«Xelqara Kishilik Hoquq Küni» de Uyghurlarning Kishilik Hoquqini Kapaletke Ige Qilish Telep Qilindi

B d t belgisi chüshürülgen sehne arqa körünüshi. B d t bash shtabi. 2013-Yili 3-Séntebir.

B d t belgisi chüshürülgen sehne arqa körünüshi. B d t bash shtabi. 2013-Yili 3-Séntebir.

 AP Photo/Bebeto Matthews

10-Dékabir küni birleshken döletler teshkilati teripidin «xelqara kishilik hoquq küni» qilip belgilengen. Bu kün munasiwiti bilen élan qilinghan bayanatlarda uyghur élidiki kishilik hoquq depsendichilikining tarixtiki eng éghir bir weziyette turuwatqanliqi we bu ehwalgha xatime bérish üchün xelqara jamaetning öz mesuliyitini ada qilishi kérekliki tekitlendi.

1948-Yili 10-Dékabir küni birleshken döletler teshkilati «uniwérsal kishilik hoquq xitabnamisi» ni resmiy qobul qilip, herbir insanning tughulushidinla erkin ikenliki we ularning kishilik hoquqining dexli-Teruzsiz ikenlikini jakarlighan idi. Bu xitabnamige qol qoyghan döletlerning öz puqralirining kishilik hoquqini kapaletke ige qilish mesuliyiti barliqi éniq belgilengen xitabnamide barliq xelqlerning öz qedir-Qimmiti we ghururi bilen yashash, öz teqdirini özi belgilesh hoquqi barliqi eskertilgen idi.

«Uniwérsal kishilik hoquq xitabnamisi» qobul qilinghan 10-Dékabir küni shundin buyan «dunya kishilik hoquq küni» süpitide xatirilinip kelmekte. Xitay hökümiti bu xitabnamige 1971-Yili qol qoyghan bolsimu, biraq uning kishilik hoquq xatirisi hélihem nachar döletler qatarida bahalinip kelmekte. Bolupmu xitaydiki uyghur, tibet qatarliq milletlerning kishilik hoquq ehwali xelqarada küchlük endishe peyda qilmaqta.

Dunya uyghur qurultiyining aliy rehbiri rabiye qadir xanim bügün radiyomizning ziyaritini qobul qilip, «dunya kishilik hoquq küni» de uyghurlar weziyitining diqqetke élinishi kéreklikini tekitlidi.

8-Dékabir küni yene yawropa ittipaqining xitayda turushluq wekiller heyiti xitayning kishilik hoquq weziyiti heqqide bir parche bayanat élan qildi. Bu bayanatta uyghur ziyaliysi ilham toxti alahide tilgha élinghan. Bayanatta mundaq déyilgen: «yawropa ittipaqining xitayda turushluq wekiller heyiti nobél tinchliq mukapati sahibi lyushawboning türmidiki ölümidin qattiq epsuslinish bilen bir waqitta, jiyang tyenyung we uyghur ziyaliysi ilham toxtigha oxshash kishilik hoquq qoghdighuchilirining derhal qoyup bérilishini telep qilimiz.»

Mezkur heyet bayanatida ötken bir yil mabeynide, xitayda pikir we uchur erkinliki hem shundaqla intérnétqa qaritilghan qamalning zor derijide küchiyip ketkenlikini eskertip, xitaydiki puqralarning eng négizlik hoquqliriningmu kapaletke ige qilinmasliqining özlirini qattiq epsuslandurghanliqini bayan qilghan.

Firansiye agéntliqining xewer qilishiche, gérmaniyening xitayda turushluq elchisi maykil klaus öz aldigha bayanat bérip, xitaydiki diniy bésim siyasiti we shundaqla uning ijtimaiy guruhlargha keltürgen riyazetlirini tenqid qilghan.

Dunya uyghur qurultiyining reisi dolqun eysa ependi bügün radiyomizgha qilghan sözide, «xitay iqtisadiy küchini pesh qilip dunyadiki démokratik awazlarni boghushqa urunuwatqan bir sharaitta xelqara jamaetchilikning ortaq heriket qilip, ortaq qarshiliq körsitishining ehmiyiti zor,» dep körsetti.

Bügün, xelqara kechürüm teshkilatimu kishilik hoquq küni munasiwiti bilen élan qilghan bayanatida, xitaydiki kishilik hoquq weziyitini yaxshilash üchün xelqara jemiyetlerning ortaq heriket qilishi we xitaygha ortaq bésim ishlitishi kéreklikini bildürdi. Mezkur teshkilatmu öz bayanatida xitay hökümitini türmidiki uyghur ziyaliysi ilham toxti qatarliq barliq siyasiy mehbuslarni azad qilishqa chaqirdi.

Amérikidiki «uyghur kishilik hoquq qurulushi» mu peyshenbe küni élan qilghan bayanatida, xitay hökümitining özi qol qoyghan kishilik hoquq xitabnamisidiki maddilargha xilap halda, uyghurlarning milliy, diniy hoquqliri, pikir-Uchur erkinliki, yighilish erkinlikini qattiq qamal qilip kelgenlikini bayan qilghan. Bayanatta dunya jamaetchilikidin uyghurlarning kishilik hoquq we bashqa insaniy teleplirini qollash shundaqla b d t tor bétide échilghan mexsus munberge söz qaldurush arqiliq xitay hökümitige bésim peyda qilip, ulargha uyghurlar uchrawatqan zulumning untulmaydighanliqini bildürüshke dewet qilghan.

Melum bolushiche, xelqara kechürüm teshkilatining engliyediki shöbisi 10-Dékabir küni xitayning londonda turushluq elchixanisi aldida namayish qilidiken.irade

Advertisements

About The Eastturkestan Government in Exile
The Official Website of Eastturkestan Government in Exile

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: