Uyghur Xelqining Milliy Qarshiliq Körsütüsh Yolliri

Memtimin Hezret

 

18951308_1364511630304221_6393222030467618558_n

Uyghur xelqi milliy zulumgha süküt qilishi kérekmu?

Men 1. May küni “uyghurlarning xeterlik weziyiti heqqide oylinish” timisidiki maqalemni élan qilip uyghur xelqini nöwettiki zulum aldida süküt qilishqa chaqirghan idim. Kolléktip milliy qetliyamdin saqlinish üchün sebir we süküt arqiliq bu qétimqi milliy qirghinchiliqtin az ziyan bilen chiqishning huhimlighini tekitligen idim. Bu mubarek ramizan éyida ulugh, amma charisiz uyghur milliti süküt qilip türsimu, xitay dölitidin ibaret ghayet zor zenjir tapanliq traktor astida yumran maysilardek izilip cheylinishtin qutulalmaywatidu

Bügün ”tengritagh tori“gha baqtim. 8. Iyun küni “aptonom rayonluq xelq qurultiyi da’imiy komitéti orginidikiler ‹‹ikki yüzlimichi››lerge qarshi qet’iy küresh qilish qesemyad yighini achti“ serlewhilik maqaligha közüm chüshti.yéghinda aptonum rayonluq xelq qurultiyi dayimiy komitét mudiri neyim yasin ‹‹ikki yüzlimichi››lerge yoshurun’ghudek jay qaldurmay, ularni ‹‹kochidin ötken chashqan ur – urgha qalghan››dek ehwalgha chüshürüp qoyush“ toghruluq chalwaqighan we barliq milliy kadirlarni nex meydanda ”töwename“lirige imza atquzghan. 6. Iyul küni kadirlar nazariti bu xil yéghin achanlighi xewer qilin’ghan idi.
Ramzanning 2. Küni bolghan 27 may küni qeshqerde we nahiyiliride 100 ming kishilik qesemyad yéghini échildi. “ikki yüzlimichilik qarshi küresh qilish” qesimini qorchaq wali yasin sidiq qildurdi. Yéghin’gha zorlap ekelgen uyghurlargha mejburi su ichküzüp xelqning rozisini buzdi. Xelqimiz dini étiqadi tüpeyli éghir derijide kemsitildi,izzet- nepsi haqaretke uchridi. 5.ayning 29-30. Künliri xotende qorchaq wali eziz musa 1 milyon 100 ming kishige, ghuljida 6.ayning 2. Küni ili oblast partikomning qorchaq mu’awin sékirtari enwer abdushükür 100 ming kishige “qesemyad” qilghuzghanlighi “tengritagh” torda élan qilindi.bu yéghinlardimu oxshashla yighin ehlige mejburi su ichküzüp millitimizning isalami itiqadi mesxire qilin’ghan.
Ikki yüzlimichi kimler? Xitaygha xizmet qilip öz xelqige yetküche zulum qilalmighan uyghur kadirlar, ziyalilar. Kimge ikki yüzlimichilik qilish bilen eyipliniwatidu? Sherqi türkistandiki xitay hakimiyiti we köchmen xitaylargha. Uyghur millitining milliy ghururi mislisiz derijide ayaq asti qilinmaqta.
Urumchide 1400 saqchi merkizi (peychuso) bar. (chinchuwen’go kelgendin kéyin 900 saqchi merkizi yéngi quruldi). 2-3 yüz mitirliq ariliqta bir polis tekshürüsh merkizi bolghanlighi üchün uyghurlar bir kochidin, bashqa bir kochigha ötüshte bek éghir tosalghulargha uchirawatidu. Xitay we uyghurlardin kocha lükcheklirini saqchiliqqa alghanliqi üchün, bu saqchilar tekshürüsh bahanisida uyghur erlirining aldida xotunlirining, akilirining aldida singillirining köksini mijiqlap, özini tutalmay qarshiliq körsetken bir munche uyghur yigitlerning tutulup kétishige sewep bolmaqta. Doxturxanilargha élip kélin’gen jiddiy qutquzushqa tigishlik késeller arisida derwazidin balinisqiche 5 tekshürüsh ötkilidin ötüp bolghiche jéni chiqip kétip ölüp qalghanlar toghrisidiki xewerler adettiki bir ehwalgha aylinip qéliwatidu. Ürümchide 15-20 yildin biri yashap tijaret qiliwatqan a’ililerni mejburi öz yurtlirigha qayturush dawamlishiwatidu. Ata- anilar ish- oqetliridin, balilar tughulup ösken sherherdin, oquwatqan mektipidin ayrilip yigha- zare ichide ürümchidin chiqip kétiwatidu. Chet’elge bérip kelgenlerning hemmisi saqchi idariside hésab bériwatidu. Uyghurlar arisida yüksek abruygha ige ziyalilargha gézit, torlarda “töwename” élan qildurulup, abiroyining tökülüshige sewep bolmaqta. Shu ulugh ramizan éyida xelqimiz tarixta körülmigen éghir xarliq, haqaret ichide qalmaqta

Ramizan harpisida chira nahiyisidin 1000 neper ishsiz uyghur qiz, yigit ichkiri ölkilerge éwetilgenliki, bu yil ichide bu nahiyidin 60 ming ishsiz ichki ölkilerge ewetilidighanliqi yene tengritagh torida élan qilindi. Chira nahiyisining umumiy nopusi 130 ming. Térilghu yerliri, chilan we anar baghliri köchmen xitaylar teripidin tartip élin’ghanliqi üchün chira xelqi tamamen ishsiz. Ishsizliq we yash uyghur nopusini xitaygha yötkesh seperwerliki putun yurtimizda sür’et bilen dawamlashmaqta. Wetinimizde turmilarda yétiwatqan uyghurlarning sani qazaqistan, özbékistan, qirghizistandin ibaret 3 dölet armiyisining umumiy sanidinmu artuq. Eydiz yuqturulghan uyghur yashlirining ölüsh nispiti, eydiz toghulghan uyghur bowaqlarning sani künsiri kupeymekte. Uyghur sebi balilarni, yashan’ghan ata- anilarni ishlep baqidighan emgek küchi intayin yétersiz. Uyghur millitining hayat chembiri sür’et bilen taraymaqta. Hayatta qalghan her bir uyghur ölüm wehimisi ichide yashimaqta. Nime qilish kérek?

Xitaydiki tor inqilabi

Biz uyghurlarning qandaq qarshiliq körsitishi toghruluq pikir bayan qilishtin burun xitaydiki yéngi shekillen’gen qarshiliq herikti toghrisida melumat bérip otey.chünki biz xitayning mustemlikisi astidiki xelq bolghanliqimiz üchün xitayning weziyitini küzitish biz üchün intayin muhim
Xitaydin amérikigha qéchip chiqqan gowinnguy deydighan bir milyardar bar. U niyo yorkta bir muddet jim yatqandin kéyin bu yil 1. Aydin bashlap ”baw sey, baw ming, baw chu“ ( malni qoghdash, janni qoghdash, intiqam élish) sho’ari bilen ijtima’i taratqular arqiliq xitayning eng yuqiri qatlimidiki chiriklishish, parixorluqni pash qilishqa bashlidi. Pash qilghanliri pütün xitaynila emes, dunyani zilzilge keltürmekte. Ijtima’i taratqularda gowinnguyning sépige qoshulghan xitaylarning sani 100 milyondin éship ketti. Xitay hakimiyitining chiriklik, parixorluq, zorawanliqini pash qiliwatqanlarning mutleq köpchiliki uniwérsitét püttürüp ishsiz qalghan töwen tebiqe a’ililerge mensup ishsiz yashlar, uniwérsitétqa kirish pursitidin mehrum qaldurulghan yéza yashliri, sherherlerdiki ixtisadiy terqqiyattin mehrum qaldurulghan töwen tebiqe ahalilar. Deslepte gowinnguyni özlirining dahisi dep tonighan bu guruppa hazir gowinnguydin halqighan bir ”tor partisi“ni shekillendurmekte we 100 milyondin artuq quralsiz bir armiyeni teshkil qilghan weziyette. Xitayning nöwettiki weziyitide bularning ghelibe qilish imkaniyiti bolmasliqi mumkin. Biraq, xitay hakimiyitiningmu sani 100 milyondin éship ketken qarshi chiqquchilar qoshunining hemmisini turmigha solap bolush imkaniyiti yoq. Chünki ular peqet tordila xitayning her qatlam hakimiyetlirining jinayetlirini pash qilidu. Hich qandaq zorawanliq herikti élip barghini yoq. Bu herket melum basquchtin kéyin umumi namayishqa aylinish ihtimalimu yoq emes
Uyghur xelqining qarshiliq heriketliri qandaq bolishi kérek?
Bugünki shara’itta uyghurlarning xitayghlargha oxshash tor inqilabi qilish shara’it we imkaniyiti yoq. Bügün kolléktip isyan, millet süpitide yurtimizni özimizning mazarliqigha aylandurushtin bashqa netije bermeydu. Padigha oxshash chéchilangghu we xewip astidiki hayatimizdin perwayimiz pelek yashawersekmu, teqdirimiz ilgiri, axiri ölüp tügesh bilen axirlishidu
Uyghur milliti nime qilishi kérek? Men qilidighan qarshiliqning ismini “süküt herkiti” dep atidim. Süküt herkiti qandaq bolidu? Ramizan éyi ichide xitay hakimiti wilayet, nahiyelerde 100 ming, hetta milyun uyghurni meydanlargha toplap ”ikki yüzlimichilerge qarshi küresh, kumpartiyege sadaqet“ yéghinlirini uyushturiwatidu. Bu, uyghur millitining ”süküt herkiti“ üchün tépilmas yaxshi purset. Xelq yéghilghan meydanlarda olturudu. Mejburlan’ghan qesemyatni qilmaydu. Hemmeylen süküt ichide olturidu. Su ichmeydu,nan yimeydu.gep qilmaydu. Qarshiliq körsetmeydu.eslide herket emes, süküt qilidu. Bir meydanda 10 ming adem bolsa, 5 ming kishi tutulup ketkendimu qalghan 5 ming kishi qachmastin, huduqmastin, könglide yaratqan allani zikri qilip süküt bilen olturushni dawam qilidu. Bu ”süküt herkiti“ni aldi bilen bir yéza, yaki bir nahiyining bashlamchiliq bilen teshkillishi intayin mühim. Bir yerde bashlandimu bu herket pütün yurtqa chaqmaq tizligide tarqilidu we umumlishidu. Bundaq bir xelq herkiti dünyada ghayet büyük diqqet qozghiyalaydu. Xitayning, uyghur millitining ghururini, izzet,nepsini ayaq asti qilidighan, milletning özige bolghan ümit, ishenchisini yoq qilip tashlaydighan we eng axirida uyghur millitini tamamen qirip tashlaydighan qebih pilanini toxtitish üchün ”uyghur milliy süküt herkiti“ hel qilghuch rol oynaydu. Süküt herkiti, top ichige kiriwélip xeqni zorawanliqqa qutiritidighan xitay jasuslirini derhal arisidin chiqiriwétishi kérek. Shundaq qilish herketning bixeterlikini qoghdashta intayin mühim. Bu xil passip qarshiliq uyghur millitining ortaq milliy herkitige aylan’ghada xitay quralliq kuchlirining qirghinchiliq yürgüzelishi asan’gha chüshmeydu
Méning bu pikirimge, chet’eldiki uyghur teshkilatliri we siyasi erbaplarning beziliri“ wetendiki uyghurlarning bundaq qi’ilalishi mumkn emes“ dep jawap bérishi mumkin. Wetendiki uyghurlar “imkansiz” déyilgen köpligen qarshiliq herketlirini ijat qildi, qiliwatidu. Yene bezi angsizlar we yaki huduqup ketken xitay jasusliri“sen uyghurlarni olumge tutup bermekchimu?“ dep milletke koyun’gen qiyapette ortigha chiqishi mumkin. Bugün weten ichide midiraydighan sharayitning yoqlighi, xelqni teshkilliyeleydighan yolbashchilarning turmilarda iklenligi, qattiq qorqutilghan xelqimizning tarqaqlighi, milliy xa’inlarning ghaljir itlardinmu ghaljirlighi, xitay armiye we saqchilirining uyghur millitining issiq qénigha bolghan toymas ishtihasi… süküt herkiti aldidiki himalaya téghidek bir tosalghu ikenligini menmu bilimen. Bu herketning umumlishishi üchün xitay tayiqi astida izilip hushidin ketken emes, tayaq yéyishtin piship yitilgen bir jemiyet bolishi lazim. Biraq, uyghur milliti, bulupmu jenuptiki eng qattiq izilgen xelqimiz özini saqlap qélish üchün ”süküt herkiti“ni bashlashqa mejbur. Yézilardiki saqchi we yardemchi saqchilar biz uyghurlarning perzenti. Ularningmu bu herketke qoshulishini qolgha keltürüsh kérek. Ömür boyi xitaygha xizmet qilip bugün ”ikki yüzlimichilik“ bilen eyiplinip küresh, pipen qiliniwatqan, xizmitidin élip tashliniwatqan, abiroyi töküliwatqan uyghur kadir, ziyalilar eng axirqi nupuz we aburoyini öz xelqini ”süküt herkiti“ ge teshkillesh üchün ishlitishi lazim we bu ishlitishning axirqi pursiti. Öz hayatini dogha tikip, bir milletning hayatini saqlap qélish üchün pidakarliq qilidighan ”ikki yüzlimichi“ uyghur kadir, ziyalilirining barlighigha ishinimen. Bu herket birdin bashlinalmasliqi mumkin. Amma, bashlansa we pütün yurtta umumlashsa, xitay hakimiyitining uyghur qetliyam pilanini kéchiktürüshi üchün törtke bolidu
Uyghur milliti yirtquch bir hakimiyettin özini qandaq qoghdap qélishning charisini oylap tépishqa mejbur. Uyghur millitining kuchi chet’ellerde emes, belki del wetenning ichide, milletning özi bilen bille. Teshebbusimning weten ichidiki eziz uyghur xelqining qulighigha shamallar arqiliq yétip baridighanliqigha ishinimen. Weten tuprighigha dessep turghanlar üchün ana wetenning biridighan kuchi tengdashsiz we tügimestur

Pütün siyasi buran – chapqunlargha qarshi tengritagh qarighayliridek tik we yashirip turghan ulugh we eziz uyghur millitimge salam

Yil 2017 – 6. Ayning 10. Kün

 

http://www.uyghurnet.org/ug

 

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: