Yéngiche Xitay Türmileridiki Pajiyelik Hayat 

-Etigende Shifen, Chüshte Mifen, 85 Kishi Bir Yataqta

 

 

Uyghur aptonom rayonida bulturdin bashlap qurulghan, bu yil kéngeytilgen, «kursant» lirining qachan oqush püttüridighanliqi téxiche melum bolmighan «yépiq terbiyelesh merkezliri» ning sharaitining pewquladde nacharliqi ashkarilanmaqta. Bezi tutqun aile-Tawabiatliri we guwahchilarning bayan qilishiche, bir qisim jaylarda 80-90 Kishi bir yataqta, yene bezi jaylarda buningdinmu köp kishi bir orunda yétip qopushqa mejbur bolghan. Hemmisi dégüdek uyghurlardin teshkillengen bu tutqunlargha bezi jaylarda shifen qatarliq xitayche taamlar bérilmektiken.

Hazirghiche ashkarilanghan sanliq uchurlardin melum bolushiche, uyghur aptonom rayonining bezi jaylirida ahaliler nopusining 10 pirsenti mezkur merkezlerge soliwélinghan. Soliwélinishqa 10 yil burun anglap qalghan tebligh, namelum kishilerge xata baghlinip qalghan bir téléfon qatarliq atalmish «xataliqlar» seweb bolghan. Bezi közetküchilirning texmin qilishiche, nöwette uyghur rayonining herqaysi jaylirida texminen nechche on ming yaki nechche yüz ming kishi ene shu «terbiyelesh merkezliri» de tutup turulmaqta. Melum bolushiche kursantlar her küni etigen qesemyadname oqup, xitay hakimiyitige qarita sadaqetmenlik pozitsiyesini bildürmekte.

Ilgirilep ehwal éniqlashlirimiz dawamida «yépiq terbiyelesh merkezliri» ning sharaitining éghir derijide nacharliqi heqqidimu uchurlar ashkarilandi. Özini ashkarilashni xalimighan bir anglighuchimiz ürümchining midongchü rayoni «yépiq terbiyelesh merkizi» de az dégende 200 kishining bir zalda yétiwatqanliqini ashkarilidi. Qaraqashning aqsaray yézisidiki bir kent sékrétari, özi körgen bir «merkez» de 85 kishining bir sinipta yétip-Qopuwatqanliqini bayan qildi. Nöwette ahaliler tutqundiki aile-Tawabiatlirining néme yep, néme ichiwatqanliqidin endishide iken.

Melum bolushiche, yémek-Ichmektiki yétersizlik, égiz-Peslik we nacharliq sewebidin bir qisim tutqunlarning salametlikide mesile körülgen. Qaraqash nahiyesining purchaqchidiki bir ayallar mudiri, özining «terbiyelesh merkizi» diki qérindashlirining ehwali heqqide toxtilip mundaq dédi: «akamning üchey yolidin chataq chiqip doxturxanigha apirildi, shu sewebtin körüshüp ehwallashtim. Déyishiche, etigende ulargha shifen bérilidiken, chüshte mifen yeydiken, qanche kishi bir yataqta yatidighanliqini sorimaptimen». Bu mudirning bayanliridin melum bolushiche, dairiler «yépiq terbiyelesh merkizi» ning sharaitining nacharliqi heqqide éghiz achmasliq heqqide tutqunlar we ularning aile-Tawabiatlirini agahlandurghan. Yene qaraqash nahiyesidiki bir dölet amanliq xadimning pash qilishiche, yawa yézisidin bir tughqini ölüp ketkenliki sewebidin 2 künlük sirtqa chiqish ruxsiti bérilgen bir tutqun, özining tutulghandin béri, yeni 3 aydin béri leghmen yep baqmighanliqini bayan qilghan.

Ghulja nahiyilik «yépiq terbiyelesh merkizi» diki bir tutqunning bayan qilishiche, yataq we tamaqning nacharliqi uni azaplawatqan sharaitlarning eng yenggili iken. U hemmidin bek ailiside béqishsiz qalghan ata-Anisi we yar-Yöleksiz qalghan perzentlirining qandaq kün kechürüwatqanliqidin endishide. Emma yataq we tamaq sharaitidiki nacharliqlar, bezi tutqunlarning, bolupmu yashanghanlarning salametlikige éghir tesir körsetken. Bu sewebtin, yéngisarning saghan yézisida az dégende 4 kishi yéqinqi 3 ayda ichide «yépiq terbiyelesh merkizi» de jan üzgen.

Muhajirettiki uyghur közetküchiler, nechche on ming yaki nechche yüz ming kishi ushtumtut yighiwélinghan bir jayda turmush sharaitining qaysi derijide nachar bolidighanliqini texmin qilishqa bolidighanliqini, nöwette ashkarilanghanlirining, nachar sharaitlar ichide eng yénikliri ikenlikini ilgiri sürüshmekte. Yene bezi ijtimaiy alaqe uchurlirida dunya uyghur qurultiyining b d t ning alaqidar organliridin uyghur rayonidiki «yépiq terbiyelesh merkezliri» ni mexsus tekshürüsh üchün adem ewetishni telep qiliwatqanliqi tilgha élinmaqta./shöhret hoshur

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: