Ürümchi ”7.5 “ Weqesining Bir Aylighida

 

Memtimin Hezret

(Autorning shu yillarda yazghan maqalisin arxiptin chiqirip yene élan qilduq!)

aaaaaaaaaaa
Miladi 2009.yili 7.ayning 5.küni axshamda ”.shinxuanet“ tori ürümchi xelq meydanigha yéghilghan bir nechche yüz namayishchidin 70 nepiri saqchilar teripidin tutup kétilgenlikini,qalghanliri tarqitiwetilgenligini xewer qilindi

Arqidinla yene ”.shinxuwanet“ meydan’gha yene bir qisim namayishchilar saqchilarni busup kirip kelgenlikini yene 30 namayishchining tutup kétilgenliki,qalghanliri tarqitiwetilgenligi.namayish bésiqturulghanlighi toghrisida xewer élan qilindi

Ürümchi sheher bashliqi jarulla hisamidin 2009.yili.7.ayning 6.küni ettigen sa’et 9.30 da muxbirlarni kütüwélish yéghini échip ”7.5“ weqeside 140 kishining ölgenlikini,828 kishining yaridar bolghanlighini élan qildi.ölgen,yaridar bolghanlarning milliti heqqide melumat bermidi

Aptonom rayonluq hökümetning re’isi nur bekri 6.iyul ettigen sa’et 11 din 46 minut ötkende tiliwezorda notuq sözlep, weqeni, tor betlirining quturatqulughi ,weten sirtidin qilin’ghan qutratquluq netijiside yüz bergenlikini sözlidi.“urush,chéqish,bolash,ot qoyush“ buzghunchiliq herikti dep békitti.weten ichi-téshidiki ”3 xil küch“ teripidin,weten sirtida pilanlinip,weten ichide emilileshtürülgenligini sözlidi. Bu küni héchbir xenzu emeldar otturigha chiqmidi

Weqedin bir sotka,nur bekrining téléwizor nutqidin 8 sa’et ötkendin kéyin yeni 6.iyul kech sa’et 7 de wanglochuwen ”6.26“ shaoguwen we ”7.5“ürümchi weqesi rabiye qadir we dunya uyghur qurultiyining eng zor suyiqesti bolghanlighini élan qildi.“.shinxuwa net“bu xewerni derhal dunyagha tarqatti

Démek, bu qétimqi weqeni weten ichi,sirtida kimning üstige artish toghrisida merkizi komitét siyasi birosida bir sotka talash-tartish élip bérilghandin kéyin,weqeni,rabiye qadirxanimning üstige artip qoyush uyghun körülüp shundaq qarar qobul qilin’ghan.

APTOPIX China Protest

A group of Uighurs protest in front of journalists visiting the area in Urumqi, China, Tuesday, July 7, 2009. The city, where rioting and ethnic clashes killed over one hundred people two days ago, remained extremely tense Tuesday, as security officials and police continued to work to restore order.(AP Photo/Ng Han Guan)

Wanglochuen, weqeni rabiye qadirgha yüklewatqan minutlarda,junggo tashqi ishlar ministiri,amérikining béijingda turushluq bash elchisini chaqirip amérika hökümitige resmi nota tapshurghan.amma,bu ikki dölet arisida éghir kirzisqa sewep bolush éhtimali bolghan nota metbuatlarda yer almidi. Obama hökümitining sükütte qélishida bu mexpi notining roli intayin zor boldi

Néme üchün wanglochuen,“7.5″weqesini biwaste rabiye qadirxanimgha yüklep qoyush taktikisini ishletti?

Birinchi:jawabkarliqtin qéchish üchün
Ikkinchi:amérika hökümitini qiyin ehwalda qaldurush,uyghurlarni qollashtin waz kechtürüsh.héch bolmighanda soghutush üchün
Uchunchi:junggo bilen diplomatik munasiwiti bolghan barliq döletlerni,rabiye qadirxanim we dunya uyghur qurultiyidin uzaq turushqa ündesh üchün
Totinchi:chet’elde rabiye xanimning mutlaq nupuzini tiklesh arqiliq, musteqilliq siyasi we quralliq herketlerni rabiye xanimning kulenggusi astida iritip yoq qilish uchun

Junggo hökümitining hili-mikir bilen tolghan bu pilani,peqetla amérikini qéyin ehwalda qaldurushta qismen rol oynidi. Rabiye xanimning ornini tiklishi, uyghurlarni tarixi imkan we paydiliq sharayit bilen teminlidi. Bashqa niyetliri tamamen meghlup boldi we meghlup bolghusi. Junggo hökümitining uyghurlargha qaritip atqan teshwiqat oqliri özige qaytip kélip özini weyran qildi.teshwiqatta tamamen meghlup boldi

Siyasi hakimiyet,armiye, saqchi organliri,bixeterlik teshkilati,maddiy we texnilogiyelik imkaniyetliri bilen wetendiki we weten sirtidiki uyghurlarning heriketlirini minut-sikinutighiche közitip turiwatqan bir döletning ”7.5“ weqesining aldini alalmasliqi,kontrol qilalmasliqi,xelqning ghezep-nepret küchining pontandek partlap chiqishini héch texmin qilalmasliqi,junggo hökümitining qoralgha tayinip hakimiyetni bashquridighan,ichki weziyitidin tamamen xewiri yoq.buzuqchiliq ichide eyshi-ishret sürüp ötüwatqan chirikleshken, qabiliyetsiz bir siyasi hakimiyet ikenlikini ispatlidi.dunya buni kördi

Dunyaning eng chong we eng küchlük döletliridin birsi bolghan junggo ning siyasi hakimiyiti rabiyexanimgha töhmet qilishtin bashqa héchqandaq bir pakitni otturigha qoyalmaslighi,junggoda chong döletlerge xas mes’uliyet we esdayidilliqning yoq ikenlikini,dunya döletliri aldida ashkarilap qoydi

Eger rabiyexanimning bir-ikki éghiz sözi bilen wetendiki uyghurlar bu qeder heriketke kilidighan bolsa idi,sherqi türkistanda junggo hakimiyiti put tirep turalishi mumkin bolmighan bolatti.

Tashqi dunyadiki uyghurlar milyartlighan dollar xejlep teshwiqat qilipmu,xelq’arada bu qeder keng kölemlik tonulush pursitige ige bolushimiz mumkin emes idi.wanglochuen,weten ichide xelqimizning qénini ichip toymaywatqan bolsimu,weten sirtida nishan körsitish arqiliq uyghurlarning xelq’arada tonulushi üchün mislisiz ”töhpe“qoshqan boldi

Wanglochuenning rezilligining yuqiri pellisi,rabiyexanimning balilirigha,hetta türmidiki balilirigha xet yazdurup,u xetning uyghurche nusxisini poto kopye qilip ,2.awghust küni ”shinxuwanet“ning xenzuche we in’gilizche sehipilirige qoyghanliqi, boldi. Bu qilmish dölet exlaqsizliqning yuqiri pellisi idi

Dunya yene bir qétim,sherqi türkistandiki milliy zulumning derijisining qanchilik éghirlshlitiliwatqanlighini, wasitilerning qanchilik rezil ikenlikini téximu yaxshi tonup yetti

Ürümchide 7.iyul ettigende uyghur ayalliri namayishqa chiqti.bu namayish pütün dunyani lerzige saldi

Shun küni-7.iyul chüshtin kéyin bir qisim xenzularmu kaltek-chumaqlarni kötürüp ürümchide namayish qildi.7.iyul. Weqe ning jawapkarlghi, weten sirtidiki éniq adrésqa yüklinip bolghandin kéyin,saqchi orunliri 1434 neper(55 nepiri ayal) adem tutulghanliqini,90 neper gumandarning axturuluwatqanlighini élan qildi.ölgenlerning 156 (27 si ayal)ikenlikini ashkarilidi

Eyni küni-yeni 7.iyul ettigende ”dungfing“markiliq 40 mashinida junggo armiyisining qeshqerge kirgenliki toghrisida ”shinxuwanet“tori xewer tarqatti.xoten,aqsu,ghuljighimu eskerler kiriwatqanlighi,bu sheherliridimu herbi halet yürgüzülgenligi xewer qilindi

Eyni kün-yeni 7.iul chüshtin keyindin bashlap,dunya tiliwizorliri we torliri,junggo terep tarqatqan xenzularning ölük,yaridar körünüshliri ornigha uyghur ayallirining namayish körünüshlirini we xenzularning kaltek-toxmaq bilen namayish qilghan körünüshlirini élan qilishqa bashlidi.

590835-china-riots-xinjiang

Ürümchi weqesining 3.küni-yeni 8.iyuldin bashlap teshwiqat uyghurlarning paydisigha qarap tereqqi qildi. 8.iyul kuni béijingde ilham toxti tutup kétildi

Shinxua tori,6-7-8-9.iyul künliri ürümchi,qeshqer,xoten,aqsu,ghulja sheherlerlirige kirgen esker sani 50 mingdin éship ketkenlikini yazdi. Bu sheherlerning hemmiside herbi halet yürgüzüldi.umumiy tutulghan uyghurning sani 2000 etirapida idi

Jüme- 10.iyul küni junggo hökümiti üchünmu,uyghurlar üchünmu intayin muhim kün idi.10.iyul-jüme küni ürümchide sani 200-300 neperdin ashmighan jama’et bir-ikki sa’et namayish qildi we derhal tarqitiwétildi. Wanglochuwen weziyettin memnun idi.u, quralliq qisimlargha qorqmastin adem tutush üchün buyruq berdi

Ürümchi sheher bashliqi jarulla hisamidin 12.iyul yene otturigha chiqti.bu qétim ”3xil küch“dégenni tilgha almayla,yüzde seksen derije burulup, rabiye qadir we dunya uyghur qurultiyini jawabkar tutushta wanglochuwen bilen birdek söz birlikige ötti.weqege qatnashqanlargha ölüm jazasi bérilidighanliqini jakarlidi.ölgenlerning sani 184,yaridar 1860 neper dep élan qildi

Sherqi türkistanning her yéride nuqtiliq halda adem tutush dawam qilsimu,17.chésla(jüme küni) ni tinich ötküzüwélish üchün hökümet bir qeder éhtiyat bilen herket qildi

3708167965_6cdb95f71b_b

Ürümchide 13.iyul 3 uyghur kochida étip tashlandi.pichaqliq 3 neper uyghurning aldida pada qoydek qéchiwatqan xitay saqchilar, bu 3 kishini olturmey tutush imkaniyiti bolsimu, aptumat, pilimutta oqqa tutup kochida olturiwetti
Ghulja sheherlik partkom sékritari juobaoxua, 13.iyul küni ghuljida 70 neper uyghurning tutulghanlirini élan qildi

Wanglochuen 15.iyul küni; Ölük sani 192 neper.yaridar 1721 neper dep élan qildi

Jüme-17.iyul küni sherqi türkistanning héchbir yéride mesile körülmidi

Bir kündin kiyin-yeni 18.iyul din bashlap keng kölemde adem tutush bashlandi

Merkizi milletler komitétining mu’awin bashliqi wushimin 21.iyul küni,“7.5″weqesining döletning milletler siyasiti bilen munasiwetsiz ikenlikini,döletning milletler siyasiti izchil toghra ikenlikini élan qildi

Merkizi komitét siyasi byurosining ezasi,guangdong ölkilik partkom sékritari wangyang 30.iyul küni ”milliy siyasetni tengsheydighan zaman keldi“ dédi

Eyni künlerde-yeni 30-31.iyul wanglochuenning hoquqtin uzaqlashturush éhtimali toghrisida xewerler élan qilinishqa bashlidi

Awghust éyining 3.küni “ shinxuashé“ sherqi türkistanda köp miqdarda adem tutulghanlirini étirap qilp xewer élan qildi.tutulghanlarni ”térorist“dep atidi

Awghustning 4.küni .aptonom rayonluq xewipsizlik nazaritining mu’awin naziri,ürümchi sheherlik xewipsizlik idarisining bashlighi chin juangwei;ürümchide 718 neper uyghurning jinayet gumandari dep tutulghanlighini élan qildi

Bir ay ichide sherqi türkistan miqyasida uyghurlardin 30 mingdin artuq adem tutup kétilgenliki texmin qilinmaqta.öltürülgen uyghurning sani 1000 din artuq.amma,hazirche ölgen we tutulghanlarning isim familisi bilen élan qilish imkaniyitimiz yoq

Ürümchi weqesi partlighan 5.iyul da taqiwétilgen intérnét we télpün alaqisi hazirghiche échilghini yoq.intérnét 5.awghust künimu échilmidi. Yéqinda échilidighandek emes

Bunchiwala éghir bedel hésabigha némige érishtuq?
Uyghurlar we cheteldiki uyghur rehberliri dunyagha tonuldi
Weten ichi,sirtidiki uyghur milliti özini,özining küchini tonup yetti
Junggo xelqinimu,junggo hökümitining milliy siyasitide néme xataliq bar?dep oylashqa mejbur qildi

Némini yoqattuq?
Millitimiz kéyinki 10-15 yil ichide yétishtürgen qehrimanlarni,yolbashchilarni yoqattuq.jismani we meniwi chiqimni maddiy ölchemler bilen,reqemler bilen ipadilesh imkansiz

uyghur-mehbus (1)

Cheteldiki uyghurlar qolidin kelgen hemme ishni qildi.biraq,namayish qilish,peryat qilish qolidin kelsimu,wetendikilerge arqa sep teminati yetküzüp bérish,düshmen qoligha chüshüp ketken yaki,yaridar bolghanlargha biwaste yardem berish ,yaki düshmenning küchini özlirige jelp qilish imkaniyiti yoqliqi ispatlandi

Bu qétimqi tiz meghlubiyet we éghir chiqimning sewebi ,dushmenning heddidin artuq kuchluq we kuchini seperwer qilish qabiliyitining bolghanlighi.uyghur namayishchilarning béshigha kilidighan pajiyeni hich texmin qilalmaslghi, ”dölet shepqiti“ge ishinishi,izchilliqning bolmasliqi.wilayetlerning ürümchi bilen maslishalmasliqi idi
Bu qétim,qehrimanlar bilen yolbashchilarning küchi birlishelmidi. Xelqning birdinla partlighan ghezep dolqunini toghra tizgin arqiliq kuchqa aylandurush imkaniyiti bolmidi. Shereplik meghlubiyettin qutulush mumkin emes idi.amma qatmu – qat kop dushmenni yoqutush bedilige xelqimizge teselli bolushimiz mumkin idi

Wanglochuwenning qara guruhi,uyghur millitidin uzun waqit we shiddetlik intiqamini élishni dawamlashturidighanlighi éniq

Junggo hökümiti,gerche,cheteldiki uyghur teshkilatlirini weten ichidiki ishlardin jawabkar tutsimu,weten ichidiki heriketlerge yétekchilik qilishni oylaydighan,yaki yétekchilik qabiliyiti bolghan ijtima’iy teshkilat chet’elde yoq. Wetendiki uyghur yolbashchilar bu nuqtini éniq bilishi lazim

Pütün dunyaning uyghurlargha hésdashliq qilghanliqi we qilidighanliqi ras.biraq uyghur millitini ölümdin qoghdaydighan küch yenila weten ichidiki uyghurlarning özidur.qanuni jehettinmu,jismani jehettinmu uyghur milliti,özini özige tayinip qutquzalaydu

Uyghur ziyaliyliri ”tiritoriyelik aptonomiye qanuni“gha tayinishni,ochuq-ashkare qanuni küreshni yenila toxtatmasliqi kérek

Qehrimanlar,qan’gha qan,jan’gha-jan alidighan mexpi qarshiliq körsitishni qet’iy toxtatmasliqi kérek
Musteqilliqmu,aptonomiyemu qansiz,bedelsiz kelmeydighanliqini hemmimiz chüshinishimiz lazim

Weten sirtida,weten üchün jan köydürüwatqanlar nahayiti köp. Musteqilliqmu,aptonomiyemu?demokiratiyemu,sheri’etmu? Dégen mesile üstide yillardin béri talash-tartish qilip, milletke eqil bérip waqit serp qiliwatqanlar köp. Biraq ,wetendikiler üchün bir tal oq,bir tal tapancha sétiwélishni oylighanlar qanchilik? Wetendikilerning eqilgha emes,yardemge muhtaj boluwatqanliqini chüshinidighanlar qanchilik?

Wetendiki qehrimanlar top-top ölüp kétiwatqanda,ularning sayisida özimizning shöhritini ashurush üchün bes-bes bilen tiliwizorlargha chiqish üchün yügireymiz-yu,amma,u ölgenlerning yétim qalghan balisi,tul qalghan xotuni,muhtaj qalghan ata-anisi barmidu?dep oylaydighanlar qanchilik ?

Qehrimanlarmu,qehrimanlargha yardem qilidighanlarmu wetende. Weten ichidiki uyghurlar bu ré’alliqni tonup yetse ziyan tartish nisbiti aziyidu

Xelqi bilen birmu-bir körüsheleydighan,xelqning heq-hoquqini qolgha keltürüshke,özini qoghdashqa,wetenni,xelqni qoghdashqa seperwer qilalaydighan,zaghra yigenler bilen bir dastixanda olturup zaghra yiyeleydighan,internetke kirip torda dostlar bilen söhbet qilalaydighan,xenzugha xenzuche,uyghurgha uyghurche gep qilalaydighan,xelq üchün bügün qaysi küresh wastisi kérek?ete qaysi küresh watisi kérek bolidu? Tebi’ette aq bilen qara din ibaret ikki xilla reng barmu?yaki köp renglikmu? Bularni bilidighan yol bashchilar weten ichide mewjut we köp sanda mewjut

Weten sirtida silerge qoshulushni xalighuchilar,dawrangsiz,jim-jét,allah rizasi üchün silerge qoshulidu.yaki siler tapshurghan ishni qilidu

Ruslarning bir xelq temsilisi bar ;chishleydighan ishit qawimaydu

Ümitmu,küchmu,kélechekmu wetende,weten ichidikilerde

Shuni tekrarlaymenki; Wetendikilerning eqilgha emes,yardemge ihtiyaji bar

Yil 2009- 8.ayning 5. Kuni

http://www.uyghurnet.org/

 

 

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: