Yawropadiki Türkler Ana Tilini Qandaq Saqlap Qaldi

Awstraliyening adaleyd shehiridiki uyghur mektep oqughuchiliri. 2017-Yili öktebir.

Awstraliyening adaleyd shehiridiki uyghur mektep oqughuchiliri. 2017-Yili öktebir.

 RFA/Abduweli Ayup

«Aile, mektep we meschit terbiyisi arqiliq ana tilimizni saqlap qalduq,» deydu bélgiyediki türk yashlar.

Ularning éytishiche, aililerde qetiy türkche sözlesh, mektepte choqum türkche ders tesis qilish hemde meschitni bir diniy ibadet sorunila emes, belki milliy medeniyet we udumlarni saqlash merkizige aylandurush-Yawropadiki türklerning ana tilini saqlap qélishidiki 3 hel qilghuch amil hésablinidiken.

Bélgiyening antwérp shehiride yashawatqan türk yashlardin ergün bilen janer türklerning bélgiyede ana tilini qandaq saqlap qalghanliqi heqqide sorighan soallirimizgha jawab berdi. Ular, aile terbiyisining ana til söygüsi, tarix éngi we medeniyet chüshenchisi singdürüshtiki birinchi qedem ikenlikini ilgiri sürdi.

Janer bilen ergün bélgiyede maaripni firansuzche körgen bolsimu, emma mektepte yene türkche ders anglash pursitigimu nail bolghan iken. Undin bashqa ular yene antwérptiki türk teshkilatliri qurghan meschitlerde hepte axirida échilghan kurslarda türk balilar bilen bille türkche, muzika, ebru (türklerge xas ressamliq shekli), xelq usuli qatarliq derslerni oqughan iken. Ular ana tilni qoghdashta yuqiriqidek teshkillesh we teshkillinishning roli heqqide öz tesiratlirini bayan qildi.

Gérmaniyede yashawatqan uyghur yazghuchi abral ependi gérmaniyediki türklerning ana tilini saqlap qélish tejribiliridin hés qilghan we körgenliri heqqide toxtaldi. U türkiyening türklerge ana til oqutquchilirini ewetip bergenliki, mexsus türkche dini ders ötidighan we imamliq qilidighan xadim ewetkenliki, türk köchmenlermu diniy we siyasiy chüshenchiliri néme bolsa bolsun ana tilni qoghdashta muresse qilmighanliqi, izchil türkiyedin toy qilip kelgenlikiningmu ana tilni qoghdap qélishta muhim amil bolghanliqini bayan qildi.

Dunya uyghur qurultiyining muawin reisi perhat yurungqash ependi türklerning ana tilini qoghdap qélish tirishchanliqlirining ilimge, zamangha we gérmaniyening emeliyitige uyghun bolghanliqini mueyyenleshtürdi. U türklerning ana til ögitishte awwal yéziq ögitishni emes, türk medeniyitidin sawat bérish, türk senitidin huzurlandurush, türk usuligha qiziqturushni ching tutqanliqini otturigha qoydi. Uningche, türk balilarning gérmaniye jemiyitige türk medeniyitining namayan qilghuchisi, türk senitining ijrachisi bolup tonulushi balilarda öz millitige söygü yétildürüpla qalmay, belki özining iqtidarigha ishench shekillendürüp, ularning gérmaniye jemiyitide utuqluq ewlad bolushigha türtke bolghan iken.

Igilishimizche, yawropada 3 milyondin artuq türk yashaydighan bolup, ular asasen ghéribi yawropa we shimali yawropadiki ellerge tarqalghan. Türkler 1960-Yillardin bashlap gérmaniyege kélishke bashlighan. Ular gérmaniyege mehelle-Mehelle boyiche köchüp kelgen bolghach birinchi ewlad tili we medeniyitini saqlap qélishta anche zor qiyinchiliq tartmighan. Gérmaniyemu türkiye bilen angliship türk oqughuchilargha türkche ders orunlashturup bergen. Hazir gérmaniyede 600 din artuq qosh til maaripini yolgha qoyghan mektep bolup, türkche bashlanghuchlarda oqutush tili qilinghan.

Türkiye döliti her yili yawropagha 1500 türk tili oqutquchi we 1500imam ewetip türklerning dini we tilini saqlap qélishigha yardemde bolghan. Türkler yawropagha köchkende wilayetlerni birlik qilip köchken bolghachqa ömliship paaliyet qilishta qiynalmighan. Mesilen, bélgiyege türkler afyondin köchken bolsa, shiwétsiyege konyadin köchken. Türkiye bilen yawropaning izchil yaxshi munasiwetni saqlishi seweblik türklerning ana weten bilen alaqisi üzülmigen, asasen öz yurtidin toylashqan. Her tetilde türk balilar esli wetinige qaytip türlük medeniyet paaliyetlirige jelp qilinghan. Undin bashqa, türkiyening dunya miqyasida uyushturuwatqan türkche olimpik musabiqisi, türkche yéziqchiliq musabiqisi, muhajirettiki türklerning medeniyet féstiwali qatarliq paaliyetlermu türk muhajirlarning ana tilini saqlap qélishigha hesse qoshqan iken./abduweli ayup

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: