Türkiyediki Uyghurlar Xitayning Wasitilik We Biwasite Parakendichilikige Uchrimaqta

Xitay pasportliri

Xitay pasportliri

Qutlan

Inkaslargha qarighanda, yéqinqi mezgillerde xitay dairiliri soda we yaki bashqa ishlar bilen türkiyege barghan uyghurlarning hemmisini atalmish «terbiyilesh merkezliri» ge soliwalghan we pasportlirini, mallirini musadire qilghan.

Türkiye-Xitay otturisidiki jinayetchilerni öz-Ara almashturushni öz ichige alghan bir qatar kélishimler tüzülüp uzun ötmey, hetta uyghur élidin saqchi we bixeterlik xadimliri istanbulgha kélip, türkiyede turuwatqan uyghurlargha biwasite parakendichilik salghan we bu ehwal türkiyede turuwatqan uyghurlarning endishilirini kücheytken.

Xitay bilen türkiyening diplomatik, iqtisadi, siyasiy munasiwetlirining küchiyishige egiship, yéqinqi yillarda uyghurlarning türkiyege ziyaret we tijaret seperliri janlandi,türkiye mallirining uyghur éligha kirishimu yükseldi we barghanche bazar tapqan idi, emma xitay hökümitining uyghur élida élip bériwatqan qattiq basturush heriketliride we esebiylikke qarshi tazilashlirida türkiyening bayriqi, türkche isim hetta türkiye malliriningmu uyghur élida cheklengenliki melum. Delillengen xewerlerge asaslanghanda, yéqinqi mezgillerde türkiye we uyghur éli otturisida soda qiliwatqan shexsi tijaretchilerning sodisi pütünley tosuwétilgen. Pul muamile we uchur alaqisi üzülgen. Oqush, tughqan yoqlash we soda, sayahet dégendek her qandaq bir munasiwet bilen türkiyege barghan uyghurlar, hetta türkiye puqraliqini alghan uyghurlarmu xitay dairilirining nazaritige élinghan. Xitay dairiliri türkiye bilen alaqisi bolghan uyghurlargha qaratqan bu xil teqipleshlirini hetta chégra atlap türkiyege kélip élip bériwatqan bolup, istanbuldiki bir qisim uyghurlarning radiyomizgha yetküzüshiche, ötken hepte xitay istxbarat xadimliridin teshkillengen bir guruppa kishi istanbulgha kélip, uyghurlargha ashkara we yuchun usullarda parakendichilik salghan. Yene bir qisim xitayperes uyghurlar diplomat réstoranida mexsus ziyapet bérip ularni kütüwalghan.

Istanbuldiki bir uyghur tijaretchi xanim, yéqinqi yillarda xitay saqchilirining sayahetchi qiyapitide istanbulda peyda bolup qéliwatqanliqini ularning asasen istanbuldiki chong bazarlarda uyghurlar achqan dukanlarni nuqtiliq arilap uyghurlar heqqide uchur élishqa urunidighanliqini, bu qétim heptiler ilgiri sayahetchi siyaqida kelgen xitay saqchilirining misirdin türkiyege kelgen balilarni bekrek sürüshte qilghanliqini bildürdi.

Biz, xitay dairilirining türkiyege özining istixbarat we bixeterlik xadimlirini ewetip uyghurlargha parakendilik séliwatqanliqi we uyghur éligha barghan türkiye puqrasi uyghurlarning tutqun qilinishigha oxshash ehwallargha qarita, türkiye hökümet dairilirining inkasini élish üchün, türkiyening washingtondiki elchixanisi bilen alaqileshtuq. Elchixana axbarat ishxanisining xadimi bu soallargha biwasite jawab bérelmeydighanliqini, enqerege yazma yollishi we ularning jawabini kütüshimiz kéreklikini bildürgendin bashqa jawab bermidi.

Biz yene, türkiyediki uyghurlarda türlük endishiler peyda qilip, ularning xatirjemlikini buzuwatqan bu ehwallardin türkiyede paaliyet élip bériwatqan uyghurlarning xewiri bar-Yoqluqini bilish meqsitide, istanbulda paaliyet élip bériwatqan teshkilat we paaliyetchiler bilen alaqileshtuq. Türkiye uyghur xewer we tetqiqat merkizining mesuli hamit köktürk ependi bu heqtiki soallirimizgha jawab bérip, özining bu ehwallardin melumati barliqini, xitay bilen türkiye otturisidiki soda we bashqa munasiwetler kücheygen bir peytte, eksiche uyghurlarning otturida qisinchiliq bir weziyette qéliwatqanliqini bildürdi. Hamit ependining melumatigha qarighanda, xitayning istixbarat xadimlirini istanbulgha ewetishi yéqinqi yillarda dawamliq yüz bériwatqan bir ehwal bolup, yéqinda xitayning bésimi seweblik misirda oquwatqan bir qisim uyghurlarning türkiyege kélishi bilen, xitay bular heqqide uchur élishqa urunuwatqan bolushi mumkin.

Gerche, ular türkiyediki uyghurlargha biwasite tehdit salalmisimu, bir qisim kishilerdin paydilinip, türkiyediki uyghurlar we ularning paaliyetliri heqqide uchur, axbarat yighish, ayrimlar bilen körüshüp bésim ishlitishtek heriketlerni élip bérip kelmekte. Shundaqla hamit ependining qarishiche, türkiyedek bixeterlik apparatliri muntizim bir döletning xitay yaki her qandaq bashqa bir dölet xadimlirining, bu jayda élip bériwatqan her qandaq herikitidin xewiri bolmay qalmaydu.

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: