizmet qilip, xenzu bolay dep bolalmidim. Xenzulargha yarinay dep yarinalmidim. Ular axirida méni yene ”ikki yüzlimichi“ dédi. Izzet –nepsimni, ghururumni depsende qildi. Zadi mende ghurur yoqti. Men izzet-nepsimni özem ayaq-asti qilip bolghan bir ziyalimen.

Axirida öz wetinimizde junggodiki qul négirlar bolup qalghanlighimizni chüshinip yetkinimde tégi yoq bir quduqning astidiki qarangghuluqqa chüshüp kétip ölümni kütüp yatqan nimjan ikenligimini hés qiliwatimen.

Ürümchi döngköwrüktiki yurtluqum kawapchi ustam köz aldimgha kiliwatidu. U, her qétim kochidin ötsem chaqirip, qolumdin tutuwélip bir qanche zix kawap yigüzetti. Pul alghili unimaytti. ” U, Epnidim sélidigen bizning ghururimiz. “ deytti. U kocha doqmishidiki samsipezchu téxi! ”ependim shu issiq samsidin ikkini yéwalsila deymen“ deytti. Shorpisi tökülüp turidighan lezzetlik samsini yettim. ”. U, séli millitimizning yüzini yuruq qilidighan ziyalilardin ependim.“ dep pul alghili unumaytti. 20 yil shu kawapchi, samsipez ustlargha oxshash köpligen töwen tebiqe manga hörmet qildi. Béshigha élip köterdi. Men, manga hörmet qilghanlargha emes, méni ezgenlerge hörmet qildim.

Oylisam mende shu yagh doppiliq kawapchi, samsapezlerchilik ghurur yoq iken. Ularni hichkim ”ikki yüzlimichi“ dep tekshurush yazduralmaydu. Nimishke? Chünki, ular öz emgigige tayinip jan baqidu. Ürümchidin qoghliwetse, qeshqerde  yaki Aqsudsa yene jan baqalaydu.

Menchu? Men muashimdin ayrilip qalsam kochilardiki igisiz ittin perqim qalmaydu. Qorqtum. Mashtin ayrilip qélishtin qurqtum. Ömür boyi qorqup yashidim. Kochidiki it bolup qalmay dep, boyni baghlanghan it bulup yashighanliqimni bilelmey qara yüzlerche yashidim. Isit, isit… xelqimge Pirofesor emes, zeherqusur bolghibimgha isit, deymen….!

Barliq wapasizliqlarni kechurüp kelgen ulugh xelqim. Mendek wapasiz bir ewladinglarning wapasizlighimni kechürünglar! méning silerge qilghan ikki yüzlimichilikimni kechürünglar! Men, méni xarlighanlardin emes, xarlanghan xelqimdin kechürüm soraymen. Méning xelqimning yüzige qarashqa yüzüm yoq. Sherepsizlerche yashashtin, shereplik olsem wijdan azabidin qutulimen. Xelqim men ölüp ketkendin kéyin méning gunahkar rohimni baghrigha bassa, méning ikki yüzllimichilikimni epu qilsa, men u dunyagha rahet kétimen.

Elwida éziz,wapadar, xarlan’ghan millitim!

 

2017.yili 5. Ayning 20. Küni.   Kéche  Ürümchi

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: