Yaponiyelik Türkolog Osawa Mongghuliyede Yéngidin Ikki Parche Menggü Tash Bayqidi

«Asahi shinbun» gézitige chiqirilghan türk xanliqigha ait ghayet zor chongluqtiki ikki parche qebre téshi bayqalghanliqi toghrisidiki süret. 013-Yili 15-Iyul.

«Asahi shinbun» gézitige chiqirilghan türk xanliqigha ait ghayet zor chongluqtiki ikki parche qebre téshi bayqalghanliqi toghrisidiki süret. 013-Yili 15-Iyul.

 RFA/Qutluq

Yaponiye «asahi shinbun» gézitining 17 iyuldiki xewirige qarighanda, yaponiye osaka uniwérsitétining proféssori türkolog osawa takashi 15-Iyul küni mongghuliyening sherq teripidin 8-Esirge tewe bolghan qedimki türk xanliqigha ait ghayet zor chongluqtiki ikki parche qebre téshini bayqighan.

Yaponiye osaka uniwérsitétining proféssori osawa takashi qedimki türk tarixi tetqiqatchisi bolup, uning éytishiche, yéngidin bayqalghan bu ikki parche qebre téshi qedimiy türk tarixini tetqiq qilishta,bolupmu türk xanliqining xitayning suy, tang sulaliliri bilen bolghan munasiwetlirini we shundaqla türk xanliqining ottura asiyani igilishidin ibaret, bu xanliqning siyasiy we qanuniy jehettiki qurulmisini tetqiq qilishta muhim ehmiyetke ige dep qarilidiken.

Xewerde déyilishiche, yaponiyelik türkolog proféssor osawa takashi bilen mongghuliye ijtimaiy penler tetqiqat akadémiyisining arxéologiye tetqiqat merkizi birlikte bu qebre tashlirini bayqighan. Qebre tashliri mongghuliyening ulanbatorgha töt yüz kilométir kélidighan dongoin shiréé dégen jayidin bayqalghan. Dongoin shiréé délgérkhaan téghigha yéqin jay bolup, ulanbatorning jenubiy sherq teripige toghra kélidiken.

Xewerde, qebre téshining bir parchisining uzunluqi töt métir, kengliki üch métir déyilgen. Xewerde yene, qebre téshi jemiy yigirme qurdin,2832 xettin terkib tapqan. Bu yéziq qedimki türk yéziqi dep körsitilgen.

Proféssor osawaning bildürüshiche, qebre téshigha yézilghan xetlerde asasliqi ölgen kishining hesriti bayan qilinghan bolup, «ah,méning ailem!», «ah méning tupriqim!» dégendek menilerde yézilghan.

Türkolog osawaning qarishiche, qebre téshigha yézilghan xetlerning mezmunidin qarighanda, bu, türk xanliqining ikkinchi impératori aséna (ashna)ning jemetining qebre téshi dep höküm qilishqa bolidiken.

Xewerde köktürk xanliqi bolsa, ottura asiyadiki eng qedimki charwichi köchmen xelqler bolup, ularning öz aldigha til we yéziqi bolghan dep qeyt qilinghan.

Xewerde, türk xanliqigha ait hazirghiche tépilghan qebre tashliridin bilge qaghan menggü téshi, költékin menggü téshi we tunyuquq menggü téshi qatarliq qedimki menggü tash yadikarliqliri bundin 120 yil burun mongghuliyening ottura qismidin tépilghan dep körsitilgen.

Xewerde köktürk xanliqining tarixi 552-Yili tunji türk impériyisi qurulghandin kéyin bashlanghanliqi bildürülgen.

Xewerde, kök türk xanliqi suy sulalisi teripidin ikkige bölünüp, sherq türk impériyisi tang sulalisige boysundurulghan. 630-Yili tang sulalisidin ayrilip chiqip ikkinchi qétim türk impériyisini qurghan déyilgen.

Xewerde yene 744-Yili qurulghan uyghur xanliqimu alahide tilgha élinghan.

Yaponiyelik türkolog proféssor osawa teripidin mongghuliyede bayqalghan bu qebre téshi toghrisida öz qarashlirini bayan qilghan yamaguchi bu heqte toxtilip mundaq dédi:
-Proféssor osawa ependi yaponiye we xelqarada közge körüngen türkologlardin biri, u bu qétim mongghuliyede yéngidin bayqighan qebre téshi, elwette türkologiye sahesidiki yéngi bir bayqash bolup, bu bayqash türkologiye sahesidiki qedimki qebre téshi yadikarliqlirini tetqiq qilishni bir qedem ilgiri süridu dep qaraymen.

Biz bu munasiwet bilen ilgiri mongghuliyege bérip qedimki qebre tashlirini ziyaret qilghan, türkiye haji tépe uniwérsitétining tarix penliri oqutquchisi doktor erkin ekrem bilen yéngidin tépilghan bu qebre tashliri toghrisida téléfon söhbiti élip barduq. Doktor erkin ekrem bu heqte toxtilip ötti.

Awaz ulinishidin tepsilatini anglang.(Haji Qutluq Qadiri)

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: