Xitay Uyghur Kishilik Hoquq Paaliyetchiliri Teripidin Irqiy Qirghinchiliq Qilish Bilen Eyiblendi

10424327_916978291648765_2816800498775424004_n

Dunya miqyasida uyghur kishilik hoquqi üchün paaliyet élip bériwatqan merkizi washingtondiki uyghur kishilik hoquq qurulushining dunyagha ashkarilanghan doklatliridimu xitay hökümitining pilanliq tughut siyasitini yürgüzüshte uyghurlar zich olturaqlashqan jenubiy rayonlargha alahide qattiq tedbirlerni ijra qilip kéliwatqanliqi, mejburiy bala chüshürüsh opératsiyelirini élip bérish, pilandin artuq tughqanlargha éghir jerimane qoyushtek qebih siyasetlerni qollinip kelgenliki tenqidlengen idi.

Yéqinda yene mejburiy yosunda menggülük tughmasliq opératsiye tedbirlirini, pilanliq tughut tedbiri namida omumlashturuwatqanliqidek mesiliningmu özlirining közitishi astida ikenlikini otturigha qoyghan uyghur kishilik hoquq qurulushining tetqiqatchisi zubeyre shemshidin xanimning bildürüshiche, inkaslar we delillengen melumatlardin shunisi melumki, uyghur diyarida balisini chüshürgen we tughmasliq opératsiyisi qiliniwatqan uyghur ayalliri öz ixtiyarliqi bilen pilanliq tughut opératsiyisi qilghan emes, belki dairilerning türlük qebih wasitiliri arqiliq mejburlishi, zulumi, wehimiliri astida hayatini tehditke atqan.

Uyghur éli dunyagha yépiq we qarangghu bir weziyette, xitayning pilanliq tughut siyasitining qurbani bolup kéliwatqan uyghur ayallirining ehwalidin endishe qiliwatqanliqini tekitligen zubeyre xanim, «xitay dairilirining mejburiy halda uyghur ayallirini tughush hoquqidin menggülük mehrum qilishi, ularning jismaniyitige, rohiyitige éghir zerbe bolidighan opératsiyelerni élip bérishi, xitay özining qanunighila xilap bolupla qalmay, insanliq exlaqigha, kishilik hoquqqa qarshi qebih bir wasite» dep eyiblidi.

U yene, anilar bu xil pilanliq tughutning siyasiy tedbirlirining qurbani bolupla qalmay, ularning aile we pütkül uyghur jemiyitige élip kéliwatqan échinishliq aqiwetlirige qarap turghili bolmaydighanliqini, buni uyghurlarning mewjutluqi bilen munasiwetlik «irqiy qirghinchiliq siyasiti» dep qaraydighanliqini otturigha qoydi.

Gérmaniyede paaliyet élip bériwatqan dunya uyghur qurultiyining muawin reisi perhat muhemmidi: «uyghurlar ezeldin 30 yildin buyan mejburiy yosunda yürgüzüwatqan pilanliq tughut siyasitige qarshi öz heq-Hoquqlirini qoghdash üchün qarshiliq-Naraziliqini üzüldürmey dawamlashturup kéliwatqan bolsimu, xitay hökümitining uyghur diyarida uyghurlarni ikki yüzlimichilik bilen jazalash, qalaymiqan tutqun qilip, terbiyilesh merkezlirige qamash, qarshiliq körsetküchilerni téximu qattiq jazalashqa oxshash tedbirler bilen, ularni ziyankeshlikke uchrisimu erz qilalmaydighan, naraziliq bildürelmeydighan qilip qoyghan bir weziyette, qaytidin pilanliq tughut siyasiti mejburiy tughmasliq opératsiyesi qilishtek zorawan usullarda ijra qiliwatqanliqi, uyghurlarni assimilyatsiye qilip yoqitish, hetta yiltizidin yoqitishtek qebih niyitini ashkarilaydu» dep körsetti. Perhat ependining yekuniche, «démek xitay meyli pilanliq tughut siyasitini ikki perzentlik yaki 3 perzentlik qilip özgertmisun, bu siyaset uyghurlargha qaritilghanda beribir qirghinchiliq mahiyitini özgertmeydu.»

Xitay hökümiti yalghuz perzent körüshke ruxset qilidighan pilanliq tughut siyasitini dölet siyasiti süpitide 1980-Yillardin bashlap xitay miqyasida omumlashturup yürgüzüshke bashlighan. Gerche uyghur qatarliq xitaydin bashqa milletlerge birdin artuq perzentlik bolushni nispiy yolgha qoyghan bolsimu, uyghurlar oxshashla pilandin artuq hamilini chüshürüshke mejburlinishtek charilerning ziyankeshlikige uchrap kelmekte.

Ilgiri xitay kommunist partiyisining uyghur aptonom rayonigha qoyghan sékrétari wang léchuenmu pilanliq tughut siyasitining uyghurlarghimu oxshash qattiq qolluq bilen yürgüzülgenlikini öz éghzi bilen étirap qilip «uyghur élida pilanliq tughut siyasiti yolgha qoyulghandin buyan az dégende 3 milyon bowaq az tughuldi» dégen idi.(Gülchehre)

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: