Chet’elde Milliy Küresh Sépide Méhnet Singdüriwatqan Heqiqi Wetenperwerlerning Diqqitige

 Uyghuristan Republik

 

Wetendiki uyghurlardin dat – peryad, nale – zare sadasi kéliwatidu. Weten sirtida, weten, milletni qutquzush yolida küresh qiliwatqanlardin öz’ara majira sadasi yüksiliwatidu. Del bugünki künde xitayning sherqi türkistanda 500 ming kishilik herbiy qoshuni, 300 ming kishilik saqchi qoshuni mewjut.bularning qolida ximiyilik, bi’ologiyilik we radi’aktip qorallar bar. Xitaylar, uyghur millitini qirip tashlashtin qorqmaydu. Qorqidighini bu qirghinchiliqni xelqara jama’etchilikning bilip qélish éhtimali. Xitay hakimiyiti 4. Ayning 1. Künidin bashlap wetinimizde bu milliy qirghinchiliqning teyyarliq basquchigha jiddi kirishti. Shunga wetende barliq alaqe wastiliri qattiq qamal astida.

 

Chet’eldiki siyasi krizis

Wetende éghir tarixi milliy krizis dawamlishiwatqan eng jiddi bir peytte,dunya uyghur qurultiyi rehberlik qatlimidiki kishilerning bir qismi, bashqa bir qismigha bildürmestin gollandiyede “ milliy ali kéngesh” échilidighanliqini élan qildi. Yene bir qismi, kéngesh achidighanlargha bildürmey uyghurlarning siyasi we bilim ademliri “istiratégiyilik yol xeritisi” muzakire qilish yéghini achidighanliqini élan qildi we derhal achti.
Wetende xitay teripidin yürgüzülüwatqan qirghinchiliq dawam qiliwatidu. Chet’elde bir tereptin kimning toghra, kimning xata? Dégen mesile üstide ijtima’iy taratqularda bes – munazire qizghin dawamlishiwatidu. Yene bir tereptin rabiye xanim duq ichide bir qisim yerdemchilirini wezipidin élip tashlighanliq toghrisidiki hükümnamisini élan qiliwatidu. Siyaset bilen shughulliniwatqanlar kimge qandaq qarshi turup, néme muwapiqiyetke érishishning pilanini tüzesh bilen aware boluwatqan bolsa, sadda we ot yürek wetenperwer yash dostlar ittipaqsizliqqa échinip bes- bes bilen derdlirini ijtima’iy taratqularda yézish bilen meshghul
Bir séhirlik qara qol sherqi türkistanda yürgüzülüwatqan milliy qirghinchiliq bilen weten sirtidiki uyghurlarning arisini tosup tashlaydighan perde tartip qoydi. Chet’elde bar bolghan ziddiyet bombisini del bu künlerde partlitish kimning pilani bolishi mumkin? Arimizdin kimlerni ishletti? Eqil igisi uyghurlar bu mesile üstide tepekkur qilip körishi lazim.

 

Ikki yéghinni teshkilligichilerge so’al

Birinji: rabiye xanim gollandiyede ali kéngesh échish qararini duq ichide qanche kishi bilen qarar qildi? Nimishqa duq ichide eng muhim wezipe ötewatqan yardemchiliridin yushurun qarar qobul qildi? Bu so’algha metbu’at arqiliq jawap berse memnun bolimen.
Ikkinchi: istiratégiyilik yol xeritisini muzakire qilish üchün toplan’ghuchi uyghurlar arisida tesiri bar bir qisim ziyaliylar bolup, yéghinning duq bilen héchqandaq munasiwiti yoqlighini élan qildi. Amma yéghin’gha qatnashquchilarning muhim bir qismi duq rehberlik qatlimida wezipe ötewatqan kishilerdur. Ular teshkili pirinsipke asasen rabiye xanimni xewerlendürüshi kérek idi.amma ular yéghin échish pilanini rabiye xanimdin mexpi tutqan. Beziler ”rabiye xanimni xewerlendürsek yéghin’gha tosqunluq qilatti“ déyishi mumkin. Chünki, qibristiki yéghinning buzghunchiliqqa uchirishida rabiye xanimning qoli bar“ dégenler bolghan. Shundaqtimu qatnishidighan yéghin’gha bashliqini xewerlendürüp qoyup bérish hem teshkili hem exlaqi zürüriyettur.
Üchinchi: istiratégiyilik yol xeritisi yéghini, sherqi türkistandin ibaret bir öyge ot kétiwatqan we öy ichinde insanlar köyüwatqan bir xeterlik peytke toghra kelgen. Men bu yéghinni achqan qérindashlirimdin sorap baqay; Bir öyge ot kétiwatsa, u öy bizning öyimiz bolsa, öy ichide köyüwatqanlar bizning ata- animiz we qérindashlirimiz ikenlikini bilip turup, otni öchürüshke yügürüshimiz, otni öchürüshke imkanimiz bolmisa ”xalayiq yardem qilinglar!“ dep warqirap jar sélishimiz muhimmu yaki otni qandaq öchürüsh toghrisidiki nezeriye üstide talash – tartish qilip olturishimiz muhimmu?

Men uniwérsitétta oquwatqan waxtimda “amérika tarixi” dégen bir xitayche kitabni oqughan idim. Aq tenlik qul sodigerliri afriqidin qara qullarni sétiwélip kémilerge toldurup okyan arqiliq amérika qit’esige apirip satqan. Bu soda bir qanche esir dawamlashqan.kéme kaptanliri üchün déngiz yoli xeritisi zörür. Amma xerite nahayiti qimmet. Kémiler yenila xerite élishqa mejbur. Bir muddettin kéyin yéngi yolgha chiqidighan kémilerning héchqaysi xerite sétiwalmas bolup qalghan. Chünki, afriqidin amérika sahillirighiche her kilomitirda bir qanche qara jeset leylep turghachqa kémiler jesetlerni boylap yolini dawamlashturulghan. Yoshurun xada tashlargha urulup pachaqlinish xewpidin qutulghan. Yol xeritisi elwette bek muhim. Eger u yolda mangidighan insanlar ölüp tügep ketse, yol xeritisimu qimmitini yoqitidu.
Men, bérlinda démokratik gherb döletlerdin kélip toplan’ghan qabiliyetlik, köp til bilidighan, pidakarliq rohi ispatlan’ghan qérindashlirimning yéghin axiridiki axbaratida “ biz her qaysi döletlerdin kelgen wetenperwer ziyaliylar, öz döletlirimizge qaytip bérip xitayning 1. Apréldin bashlap ijra qiliwatqan ”dini esebiylikni tügitish nizamnamisi“ning uyghur millitini tügitish nizamnamisi ikenliki toghrisidiki delil, ispatlarni biz yashawatqan dölet xelqlirige, hökümet, ammiwiy teshkilatlirigha jiddi yetküzüp, dunyaning diqqitini qirghinchiliqqa uchrawatqan uyghur xelqige jelip qilish üchün töwendikidek konkrét istiratégiyilik xerite teyyarliduq…“ deydu dep oylighan idim. Eger shundaq bir bayanat élan qilinsa idi, jinayet sadir qiliwatqan xitay xakimiyiti sarasimgha chushken bolatti. Weten ichi, sirtidiki uyghurlarning rohi keypiyati koturulgen, umidi kucheygen bulatti. Yéghinning échilish meqsiti undaq bolmighanliqi üchün netijimu undaq bolmidi.

Bilim we eqilning wijdan’gha wekillik qilishi natayin. Wijdanmu öz aldigha pidakarliqning menbesi bolalmaydu. Pidakarliqning menbesi söygü- muhebbettur. Perhatning shirin üchün körsetken pidakarliqi bilim yaki wijdanning emes, söygü-muhebbetning mehsulidur.men yuqirida tekitlep öttum:xitaylar, uyghur millitini qirip tashlashtin qorqmaydu. Qorqidighini bu qirghinchiliqni xelqara jama’etchilikning bilip qélish éhtimali.chet’eldiki uyghurlar üchün bu noqtigha merkezlishish intayin muhim.
Chet’elde özimiz yaratqan kirzistin qandaq qutulimiz?

Bügün uyghur millitining eng i’ihtiyajliq boluwatqini ümit. Ümitsiz insan tirik murda démektur. Xitayning birinchi istiratigiyesi uyghur millitining özige bolghan ümit we ishenchisini tamamen yoq qiliwétishtur. Wetende qepeske sulan’ghan qedirdan xelqimizning birinji ümidi yaratqan allah. Ikkinji ümidi ular üchün chet’ellerde jan pidaliq bilen peryad qiliwatqan, qolidin kélishiche tiriship tirmishiwatqan muhajir qérindashliridur. Duq we cheteldiki weten, millet söygüsi bilen yüriki köyüwatqan uyghurlar aldi bilen tiz we ongushluq halda siyasi kirizning ichidin chiqishi kérek. Eger kuch we inirgiyemizni öz’ara boghushush üchün serp qilishni dawamlashturidighan bolsaq, biz uyghurlar allaningmu, dos we qérindash xelqlerningmu yardimidin mehrum qalimiz. Kirzistin chiqishning tedbirlirini men ortigha qoyimen, köpchilik munazire qilip tekliplirini ortigha qoysun. Mes’uliyiti bolghanlar heriketke ötsün.
Birinchi: rabiye xanim derhal we héchbir aldinqi shert qoymastin duq ijra komitéti ezalirini telpün yéghin’gha chaqirip, muddettin burun we derhal duq qurultiyini échishni qararlashturishi kérek. Gollandiyede échilidighan kéngesh( köpchilik teripidin qararlashturilmighanlighi üchün) emeldin qaldurulushi lazim. Qurultayning qachan we qayerde échlishi awazgha qoyulup qararlashturilishi lazim
Ikkinji: bu qétimqi duq qurultiyida yéngi rehberlik guruppisining qurulup chéqilishi shert.
Üchinchi: duq nizamnamisigha uyghun démokratik saylam otkuzulishi,saylamgha qet’iy hili arilashashmasliqni kapaletlendürüsh kérek.
Tötinchi: eger duq mesilisini hel qilalmay ikki, hetta üch gurupqa bölünüp ketse, ziddiyet muresse qilghili bolmaydighan derijige bérip yetse mes’uliyetni duq resisi bolghan rabiye xanim öz üstige élishqa mejbur. Shunga qalaymiqanchiliqni tüzitishning charisini qarshi terep bilen di’alog qilish arqiliq tépilishi lazim. Pat- pat xitay re’isi shijinping bilen di’alog qilish arzusini ipadilep kéliwatqan rabiye xanimning duq ichidiki öktichi guruppalar bilen qerellik di’alog qilishtin  chikinmeydighanlighigha ishinimen.
Beshinchi: ziddiyettin paydilinip rabiye xanimni, dolqun eysani, ömer qanatni xeqning neziridin chüshürüp, duqqa paydisiz birilirini duqning béshigha ekilishni chüshiniwatqan mewhum kuchlarning shepisini séziwatimen. Ularning pilani emelge ashsa duq özligidin tarqilip kétish basquchigha kirishi mumkin. Eger duq ikki yaki üch teshkilatqa bölünüp ketse we ichki ziddiyet peseytkili bolmaydighan weziyet shekillense buning tarixi mes’uliyiti duq re’isi we bashqa rehberlik qatlimidiki kishlerge a’it bolidighanliqini munasiwetlik hemmeylen isidin chiqarmasliqi lazim.

Chet’eldiki bizler uyghur millitining yashishighimu yaki yoqlishighimu yardemchi bolidighanlighimiz aldimizdiki ötkelde ispatlinidu.

Bu maqalining bir küni tarix aldidiki jawapkarlighimning ispati bulup qalidighanliqigha ishinimen.

Bezi mesililerni bu yerde otturigha qoymidim. Munasiwetlik kishilerning özige biwaste éytimen.

Barliq qérindashlargha salam!

 

Hürmet bilen: Mehmetimin Hezret

 

 

28-May 2017  Türkiye Istanbul

http://www.uyghurnet.org/ug/

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: