Atalmish Xinjang Wekilliri Yalghanchiliq Bilen Eyiblenmekte

Xitay kompartiyisining 19-Qurultiyigha qatnashqan uyghur aptonom rayoni wekiller ömikining ömek bashliqi chén chüengo bashchiliqidiki wekiller. 2017-Yili 19-Öktebir, béyjing.

Xitay kompartiyisining 19-Qurultiyigha qatnashqan uyghur aptonom rayoni wekiller ömikining ömek bashliqi chén chüengo bashchiliqidiki wekiller. 2017-Yili 19-Öktebir, béyjing.

 REUTERS

Delilleshlirimizdin melum bolushiche, béyjingda échiliwatqan xitay kompartiyesining 19-Qurultiyi seweblik élinghan bixeterlik tedbirliri bolsa, uyghur aptonom rayonida siyasiy weziyetning jiddiylishishigha türtke bolghan. Rayondiki bir qisim amma, rayondiki ilgirikige qarighanda téximu éghir bolghan teqiblesh siyasetliri we uyghur diyari weziyitide 19-Qurultaydin kéyin yaxshi özgirish bolushi mumkin, dep qarawatqanliqimu bilinmekte.

Emma, 18-Öktebir béyjingda bashlanghan xitay kompartiyesining 19‏-Qurultiyida shi jinping «bir belwagh, bir yol» istratégiyesini emelge ashurushta «tereqqiyatqa tosalghuluq qilidighan aghdurmichiliq, bölgünchilik we térrorluq» qa dawamliq zerbe bérishini kücheytidighanliqini tekitligen. Bir qisim analizchilar, bu sözning uyghur rayonidiki bu qattiq weziyetning bundin kéyinmu yene dawamlishidighanliqidin bisharet béridighanliqini otturigha qoyushti.
Uning üstige 19 -Qurultaygha dair xitay metbuatlirining xewerlirige qarighanda, uyghur aptonom rayoni wekillirining uyghur rayonidiki emeliy mesililerni otturigha qoyush turmaq shi jinpingning rayonda yürgüzüwatqan siyasetlirige minnetdarliq bildürgen we sadaqetmenlikini ipadileshken.

Ular, «jungxua millitining ulugh güllinishi» din ibaret «junggo arzusi» ni choqum ishqa ashuralaymiz, dep wede bérishken. Yighingha qatnashqan uyghur aptonom rayoni wekiller ömikining qatarida ömek bashliqi chén chüengo we erkin imirbaqi, shöhret zakir, neyim yasin, nurlan ebilmejin qatarliqlarningmu barliqi melum.

Xitayning metbuatlirining éytishiche, bu nöwetlik partiye qurultiyigha xelqaradiki 200 din artuq metbuat we 800din artuq her xil tilliq muxbirlar qatnashqan hem yighin muzakiriliri doklatliri pütünley axbaratqa échiwétilgen.
«Xelq tori» uyghurche qanilining 23-Öktebir béyjingdin bergen xewirige qarighanda, partiye 19-Qurultiyi wekili, awat nahiyelik partkomning muawin sékrétari obulqasim mettursun muxbirlarning ziyaritini qobul qilghanda, xitayning uyghur rayonida yolgha qoyghan maarip, dawalash we ishqa orunlishish qatarliq her qaysi tereplergiche bolghan türlük siyasetlirini maxtap, xelqning bu siyasetlerdin xitay partiye merkiziy komitétining semimiy ghemxorluqini hés qilghanliqini éytqan.

Obulqasim mettursun esli xotenning kériye nahiyesi, jay yézisining partiye sékrétari bolup, yérim yildin buyan uyghur diyarida ewji alghan «üch xil küchler» we «ikki yüzlimichiler» ge qarshi ochuq xet élan qilishni bashlap bergen shexs idi.

Xitay memliketlik xelq qurultiyining muawin mudiri erkin imirbaqi uyghur rayoni wekiller ömikining muzakirisige qatnashqanda, «shi jinping yadroluqidiki partiye merkiziy komitétining rehberliki, muhim siyasetler yolgha qoyulup hel bolmay kelgen mesililer hel boldi» dep baha bergen shuningdek özining we rayondiki partiye hökümet kadirlirining sadaqetmenlikini yetküzgen.

Inkaslardin melum bolushiche, xitay hökümiti ilgiri gerche rayondiki qazaq, qirghizgha oxshash bashqa yerlik milletlerge bir qeder yumshaq siyaset qollinip kelgen bolsimu, emma yéqinqi yillardin buyan uyghurdin bashqa bu yerlik milletlermu oxshashla rayonda yolgha qoyuluwatqan diniy, medeniyet we siyasiy jehetlerdiki teqiblesh siyasetlirining tesirige uchrimaqta. Bir qisim qazaq, qirghizlarningmu oxshashla diniy, siyasiy sewebler bilen terbiyelesh merkezlirige qamalghanliqi, hetta qanunsiz halda dairilerning basturush we ziyankeshliklirige uchrighanliqi ashkarilinip kelmekte. Halbuki, dini étiqadi, tili, maaripi we medeniyetliri oxshash chekleshke uchrawatqan bu milletlerning wekillirimu, oxshashla öz xelqi uchrawatqan bu ehwallar we xelqining derdini hem telep pikirlirini anglatmighan.

Xelqaradiki bir qisim uyghur weziyitige diqqet qiliwatqan közetküchiler ziyaritimizni qobul qilip, gerche bu yighin pütün dunya metbuatining diqqitide boluwatqan bir peytte, atalmish «shinjang wekilliri» ning sözlirimu diqqet tartidighanliqi éniq bolsimu, emma ularning ilgiriki nöwetlik wekillerge oxshashla kompartiyege sadaqetmenliktin bashqini ipadilimigenlikidin heyran qalmighanliqini, chünki atalmish wekillerning peqetla kompartiyege sadiq kishiler tallinidighanliqi, ularning héchqachan öz xelqi duchar boluwatqan éghir mesililerni anglatmaydighanliqini bildürüshti.

Qazaqistandin ismini ashkarilimasliq sherti bilen ziyaritimizni qobul qilghan qazaq paaliyetchi, özining 19-Qurultayni közitip kéliwatqanliqini bayan qilip, gerche xitayning iqtisadi tereqqiyati we diplomatik munasiwetlirining yüksiliwatqanliqigha köz yumghili bolmisimu, emma xitayning bir partiye hakimiyet bashquridighan sistémisining barghanche chékinishke qarap kétiwatqanliqini körüwatqanliqini bildürdi. U yene shi jinping textke chiqqandin kéyin, xitayning «bir belwagh, bir yol» pilanigha qazaqistandimu zor qiziqish boluwatqan we ikki dölet munasiwetliri barghanche yéqinlishiwatqan bundaq bir weziyetning uyghur aptonom rayonidiki qazaqlarla emes, belki qazaqistandiki qazaqlarningmu uyghur aptonom rayonidiki heqiqiy ehwallarni, qazaqlar duch kéliwatqan weziyetni anglitishigha paydisiz boluwatqanliqini éytti.

Qazaqistanda uyghur diyaridin chiqqan qazaqlarning wekili süpitide, uyghur diyaridiki qazaq we bashqilar uchrawatqan kishilik hoquq mesililirini anglitishta aktip paaliyet élip bériwatqan bu qazaq ziyaliy yene, «19-Qurultaygha qatnashqan qazaq wekiller, qazaqlar uchrawatqan mesililer we ularning arzusini anglatmighan bolsimu, emma buninggha inkas qayturmighanda, xitayning rayonda qazaq we bashqa az sanliq milletlerge qarita téximu qattiq basturush siyasiti yürgüzidighanliqidin qazaqistanni we dunyani agahlandurush, shundaqla xitayning iqtisadiy we siyasiy jehettiki kéngeymichilik siyasitini ashkarilash kérek» dep bildürdi.

Amérika uyghur birleshmisining reisi, uyghur diyari we xitay weziyiti közetküchisi ilshat hesen: «xitay hökümitining uyghur élini üsti ochuq türmige aylandurup, uyghur qatarliq yerlik xelqlerge élip bériwatqan chektin ashqan zulum siyasetliri dunyagha ashkarilinip ketken bir waqitta, atalmish pursetperes wekillerning yalghanliri arqiliq shi jinping hakimiyiti özining uyghur élide élip bériwatqan basturush qilmishlirini yoshurup qalalmaydu» dep bildürdi./gülchéhre

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: